– Shqiptarët janë pasardhës të ilirëve dhe janë një ndër popujt më të lashtë të gadishullit;

– Gjuha shqipe është bijë e ilirishtes dhe është një ndër gjuhët më të vjetra të Evropës;

– Shqipja i takon familjes së gjuhëve indoevropiane (indogjermane) dhe është gjuhë e veçantë, d.m.th. nuk ka motër. Të tilla janë edhe greqishtja dhe armenishtja;

– Shqiptarët janë popull autokton i gadishullit;

– Shqiptarët janë popull autokton në brigjet e Adriatikut dhe të Jonit.

* * *

– Periudhë më historike e popullit shqiptar është qëndresa çerekshekullore përballë inkursioneve osmane;

– Hero kombëtar i shqiptarëve është Gjergj Kastrioti (1405-1468);

– Periudhë politike e shqiptarëve është ajo e Rilindjes Kombëtare, që fillon më 1832 me Naum Veqilharxhin (1797-1846), që arrin kulmin me ngjarjen politike – Lidhjen e Prizrenit (1878); e përfundon me shpalljen e pavarësisë më 1912;

– Figurë e njohur e njohur e Lidhjes së Prizrenit ishte Abdyl Frashëri (1839-1892); (ka qenë edhe anëtar i Parlamentit Osman);

– Ideolog i mendimit politik shqiptar në periudhën e Rilindjes Kombëtare ishte Sami Frashëri (1850-1904);

– Ngjarje politike më e madhe e shqiptarëve në shekullit XX është shpallja e pavarësisë, më 1912 në krye me Ismail Qemalin (1844-1919);

– Personalitet i njohur i çështjes shqiptare në trojet e pushtuara nga serbosllavët ishte Adem Demaçi (1936-2018) – simbol i qëndresës shqiptare në Jugosllavinë e Titos;

– Ngjarje politike e madhe e kombit në vitet ’90 të shekullit XX është qëndresa politike e shqiptarëve në Kosovë, me në krye Ibrahim Rugovën (1944-2006), përballë pushtuesve serbë;

– Ngjarje historike e kombit në fund të qindvjeçarit XX është lufta heroike e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës për çlirimin e Kosovës nga pushtuesit serbë, me në krye komandantin legjendar Adem Jasharin (1955-1998);

– Ngjarje politike e madhe e kombit në fillim të qindvjeçarit XXI është shpallja e pavarësisë së Kosovës, më 17 shkurt të vitit 2008.

* * *

– Vlerë letrare dhe kulturore të shqiptarëve janë humanistët shqiptarë: Gjon Gazulli (1400-1465); Marin Barleti (rreth 1450-1512), autor i veprave të shkruara në latinisht “De obsidione Scodrensi”, Venedik 1504 (Rrethimi i Shkodrës), “Historia de vita et gestis Scanderbegi, Epirotarum Principis”, Romë rreth 1508-1510 (Historia e jetës dhe bëmave të Skënderbeut, princit të Epirit); Mikel Maruli (1453-1500); Leonik Tomeu (1456-1531); Maksim Greku (rreth 1480-1556); Marin Beçikemi (1468-1526);

– Vlerë letrare, kulturore dhe kombëtare të shqiptarëve janë autorët e letërsisë së hershme shqiptare, si: Gjon Buzuku (shek. XVI) – autor i librit të parë të shkruar në shqip “Meshari” (1555); një kopje e vetme ruhet në Bibliotekën e Vatikanit; arbëreshi Lekë Matrënga (1567-1619) – autor i së parës poezi në gjuhën shqipe, njëherazi i pari dokument i shkruar në dialektin e jugut (toskërisht) – “Canzona spirituale” (Këngë e përshpirtshme); Pjetër Budi (1566-1622); Frang Bardhi (1606-1643) – autor i veprës “Dictionarium latino-epiroticum, una cum nonnullis usitatioribus loquendi formulis”, Romë 1635 (Fjalor latinisht-epirotisht, me disa shprehje tëprditshme); është e para vepër në leksikografinë shqiptare; përmban 5640 zëra latinisht të përkthyera në shqip, plus një shtojcë me pjesë të ligjëratës, proverba dhe dialogë; Pjetër Bogdani (rreth 1630-1689), kryepeshkop i Shkupit;

– Vlerë letrare, kulturore dhe kombëtare të shqiptarëve janë shkrimtarët e letërsisë arbëreshe të shekullit XIX, si: poeti i parë i romantizmit në letërsinë shqiptare Jeronim De Rada (1814-1903); në vitin 1848 themeloi gazetën dygjuhëshe, në shqip dhe në italisht, “L’Albanese d’Italia” (Shqiptari i Italisë); ishte i pari periodik që botohej në gjuhën shqipe; Françesk Anton Santori (1819-1894); njihet si autor i së parës dramë origjinale në gjuhën shqipe “Emira”; disa pjesë u botuan më 1887 në revistën “Fiamuri Arbërit” të De Radës; Gavril Dara i Riu (1826-1885); poeti lirik Zef Serembe (1844-1901);

