Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Nëpër Trojet Shqiptare: Nga Vuthaj në Jezercë, nga Prapadishti në Kaleshe

by

Dr. Afrim Shabani/

Ka udhëtime që bëhen për të parë vende dhe ka të tjera që, pa e kuptuar, të çojnë drejt vetvetes. Prej disa vitesh kam marrë përsipër një udhëtim që për mua është bërë më shumë se dëshirë turistike: të shoh, sa të mundem, trojet shqiptare. Qytetet dhe fshatrat, malet dhe lumenjtë, kishat e xhamitë e vjetra, rrënojat arkeologjike, kalatë, stanet, shtigjet, varrezat, odat dhe njerëzit që ende jetojnë aty ku historia nuk është vetëm kapitull libri, por pjesë e jetës së përditshme.

Dhe pas çdo udhëtimi përpiqem të shkruaj.

Jo sepse mendoj se mund t’i përshkruaj të gjitha. Përkundrazi. Sa më shumë i shoh këto vende, aq më shumë bindem se trojet shqiptare nuk mund të njihen nga një fotografi apo nga disa rreshta në internet. Duhet shkuar atje. Duhet ecur. Duhet trokitur në një derë fshati. Duhet pirë një kafe me dikë që nuk e ke njohur më parë. Duhet dëgjuar një emër mali nga goja e njeriut që ka lindur nën hijen e tij.

Nëse këto shënime arrijnë të bindin qoftë edhe një familje shqiptare në Amerikë që verën tjetër, krahas Tiranës, Prishtinës, Shkupit apo bregdetit, të marrë edhe një rrugë mali e të hyjë në një fshat shqiptar, atëherë udhëtimi im ka pasur edhe një dobi tjetër.

Ky ishte udhëtimi im i tretë në trojet shqiptare gjatë verës së vitit 2026 dhe udhëtimi i 24-të që kam bërë në gjashtë vitet e fundit, që kur vendosa të shoh të gjitha trojet shqiptare.

Midis këtyre tri udhëtimeve më duhej të kthehesha vazhdimisht në Amerikë për shkak të konferencave dhe angazhimeve në edukimin muzikor. Kështu vera ime u nda disi në dy botë: aeroportet, konferencat dhe jeta profesionale në Amerikë nga njëra anë; malet, fshatrat dhe rrugët shqiptare nga ana tjetër.

Këtë herë zbrita në aeroportin e Shkupit.

Aty më prisnin kushërira ime Luljeta, të cilën e konsideroj si motër, dhe bashkëshorti i saj, Murati, kunati im. Të dy janë profesorë universitarë. Me disa njerëz mund të kalosh orë të tëra dhe biseda të mbarojë. Me Luljetën dhe Muratin ndodh e kundërta: sa më shumë kohë kalojmë së bashku, aq më tepër duket sikur kemi ende gjëra për të thënë.

Rruga nga Shkupi drejt Kërçovës kaloi kështu, mes bisedave familjare, kujtimeve dhe planeve. Por në Kërçovë më priste dikush tjetër. Gjyshja ime, 91 vjeçe. Në atë moshë, pritja e gjyshes merr një kuptim tjetër. Kur ishim fëmijë mendonim se gjyshet do të ishin gjithmonë aty. Shtëpia, oborri, zëri i tyre, pyetja nëse kemi ngrënë, të gjitha na dukeshin të përhershme. Vetëm më vonë njeriu kupton se koha nuk bën marrëveshje me askënd.

Prandaj sot, kur hyj dhe e shoh gjyshen time, nuk numëroj më vetëm vitet e saj. Numëroj privilegjin tim. Të kesh ende një gjyshe 91-vjeçare që të pret kur kthehesh nga Amerika është sikur të gjesh ende të ndezur një kandil të vjetër të familjes. U ula pranë saj. Në ato çaste nuk kishte rëndësi Amerika, konferencat, aeroportet apo mali që do të ngjisnim të nesërmen. Ishte vetëm ajo qetësi e rrallë që ekziston ndërmjet nipit dhe gjyshes, ku shumë gjëra kuptohen pa qenë nevoja të thuhen.

Po atë mbrëmje më prisnin edhe dy shokët e udhëtimit: Kujtimi dhe Naseri, dy bjeshkatarë të Shoqatës së Bjeshkatarëve “Ujëmiri”. Vetë emri i shoqatës më prek në mënyrë të veçantë. Ujëmiri është mali mbi Kaleshe, fshatin malor prej nga vjen familja ime. Për mua, pra, ai nuk është vetëm emër gjeografik. Është pjesë e hartës së kujtesës familjare. Me Kujtimin dhe Naserin bëmë përgatitjet e fundit. Të nesërmen na priste Vuthaj dhe, përtej Vuthajt, Jezerca.

Por rruga drejt një mali shqiptar rrallëherë është vetëm rrugë drejt malit. Gjatë udhëtimit nga Kërçova drejt Vuthajt ndaluam në Radavc. Aty, pranë burimeve të Drinit të Bardhë dhe nën masivin e Bjeshkëve, peizazhi të jep menjëherë ndjesinë se gjeografia shqiptare nuk është e ndarë në kapituj. Uji, shkëmbi, mali dhe vendbanimet lidhen me njëri-tjetrin në mënyrë pothuaj organike.

Ndalëm edhe te kapela e Radavcit.

Vende të tilla të vogla më kanë tërhequr gjithmonë më shumë sesa monumentet madhështore. Një faltore e vogël pranë një rruge mund të tregojë për një vend po aq sa një ndërtesë monumentale. Aty ku brezat kanë ndezur një qiri, kanë bërë një lutje apo thjesht kanë ndalur për një çast, krijohet një lloj arkivi që nuk ruhet në letër.

Qëndruam pak.

Pastaj vazhduam drejt Plavës dhe Gucisë.

Sa herë kaloj nëpër këtë trevë më lind e njëjta pyetje: si mund të kuptohet historia shqiptare pa ecur nëpër këto vende?

Emrat e maleve, kullat, livadhet, uji, mënyra e ndërtimit dhe vetë pozita e fshatrave tregojnë histori shumë më të gjata se kufijtë modernë.

Dhe pastaj erdhi Vuthaj.

Vuthaj është nga ato vende ku mali nuk duket sikur qëndron përballë fshatit. Mali duket sikur është pjesë e fshatit.

Shtëpitë shtrihen nën kreshtat e Bjeshkëve, ndërsa lugina e Ropojanit hapet përpara si një korridor i madh natyror drejt zemrës së Alpeve Shqiptare. Uji i ftohtë, kullotat dhe shkëmbinjtë krijojnë një peizazh që njëkohësisht është i ashpër dhe mikpritës.

U vendosëm në Bujtinën Gerla.

