Histori – Page 268 – Dielli

EDHE NJI HERË PO E KUJTOJ MARK GJOMARKAJN

November 26, 2019 by dgreca

“Shqipnía dikur, në nji mënyrë ose në nji tjetër, prap ka me e gjetun rrugën e vet të natyrshme”- MARK GJOMARKAJ/

Shkruar nga TAHIR KOLGJINI*/

Në fletoren L’ALBANIE LIBRE, qi dikur ishte organi për faqe të bardhë i Blokut Kombtar Indipendent, ishte kujtue sa herë i ndjemi Mark Gjomarkaj, tue iu vumë në dukje cilsinat e tija si nji shqiptar me plot merita. Po kështu, disi âsht bâmë fjalë për tê, në data të ndryshme, edhe në Lajmtarin e të Mërguemit.

Të gjithë shqiptarët, qi kanë flîjue jetën e tyne për nji Shqipní të Lirë Etnike, duhet t’i kujtojmë shpesh e me nderime. Duhet t’i kujtojmë me qëllim qi të jemi mirënjoftësa ndaj tyne dhe, në këtê mënyrë, t’inkurajojmë pjesën nacionaliste përgjithësisht. Veç kësaj, na duhet me i kujtue dhe për arsye qi historiani i ardhshëm të ketë burime të vërteta në përshkrimin e ngjarjeve të botës shqiptare gjatë kacafytjes së dytë botërore. E kemi për detyrë…..

Sidomos për Markun, sido qi të jetë shkrue, ato nuk janë të mjaftueshme për personalitetin e tij të vlefshëm. Janë shum pak. Prandej edhe un, tue u mundue me tregue dishka për këtë HERO dhe tue e kujtue me nji nderim të thellë, po due me dalun përpara lexuesve të mij të dashtun.

*****

Ishte periudha e Shqipnís Mbretnore, atëherë kur e njofta Markun për herë të parë në Tiranë. Vjeti nuk më kujtohet. Do të shkonte për të vazhdue mësimet n’Italí. Rastësisht u përshndeta me tê dhe me disa shokë, qi kishin ardhë me e përcjellun. I hateshëm dhe i pastër në trup; krrik (shik) në veshje dhe i zvillatun e simpatik në ftyrë. Më tërhoq vrejtjen zgjimi dhe sjellja e tij fisnike. Me qëllim qi të përbâj nji mendim, fillova me tê disa bisedime të ndryshme. Përgjigjet e tij ishin të qarta dhe me vênd e mâ tepër në dialektet t’ona. Qysh atëherë, mbeta shum i kënaqun, tue m’u forcue shpresa për ktê student të ri, si djalosh i nji derës së mirë, do të mbërrîjë në gjêndje me i shërbyem Shqipnís në kohën e ardhëshme.

Ai qe nji student shqiptar vërtetë idealist. Mâ vonë e shoh si Nënministër i Punëve të Mbrêndshme në Tiranë, kur erdhi në fuq( qeveria e kryesueme prej të ndiemit Mustafa Krujës në fillim të vjetit 1942. Ishem ngarkue me detyrë në Kukës. E vizitova. Pashë se ishte shum i kujdesshëm për të ndigjue e shum i preftë në shprehje. Aspak nuk më kishte gënjyem parashikimi i em, qi pata për tê, atëherë kur ishte student.

Mbas këtij takimi, qoftë për arsye detyre, qoftë për arsye miqsie, shifeshim mâ shpesh. Dhe, sa herë kur takoheshim, bisedonte përzemërsisht e me nji guxim të jashtëzakonshëm tue iu dhânun rândësi në shkallë të parë problemeve dhe interesave kombtare. Synonte me mbajtun nalt autoritetin shqiptar, tue mos i përfillun asnji grimë rrethanat, qi mund t’i shkaktonte gjêndja delikate e kohës.

Kur ishte fjala për shqiptarë e për Shqipní, atê nuk e lakonte kurrgjâ në ket botë. As vdekja, nuk i bânte përshtypje. Ma vonë, me dorëheqjen e qeveris së Mustafa Krujës, ai, nji herë, kaloi në jetën private. Mbasandej , me kapitullimin e Italís në vjeshtën e vjetit 1943, mori pjesë në Kuvêndin Kombtar në Tiranë. Në kët kohë, elementi komunist, tue përfitue nga mungesa e autoritetit, e kishte mârrun frênin në dhamb dhe bânte atentate djathtas e majtas, tue vramë nacionalistë të shquem, me qëllim qi të mbjellte terrorin në popull dhe në qeverí.

Pikërisht në kët kohë të rrezikshme, Mark Gjomarkaj me treqind miq e dashamirë, qi i kishte sjellun prej Mirdite, i siguroi mbrojtjen parlamentit, tue e ruejtun nga çdo msŷmje, ose kërcnim . Në këtë mënyrë ai, legjislaturën e asaj kohe e vuni në gjêndje me punue me qetësi e me gjak të ftoftë.

*****

Aty tue u damë vera e vjeshta në vjetin 1944, brigadat komuniste, patën depërtue në disa lagje të Tiranës dhe pozicioni i qeverís pat fillue me u tronditun keqas. Un, ishem i ngarkuem me detyrën e Drejtorit të Përgjithshëm të Policís. Po na duhet me u zmbrapsun për Shkodër me nji pjesë të personelit dhe të mjeteve, qi ende i kishim në dispozicion. Natën n’udhtim e sipër, të gjitha mjetet, na u shkatrruen nga bombardimet e fluturakëve anglo – amerikane dhe na mbetëm rrugës. Patëm edhe disa të vramë. Ata qi tepruen mbërritën në Shkodër. Un shkova fillë në shtëpinë e Kapidanit. Në kët kohë dhe Marku ishte në Shkodër.