– Vlerë letrare, kulturore dhe kombëtare të shqiptarëve janë poetët e letërsisë së Rilindjes, si: poeti kombëtar Naim Frashëri (1846-1900) etj.;

– Personalitete të rëndësishme letrare, kulturore dhe kombëtare shqiptare janë: Faik Konica (1875-1942); në vitet 1897-1902 botoi në Bruksel revistën “Albania”; në vitet 1902-1909 revistën e boti në Londër; studimet i përfundoi në Universitetin e Harvardit; Fan Noli (1882-1965), figurë poliedrike (e shumanshme); kreu Universitetin e Harvardit; më 1908, mbajti në Boston për herë të parë liturgjinë në gjuhën shqipe; ky akt përbënte hapin e parë drejt njohjes zyrtare të Kishës Ortodokse Shqiptare Autoqefale; në vitet 1909-1911 botoi në Boston gazetën “Dielli”; më 28 prill 1912, bashkë me Konicën, themeloi Federatën Panshqiptare Vatra në Amerikë; Gjergj Fishta (1871-1940), autor i 37 botimeve letrare, midis tyre i poemës epike historike “Lahuta e Malcis”,e quajtën Homeri shqiptar;

* * *

– Bota njeh shumë personalitete shqiptare, sidomos Gjergj Kastriotin, Nënë Terezën (Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, 1910-1997), laureate e çmimit “Nobel” për paqe (1979) dhe Ismail Kadarenë (1936-); mjekun dhe farmacistin amerikan me prejardhje shqiptare, nga fshati Llakavicë i Gostivarit, Ferid Murati (Ferid Murad, 1936-), laureat i çmimit “Nobel” për fiziologji dhe mjekësi (1998).

* * *

– Shqiptarët janë popull i ndarë në gjashtë pjesë: Shqipëri, Kosovë, Kosovë lindore (Preshevë, Bujanoc, Medvegjë), Maqedoni, Mal të Zi dhe Çamëri; një copëtim i këtillë i trojeve etnike historike të një populli s’është parë dot në historinë e botës;

– Nga Jugosllavia e Nikolla Pashiqit dhe e karagjorgjeviqëve, shumë shqiptarë u detyruan të shpërngulen prej vatrave të veta; në Klubin kulturor serb në Beograd, më 7 mars 1937, akademiku serb Vasa Çubrilloviq (1897-1990) promovoi elaboratin e tij “Iseljavanje Arnauta” (Dëbimi i shqiptarëve); shumë shqiptarë u dëbuan për në Turqi;

– Trojet shqiptare mbahen të pushtuara nga Serbia, nga Maqedonia, nga Mali i Zi dhe nga Greqia;

– Copëtimi i tokave shqiptare fillon në Kongresin e Berlinit (1878), për të vazhduar në Konferencën famëkeqe të Ambasadorëve në Londër, më 1912-1913;

– Pushtimin e trojeve shqiptare, gjatë historisë politike të kohës më të re, d.m.th. prej vitit 1850 e këndej, e ka mbështetur Rusia; ndërsa në Konferencën e Ambasadorëve, përpos Rusisë, edhe Franca me Anglinë;

– Sot e kësaj dite, Rusia punon me të madhe për Serbinë dhe kundër shqiptarëve;

* * *

– Shqiptarët kanë një flamur, flamurin e Gjergj Kastriotit; kanë një gjuhë; normat e gjuhës letrare shqipe janë atë të Kongresit të Drejtshkrimit të mbajtur në Tiranë në vitin 1972; kanë një histori; një gjuhë, një histori, një komb;

– Pikëpamja se krahas gjuhës letrare standarde shqipe, ekziston edhe gegërishtja letrare, është pikëpamje antikombëtare dhe antishqiptare; një pikëpamje të tillë, shumë kohë më parë, e kanë mbështetur fuqimisht akademikët serbë;

– Pikëpamja se krahas kombit shqiptar ekziston edhe kombi kosovar nuk është veçse pikëpamje antikombëtare dhe antishqiptare; mbrojtja e një pikëpamjeje të tillë është tradhti e lartë;

* * *

– Çështja shqiptare në Ballkan nuk është çështje, as fetare dhe as ideologjike; çështja shqiptare në Ballkan është çështje kombëtare dhe është e vetmja çështje e pazgjidhur e gadishullit;

– Të lidhësh miqësi me Beogradin dhe Josip Brozin (1892-1980) apo me Josip Visarionoviç Xhugashvili Stalinin (1879-1953) dhe Moskën dhe t’i shpallësh luftë ideologjike Amerikës dhe Perëndimit, do të thotë të mos kesh vizion politik; gabimet në histori mund t’i kushtojnë një populli, një shekull, mund ta lënë një popull njëqind vjet pas;

– Shembja e monizmit dhe ardhja e pluralizmit u mundësoi shqiptarëve të bëjnë kthesë historike; tani miq të shqiptarëve janë Fuqitë e Mëdha të Perëndimit;

– Shqiptarët duhet të dëshmojnë se janë popull politik dhe se posedojnë aftësi për të ndërtuar shtet ligjor, shtet demokratik; të dëshmojnë se posedojnë aftësi për të qeverisur shtetin;