Njerëzit që e drejtonin na pritën me një ngrohtësi që shqiptarëve nuk ka nevojë t’ua shpjegosh gjatë. Ka një ndryshim të madh ndërmjet të jesh klient diku dhe të ndihesh mysafir. Atje u ndjemë mysafirë.

Dhe për një njeri që udhëton nëpër trojet shqiptare, bujtina të tilla janë vetë pjesë e udhëtimit. Ato janë vazhdimi modern i një tradite shumë më të vjetër: dera që hapet për udhëtarin.

Fjetëm pak.

Në orën 4:30 të mëngjesit filloi aventura.

Nisja jonë ishte nga Katuni Zastan, pranë Vuthajt. Përpara kishim një itinerar prej rreth 28 kilometrash, të cilin në mendjen time e kisha ndarë në tri pjesë.

Pjesa e parë na çonte drejt Liqeneve të Jezercës.

Në ato orë të mëngjesit mali ka një karakter krejt tjetër. Drita ende nuk e ka marrë plotësisht terrenin. Ajri është i ftohtë. Hapat dëgjohen më qartë. Bisedat bëhen më të shkurtra.

Dhe njeriu fillon ta kuptojë se mali nuk ka nevojë për fjalët tona.

Sa më lart ngjiteshim, aq më shumë peizazhi ndryshonte. Pylli mbetej prapa, shkëmbi bëhej më i pranishëm dhe horizonti hapej.

Pastaj u shfaqën Liqenet e Jezercës.

Mbërritëm aty rreth orës shtatë të mëngjesit.

Liqenet akullnajore të vendosura nën masivin e Jezercës janë një nga ato pamje ku njeriu instinktivisht ul zërin. Uji, guri dhe majat përreth krijojnë një amfiteatër natyror ku gjithçka duket më e vjetër se ne.

Aty bëmë pushimin e parë të gjatë.

Por Jezerca ishte ende sipër.

Filloi pjesa e dytë.

Dhe aty ndryshoi edhe karakteri i ecjes.

Nga një ecje e gjatë malore kaluam në atë që tashmë ndihej si përvojë alpine. Në disa vende kishte ende borë. Gurët lëviznin nën këmbë. Pjerrësia rritej. Çdo hap kërkonte më shumë vëmendje.

Mali, më në fund, po na tregonte pse kishim ardhur.

Maja e Jezercës ngrihet 2,694 metra mbi nivelin e detit. Është maja më e lartë e Bjeshkëve që ndodhet tërësisht brenda Shqipërisë dhe një prej kulmeve madhështore të gjithë Alpeve Shqiptare.

Aty bëmë pushimin e dytë.

Dhe unë bëra diçka që shokët e mi nuk do të ma harrojnë lehtë.

Më zuri gjumi.

Në mes të Jezercës.

Kujtimi dhe Naseri qeshnin: “Afrimi erdhi ta pushtojë Jezercën!”

Pushimi mbaroi.

Pjesa e tretë nuk kishte më shumë humor.

Terreni u bë serioz.

Në disa segmente nuk mund ta ndihmonim më njëri-tjetrin si më parë. Secili duhej të gjente vendin e këmbës, të ruante ekuilibrin dhe të mendonte për lëvizjen e radhës. Gurët e lirshëm dhe pjerrësia nuk lejonin shpërqendrim.

Në male vjen një çast kur shoqëria vazhdon të jetë pranë teje, por përgjegjësia bëhet krejtësisht personale.

Hapi yt.

Dora jote.

Fryma jote.

Vendimi yt.

Dhe pastaj, pas orësh të tëra ecjeje, shkëmbi nuk ngrihej më përpara nesh.

Kishim arritur.

Jezerca.

2,694 metra.

Në majë nxorëm flamujt.

I valëvitëm.

Bëmë fotografitë që bëhen në raste të tilla, por fotografia nuk e ruan dot atë që ndien njeriu atje lart.

Nga maja, Alpet Shqiptare nuk duken më si male të veçuara. Duken si një det guri. Kreshtat vijnë njëra pas tjetrës, luginat humbin thellë poshtë dhe horizonti të detyron të mendosh jo për një majë, por për tërë hapësirën.

Në atë çast kuptova përsëri diçka që këto udhëtime ma kanë mësuar vazhdimisht.

Gjeografinë shqiptare mund ta mësosh nga harta.

Por përmasën e saj duhet ta shohësh nga mali.

Nuk qëndruam pafund.

Në mal, arritja në majë është vetëm gjysma e udhëtimit.

Duhej të ktheheshim.

Në mbrëmje mbërritëm përsëri në bujtinë të lodhur, por të lumtur. Kishte atë heshtjen e këndshme të njerëzve që nuk kanë nevojë t’i shpjegojnë njëri-tjetrit çfarë kanë bërë. E kishim parë bashkë.

Jezerca kishte mbetur pas nesh.

Por udhëtimi im nuk mund të mbaronte vetëm me një mal.

Kam krijuar një zakon: gjatë këtyre udhëtimeve dua të vizitoj të paktën një fshat.

Jo vetëm qytetet.

Fshatin.

Sepse një pjesë e madhe e historisë sonë është shkruar pikërisht atje, ndonëse rrallë me bojë.

Këtë herë zgjodha Prapadishtin, mbi Kërçovë.

E njihja fshatin edhe më parë, sepse kam një kushëri që ende jeton atje, të paktën një pjesë të kohës.

Shkuam një grup shokësh.

Dhe aty udhëtimi mori një karakter krejt tjetër nga Jezerca.

Nuk kishte litarë, borë apo gurë që lëviznin.

Kishte zjarr.

Ushqim të përgatitur jashtë.

Të qeshura.

Këngë.

Biseda.

Përshëndetëm edhe disa banorë të fshatit.

Në një kohë kur shumë fshatra shqiptare po humbasin banorët e tyre, të hysh në një fshat nuk është më thjesht vizitë. Është edhe një lloj dëshmie.

Shtëpitë mund të jenë mbyllur, por emrat e vendeve janë ende aty. Krojet janë aty. Rrugicat janë aty. Varret e të parëve janë aty. Dhe herë pas here del një njeri nga një portë dhe të përshëndet.

Kjo mjafton që fshati të marrë frymë përsëri.

Prapadishti atë pasdite nuk ishte pikë në hartë.

Ishte tryezë.

Ishte zjarr.

Ishte këngë.

Ishte shoqëri.

Dhe prej andej shkova drejt një vendi edhe më personal.

Kaleshës.

Fshatit malor të familjes sime.

Atje kemi ndërtuar një shtëpi mbi vendin ku ndodheshin rrënojat e shtëpisë shekullore të familjes sonë.

Ndoshta për një të huaj është vetëm një shtëpi në mal.

Për mua nuk është.