Si dihet, në Shkodër aso kohe, qe formue “Komiteti Kombtar i Shkodrës” nën kryesín e të ndiemve Sylçe Beg Bushatit dhe të Kapidan Gjon Marka Gjonit. Mark Gjomarkaj ishte ngarkue me detyrën e Komandantit të përgjithshëm të Forcave t’Armatosuna Kombtare. Ky Komitet, kishte për qëllim me ndalue hŷmjen e komunistëve në këtê pllâmbë të fundit të tokës shqiptare, për me mundë me lehtësue nji shkarkim eventual të ndonji force anglo – amerikane në Shqipní ose në ndonji vênd në zonën e Shkodrës.

Kapidan Gjoni më njoftoi se mue më kishin ruejtun detyrën e Prefektit të Shkodrës dhe, si i tillë, më ngarkojshin dhe me detyrë antarësíe në Komitet. Iu falënderova, tue i thânun se jam drejtue për në Gjermaní dhe se mbrênda javës, bashkë me dy oficerë gjermanë, me nji aeroplan ushtarak nisemi për Vjenë.

“Or Tahir,” më thotë Kapidani, “na o do të shpëtojmë bashkë, ose do të vdesim bashkë.” Mbi këtê dhe un e pranova këtê detyrë. Njeriu vdekjen e pranueka mâ tepër prej turpit se sa prej trimníe. E si u pashë edhe me Sylçe Beg Bushatin mora Prefekturën e Shkodrës në dorëzim.

*****

Ndërsa lufta vazhdonte me vrull në Mirditë dhe aty këtu derdhas në malsinat e tjera të Shqipnís, Markut i bâj këtê propozim:

“Thika ka hasun n’asht. Komunizmi nuk mund t’asgjâsohet me masa gjysmake. Prandej, me nji urdhënesë, duhet të rekuizojmë të hollat dhe pasunín e luejtshme të bankave dhe të tregtarëve të zonës s’onë, pa përjashtim. T’iau kërkojmë për kundrejt dëftesash, tue i u dhânun nji afat të shkurtën. Kush nuk e jep shumën e kërkueme mbrênda afatit të caktuem….. në litar!….. Armë ka. Me nga njimijë frank në muej të përbâjmë nji forcë prej 15.000 vetësh dhe t’a ndezim luftën në nji ballë të gjânë, tue i mobilizue edhe vendet e shlirueme. Si t’i fusim forcat komuniste në dana, të marshojmë deri në kufînin grek. Me krijimin e nji qeverie kombtare, ka gjasë qi të zbarkojë ndonji njisí anglo – amerikane. Dhe shteti, si të stabilizohet gjêndja, t’interesuemve i u paguen pasunín e rekuizueme.”

“Fitimi âsht i yni, mbasi komunizmi jugosllav e grek nuk janë gjêndje me i u ndihmue komunistave shqiptarë. Me gjithë këtê, të supozojmë se nuk mundëm me i a mbërrîmë këtij caku, atëherë me të tânë këtê fuqí po e çajmë me pushkë; po hŷjmë në Greqi dhe po i dorëzohemi gjeneral GOBI-t”.

I ndjemi Mark, pa nji pa dy, e pranoi kët pikëpamje. I a hapëm Kapidan Gjonit. Dhe ai e pranoi. Mirëpo kur i a parashtruem Sylçe Begit, ai nuk u tregue d’akord mbasi natyra e tij nuk ishte e krijueme për me zbatue masa kësodore, qi sjellin përgjegjësina të rânda.

Prandej edhe kjo masë, qi ishte e vetmja shpresë, mbeti pa u sendërgjue.

*****

Rrethi për ditë e mâ tepër vinte tue u ngushtue. Ishte data 23 nandor 1944. Hangrëm darkë. Të tjerët shkuen secili në punë të vet. Mbetëm Kapidani medis nesh dhe un e Marku në skajet e ngushta të tavolinës, kundrejt njâni tjetrit.Në kët rasë Marku më drejtohet:

“Or Tahir, duhet të përgatitesh se Ti do të dalësh nesër bashkë me babën.”

“Për ku or Mark?”

“Për ku t’a ketë shkrue Zoti. Nji herë për Gjermani. Babës, mbasi nuk zotnon ndonji gjuhë të huej, do t’i jap me vehte njanin prej vëllazënve. Do të niseni me ushtrín gjermane qi ritirohet”.

“Na mâ, o duhet të nisemi krejt kështu, sikurse jemi, e pra edhe Ti, ose duhet të qëndrojmë të gjithë bashkë, siç jemi”.

“Baba âsht i vjetër; prandej nuk âsht i malit. Ti Tahir, je shumë i lodhun. Të kemi ngarkue mjaft, e shërbime në vende të ndryshme. Je edhe i vetëm. Prandej duhet të largohesh. Sa për mue, un jam djali mâ i madh i Kapidanit të Merditës. Rândimi kryesor peshon mbi mue, sepse kam qênë i ngarkuem me autoritet. Mandej kam ngarkue shum miq, shum kumarë e shum dashamirë dhe farefis me përgjegjësina. Këta nuk mund t’i lâ vetëm. N’atë minutë, qi un të largohem nga Shqipnía, ka vdekun dera e Kapidanit të Merditës. E, po të vdes un, dera e Kapidanit të Merditës rron. Prandej un do të qindroj në malet e Shqipnís.”