– Shqiptarët janë popull perëndimor dhe populli më proamerikan në botë; mirëpo, s’mjafton dot të thuash jam properëndimor dhe proamerikan; për të qenë properëndimor dhe proamerikan duhet t’i respektosh parimet themelore të demokracisë dhe të funksionimit të shtetit të së drejtës; shtetin që udhëhiqet nga politikanë që shndërrohen në milionerë, Perëndimi nuk e mbështet, madje pavarësisht edhe nga interesat strategjikë që mund t’i ketë ndaj atij;

– Shqiptarët kanë miq në të katër anët e botës; midis tyre janë Vatikani, ShBA-ja, Gjermania, Britania e Madhe, Italia, Austria, Kroacia, etj.; shqiptarët janë ndër popujt e rrallë në Evropë, në mos i vetmi, të cilët gjatë Luftës II Botërore nuk ia dorëzuan Gestapos as edhe një hebre të vetëm;

* * *

– Periudha e tranzicionit që kalon Shqipëria që prej vitit 1991 e deri më sot, është një periudhë e përgjakshme, e paparë ndonjëherë në historinë e kontinentit të vjetër; çdo vrasje dhe vdekje në qarkullimin rrugor;

– Për problemet me të cilat ballafaqohen, shqiptarët nuk duhet t’i fajësojnë faktorët e jashtëm, siç janë sundimi osman, politika antishqiptare e Beogradit, e Athinës dhe e Moskës; sundimi osman mbi shqiptarët ka marrë fund qysh në vitin 1912; pra, më shumë se një shekull; fajin për fatkeqësinë e vet, njeriu duhet ta kërkojë në vetvete;

– Kosova zë vendin e pestë në botë me linjit; megjithëkëtë, ka sasi të pamjaftueshme të energjisë elektrike; të thuash se politikës shqiptare i mungon aftësia për ta qeverisur shtetin, do të ishte e tmerrshme dhe e dhimbshme; shtetin e varfër mund ta udhëheqin vetëm idealistët dhe jo tregtarët apo tyxharët; qëllimi i tyre është të pasurohen dhe t’u lënë pasuri marramendëse fëmijëve, nipave dhe mbesave të veta; akulli i trashë një metër nuk është krijuar për një natë – thonë kinezët; problemet që kanë të bëjnë me energjinë elektrike në Kosovë burojnë nga e kaluara;

– Ndër politikanë ka edhe të tillë që hiqen aristokratë të politikës dhe të intelektualizmit; ata pandehin se po qe se vishesh mirë dhe në televizion flet ngadalë, do të tregosh se je aristokrat, edhe i politikës, edhe i intelektualizmit; këta politikanë apo politikane, nuk janë veçse aristokratë të mashtrimit, të manipulimit, të abuzimit, të gënjeshtrës, të vjedhjes, të hajdutërisë, të imoralitetit; aristokratë të mashtrimit dhe të hajdutërisë, brenda një populli të varfër?! Turp dhe mëkat!

– Kjo farë klase politike ekziston në saje të inteligjencies oportuniste dhe konformiste, shumë prej tyre tregtarë flamujsh; kjo kolonë poltronësh fare nuk çanë kokën se Shqipëria zë vendin e dhjetë në botë me ikjen e trurit; të ikësh prej një vendi me pozitë në Evropë, me dy dete, me pasuri dhe me bukuri natyrore, kjo është e dhimbshme; shqiptarët një ditë mund të ballafaqohen me vdekjen e bardhë, d.m.th. me shkallën e vdekshmërisë, më të madhe se të lindshmërisë, me mortalitet më të madh se nataliteti;

“Anës detit i palarë,

Anës dritës i paparë,

Pranë sofrës i pangrënë,

Pranë dijes i panxënë”.

Noli

– Aristokratët e politikës dhe të intelektualizmit, i kanë edhe shërbëtorët e vet. Këta janë analistët politikë, ekonomikë dhe socialë – që të gjithë mercenarë. Shërbëtorë janë edhe kalemxhinjtë që shkruajnë me porosi dhe që hiqen se po kritikojnë dikë apo diçka. Në shërbim të këtij dance macabre ku mjerimi migjenian pasqyrohet si një metarealitet, janë edhe një pjesë e madhe e mediumeve, e gazetave, e revistave, e studiove televizive, e të ashtuquajturave debate televizive, e portaleve. Në këtë ferr dantesk gjen gazetarë, redaktorë, kryeredaktorë, moderatorë, udhëheqës programesh, debatesh. Asnjëri nga sa më sipër nuk çanë kokën për shpopullimin e trojeve, që shpesh i quajnë ilire dhe arbërore.

– Shqiptarët nuk duhet të lejojnë përmbysjen e sistemit të vlerave; kur i dobëti dhe i paafti del e bëhet udhëheqës dhe administrues, të aftit dhe të ndershmit s’i mbetet tjetër pos të marrë rrugët pa kthim të botës;

– Me reality programe ku mbizotëron zbavitja e lehtë dhe amoraliteti, tregtarët e politikës kanë gjetur edhe mënyra për ta amortizuar pakënaqësinë e shoqërisë. Kaq larg nuk kanë shkuar as edhe perandorët e lashtësisë.