Kur qëndroj aty, e di se poshtë asaj toke kanë ecur njerëzit e familjes sime shumë kohë përpara se unë të lindja. Aty kanë pasur dimrat e tyre, dasmat, vdekjet, gëzimet, mosmarrëveshjet, bukën, bagëtinë, këngët dhe heshtjet e tyre.

Shtëpia e re qëndron mbi gjurmën e së vjetrës.

Dhe kjo më duket një metaforë e bukur e vetë jetës sonë shqiptare.

Ne ndërtojmë të renë, por poshtë saj është gjithmonë diçka e vjetër.

Kaleshet më kujtonë se prejardhja nuk është dekor.

Është përgjegjësi.

Atë mbrëmje nuk më duhej ndonjë mal tjetër.

Nga Jezerca, 2,694 metra mbi det, isha kthyer te disa metra tokë familjare që për mua kishin po aq peshë.

Dhe ndoshta ky ishte kuptimi i vërtetë i udhëtimit.

Të nesërmen duhej të largohesha.

Përsëri aeroporti i Shkupit.

Përsëri Amerika.

Luljeta erdhi me familjen e saj për të më përcjellë. Motra-kushërirë që më kishte pritur në fillim të udhëtimit po më kthente tani në aeroport.

Kaluan edhe disa orë bashkë.

Folëm.

Qeshëm.

U munduam ta zgjasnim kohën, megjithëse të gjithë e dinim se aeroportet nuk negociojnë me orën.

Ka njerëz me të cilët takohesh dhe thua: kaluam mjaft kohë.

Me Luljetën dhe familjen e saj nuk më ndodh kështu.

Gjithmonë mbetet edhe një bisedë.

Edhe një kafe.

Edhe një kujtim.

Edhe diçka që do ta themi “herën tjetër”.

Pastaj vjen hyrja e aeroportit.

Valixhja zbret.

Përqafimi.

Dhe ajo fjala e vjetër shqiptare që përmban gjithmonë shpresën e kthimit:

Mirupafshim.

Në avion mendova për këto pak ditë.

Kisha filluar me një gjyshe 91-vjeçare që më priste në Kërçovë.

Kisha kaluar nëpër Radavc, Plavë, Guci e Vuthaj.

Kisha fjetur nën Bjeshkët e malësisë madhe.

Kisha nisur ecjen në 4:30 të mëngjesit.

Kisha parë Liqenet e Jezercës.

Kisha ecur mbi borën e verës dhe gurët e lëvizshëm.

Kisha arritur në 2,694 metra.

Kisha valëvitur flamurin në Jezercë.

Pastaj kisha zbritur përsëri mes njerëzve.

Në Prapadisht kishim ndezur zjarr, kishim ngrënë, qeshur e kënduar.

Në Kaleshe kisha qëndruar mbi truallin e shtëpisë së të parëve të mi.

Dhe në fund, një familje shqiptare më kishte përcjellë drejt aeroportit.

Atëherë kuptova se ndoshta gabojmë kur udhëtimet tona i masim vetëm me kilometra.

Ky udhëtim ishte rreth 28 kilometra në mal.

Por rruga e vërtetë ishte shumë më e gjatë.

Ajo shkonte nga gjyshja te Jezerca.

Nga Jezerca te Prapadishti.

Nga Prapadishti te Kaleshet.

Nga Kaleshet te aeroporti.

Dhe nga aeroporti, përsëri në Amerikë.

Unë jetoj në Amerikë dhe jam mirënjohës për jetën, punën dhe mundësitë që ky vend më ka dhënë. Por pikërisht jeta larg vendlindjes ma ka bërë edhe më të qartë një gjë: distanca nuk duhet të na bëjë vizitorë të trojeve tona.

Sidomos ne shqiptarët e Amerikës duhet t’ua tregojmë këto vende fëmijëve tanë.

Jo vetëm me fotografi.

T’i marrim me vete.

Të ecin nëpër Shkodër e Prizren, Kërçovë e Guci. Të shohin Vuthajn. Të futen në një fshat. Të dëgjojnë një të moshuar. Të pinë ujë nga një krua mali. Të shohin një stan. Të vizitojnë një kala, një kishë të vjetër, një xhami, një vend arkeologjik. Dhe, nëse këmbët ua mbajnë, të ngjiten edhe në një mal.

Sepse një vend nuk trashëgohet vetëm duke thënë se është i yti.

Duhet njohur.

Unë ende nuk e kam mbaruar udhëtimin tim nëpër trojet shqiptare.

Kam shumë qytete pa parë.

Shumë fshatra ku nuk kam hyrë.

Shumë male ku nuk kam shkelur.

Shumë rrënoja që nuk i kam prekur me dorë dhe shumë histori që nuk i kam dëgjuar ende nga njerëzit që i mbajnë mend.

Prandaj ky nuk është përfundimi.

Është vetëm një tjetër shënim nga rruga.

Dhe ndoshta ky është mesazhi që dua t’i lë lexuesit të “Diellit”, sidomos atij që e lexon këtë gazetë nga larg:

Kur të shkoni në trojet shqiptare, mos shkoni vetëm për pushime.

Merrni një rrugë që nuk e njihni.

Hyni në një fshat.

Ngjituni në një mal.

Pyetni një plak për emrin e një vendi.

Uluni në një sofër.

Dëgjoni.

Shikoni.

Ecni.

Sepse ka ende një Shqipëri natyrale kulturore, historike dhe njerëzore që nuk gjendet në broshurat turistike.

Ajo duhet kërkuar.

Dhe nganjëherë, për ta gjetur, duhet të niseni në orën 4:30 të mëngjesit.

Prania shqiptare në botën e kulturën arabe

by

Prof.Muhamed Mufaku/

Me themelimin e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë e Kulturën Shqiptare për të Huaj në Prishtinë më 1974, Prishtina u bë qendër tërheqëse për albanologë të huaj e për ata që filluan të interesohen për albanologji për një arsye a tjetër. Një prej tyre ishte historiani egjiptian Antoni Sorjal që mori pjesë më 1983 në Seminar dhe tregoi interesim për burimet angleze në lidhje me Lidhjen e Prizrenit dhe më 1985 botoi në Kajro librin “Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881”, i cili ishte libri i parë në arabisht për Lidhjen e Prizrenit. Siç duket, me këtë botim u pa ç’rëndësi e ç’domethënie kishte Lidhja e Prizrenit për botën arabe, e cila ishte po ashtu nën sundimin osman për nja 400 vjet.

Kështu, pas tij u paraqit historiani libanez Abdulrauf Sinno më 2008 me librin “Konfliktet provinciale në Perandorinë Osmane: Siria, Hixhazi, Kurdistani e Shqipëria”, në të cilin zbërthen një qasje komparative duke u bazuar në burimet e literatura gjermane që ishin më të interesuara për këtë pjesë të Ballkanit. Më vonë, u botua në Amman më 2023 libri “Çështja shqiptare në aspektin politik e kulturor 1878-1908” nga dy historianë irakianë Farkad A. Kasim dhe Maisun N. Al-Kinani.Në krahasim me tjerat, kjo monografi përmbledh historinë e kulturën shqiptare në një fazë të pasur që çoi në Shpalljen e Pavarësisë më 1912.