Dhe si i mallëngjyem Marku vazhdoi:

“E dij. Do të jetë e pamundun me qëndrue n’arratí, kur të zbatohen sistemet e ashpra të komunizmit. Do të vritem, por s’ka gjâ. Vdekjen e pranoj për idealin kombtar dhe për mos me i lanun vetëm shokët e këtij ideali. Shqipnía dikur, në nji mënyrë ose në nji tjëtër, prap ka me e gjetun rrugën e vet të natyrshme. Dhe juve ju uroj rrugë të mbarë.”

Markut, kur shprehte fjalinat e fundit, i u rrokulluen nja dy pika lot mbi mollëzat e faqeve teposhtë. Un nuk pata gjâ me shtue, mbasi ai parapëlqeu rrugën e burrnís shqiptare.

Më 24 nandor 1944, në mëngjes u hallatosëm me tê dhe, bashkë me Kapidan Gjon Marka Gjonin, lamë Shkodrën, tue marrun rrugën e arratís. Karakteristika qi e dallon Mark Gjomarkajn prej shqiptarëve të tjerë, âsht kjo: Ai qëndroi në malet e Shqipnís për t’u vramë e të tjerët qëndruen për të shpëtue.

*****

Sigurisht, disa burra nacionalista do të kenë mbajtun shënime dhe do t’i përshkruejnë ndodhinat me imtësi. Un këtu, shkurtimisht po shënoj disa pika kryesore për hir të historís kombtare.

Marku, më 26 Nandor e le Shkodrën, tue pasë me vehte nji fuqí të përbâme prej afër trimijë vetësh. Me qênë se shokët i kishte lanun të lirë me u dorëzue, ose me ndjekun rrugën e arratís me ushtrín gjermane, nji pjesë e kësaj fuqíe i dahet. Me fuqín qi i mbetet Ai vazhdon udhën nëpër vênde të ndryshme malore, tue kapërcyem lumej, gryka, kodra e suka të vështira dhe tue luftue e tue çamë me pushkë shum prita, të cilat ishin vûmë nga nji pjesë e popullit qi e kishte mashtrue komunizmi.. Lemisht në këto derdhet shumë gjak prej të dy palëve. Për këtë shkak Marku vendos qi forcat, aty për aty, të shpërndahen andej-këtej, ku t’a shikojnë me arsye, tue mbajtun ndërlidhjet rregullisht medis tyne. Dhe vetë me disa shokë kalon në Merditë.

Gjatë kohës qi Marku qëndron n’arratí krijon nji organizatë kombtare, e cila shtrihet thuejse në krejt Shqipnín. Mirëpo edhe kjo, mjerisht dështon, për shkak se nji pjesë e kësaj organizate, veprimin e fillon para dtës së caktueme. Kësaj here Tirana vendos me e mnjanue kët rrezik dhe shton e shpeshton seriozisht ndjekjet. Dhe Mark Gjomarkaj, në nji ndeshje qi zhvillohet në vendin e quejtun Prosek të Merditës, më dattën 13-6-1946 plagoset rândë. Dhe më 14-6-1946, n’ora 7.00 vret vehten me revolverin e vet, për mos me i u dorëzue i gjallë komunistëve.

*****

Mbas vetëvrasjes forcat komuniste trupin e Markut e ekspozojnë në Shpal, në Lesh e në Shkodër, tue e zvarritun e tue e shkelmue.

Kjo sjellje banale në vetvehte tregon se komunizmi asht nji shfaqje kundërnjerzore.

Nacionalizmi shqiptar nuk do t’i harrojë kurrë dëshmorët e vet.

Hiri i Zotit qoftë me Mark Gjomarkajn dhe me shokët e idealit të tij të shênjtë.

Marrë nga “Lajmëtari i të Mërguemit”, nr. 12, viti i 7, korrik 1976, fq. 11 – 15 (E dergoi per Diellin Eugjen Merlika)

VILHELM TELI DHE MOLLA NE KOKEN E TE BIRIT…

November 24, 2019 by dgreca

Histori- Më 18 nëntor 1307 Vilhelm Teli, heroi kombëtar i Zvicrës, u dënua të qëllonte me shigjetë mollën mbi kokën e të birit/

Nga Elida Buçpapaj-VOAL/

Vilhelm Teli (Wilhelm Tell) ishte një hero legjendar Zviceran, i cili duhe të ketë jetuar nga fundi i shekullit trembëdhjetë e në shekullin e katërmbëdhjetë dhe ekzistenca e vërtetë historike e të cilit është ende çështje e papërcaktuar.

Vilhelm Teli është heroi kombëtar i Zvicrës. Miti ose realiteti i një qyteti të vogël në zemër të Evropës, Tel dhe legjenda e tij mesjetare janë të njohura në të gjithë botën.

Sipas legjendës, Vilhelm Teli lindi dhe jetoi në Bürglen në Kantonin e Urit, afër masivit Gotthard. Teli, babai i një familjeje, një gjahtar i aftë i harkut, shkoi në kryeqytetin rajonal Altdorf më 18 nëntor 1307. Ndërsa kaloi në sheshin publik, ai injoroi kapelën perandorake që Albrecht Gessler, administratori lokal i Habsburgëve, i kishte bashkangjitur shtëpisë së ankandit, disa muaj më parë. Kapela, simbol i autoritetit perandorak, duhej të respektohej absolutisht nga kushdo që kalonte. Ata që nuk u përkulën rrezikuan konfiskimin e pasurisë apo edhe vdekjen. Meqenëse Tel nuk e kishte nderuar kapelen e tij, e gjeti veten në telashe. Të nesërmen ai u suall në shesh; para të gjithëve ai duhej të justifikonte veprimin e tij.