– Pa një Shqipëri të konsoliduar, nuk mund të pritet përparimi i kombit shqiptar në Ballkan. Derisa shqiptarët merren me vetveten, armiku i tyre po forcohet. Derisa shqiptarët merren me mikrovlera, armiku i tyre ndërton makrosisteme.

Xhelal Zejneli

Kastriot Fetahu/

Në filmin italian “Gruaja më e bukur”, një dialog ekzistencial mbi njeriun dhe lirinë duket si parathënie e kohës që jetojmë. Kreu i një bande mafioze lokale, në bisedë me miqtë e tij, thotë se: “Burgu i sotëm është një plan dinak e djallëzor i qeverisë për të zbutur burrat. Burgu duhet të jetë i egër! Është bërë për të vuajtur! Atje brenda mësohet durimi, të dish të presësh, të pësosh në kurriz, të mos kesh më frikë nga burgu. Të paktën një herë në jetë duhet ta provosh.”

Pasi më erdhi në vëmendje ky personazh, në mënyrë të pavetëdijshme mendimi shkon tek protestat e të rinjve në Tiranë. A ishte burg i ashpër jeta në periudhën kohore 36-vjeçare për këtë brez? Çfarë është protesta e tyre: revoltë apo revolucion?

Të rinjtë trendy, paqësorë, të edukuar dhe të artikuluar, pjesëmarrës të kësaj lëvizjeje, janë ngjarja më e bukur nga pikëpamja etiko-estetike dhe politike edhe se vetë ngjarjet e vitit ’90. Pse e them? Ishte groteske përmes zemërimit të ligjshëm parrulla “Enver – Ikler”. Qeshja me ngjyra tragjike kur e lexoja të shkruar mureve apo të artikuluar nga njerëzit anës rrugës Kuçovë–Berat dhe në autobuzin urban në vitin 1991. Udhëtoja asokohe për në mitingun e parë të PD në qytetin e Beratit.

Protestat e sotme i arratisen revoltës sepse nuk janë të kufizuara në kohë dhe në kërkesa. Të rinjtë shqiptarë enden midis Beat Generation dhe protestave të studentëve francezë. Por i tejkalojnë këto dy lëvizje sociale me imazhin emblemë të Flamingos që e kthen në revolucionin më të bukur të historisë njerëzore.

Bota nuk është në vitet ’60, por gati një shekull më pas, kur ekosistemi është pjesë e politikës së ditës së bashku me kërkesat e tyre për ndryshimin e politikave oligopol të një sistemi oligarkik të ndërtuar në këto 36 vjet nga dy parti.

Këta protestues pikërisht me strukturën etiko-estetike u kthyen në atvrasës. Ndaj kryeministri, një demagog trendy, u asfiksua dhe u gjend në pozicionin shah-mat, sepse ata e vranë me armët e tij, por më të avancuara se ato në betejat politike individuale të Ramës në rrugën drejt pushtetit. Teknologjia digjitale i shkundi nga zona e komfortit dhe kështu rishpikën veten në një orbitë të re, të panjohur më parë. Atvrasja do të sjellë një sistem të ri, ku plagët e vjetra do të mjekohen nga njerëzit më të ditur, intelektualët jo pasagjerë të anijes në lundrimin 36-vjeçar.

Në art kur ka vetëm një alternativë zgjedhjeje, kjo e vdes atë, ndaj ai jeton sepse në art përballen rryma të ndryshme, shkolla të ndryshme, botë të ndryshme. Ashtu edhe në politikën tonë arriti pika fundore sepse mungojnë alternativat. Ata u bashkuan të gjithë kundër popullit. Arritën të na diktojnë të drejtat për realitetin dhe të na imponohen në mënyrë permanente në një botë tonën të përcaktuar tashmë prej tyre.

Të rinjtë duan t’i largohen botës me maska funerali dhe maska emigranti që na krijoi ky sistem bipartiak.

Ata janë “Beat Generation” sepse shprehin ndjenjat e të qenurit të lodhur dhe të margjinalizuar nga shoqëria. Gjithashtu janë në kërkim për një kuptim më të thellë shpirtëror.

Ata janë edhe studentët e Parisit ’68, sepse për ta ekonomia e mirë nuk mjafton nëse shoqëria ndihet e shtypur.

Rebelimi i tyre ndodhi se nuk besuan më tek e ardhmja e propaganduar, sepse kuptuan apoteozën e depresionit të një populli të marrë peng.

Të rinjtë mund të ndryshojnë diskursin publik nga diskursi monist i një njeriu të vetëm i epuar nga pesha e gjithë pushteteve mbi vete.

Autoriteti tradicional mund të sfidohet masivisht.

Por mbi të gjitha janë “BEAT FLAMINGO”, si tejkalim i dy lëvizjeve të ngjashme të cituara më sipër.

Ndaj Rama duhet ta kuptojë mirë thënien e Heraclitus: “Nuk mund të lahesh dy herë në të njëjtin lumë” edhe sepse të rinjtë i ngritën establishmentit “Kurthin e Tukididit”.