Me gjithë vlerën që kanë këta libra për historinë e kulturën shqiptare, ku më pak e ku më shumë, tani kemi një libër që doli vjet në Marok (2025) dhe na arriti në Levent më 2026 nga historian maroken Bilal al-Dahija që depërtoi thellë në historinë e kulturën shqiptare.

Ai deri tani ishte i interesuar për historinë e Sirisë gjatë sundimit osman (2015) dhe për praninë e marokenëve në Sirinë osmane (2019). Siç duket, me hulumtimet në Siri për marokenët e të tjerët, gjeti atje edhe prani shqiptare, gjë që e nxiti ta zgjerojë interesimin për shqiptarët në përgjithësi për ta paraqitur këtë monografi interesante për praninë e shqiptarëve në botën dhe kulturën arabe si valinj, ushtarakë, gjykatës, kopjues të dorëshkrimeve dhe autorë në fusha të ndryshme (poezi, prozë, histori etj.) gjatë sundimit osman, 1389-1912.

Në kaptinën e parë dhe të dytë, autori merret me gjenezën historike të shqiptarëve nga mitet deri në rezultatet më të reja të projektit të madh “Albanian Blodlines” të institutit “Famliy Tree DNA” që paraqitën më pak ndryshime në Kosovë e më shumë rreth saj. Më tutje autori përcjell paraqitjen e disa miteve që lidhen me origjinën shqiptare si miti fenikas-ilir dhe miti i origjinës nga fisi Gassan nga Jemeni ose nga fisi Kurajush nga Hixhazi, duke shpjeguar në ç’rrethana u paraqitën ato dhe në shërbim të kujt ishin.

Në kapitullin e tretë autori fillon të merret me historinë reale shqiptare, përkatësisht me paraqitjen e arnautëve (siç njiheshin shqiptarët në shekullin XV) në elitën ushtarake, politike dhe kulturore të Shtetit të Mamlukëve (1260-1517) me qendër në Kajro i cili përfshinte Egjiptin, Leventin, Hixhazin dhe Jemenin. Prej kësaj elite ai përqendrohet te dy sulltanët arnautë (Hoshkadam dhe Damirboga) që sunduan gjatë gjysmës së dytë të shekullit XV dhe një historian i njohur (Ibn Tagri burdi) i Egjiptit të asaj kohe.

Ky libër, në të vërtetë, sjell shumë risi për lexuesin arab sikurse pasuron njohuritë e orientalistëve tanë me kontributin e intelektualëve shqiptarë në gjuhët orientale, përkatësisht në gjuhën arabe.

Në kaptinën vijuese autori paraqet historinë shqiptare me princat e parë në Mesjetën e vonë nga Karl Thopia deri te Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe rezistencën e madhe që tregoi kundër ushtrive osmane deri kur viset shqiptare u bënë nën sundimin osman.

Në kaptinën e pestë autori merret me institucionin e Devshirmës, pra me rekrutimin e djemve shqiptarë që dërgoheshin në qendër të Perandorisë (në Aderne e më vonë në Istanbul) për përgatitje profesionale e më vonë dërgoheshin në funksione të ndryshme ushtarake e administrative. Prej këtyre u shquan dhjetëra figura në vilajetet osmane në Lindjen e Mesme dhe në Afrikën Veriore si Ahmet pashë Dukagjini, Ijas Pasha, Lutfi Pasha, Sulejman Pasha, Sinan Pasha e shumë të tjerë. Prej këtyre u shquan Mehmet pashë Dukagjini (djali i Ahmet pashë Dukagjinit) dhe Sinan Pasha me ndërtimin e komplekseve urbanistike në Damask dhe Halep, që janë karakteristike deri në ditët tona.

Në kaptinën vijuese autori përqendrohet te një figurë ushtarake (Ahmet pashë Arnauti) i cili emërohet në krye të Vilajetit të Damaskut më 1635. Ky u shqua me kompleksin urbanistik që e ndërtoi në hyrje të Damaskut për shërbim të haxhilerëve që kalonin nëpër Damask në rrugë për në Mekë. Ky kompleks mori më vonë një famë pasi u bë qendër prej nga nisej karvani i madh për haxh çdo vjet që mblidhte edhe ata të Ballkanit e të Anadollit dhe mbeti si monument historik deri në ditët tona.

Si historian maroken autori na tërheq vëmendjen për praninë e figurave shqiptare në Afrikën Veriore, përkatësisht në Algjeri dhe Marok. Prej këtyre ishte Memi Arnauti, komandanti detar që plaçkiti shumë anije në Mesdhe, në mesin e të cilave ishte një më 1575 ku në mesin e udhëtarëve qëlloi shkrimtari Miguel de Cervantes, i cili kaloi disa vjet në Algjeri deri kur u lirua dhe u kthye në Spanjë. Më 1482 e dërgoi bashkëvendësin Reis Murati në Sela të Marokut, kur ndërtoi tri anije me të cilat e pushtoi ishullin Lanzarote të Kenarieve, kurse më 1584 ai u vendos për një kohë në krye të vilajetit të Algjerisë. Rreth asaj kohe ai i solli në Algjer gruan dhe dy djemtë e tij (Muhamedin e Mustafën) ku i vendosi në pallatin që e ndërtoi në Algjer që ende ruhet si monument historik me emrin “Shtëpia e madhe” ose “Pallati i Memi Arnautit”.

Memi Arnauti u bë i njohur edhe në Marok si kapiten detar pasi më 1589 lundroi nga Tatwani me anijen që e çoi ambasadori i sulltanit të Marokut te sulltani osman në Stamboll. Po në atë port u shquan dy kapitenë detarë shqiptarë, Ramadan Aga dhe Musa Aga që mendohet se ishte nipi i Memi Arnautit, të cilët luajtën rol në historinë e këtij vendi në atë kohë.

Në kaptinën vijuese autori e prezanton Shqipërinë e shekullit XVII, pra pas dy shekujve të sundimit osman, në bazë të veprës kapitale “Sijahetname” të Evlija Çelebiut që u përkthye edhe në arabisht, kurse në kaptinën tjetër flet gjerësisht për sektin e bektashizmit në aspektin fetar dhe kulturor.

Në aspektin kulturor autori prezanton gjuhën shqipe dhe alfabetet që u përdorën nëpër shekuj, në mesin e tyre edhe alfabeti arab. Në këtë kontekst flet edhe për disa poetë të asaj kohe si Jahja bej Dukagjini, i cili krenohet me origjinën shqiptare, si dhe për Ahmet bej Dukagjinin, Suzi Çelebiun nga Prizreni, Nezim Frakullën nga Berati, Sulejman Naibin, Hasan Zyko Kamberin e shumë të tjerë.