Në këmbim të jetës së tij, përmbaruesi Gessler i imponoi atij provën e mollës, e cila, e vendosur mbi kokën e djalit të tij të vogël Gualtier, duhej të përshkohej nga shigjeta e harkut të tij. Prova kaloi me sukses, por në rast se diçka do të kishte shkuar keq, Vilhelmi kishte fshehur një shigjetë të dytë nën xhaketë, gati për tiranin. Kjo i kushtoi Vilhelm Telit lirinë e tij: ai u arrestua dhe u dërgua me varkë në burgun Küssnacht.

Papritur shpërtheu një stuhi në Liqenin e Lucernës dhe rojet e burgut e liruan Telin, një lundrues i shkathët, që mund t’i shpëtonte ata nga stuhia. Duke mbërritur në afërsi të bregut, në gjysmën e rrugës midis Altdorf dhe Brunnen, Tel u hodh nga anija në breg me një kërcim dhe, me një goditje të fuqishme, e dërgoi anijen përsëri në detin e hapur. Në ditën e tretë, afër Küssnachtit, i fshehur pas një peme në anët e “Via Cava” që të çon nga Gotthard në Zyrih, Teli u hakmuar duke vrarë Gesslerin.

Sipas traditës, më 1 gusht 1308 u bë çlirimi i Zvicrës së atëherëshme. Populli, pasi mësoi për veprat e Telit, u ngrit dhe rrethoi kështjellat dhe ndoqi sundimtarët nga tokat e tyre përgjithmonë. Për më tepër, shigjetari thuhet se ka marrë pjesë në betejën e Morgartenit përkrah kantoneve të themeluese të Konfederatës (Uri, Schwyz dhe Unterwalden), e cila përfundoi me fitoren kundër Habsburgëve më 1315. Vilhelm Teli jetoi me respekt dhe admirim të njerëzve deri në verë të vitit 1354, kur, për shkak të një stuhie, heroi zviceran sakrifikoi jetën e tij për të ndihmuar një fëmijë të rrëmbyer nga përroi i Schächen në përmbytje.

Referenca e parë për heroin legjendar shfaqet në një dorëshkrim të vitit 1470, Librin e Bardhë të Sarnenit, të përpiluar nga kalorësi i famshëm provincial Hans Schriber, i cili kishte mbledhur kronika dhe të dhëna historike në Konfederatën Zvicerane. Një burim tjetër për legjendën është Kënga e Themelimit të Konfederatës, e kompozuar nga një poet anonim dhe botuar për herë të parë më 1545, e cila rrëfen lindjen e Konfederatës Zvicerane dhe citon fatin e Vilhelm Telit, i cili, sipas këtij burimi, ishte mbytur në Liqenin e Lucernës nga Gessleri i lig. Por vepra më e plotë që paraqet historinë e Telit është Chronicon helveticum i vitit 1550, nga historiani Aegidius Tschudi. Historiani saktëson se Tel është mbytur në vitin 1354, jo sepse ai vrau sundimtarin, por për të shpëtuar një fëmijë që ra në ujërat e ftohta të lumit Schächen. Episodi është përshkruar gjithashtu në një afresk të vitit 1582 të ruajtur në kishën e Bürglenit, fshatit ku ai lindi.

Personalitete të rëndësishme artistike kanë kontribuar në bërjen e famshme të figurës së Vilhelm Telit. Midis tyre, i pari i të gjithëve, shkrimtari dhe poeti gjerman Friedrich Schiller i përshkroi veprat heroike në dramën homonime (Wilhelm Tell, 1804). Nga drama e Schiller-it, më 1829 Gioachino Rossini kompozoi operën Vilhelm Tel. Kjo operë ishte shumë e rëndësishme për Zvicrën dhe Zviceranët; prova e kësaj është fakti që klaksonët e autopostaleve të vjetra binin sipas melodisë me të cilën fillonte opera.

Një ri-interpretim i vetëm i mitit të Vilhelm Telit (Wilhelm Tell für die Schule) është shkruar më 1971 nga Max Frisch, një ese e shkurtër e ndërtuar mbi një përzierje interesante të filologjisë dhe ironisë, në të cilën rikrijohet historia e heroit kombëtar zviceran, por duke vënë në qendër të veprës sundimtarët Habsburgë dhe paaftësinë e tyre për të kuptuar botën e njerëzve malësorë, kokëfortë dhe të heshtur mes të cilëve ai ndodhet.

Historia 65-vjeçare e arratisjes nga Shqipëria të emigrantit politik Pjetër Kolë Smajlaj ….