Protestat e tyre kërkojnë ndryshimin e sistemit oligarkik të instaluar nga një klikë autokracie. Ndryshe nga studentët e Parisit që nuk rrëzuan dot një Sharl De Gol aq shumë të dobësuar, kërkojnë rrëzimin e një demagogu aventurier arrogant që arriti në standardin e një monarku afrikan.

Mbi ta bien mallkimet e brezave që ju lanë trashëgimi këtë sistem obskurantist politiko-ekonomik, ku Fronti demokratik i diktaturës u zëvendësua me “Frontin patronazhist”.

Janë këta breza metafizikë që çjerrin faqet, si plaka Nurihan, me nëmat e tyre për hipitë e rinj të ndikuar nga “imperializmi amerikan, social-imperializmi sovjetik, shovinizmi grek, revizionizmi jugosllav apo edhe mullahët iranianë”.

Më kujtojnë filmin “Mao Ce Dun”…

“Nurihanët” çojnë idenë në skaj dhe me gjurmët e mbetura nga e shkuara në nënvetëdijen e tyre heqin paralele me pikëpamjen materiale, se po humbasim një investim me shifra marramendëse. Harrojnë se shifrat e vjedhura nga establishmenti janë shumë herë më të mëdha.

Ndërkohë që polarizimi i shoqërisë më kujton Afrikën Sahariane me sheikë dhe beduinë.

Ja pse protestuesit nuk janë fantazia e tyre.

Të rinjtë nuk duan që në këtë botë, ku veshjet, apartamentet dhe gjithçka merret me qira, nderi të jetë një mall tregu i zyrtarit më të parë.

Ata nuk duan të jenë “shoferë të Honda Civic” dhe as të shikojnë ëndrra të mjegullta, të largëta, e të pamundura.

“Beat Flamingo” nuk kërkojnë një përgjigje ndaj problemeve ekzistenciale, por zgjidhjen përfundimtare, ndaj duan të rrëzojnë sistemin dhe Ramën, i cili nuk vlen as sa kapelja e gjeneralit Charles De Gaulle.

Establishmenti antipopullor minimizon arsyet e fillimit të protestës duke injoruar zhvillimet e mëtejshme. Por harrojnë se ashtu si Lufta e Parë Botërore filloi për shkakun e vrasjes së princit Ferdinand, arkidukës së Austro-Hungarisë në Sarajevë, edhe kjo lëvizje nisi për një shkak ekuivalent, tërheqjen zvarrë të një qytetari nga roje me këmisha të zeza si të paramilitarëve të Musolinit të ’33.

Dhe e gjithë kjo nën një sfond arrogant të pushtetit antipopullor të një qeverie oligarkësh, e cila për ironi vjen nga e majta dhe një hendeku të madh mes fjalëve makiaveliste të pushtetit dhe kuptimit kantian të kohës që kërkojmë.

Të rinjtë nuk janë më si negativi i një fotografie dhe as personazhe që nuk kanë menduar kurrë. Errësira dhe heshtja e tyre e dikurshme tashmë ka dritën dhe tingujt Flamingo.

Në historinë e popullit shqiptar, çështja e ruajtjes së identitetit kombëtar, gjuhës dhe trashëgimisë kulturore përbën një nga shtyllat themelore të mbijetesës historike dhe shpirtërore të kombit. Shqiptarët, si një ndër popujt më të lashtë të Ballkanit, kanë kaluar nëpër periudha të gjata sfidash historike, pushtimesh dhe ndarjesh territoriale, por kanë arritur të ruajnë vazhdimësinë e tyre kombëtare falë gjuhës, familjes, traditës dhe vetëdijes së fortë historike.

Në kohën moderne, diaspora shqiptare është shndërruar në një faktor të rëndësishëm të jetës kombëtare, duke përfaqësuar jo vetëm një komunitet të shpërndarë në botë, por një potencial të fuqishëm kulturor, shoqëror dhe kombëtar. Në këtë kuadër, Federata Pan-Shqiptare “Vatra” dhe gazeta e saj historike “Dielli” mbeten institucione me rëndësi të veçantë në ruajtjen e identitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe më gjerë, duke kontribuar në mënyrë të vazhdueshme në mbrojtjen e interesave kombëtare dhe në forcimin e unitetit të shqiptarëve kudo që ndodhen.

Një rol të veçantë në këtë proces luan edhe Kisha Katolike Shqiptare “Zoja e Shkodrës” në New York, nën udhëheqjen e Dom Pjetër Popajt dhe bashkëpunëtorëve të tij, e cila është shndërruar në një vatër të rëndësishme shpirtërore, kulturore dhe kombëtare të diasporës shqiptare. Kjo qendër ka krijuar një hapësirë unifikuese për shqiptarët pa dallim feje, krahine apo bindjeje politike, duke ruajtur dhe forcuar lidhjet ndërshqiptare në mërgim.

Në këtë kuadër, pikniku i madh kombëtar i organizuar në New York përfaqëson një nga manifestimet më të rëndësishme të bashkimit të diasporës shqiptare. Në këtë ngjarje marrin pjesë mijëra shqiptarë, rreth gjashtë deri në shtatë mijë pjesëmarrës, të ardhur nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Plava dhe Gucia, Ulqini, Kraja, Tuzi, Malësia e Madhe, Çamëria, trevat arbëreshe dhe nga diaspora shqiptare në Evropë dhe Amerikë.