Kaptina vijuese ka vlerën e vet pasi ndriçon kontributin e shqiptarëve në kopjimin e dorëshkrimeve orientale, përkatësisht arabe, qoftë në vendin e tyre ose në vendet ku shërbyen. Nga ana tjetër, autori prezanton edhe disa intelektualë shqiptarë që shkuan me shërbime në vende të ndryshme dhe aty lanë ca vepra sikurse Mula Fevzi i cili u emërua myfti i Damaskut më 1570, por ishte i njohur si poet e kaligraf duke lënë disa vepra në arabisht. Po ashtu, autori flet shumë e gjatë për Sami Frashërin dhe veprën e tij që e botoi në arabisht “Përpjekja e heronjve në përhapjen e Islamit”.

Për praninë e re shqiptare në Lindjen e Mesme autori i kushton Egjiptit një kaptinë pasi u ngrit atje Mehmet Ali Pasha, i cili e shndërroi Egjiptin në një shtet modern, që tërhoqi shumë shqiptarë nga jugu i Shqipërisë, me çka kolonia shqiptare u bë e pesta në vend dhe Kajroja u shndërrua në një nga qendrat e Rilindjes Kombëtare shqiptare.

Në fund të librit kemi një kaptinë që tregon rëndësinë e Lidhjes së Prizrenit qoftë në aspektin politik ose kulturor, pasi Sulltan Abdulhamidi II deshi ta ngjyrosë me islamizmin, por shqiptarizmi dominoi dhe përfundoi me konflikt të armatosur midis ushtrisë osmane dhe forcave shqiptare. Ky libër, në të vërtetë, sjell shumë risi për lexuesin arab sikurse pasuron njohuritë e orientalistëve tanë me kontributin e intelektualëve shqiptarë në gjuhët orientale, përkatësisht në gjuhën arabe. Si i tillë, autori i këtij libri meriton të jetë vitin e ardhshëm në Seminar dhe të na kumtojë risi të tjera nga hulumtimet e tij serioze në këtë fushë.

Tipologjia e episodeve dhe strukturave narrative në veprën e Stefan Zanoviq: nga modeli barletian te narrativi iluminist

by

Prof. Dr. Begzad Baliu/

Analiza e episodeve në veprën Den store Castriotto af Albanien kallad Scanderbeg. Historia duhet të ndërtohet mbi një parim të dyfishtë metodologjik: nga njëra anë, një qasje strukturore që synon identifikimin e njësive narrative të përsëritshme dhe të funksioneve të tyre, dhe nga ana tjetër, një qasje intertekstuale që vendos në raport këtë tekst me matricën historiografike të Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis të Marin Barleti. Në këtë perspektivë, episodi nuk duhet kuptuar thjesht si një segment rrëfimi, por si një funksion narrativ në kuptimin proppian të termit, pra si një njësi që realizon një rol të caktuar në strukturën e përgjithshme të tekstit: funksion formimi, prove, konflikti, legjitimimi apo glorifikimi. Kjo qasje lejon të zbulohet jo vetëm organizimi i brendshëm i rrëfimit, por edhe mënyra se si këto funksione transformohen nga një paradigmë humaniste në një paradigmë iluministe.

Në tipologjinë e episodeve të origjinës dhe të legjitimimit, struktura themelore artikulohet sipas një skeme të qëndrueshme: prejardhja → fisnikëria → destinimi historik. Kjo bëhet e qartë në formulime të tilla si: “Gjergj Kastrioti ishte djali i Gjon Kastriotit dhe i Vojsavës… familje që sundonte prej 710 vjetësh…” , ku ndërtohet një legjitimitet i shumëfishtë: genealogjik, historik dhe simbolik. Ky episod përmban njëkohësisht afirmimin e vazhdimësisë dinastike dhe sublimimin e origjinës në një nivel mitizues. Në krahasim me modelin e Barletit, ku ky funksion mbetet kryesisht kronikal dhe legjitimues, te Zanoviq ai merr një dimension të shtuar retorik dhe simbolik, duke e ngritur origjinën në një element themelor të ndërtimit të identitetit heroik. Në këtë kuptim, kemi të bëjmë me një tip të qartë të episodit të themelimit identitar, i cili vendos bazat semantike dhe ideologjike të gjithë narrativës.

Në vijim, episodet e formimit të heroit përfaqësojnë një tjetër tipologji themelore, e ndërtuar mbi strukturën iniciatike të shkëputjes, transformimit dhe përvetësimit të fuqisë. Kjo strukturë artikulohet në mënyrë të qartë në formulime si: “Ai u bë synet… u edukua… mësoi gjuhë të shumta… u dallua për guxim…” , ku shfaqen disa funksione të njëpasnjëshme: shkëputja nga origjina, formimi në një mjedis të huaj dhe përvetësimi i dijes dhe i aftësive që do ta bëjnë të mundur kthimin triumfal. Te Barleti, kjo fazë interpretohet shpesh si një paradoks providencial, ku armiku bëhet pa dashje instrument i formimit të heroit; ndërsa te Zanoviq ajo riformulohet si një proces pedagogjik dhe racional, ku heroi ndërton vetveten përmes përvojës dhe dijes. Kjo e vendos këtë tip episodi në kategorinë e episodeve iniciatike, që realizojnë funksionin e formimit të identitetit heroik në një kuptim më të gjerë antropologjik dhe kulturor.

Një tjetër tipologji e rëndësishme përfaqësohet nga episodet e rikthimit dhe të rimarrjes së pushtetit, ku struktura narrative ndërtohet mbi tri faza kryesore: strategjia, rikthimi dhe restaurimi i rendit.

Një shembull domethënës është episodi i marrjes së Krujës: “Ai detyroi kancelarin të shkruante urdhër… marshoi drejt Krujës… mbylli portat…” , ku veprimi i heroit zhvillohet përmes një kombinimi të inteligjencës strategjike dhe vendosmërisë politike. Në këtë episod, mashtrimi strategjik shërben si mjet për rikthimin në atdhe, ndërsa marrja e qytetit përfaqëson një rimarrje simbolike të qendrës së pushtetit dhe të rendit politik. Krahasuar me Barletin, ku ky akt mbetet një moment historik i rëndësishëm i rezistencës, te Zanoviq ai merr një dimension më të theksuar dramatik dhe teatror, duke e shndërruar rikthimin në një akt spektakolar të restaurimit të rendit. Kjo e klasifikon këtë tip si episod i rikthimit dhe i restaurimit, një funksion kyç në ekonominë narrative të veprës.