November 20, 2019 by dgreca

Klajd Kapinova/

Diaspora në pasqyrë/ Vitet e para të shekullit XXI, në gjirin e komunitetit të madh shqiptaro amerikanë, janë shoqëruar me botimin e librave, shkrimeve në formë dossier-ve, që i kushtohen emigrantëve të parë ose atyre që ende jetojnë e punojnë në shtete të ndryshme të ShBA-së. Rendia pas kërkimeve serioze dhe të thellësishme shkencore, do të ishte një pikë shumë e mirë mbështetëse për hartuesit e enciklopedive të ardhshme mbarëshqiptare, që për fat të keq mungojnë. Mikëpritja një zakon i hershëm i popujve fisnik Si zakonisht ditë diele, sa herë që shkoj në kishën shqiptaro amerikane “Zoja e Shkodrës” në Hartsdale New York, ndalem për disa çaste, për të parë vitrinën e librave dhe sendeve të tjera, që janë të ekspozuara me përkujdesje nga aktivisti i palodhur dhe shumë i kulturuar Pjetër Kolë Smalaj. Ai, me një buzëqeshje të një fisniku malësie, më fton brënda dhe me tregon me radhë botimet e fundit, që kanë mbërritur në institucionin shpirtëror e atdhetar nga dashamirësit e kulturës e artit shqiptar. Pjetri, më thotë, se qëllimi kryesor nuk është tregtia e tyre, por që bashkatdhetarët, krahas lutjes shpirtërore të ushqehen edhe me nektarin e gurrës së pashtershme të kulturës shqiptare, që ka mbetur si perlë e shkruar nga pararendësit tanë të ndritur deri në ditët tona. Buzëqeshja e përhershme, që me sa duket qenka pjesë e jetës së Pjetrit fjalëmbël, më shoqëron edhe kur unë kërkoj të di diçka më shumë mbi historinë e familjes së tij, që për 65 vjet endet udhëve të vështira të emigracionit nga vendlindja, ish-Jugosllavia, Evropa dhe deri në stacionin e fundit në New York. Shtëpia e tij ndodhet në Bedford Park, pranë Universitetit “Lehman Colleg” në Bronx NY. Ajo është e modeluar me objekte bashkëkohore amerikane, ku, nuk mungojnë elementët me motive të pastra shqiptare. Librat e shumta në gjuhën shqipe e anglisht janë pasioni i tij, për të cilët, ai të flet me durim e kujdes për ngjarjet e shkruar nga autorët dje dhe sot. Në oden e pritjes, qëndron krenar flamuri shqiptar, ku ruhen fitoret e humbjet e arbërorëve gjatë shekujve të historisë. Portreti i Nënë Terezës në miniskulpturë, Gjergj Kastriotit, Dedë Gjo’ Lulit etj., janë sfondi, që hijeshojnë ambientet shqiptaro-amerikane në familje. Historia e familjes Smalaj në rrjedhat e kohës Një ditë, duke parë më kujdes albumet e shumta të familjes së Pjetër Smalaj, më tërhoqi vëmendjen “Pema Gjeneologjike e Familjes Smalaj” dhe evolucioni i saj gjatë shekujve. Me shumë interes e pyeta Pjetrin, të më tregonte zanafillën. Ai, me një modesti malësori, filloj të tregoj për gjyshin Pjetër Gjon Smalaj, që në shenjë respekti banorët e kanë thirrë Gjolo. E kështu, biseda jonë filloj për të mbaruar pas disa muajve, përmes rrëfimeve të sinqerta gëzimet, peripecitë në emigracion, hidhërimet e mëdha, vdekjet e njëpasnjëshme të 11 fëmijëve, përjetimet e babait të tij dhe deri në ditët tona në New York… Pjetri, flet shtruar dhe me një kujtesë të freskët, për çdo gjë, që ka përjetuar familja, qysh nga koha, kur kanë jetuar në krahinën e mirënjohur të Hotit, që historikisht ka nxjerrë trima të pushkës, besës, bujarisë dhe trimërisë së papërshkruar arbërore. Në limanin e fortë të Hotit, është rritur e pjekur ndër shekuj nacionalizmi i kulluar shqiptar. Jashtë kësaj vorbulle, nuk ka mbetur as dera e familjes fisnike të Pjetër Gjon Smalaj, që është edhe gjyshi i nipit të mëvonshëm, që mban emrin e tij, sipas traditës së moçme të maleve. Gjyshi, është marrë me çështjen atdhetare, duke kryesuar krahinën e Hotit. Ai ka vdekur pa lindur nipi i tij. Sipas gojëdhanave popullore dhe nga disa hulumtime, që kanë bërë studiues vendas, del se Pjetri, ka luftuar me armë në dorë, kundër pushtuesve shumëshekullorë turq, sëbashku me patriotët: Dedë Elez Shabi, Prekë Nikë Smajlin, Mark Dosh Frangaj, Kolë Maçi, Nikollë Luc Drezhaj, Deli Met Bajraktari (prej shtëpisë së Çun Mulës), Gjeto Mark Ujkaj, Çokë Gjushi etj. Nga historia shkëpusim një fragment të rëndësishëm, që ka mbetur e ngulitur thellë në kujtesën e malësorëve, kur patriotët e shkrepave kreshnike kanë zhvilluar një kryengritje të njohur në Rrapsh të Hotit, që njihet në histori si Kryengritja pararendëse e 6 Prillit të vitit 1911 e drejtuar nga fatosi i maleve Dedë Gjo’ Luli. Gjatë përleshjeve me përfaqësuesit e Portës së Lartë, spikat patrioti i flaktë i lëvizjes çlirimtare antiosmane hotiani Dedë Elez Shabi. Ai u ndihmua nga Pjetër Gjon Smalaj. Deda, në paraqitjen e tij (sipas atyre që e kanë njohur), e kanë