Ky tubim madhështor përbën një dëshmi të gjallë të unitetit kombëtar shqiptar, ku pjesëmarrësit, pa dallim feje – katolikë, myslimanë dhe ortodoksë – bashkohen nën flamurin kuqezi, duke shprehur një identitet të përbashkët historik dhe kulturor. Ky bashkim shpirtëror dhe kombëtar dëshmon se ndarjet fetare apo krahinore nuk e cenojnë thelbin e identitetit shqiptar, i cili mbetet unik dhe i pandashëm.

Gjatë këtij manifestimi zhvillohen aktivitete të shumta kulturore dhe artistike, të cilat përfshijnë prezantimin e ushqimeve tradicionale shqiptare nga të gjitha trevat, interpretimin e këngëve dhe valleve popullore, si dhe pjesëmarrjen e artistëve dhe grupeve folklorike shqiptare. Veshjet tradicionale kombëtare dhe programet artistike krijojnë një atmosferë të veçantë që pasqyron pasurinë e trashëgimisë shpirtërore shqiptare.

Një dimension i rëndësishëm i këtij pikniku është roli i tij edukativ dhe kombëtar, veçanërisht për brezat e rinj të lindur dhe të rritur në diasporë. Ky manifestim shërben si një shkollë e gjallë e identitetit kombëtar, ku fëmijët dhe të rinjtë njihen me gjuhën shqipe, historinë, traditat dhe vlerat e të parëve të tyre. Në këtë mënyrë, ruajtja e gjuhës dhe kulturës shqiptare bëhet një proces i natyrshëm dhe i domosdoshëm për vazhdimësinë e identitetit kombëtar.

Historia e shqiptarëve dëshmon se mbijetesa e kombit ka qenë e lidhur ngushtë me ruajtjen e gjuhës, familjes dhe vetëdijes kombëtare. Pavarësisht sfidave dhe ndikimeve historike të ndryshme, shqiptarët kanë arritur të ruajnë identitetin e tyre përmes përkushtimit ndaj traditës dhe ndjenjës së përkatësisë kombëtare. Sot, në kushtet e globalizimit dhe emigracionit, kjo detyrë merr një rëndësi edhe më të madhe.

Në këtë kontekst, diaspora shqiptare përfaqëson një pjesë të pandashme të kombit shqiptar, e cila kontribuon në ruajtjen dhe afirmimin e identitetit kombëtar në arenën ndërkombëtare. Bashkimi i shqiptarëve në aktivitete të tilla madhore përbën një dëshmi të gjallë të qëndrueshmërisë së identitetit shqiptar dhe të dashurisë për atdheun.

Në përmbyllje, shqiptarët kudo që jetojnë mbeten një komb i vetëm, me një gjuhë, një flamur dhe një histori të përbashkët. Bashkimi i tyre në diasporë, i mbështetur nga institucione si “Vatra”, gazeta “Dielli” dhe Kisha Katolike Shqiptare “Zoja e Shkodrës”, përfaqëson një mision historik që garanton vazhdimësinë e identitetit kombëtar shqiptar dhe forcimin e vetëdijes kombëtare për brezat që do të vijnë.

Gjon F. Ivezaj

Foto: Arkiv

Prof. Dr. Muhamet Racaj/

Më 9 qershor 1999 u nënshkrua Marrëveshja Ushtarako-Teknike e Kumanovës, një dokument historik që shënoi fundin e luftës në Kosovë dhe tërheqjen e plotë të forcave ushtarake, policore dhe paramilitare serbe nga territori i Kosovës. Marrëveshja, e arritur pas 78 ditësh të fushatës ajrore të NATO-s kundër regjimit të Slobodan Millosheviqit, krijoi kushtet për vendosjen e forcave ndërkombëtare të KFOR-it dhe fillimin e një epoke të re për popullin e Kosovës. Sot, 27 vjet më vonë, kjo datë mbetet një nga momentet më të rëndësishme në historinë moderne të shqiptarëve, sepse simbolizon jo vetëm përfundimin e një lufte të përgjakshme, por edhe fitoren e lirisë mbi shtypjen, të drejtës mbi dhunën dhe shpresës mbi frikën.

Fundi i një politike agresive

Lufta në Kosovë ishte rezultat i një politike sistematike represioni të regjimit serb ndaj shqiptarëve të Kosovës. Për vite me radhë, Serbia zbatoi masa diskriminuese, shtypje politike, dhunë policore dhe spastrime etnike, duke synuar ndryshimin e strukturës demografike dhe nënshtrimin e popullsisë shqiptare. Përballë kësaj politike, rezistenca e popullit shqiptar mori forma të ndryshme, duke kulmuar me luftën çlirimtare të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Konflikti u përshkallëzua gjatë viteve 1998–1999, ndërsa operacionet ushtarake serbe kundër popullsisë civile shkaktuan mijëra viktima dhe dëbimin e qindra mijëra shqiptarëve nga shtëpitë e tyre.