Në fund, episodet e betejës dhe të provës heroike përbëjnë një tipologji të veçantë, të karakterizuar nga struktura e përballjes, disproporcioni numerik dhe triumfi absolut. Kjo vihet re në formulime të tilla si: “20 000 të vrarë… 26 humbje…” , ku raporti i theksuar midis humbjeve të armikut dhe atyre të heroit krijon një efekt të fortë hiperbolik dhe mitizues. Në këtë rast, episodi nuk funksionon vetëm si përshkrim i një beteje, por si provë e supremacisë heroike, ku figura e Skënderbeut paraqitet si e pakrahasueshme në fushën e luftës. Ndërsa te Barleti kjo hiperbolë mbetet e integruar në një diskurs retorik glorifikues, te Zanoviq ajo shoqërohet me një vetëdije narrative mbi procesin e mitizimit, duke e vendosur këtë tip episodi në një nivel më kompleks refleksiv. Në këtë mënyrë, kemi të bëjmë me një tip të qartë të episodit të provës dhe të supremacisë heroike, i cili përmbyll ciklin e funksioneve narrative duke e ngritur figurën e heroit në një nivel të lartë simbolik dhe estetik.

Në vijim të tipologjisë së episodeve, një vend të veçantë zënë episodet morale dhe alegorike, të cilat përfaqësojnë një shtresë të re diskursive të shtuar nga Stefan Zanoviq mbi modelin e Marin Barleti. Episodi i prologut me Menandrin dhe CLEARC-un – “Ai ofronte vetëm fruta… jetonte sipas ligjeve të natyrës…” – përbën një strukturë të qartë alegorike, të ndërtuar mbi kundërvënien themelore midis pasurisë dhe virtytit. Në këtë episod artikulohet një model etik që afirmon thjeshtësinë, natyrshmërinë dhe vetëpërmbajtjen si vlera universale, duke e vendosur rrëfimin historik brenda një horizonti filozofik të tipit iluminist. Kjo strukturë mungon plotësisht te Barleti dhe përfaqëson një shtesë ideologjike të mirëfilltë, përmes së cilës teksti zhvendoset nga një historiografi humaniste drejt një diskursi moral universal. Në këtë kuptim, kemi të bëjmë me një tip të mirëpërcaktuar të episodit alegorik moral, i cili funksionon si kornizë interpretative për gjithë figurën e Skënderbeut.

Një tjetër kategori e rëndësishme përfaqësohet nga episodet diplomatike dhe politike, ku struktura narrative ndërtohet mbi një sekuencë funksionale të tipit ofertë → refuzim → afirmim i sovranitetit. Një shembull domethënës është formulimi: “Ai nuk do t’i paguajë askujt taksa… shpata e tij nuk ka paguar tjetër…” , i cili artikulon një refuzim kategorik të nënshtrimit dhe një afirmim të autonomisë politike. Në krahasim me Barletin, ku ky motiv lidhet kryesisht me rezistencën fetare dhe mbrojtjen e krishterimit, te Zanoviq ai riformulohet si një parim politik modern, që shpreh konceptin e sovranitetit si vlerë universale. Kjo e vendos këtë tip episodi në kategorinë e episodeve të sovranitetit dhe autonomisë, ku figura e Skënderbeut shndërrohet në model të një pushteti të pavarur dhe të legjitimuar etikisht.

Në fushë të glorifikimit dhe universalizimit, episodet përkatëse ndërtohen mbi struktura që e nxjerrin figurën e heroit përtej kufijve të kontekstit lokal dhe e vendosin në një hapësirë simbolike ndërkombëtare. Formulimi: “Ai u urua si Aleksandri i Dytë…” përfaqëson një shembull tipik të kësaj strategjie, ku krahasimi me figura universale të historisë botërore shërben për të afirmuar statusin ndërkombëtar të Skënderbeut. Në këtë mënyrë, kemi një proces të tejkalimit të kontekstit etno-historik dhe të integrimit të figurës në një kanon më të gjerë evropian. Ky tip episodi mund të përkufizohet si episod i mitizimit universal, pasi realizon funksionin e ngritjes së heroit në nivelin e një simboli të përgjithshëm kulturor.

Paralelisht me këto zhvillime, episodet e jetës private dhe të estetizimit përbëjnë një tjetër risi të rëndësishme në strukturën narrative të veprës. Përshkrime të tilla si: “Martesa… festa… lojëra, valle…” shënojnë një ndërprerje të narrativës luftarake dhe futjen e elementeve estetike dhe sociale në rrëfim. Këto episode realizojnë një funksion të dyfishtë: nga njëra anë, humanizojnë figurën e heroit duke e paraqitur atë në dimensionin e jetës së përditshme, dhe nga ana tjetër, kontribuojnë në estetizimin e narrativës përmes përshkrimeve ceremoniale dhe emocionale. Në krahasim me Barletin, ku këto elemente janë minimale ose periferike, te Zanoviq ato marrin një zhvillim të zgjeruar, duke e afruar tekstin me format e romanit historik dhe të letërsisë së ndjeshmërisë së shekullit XVIII. Në këtë kuptim, kemi të bëjmë me një tip episodi të humanizimit dhe të estetikës narrative.

Nga tërësia e këtyre tipologjive del një strukturë e përgjithshme narrative me karakter ciklik, e organizuar sipas një sekuence funksionale të qëndrueshme: origjina, formimi, rikthimi, prova (lufta), legjitimimi dhe universalizimi. Ky model ekziston në formë embrionale edhe te Barleti, ku shërben si bazë kronikale e rrëfimit historik, por te Zanoviq ai shndërrohet në një strukturë narrative të ndërgjegjshme dhe të estetizuar, e cila organizon në mënyrë sistematike zhvillimin e figurës së heroit. Kjo tregon se kemi të bëjmë me një riorganizim të funksioneve narrative në një sistem më kompleks dhe më të vetëdijshëm estetikisht.

Në përfundim të këtij kapitulli, tipologjia e episodeve dëshmon se Zanoviq ruan funksionet bazë të narrativës barletiane, por i riorganizon ato në një sistem të ri diskursiv, ku historia shndërrohet në narrativë, narrativë në ideologji, dhe ideologjia në model kulturor. Në këtë mënyrë, teksti i tij përfaqëson një fazë të dytë të jetës së mitit të Skënderbeut: struktura mbetet ende e lidhur me modelin barletian, por funksioni i saj është tashmë i transformuar, duke marrë një dimension evropian, iluminist dhe estetik, që e vendos figurën e heroit në një horizont të ri interpretativ.

NJË DEKLARATË E PAPËRGJEGJSHME NGA PODGORICA?

by

Frank Shkreli/

Në kulmin e pushimeve evropiane, Podgorica hedh një bombë politike: Pse përmendet Shqipëria?