ruajtur në kujtesë si njeri me shtat të lartë, fytyrë të pjekur nga vuajtjet e kohës, i veshur me kostumin popullor tradicional, me qeleshën e bardhë dhe pushkën ngjeshur në krah si gjithmonë. Edhe pse me gjashtë plagë dhe këmbë të copëtuar rëndë nga plumbat, ai nuk pranon që ta heq edhe pse rrezikonte jetën. Nëna e tij fisnike që e dëgjonte shpesh kërkesën e miqve u përgjigj: “Ulatin tim, nuk do ta shtie copa-copa n’dhe, por te tan kur desin”. Deda, pati një jetë shumë të gjatë, duke jetuar edhe 40 vjet të tjera. Sa herë që është përkujtuar Kryengritja e Malësisë së Madhe e 6 Prillit të vitit 1911, në shenjtë nderimi dhe respekti, ai është vënë në krye të familjeve patriotike në tribunë, duke u pasuar edhe më vonë nga i biri Gjeto Elez Shabi, i cili, ka marrë dekoratat në nderim të babait të tij. Pjetri, ka qenë shumë aktiv. Ishte bujar, mikëpritës e fisnik në shpirt, sikurse ka qenë në traditë e hershme e gjithë fisit Smalaj e njohur në tërë krahinën. Malësori, ka pasë një energji trupore të admirueshme. Ai ka mbajtur në shpinë bashkëluftëtarët e plagosur rëndë dhe me katër mauzere, duke përshkuar dhjetra kilometra nga Cetina deri tek spitali në Mal të Zi. Vendosmëria antikomuniste e Kolë Pjetër Smalaj (1898-1978) Kanë kaluar 41 vjet nga vdekja e Kolë Pjetër Smalaj, por në Hot, Kelmend ende përmendet emermiri, dashamiri, fisniku e trimi i pamposhtur Kolë Smalaj, që mundi të kalonte kufirin e territ komunist natën, nëpër minat e rojës kufitare të diktaturës. Kola, ka lindur në Rapsh (Bajraku i Hotit-Malësia e Madhe) dhe mbas 6 muajsh, atij i vdes nëna Tereze Lucia, duke e lënë jetim. Ajo, kishte qenë e bija e Luc Gjeloshit, prej katundit të Kastratit. Kola ishte fëmija i dytë i Pjetrit dhe për mirërritjen e tij janë përkujdesur dajat e vet. Familja për 3 vjet është vendosur në katundin Bullakia të Trushit (Shkodër), meqenëse ishin të përzënë nga qeveria malazias. Ishte koha, kur ushtritë malazias të udhëhequr nga Krajl Nikolla, janë nisur në marshin e tyre ushtarak, për të rrethuar qytetin e Shkodrës më 1913. Ata kanë qëndruar në Bullakia deri më 1915 kur trupat austro-hungareze kanë hyrë në Veri të Shqipërisë. Këtu kanë bujtur në shtëpinë e Mark Selmanit, që është kushëriri i patriotit të madh nacionalist e antikomunist Prekë Calit (1873-1945). Tregojnë, se Marku, që ishte afërsisht 80 vjeç dhe në mëngjez herët delte në livadhin jashtë shtëpisë dhe falej, për të parët e vet, që kanë qenë të besimit islam, kurse në mbrëmje pranë sofrës së zjarrit, përpara fugurës së Pajtores së Shqipnisë (“Zojës së Shkodrës”) është lutur, duke thënë rruzaren me të gjithë robët e familjes së vet dhe me axhën e Pjetrit, Doden dhe baben e Pjetrit, Kolen… Në fillim të vitit 1915, familja Smalaj rikthehet në trojet e veta të hershme, ku kanë jetuar dhe kanë vdekur brez pas brezi shumë njerëz të njohur të trungut familjar, që i pasqyron Pema Gjenealogjike, e ruajtur me fanatizëm nga Pjetri në New York. Gjatë jetës së tij, Kola është marrë më shumë me blegtori dhe punët e përditshme që kishte një derë e madhe. Ai ishte krahu i djathtë i babait të Pjetrit e gjyshes Gjuke, e cila e ka dashtë si loçken e zemrës. Kur Kola mbush moshën 22-vjeçare ndahet nga familja, gjyshja e tij e dashur, që e ka ruajtur si sytë e ballit, duke i shkaktuar një plagë të thellë në shpirt. Gjatë periudhës së nxehtë të historisë, kur shtetet fqinje kërkonin copëtimin e trojeve shqiptare secili për llogari të vetvetës dhe në vitet në vijim, më 1924, ai u bashku me lëvizjet e kohës, duke qenë përkrah imzot Fan Nolit, imzot Nikollë Kaçorri (N/Kryetar i Qeverisë së Vlorës të udhëhe më 1912), Luigj Gurakuqit etj. Kola, radhitet përkrah forcave të opozitës popullore të asaj periudhe. Disa vite më vonë, i pjekur dhe i përgatitur për të hapur e mbajtur familjen e re të tij në vitin 1934 nis jetën bashkëshortore, duke u martuar me Terezen, vajzën e Fran Kolës nga krahina e Kelmendit e mirënjohur, për famën që gëzonte për respektimin me rigorizitet të Kanunit të Maleve (Lekë Dukagjni), vlera të spikatura patriotike. Dasma u bë në Hot të Malësisë së Madhe, ku pati një jehonë të madhe dhe respekt për ritet tradicionale vendase. Nusja u përcoll me flamurin nacional shqiptar. Në një shkrim të publicistit Mujë Buçpapaj, të botuar nga gazeta “RD” (Tiranë, 1996) dhe ribotuar në gazetën “Illyria” (#585, 27-29 nëntor, 1996, NY, USA, fq.53), lexojmë për amanetin, që i Kola i la Pjetrit, ndërsa po vdiste, që ta varroste në tokën shqiptare, pranë eshtrave të të parëve. I biri e kreu amanetin, duke