Ndërhyrja e NATO-s më 24 mars 1999 ndryshoi rrjedhën e konfliktit. Për herë të parë në historinë e saj, Aleanca ndërhyri ushtarakisht për të parandaluar një katastrofë humanitare në zemër të Evropës. Pas 78 ditësh bombardimesh intensive, regjimi i Beogradit u detyrua të pranojë kushtet e bashkësisë ndërkombëtare.

Marrëveshja e Kumanovës – akti i kapitullimit

Nga perspektiva ushtarake dhe strategjike, Marrëveshja e Kumanovës përfaqësonte kapitullimin e Serbisë në Kosovë. Edhe pse dokumenti nuk përdor termin formal “kapitullim”, përmbajtja e tij kishte të gjitha elementet e një disfate ushtarake.

Serbia u detyrua të tërhiqte të gjitha forcat e saj nga Kosova, të pranonte hyrjen e një force ndërkombëtare nën udhëheqjen e NATO-s dhe të hiqte dorë nga kontrolli efektiv mbi territorin. KFOR-i mori përgjegjësinë për sigurinë, ndërsa më pas u vendos administrata ndërkombëtare e Kombeve të Bashkuara sipas Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit.

Në aspektin operacional, asnjë objektiv strategjik i Beogradit nuk u realizua. Përkundrazi, Serbia humbi kontrollin mbi Kosovën, ndërsa populli i Kosovës fitoi mundësinë për të ndërtuar institucionet e veta dhe për të përcaktuar të ardhmen e tij politike.

Fillimi i lirisë dhe shtetndërtimit

Pas hyrjes së trupave të NATO-s më 12 qershor 1999, qytetarët e Kosovës filluan kthimin masiv në shtëpitë e tyre. Për herë të parë pas shumë dekadash, shqiptarët e Kosovës filluan të jetojnë pa frikën e represionit shtetëror serb. Liria e fituar në qershorin e vitit 1999 nuk ishte fundi i rrugëtimit, por fillimi i procesit të shtetndërtimit. Gjatë viteve që pasuan u krijuan institucionet demokratike, u zhvilluan zgjedhje të lira dhe u ndërtuan kapacitetet e para të sigurisë dhe mbrojtjes.

Kulmi i këtij procesi ishte shpallja e pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008, një akt që përbën vazhdimësi logjike të proceseve të nisura me Marrëveshjen e Kumanovës dhe vendosjen e administrimit ndërkombëtar.

Mësimet strategjike të vitit 1999

Pas 27 vjetësh, ngjarjet e vitit 1999 vazhdojnë të japin mësime të rëndësishme për sigurinë kombëtare dhe rajonale. Mësimi i parë është se liria nuk dhurohet, por fitohet përmes sakrificës dhe qëndresës. Kontributi i UÇK-së, sakrifica e dëshmorëve dhe rezistenca e popullit të Kosovës mbeten pjesë e pandashme e kësaj fitoreje.

Mësimi i dytë lidhet me rëndësinë e aleancave strategjike. Pa mbështetjen e NATO-s dhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, rrjedha e historisë së Kosovës do të ishte shumë më e vështirë dhe me pasoja të paparashikueshme.

Mësimi i tretë është se siguria dhe liria duhet të mbrohen vazhdimisht. Në një mjedis ndërkombëtar të karakterizuar nga sfida të reja gjeopolitike, Kosova duhet të vazhdojë forcimin e institucioneve të saj të sigurisë, zhvillimin e kapaciteteve mbrojtëse dhe thellimin e integrimit euroatlantik.

Përfundim

Njëzet e shtatë vjet pas Marrëveshjes së Kumanovës, Kosova kujton një nga momentet më vendimtare të historisë së saj moderne. Ajo marrëveshje shënoi fundin e luftës, largimin e forcave serbe dhe fillimin e epokës së lirisë. Për popullin e Kosovës, 9 qershori 1999 nuk është vetëm një datë historike. Është dita kur u vulos disfata e politikës së dhunës dhe u hap rruga drejt lirisë, demokracisë dhe shtetësisë së Kosovës. Kjo mbetet një fitore historike e popullit të Kosovës, e mbështetur nga aleatët perëndimorë dhe e shkruar me sakrificën e mijëra bijve dhe bijave të saj.

“The trouble with the world is that the stupid are cocksure and the intelligent are full of doubt.” — Bertrand Russell.

Cafo Boga, M.S. Diplomacy

New York, June 5, 2026

The demonstrations taking place in Tirana have evolved into something far greater than a simple protest. Day after day, they attract more participants not only from every region of Albania, but also from Albanian communities throughout the Balkans and the diaspora around the world. This growing mobilization reflects a deep sense of concern among many citizens regarding the direction of the country, the management of public and protected lands, the preservation of cultural and historical heritage, and the concentration of power in the hands of a few individuals.

Whether one agrees with every accusation or every demand is almost beside the point. The significance of these demonstrations lies in the fact that a substantial number of Albanians feel that their voices are not being heard. Yet while the reasons behind the protests are relatively clear, another question remains unanswered: To whom should Albanians listen?