Shpesh thuhet se, “Ballkani prodhon më shumë histori sesa mund të konsumojë, kështu që ajo përhapet dhe ndikon në të gjithë botën”. Në pikë të gushtit, kur pjesa më e madhe e Evropës është me pushime dhe vëmendja e opinionit publik është larg zhvillimeve politike, nga Podgorica shpërthen një deklaratë bombë. Kryeministri i Malit të Zi, Milojko Spajić, njofton se dy shtete të rajonit po përgatisin, sipas informacioneve që ai i cilëson “serioze operative”, veprime hibride për destabilizimin e vendit dhe pengimin e rrugës së tij drejt Bashkimit Evropian. Deklarata e kryeministrit të Malit të Zi, Milojko Spajić, se të paktën dy shtete të rajonit po përgatisin veprime hibride për destabilizimin e Malit të Zi, është një deklaratë që nuk mund të kalojë pa u analizuar seriozisht. Sepse në diplomaci, veçanërisht midis dy vendeve fqinje dhe aleate të NATO-s, edhe një aludim mund të ketë pasoja politike.

Spajić tha më 27 gusht se kishte “informacione serioze operative të sigurisë” se mbyllja e kapitujve të rinj të negociatave me Bashkimin Evropian do të shoqërohej me një veprimtari të bashkrenduar hibride, në të cilën, sipas tij, përfshiheshin zyrtarë të të paktën dy shteteve fqinje të rajonit. Sipas tij, synimi ishte destabilizimi i Malit të Zi dhe pengimi i rrugës së tij evropiane. Por kryeministri malazez nuk i emërtoi këto shtete. Por disa orë më vonë, gazeta e njohur malazeze Vijesti, duke iu referuar disa burimeve, publikoi pretendimin se Spajić kishte parasysh Serbinë dhe Shqipërinë. Këtu fillon shqetësimi. Sepse, nëse Shqipëria ishte njëra prej vendeve për të cilat kryeministri malazez kishte informacion të tillë, atëherë kemi të bëjmë me një çështje jashtëzakonisht serioze.

Shqipëria dhe Mali i Zi nuk janë thjesht dy vende fqinje. Të dyja janë anëtare të NATO-s, kanë marrëdhënie zyrtare miqësore dhe ndajnë objektivin strategjik të integrimit evropian. Në këtë rrethanë, një akuzë për veprimtari hibride dhe destabilizim nuk është një deklaratë e zakonshme politike. Është një akuzë me peshë të rëndë ndërkombëtare. Prandaj lind pyetja: ku janë provat? Nëse një kryeministër disponon informacione operative të sigurisë për ndërhyrje të një shteti tjetër në destabilizimin e vendit të tij, kjo çështje duhet trajtuar në institucionet kompetente, përfshirë strukturat e NATO-s dhe partnerët evropianë. Nuk është e mjaftueshme që publiku të dëgjojë se ekzistojnë “informacione serioze operative”, ndërsa emrat e shteteve dhe provat mbeten të padeklaruara.

Në rastin e Shqipërisë, situata bëhet edhe më e ndjeshme. Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, reagoi duke theksuar se nuk ka pasur asnjë akuzë zyrtare ndaj Shqipërisë, por njëkohësisht e mohoi prerazi çdo përfshirje të Tiranës në ndonjë skenar destabilizues në Mal të Zi. Ky reagim ishte i natyrshëm. Shqipëria nuk mund të pranojë që emri i saj të vendoset në një listë të dyshimtë shtetesh që pretendohet se po punojnë kundër stabilitetit të një vendi fqinj.

Por edhe Podgorica duhet ta kuptojë se aludimet kanë pasoja. Nëse Spajić nuk e ka pasur fjalën për Shqipërinë, atëherë është në interes të tij dhe të qeverisë së tij që ta bëjë këtë të qartë. Nëse e ka pasur fjalën për Shqipërinë, atëherë duhet të ketë kurajën institucionale dhe politike të dalë publikisht me prova dhe ta sqarojë akuzën. Sepse, nuk mund të ketë një situatë ku një kryeministër flet për dy shtete që po destabilizojnë vendin e tij, ndërsa mediat identifikojnë njërin prej tyre si Shqipërinë. Ndërkohë që më pas mbetet në ajër pyetja nëse kryeministri e kishte apo nuk e kishte fjalën për Tiranën zyrtare. Kjo nuk është mënyrë serioze për të menaxhuar marrëdhëniet midis vendeve fqinje, aq më tepër midis vendeve anëtare të NATO-s.

Çështja ka edhe një dimension tjetër, që në Tiranë duhet të merret seriozisht. Janë shqiptarët në Mal të Zi, një dimension që nuk duhet harruar. Shqipëria dhe shqiptarët ka një interes të drejtpërdrejtë në stabilitetin, demokracinë dhe integrimin evropian të Malit të Zi, jo vetëm për shkak të marrëdhënieve ndërshtetërore, por edhe për shkak të pranisë historike të shqiptarëve në Mal të Zi. Ulqini, Tuzi, Plava, Gucia dhe trevat e tjera shqiptare janë pjesë e pandashme e historisë së shqiptarëve në Mal të Zi. Shqipëria ka detyrimin moral dhe politik të interesohet për pozitën dhe të drejtat e shqiptarëve atje. Por kjo është krejtësisht ndryshe nga destabilizimi i Malit të Zi. Frank Shkreli: Flamuri shqiptar në gjyq, ku janë vlerat evropiane të Malit të Zi? | Gazeta Telegraf

Përkundrazi, një Mal i Zi i qëndrueshëm, demokratik dhe evropian është në interesin e drejtpërdrejtë të shqiptarëve dhe të Shqipërisë. Shqiptarët e Malit të Zi nuk kanë nevojë për një krizë të re politike midis Podgoricës dhe Tiranës. Kanë nevojë për institucione demokratike, respektim të të drejtave të tyre të identitetit të tyre kombëtar, përfaqësim politik dhe zhvillim ekonomik. Prandaj është e papranueshme që çështjet e brendshme politike të Malit të Zi të shndërrohen në akuza të mjegullta ndaj fqinjëve. Aleanca NATO është një organizatë serioze, politike dhe ushtarake — me 32 shtete anëtarë në Evropë dhe Amerikën e Veriut, themeluar në 1949 — dhe nuk është vendi i aludimeve.

Kjo është pika kryesore. Një vend anëtar i NATO-s që beson se një tjetër vend anëtar po ndërmerr veprime hibride kundër tij, ka në dispozicion mekanizma institucionalë dhe aleatë me të cilët mund të ndajë informacionin. Nëse ka prova, ato duhet të hetohen. Nëse ka kërcënim real, ai duhet të trajtohet. Nëqoftëse ka ndërhyrje të huaj, autorët duhet të identifikohen. Por nëse nuk ka prova të mjaftueshme për t’i bërë publike, atëherë një kryeministër duhet të tregojë kujdes të jashtëzakonshëm në deklaratat e tij. Sepse një fjalë e kryeministrit nuk është një koment i zakonshëm në rrjetet sociale. Ajo mund të ndikojë në marrëdhëniet ndërkombëtare, në opinionin publik dhe në besimin midis shteteve. Sidomos kur bëhet fjalë për vende anëtare të NATO-s.