e rivarrosur në Hot të Malësisë. Shoqata e ish-Përndjekurve Politikë Malësi e Madhe, organizuan nën drejtimin e të birit Pjetrit ceremoninë e rivarrimit të Kolë P. Smalajt në vendlindje, ku ishte lindur dhe ishte rritur ky bir trim i papërkulur, aty ku preheshin 11 fëmijët e vdekur dhe të afërmit e tjerë. Më 7 shtator 1993, Pjetri qetësohet shpirtërisht, se babai i tij i ndjerë pushon në lumnin e pasosun pranë tokës që e deshti aq shumë. Kolë P. Smalaj u dekorua, post mortum, me Dekret Nr. 1479, të dt. 26.4.1996, në motivacionin e së cilës shkruhet: “Luftëtar i vendosur kundër komunizmit për një Shqipëri të lirë e demokratike, masakruar mizorisht si familje nga rregjimi komunist”. Nënshkrimi mban firmën e ish Presidenti Prof. Sali Berisha, i cili e dekoroi me Urdhërin e lartë të “Martirit të Demokracisë”. Ceremonia u organizua në praninë e mijëra malësorëve në Bajzë të Kastratit, më 17 maj 1996. Ndërsa i biri Pjetri, pas fjalimit të mbajtur nga ish Ministri i Jashtëm Prof. Tritan Shehu, i emocionuar për shoqërimin me dhimbje, që po i bënin mijëra malësorë tha: “Dekorimi i babait tim nga Presidenti, asht nji nderim i madh, jo vetem për babain tim qi e deshi aq shum atdheun, jo vetem për familjen ton t’gjan e për njerzit e vendlindjes ton, t’cilt nuk i harroi kurr baba, dhe t’cilin nuk e harruan as ata, por për t’tan martirt e demokracis, për ata qi diktatura komuniste ua mohoi nji pllëmb tokë për t’i preh eshtnat aty ku ishin lindun e rritun…”. Duke lexuar me kujdes librin monografik, mbi krahinën e Klemendit, të shkruar nga studiuesi gjeograf Kolë Progri, mësojmë nga shfletimet e dokumenteve historike, se kjo familje hotiane, ruan një emër shumë të mirë dhe të respektuar në histori. Kolës, iu desht për të kaluar prova të vështira në jetën e tij, për të mbetur përjetësisht i nderuar në historinë e lavdishme të krahinës në fjalë… I vetmi nga 12 fëmijë, që mbeti gjallë si dëshmi Kjo familje e re, gëzohet me fëmijën e parë Tonen, e cila nuk pati jetë të gjatë. Nga 12 fëmijë, që do që do të lindë sokolesha Tereze, shtatë ishin vajza dhe pesë djem. Për fat të keq, nga kjo familje në mënyrë të herpashershme kanë mbyllë sytë para kohe 11 fëmijë. Kjo ishte dhimbje e madhe për Kolën e Terezën, të cilët me forcë të madhe mundën të përballojnë fatkeqësitë që pati dera e tyre. I vetmi që ka mbetur gjallë si dëshmi e historisë së gjatë të familjes është Pjetër Kolë Smalaj dhe nëna 90-vjeçare Tereza (1914). Kjo familje, ka jetuar buzë kufirit politik me Mal të Zi. Shtëpia e tyre, ka qenë ndërtuar në shekullin XVIII, me material guri, sipas stilit alpin, me një shije arkitektonike të kohës. Pamja e saj në formën e kullave me frengji sipas traditës shqiptare, i ka dhënë një paraqitje madhështore, krahas simotrave të tjera në zonë. Ndërtesa e banimit tipike malësore ka qenë dykatësh, ku kanë jetuar në shekuj të parët e familjes Gjomarku. Në mesin e shekullit XVII deri në fillim të shekullit XIX, familja e njohur e Gjomarkut, që quhen Smajaliaj, sipas dëshmive historike dhe gojëdhënave të transmetuar brez pas brezi në kullën e madhe kanë jetuar 60 antarë. Ata merreshin me bujqësi, blegtori, shitjen e prodhimeve bujqësore e produkteve blegtorale në qytetet e afërta. Burrat dhe djemtë e rinj, janë përkujdesur për pronat e tyre dhe kanë administruar të ardhurat e familjes së madhe. Gratë e vajzat merreshin me punët e shtëpisë, mirërritjen dhe edukimin e fëmijëve të vegjël. Kjo derë e madhe është e njohur edhe për miqtë e shumtë që e kanë vizituar në çdo kohë konakun e tyre. Mik i familjes Smalaj, ka qenë Padër Pali, sikurse e thërrisnin të gjithë. Kola, është takuar disa herë me Arqipeshkvin e Shkodrës imzot Luigj Bumçin, i cili nga rregjimi antiklerikal komunist pati një fund tragjik. Gjatë periudhës së Luftës II Botërore, Kola është përfshirë në gjirin e lëvizjes nacionaliste dhe si antikomunist i vendosur. Ai asnjëherë nuk është marrë me aktivitete politike apo i zgjedhur në poste e detyra politike, gjatë kohës që komunistët dhunojnë vendin, duke marrë me dhunë pushtetin politik në Shqipëri më 28 nëntor 1944… Si pasojë e pakënaqësisë e spiunlleqeve që bëhen ndaj familjes Smalaj dhe të afërmve, fillon periudha më e zezë e kalvarit të përbindshëm komunist, me arrestime, keqtrajtime e burgosje. Kështu, vëllai i nënës së Pjetrit, daja Mirash Fran Rrukaj (1918-1945), në moshën 27-vjeçare, duke qenë i martuar u vra në përpjekje me forcat komuniste mes maleve, mbasi ai nuk e donte sistemin bolshevik. Ai mbeti deri në pikën e fundit të gjakut, si