In today’s world, everyone has a microphone. Social media has democratized public discourse in ways unimaginable only a generation ago. This development has many virtues. It allows ordinary citizens to challenge powerful interests, expose wrongdoing, and participate directly in public debate.

Yet it also creates a new challenge. When everyone speaks at the same time, how do we distinguish knowledge from speculation, expertise from activism, facts from rumors, and public interest from political opportunism? The late Italian philosopher Umberto Eco warned that modern communication technologies had largely eliminated the traditional filters that once separated informed judgment from uninformed opinion. His concern was not that ordinary people were speaking. His concern was that society was losing its ability to distinguish between those who know and those who merely claim to know.

This dilemma is visible in Albania today.

Government officials present one narrative. Opposition parties offer another. Developers, environmentalists, historians, economists, architects, journalists, local residents, and foreign investors all claim to speak in the national interest. Each side presents its own facts, experts, and interpretations. Caught in the middle is the ordinary citizen, who must decide whom to believe.

The answer cannot be to silence anyone. Nor can it be to assume that every opinion carries equal weight. A healthy democracy depends on free expression, but it also depends on informed judgment. The voices that deserve the greatest attention are not necessarily the loudest, the most emotional, or the most politically connected. They are the voices willing to provide evidence, accept scrutiny, acknowledge complexity, and place the long-term interests of the nation above short-term political gains.

As the demonstrations continue to grow while the government maintains its grip on power, Albania faces a potentially dangerous moment. History teaches that when a large popular movement meets a government unwilling or unable to engage meaningfully with public concerns, tensions can escalate beyond anyone’s intentions. This does not mean that either side should prevail through force or intimidation. On the contrary, both sides must recognize that preserving national unity is more important than winning a political battle.

The government should understand that control is not the same as consent. Even if it possesses the legal authority to govern, large and persistent demonstrations are a signal that a significant portion of society feels ignored. The wisest governments are not those that never face criticism, but those that know when to listen.

Likewise, the protesters must understand that the greatest strength of any civic movement is its moral legitimacy. The moment peaceful protest gives way to violence, destruction, or vengeance, the movement risks losing the very credibility that gave it strength.

Under such circumstances, many will inevitably ask whether new elections should be considered.

In a democracy, elections are often the most legitimate mechanism for resolving a crisis of confidence between the governed and those who govern. If the gap between the government and a significant portion of society continues to widen, then all constitutional solutions—including early elections—should remain on the table.

However, elections alone do not solve structural problems. Albania’s challenges are deeper than any single government or any single electoral cycle. Questions of transparency, property rights, institutional accountability, environmental protection, economic opportunity, and public trust will remain regardless of who wins the next election.

This reality leads to an even more fundamental question. If many citizens have lost confidence not only in the current government but also in the traditional opposition, is Albania’s future to be found in the emergence of a new political force?

Perhaps.

But history teaches that new political parties are not necessarily the answer. Many movements are successful in mobilizing public anger, yet fail when asked to govern. They know what they oppose, but not what they wish to build. The challenge facing Albania is therefore not simply whether a new political party should emerge from these demonstrations. The deeper question is whether a new political culture can emerge.

For more than three decades, Albanian politics has largely been dominated by the same political forces, the same rivalries, and often the same personalities. If citizens increasingly believe that neither side offers a convincing vision for the future, then a political realignment may indeed become inevitable.

Yet Albania should be careful not to confuse new faces with new ideas.

A movement born from civic frustration will deserve support only if it offers more than criticism. It must present a credible vision of governance, economic development, institutional reform, transparency, environmental stewardship, and national unity. Otherwise, it risks becoming merely another chapter in the same political story.

Perhaps the most valuable outcome of these demonstrations would not be the rise of another charismatic leader or another political party. Perhaps the real opportunity is the emergence of a new generation of leadership committed to strengthening institutions rather than personalities, laws rather than individuals, and national interests rather than partisan loyalties.

It is also important to remember that despite its many shortcomings, Albania has made remarkable progress since the collapse of communism. The country has joined NATO, advanced toward European Union membership, to some extend built democratic institutions, expanded individual freedoms, modernized much of its infrastructure, and strengthened its ties with the democratic world. These achievements do not belong to any single government, party, or leader. They are the result of the resilience, sacrifice, and determination of the Albanian people themselves. As Albanians debate the future, they should do so with confidence in what they have already achieved and with a shared commitment to preserving and improving those accomplishments.

The future of Albania will not be determined merely by who wins a particular political battle. It will be determined by whether Albanians can create a culture that values facts over slogans, expertise over propaganda, and reason over outrage.

The demonstrations in Tirana are therefore about more than land, development projects, or politics. They are a test of Albania’s civic maturity. They force us to confront a fundamental question: In an age when everyone can speak, who is still willing to listen, think, and judge wisely?

The answer to that question may matter far more than the outcome of any single protest, election, or political dispute. The true challenge facing Albania today is not simply changing governments. It is building a political culture capable of producing better government, regardless of who happens to hold power.

Only then will Albania move beyond the noise.

“The greatest enemy of knowledge is not ignorance, it is the illusion of knowledge.”

—Bertrand Russell.