Në fakt, edhe Presidenti i Malit të Zi, Jakov Milatović, (sipas burimeve të ai) ka reaguar duke kërkuar që çështjet e sigurisë dhe stabilitetit të trajtohen me kujdes e përgjegjësi, mbi bazën e fakteve dhe përmes institucioneve. Ai ka thirrur për 31 gusht një mbledhje urgjente të Këshillit të Mbrojtjes dhe Sigurisë të ved nit të tij, për të kërkuar informacion të saktë mbi pretendimet e kryeministrit. Kjo është shumë domethënëse. Sepse edhe brenda Malit të Zi po kërkohet që deklaratat e kryeministrit të shoqërohen me fakte dhe përgjegjësi institucionale. Dhe kjo është pikërisht ajo që duhet kërkuar edhe nga Shqipëria. Nëse Shqipëria akuzohet, le të dalin provat. Nëse nuk akuzohet, le të thuhet qartë. Sepse në marrëdhëniet midis dy vendeve fqinje, sidomos midis dy vendeve anëtare të NATO-s, nuk mund të ndërtohet politika mbi aludime. Historia e marrëdhënieve shqiptaro-malazeze është shumë e gjatë për t’u trajtuar me deklarata të papeshuara. Dhe shqiptarët e Malit të Zi janë shumë të rëndësishëm për t’u bërë pjesë e një loje të re politike rajonale.

Një kryeministër ka të drejtë të mbrojë vendin e tij. Por pikërisht sepse është kryeministër, ka edhe detyrimin të masë fjalët e tij. Në rastin konkret, pyetja mbetet e hapur: Nëse ekzistojnë vërtet “informacione serioze operative” për një përpjekje për destabilizimin e Malit të Zi, pse nuk bëhen të qarta faktet dhe pse lihet hapësirë që një vend fqinj dhe aleat i NATO-s si Shqipëria të vihet në shënjestër të dyshimeve? Kjo është një pyetje që Podgorica zyrtare duhet t’i përgjigjet.

BRIKEN CALJA TRIUMFON NË TARANTO, KAMPION I MESDHEUT DHE KATËR REKORDE TË REJA

by

Peshëngritësi shqiptar fitoi medaljen e artë në shkëputje dhe të bronztën në shtytje, duke shkruar një tjetër faqe të rëndësishme në karrierën e tij të gjatë sportive.

Nga Albano Kolonjari

Briken Calja vazhdon t’i dhurojë Shqipërisë medalje dhe emocione të mëdha. Në Lojërat Mesdhetare “Taranto 2026”, peshëngritësi kuqezi zhvilloi një paraqitje të shkëlqyer, duke u shpallur kampion i Mesdheut në stilin e shkëputjes.

Sportisti i Team Albania e dominoi garën në këtë disiplinë, duke realizuar me sukses të tria provat. Calja e nisi me 147 kilogramë, vijoi me 152 kg dhe e përfundoi konkurrimin me një ngritje të fuqishme prej 154 kilogramësh.

Rezultati përfundimtar i siguroi medaljen e artë, ndërsa tri provat e tij përmirësuan njëra pas tjetrës rekordin mesdhetar të garës.

Medalje bronzi edhe në shtytje

Calja u ngjit në podium edhe në stilin e shtytjes. Peshëngritësi shqiptar ngriti 184 kilogramë, rezultat që i dha medaljen e bronztë dhe njëkohësisht vendosi një tjetër rekord mesdhetar.

Ai e përfundoi paraqitjen në Taranto me 338 kilogramë në dygarësh, një medalje ari, një medalje bronzi dhe katër rekorde mesdhetare.

Ky ishte një tjetër rezultat i rëndësishëm për Shqipërinë në një aktivitet të madh ndërkombëtar dhe një konfirmim i nivelit të lartë që Calja vazhdon të ruajë edhe pas shumë vitesh në sportin elitar.

Rikthim si kampion pas 13 vjetësh

Suksesi në Taranto kishte një domethënie të veçantë personale për peshëngritësin nga Shtërmeni i Elbasanit. Kanë kaluar 13 vjet nga pjesëmarrja e tij e mëparshme në Lojërat Mesdhetare, një periudhë gjatë së cilës Calja ka përjetuar fitore, dëmtime, zhgënjime dhe rikthime të mëdha.

Në Pescara 2009 ai fitoi medaljen e argjendtë në shkëputje, ndërsa në Lojërat Mesdhetare të Mersinit më 2013 siguroi medalje bronzi në të dyja disiplinat.

Këtë herë u rikthye jo vetëm për të konkurruar, por për të pushtuar shkallën më të lartë të podiumit.

Një nga figurat më të mëdha të sportit shqiptar

I lindur më 19 shkurt 1990, Briken Calja ka ndërtuar një nga karrierat më të suksesshme në historinë e peshëngritjes shqiptare.

Ai ka përfaqësuar Shqipërinë në tri edicione të Lojërave Olimpike: Londër 2012, Rio de Janeiro 2016 dhe Tokio 2020. Pikërisht në Tokio regjistroi një nga rezultatet më të mira të sportit shqiptar në Olimpiadë, duke u renditur i katërti dhe duke mbetur vetëm një kilogram larg medaljes.

Calja është shpallur kampion Evrope dhe ka fituar medalje në kampionate evropiane e botërore. Në Kampionatin Botëror të vitit 2021 ai triumfoi në stilin e shkëputjes dhe mori medaljen e argjendtë në dygarësh.

Edhe viti 2026 ka qenë i mbushur me rezultate të rëndësishme. Në Kampionatin Evropian të zhvilluar në Batumi, Calja fitoi medaljen e artë në shtytje dhe të argjendtën në dygarësh në kategorinë deri në 79 kilogramë.

Një kampion që nuk dorëzohet

Në moshën 36-vjeçare dhe pas një karriere të gjatë në pedanë, Briken Calja vazhdon të konkurrojë me të njëjtën forcë dhe ambicie.

Triumfi në Taranto është më shumë se një tjetër medalje. Ai përfaqëson shpërblimin e viteve të sakrificës dhe këmbënguljes së një sportisti që është rrëzuar, është rikthyer dhe ka vazhduar të besojë edhe në momentet më të vështira.

Pas 13 vjetësh pritjeje, Calja u kthye në Lojërat Mesdhetare për të ngritur përsëri lart flamurin kuqezi—këtë herë si kampion i Mesdheut.