besnik i nacionalistit të madh të Shqipërisë Etnike Prekë Calit dhe bashkëluftëtarëve të tjerë të të njëjtave ideale të pastra shqiptare, kundër mashtrimeve të komunistëve, që me divizione sulmojnë krahinën antikomuniste të Kelmendit. Përsekutimi ndjek me radhë edhe njerëz të afërm të tjerë të familjes Smalaj. Kështu Nikollë Dodë Smalaj (1927-2001), që është nipi i Kolë Pjetër Smalaj, është arretuar në Rapsh të Hotit në vitin 1953, në kohën kur ngordh diktatori i ish-Bashkimit Sovjetik, Stalini dhe diktatori me suitën e tij po lotonte në mes të Titonës së kuqe, duke kthyer një popull të tërë në lotues të sllavizmit…. Forcat e Sigurimit, të kryesuar nga oficeri besnik famkeqi Spiro Duka, i ardhur posaçërisht (nga Shqipëria e Jugut) për kontrolle të rrepta operative në zonën e Hotit kishte urdhëruar se nëse shikohet ndonjë shkelje të kufirit nga shqiptarët që kërkonin të iknin nga “lumturia socialiste” duhet t’i arrestonin dhe t’i dërgonte menjëherë në burg. Nikolla, kur nuk ishte më shumë se 26 vjeç arrestohet në sy të familjes në shtëpinë e vet dhe e dërgojnë me urgjencë në burgun e Tiranës. Mbas hetuesisë së stërgjatë dhe torturave, në pretencën finale të prokurorit, iu dha dënimin maksimal me pushkatim. Martin Smalaj, që jeton sot në Shkodër, një ditë shkoi për vizitë për të takuar të vëllain e vet në burg. Ai kujton: “Nikolla ne qeli, kishte çarë lëkurën e gishtit me dhëmb dhe me gjakun që i rridhte curril kishte lënë të shkruar në këmishën e bardhë këto fjalë: “Por shokve t’mi qi u besova ju fika e vet marova. N’kjoftse kush mundet me ma pshtue jeten, filan kapidan… qi kam krye ushtrin me te, se tjetër kush nuk mundet mem pshtue…”. Martini, kur mori ndërresat e tij dhe i çoi në shtëpi për t’i larë, gjeti të shkruar fjalët që përmendëm më lart. Si përfundim, pas shumë peripecive, dënimi me vdekje për Nikollën kthehet me 25 vjet burg. Ai dërgohet në ferrin famkeq ose Aushvicin shqiptar, që njihet sketerra komuniste e burgut të Burrelit, ku vuan vitet e privimit të lirisë civile. Asokohe herë pas here nga qeveria shqiptare janë bërë Falje (Amnisti) dhe ulje të kohës së vuajtjes së dënimit. Këtë fat, ka patur edhe Nikolla, i cili nga 25 vjet burg vuan 12 vjet në Burrel. Arratisja nga rregjimi i hienave në ditën e Sh’Markut Pjetër Kolë Smalaj u lind më 15 gusht 1951 në Rapsh në Bajrakun e Hotit. Ai ishte fëmija i shtatë i lindur, ku deri atëherë në familje kishin vdekur gjashtë fëmijë, tre djem e tre vajza. Nga viti 1951-1953, për 3 vjet me radhë, familja ka jetuar në vendlindje (Rapsh). Ishte koha, kur rregjimi komunist kishte mprehur dhëmbët dhe kërkonte gjahun e vet, që ishin bijtë më të mirë të popullit shqiptar. Midis shumë nacionalistëve, që kërkoheshin për t’u arrestuar, prangosur e pushkatuar ishte Kola, babai i Pjetrit, që nuk e donte rregjimin komunist. Ai kërkohej në krahinë, për arsye, se ka ndihmuar Mark Çunin (nga Merturi), që të largohet nga Shqipëria. Marku, asokohe gjendej në Vlorë dhe një ditë kishte biseduar me mikun e vet çoban që ta ndihmonte të arratisej. Marku, që kishte ardhur në vendlindje, ka pyetur nënën e vet, se kush është në Bjeshkët e Kelmendit (Bjeshkët e Nemuna) sot me bagëti. Ajo i është përgjigjur, se është Kolë Smalaj. I siguruar në shpirtin dhe moralin e pastër të burrit fisnik Kolë Smalaj, Marku i ka thënë nënës së vet, se: “Kol Pjetër Smalaj nuk m’pret n’bes”. Dhe kështu, Marku ka lënë një herë e përgjithmonë Shqipërinë, i nxitur nga dhuna e terrori komunist në të gjithë vendin… Më 9 Maj, Sh’Marku i Kastratit, si festë fetare lutet çdo vit në Malësi të Hotit. Tradicionalisht, familjet shqiptare në Malësi si bajraqe e kudo shkëmbejnë vizita reciproke, për të përkujtuar me devocion festën fetare të Sh’Markut në shtëpitë e njeri-tjetrit. Edhe Kola, shkon për të uruar: “Për shum mot Sh’Markun” familjen e Pashko Pretashit, ku është e martuar motra e tij Pashka, që ishte halla e Pjetrit të vogël 3 vjeç. Nga ana e tjetër, vetë kryefamiljari Pashko, kishte pak kohë që kishte dalë nga burgu komunist, ku kaloi 9 vjet në qelitë e akullta, duke përballuar torturat më çnjerëzore, që dinin të bënin vetëm xhelatët e kuq. Pas vizitës së zakonshme, gjatë kohës që Pashko po përcillte vëllain e gruas Kolën, sipas traditës, në pragun e shtëpisë Kola i thotë: “Mik, mbaruem me t’mir e me t’keq”. Ndërsa Pashkoja i është përgjigjur: “Kurrgja s’u ka gjet me Nikollën, nipin tand, çka ka me u gjet tash e mrapa”. Kur është kthyer në shtëpinë e tij, kujton i biri Pjetri, babai i ka thënë gruas së vet Terezës: “Unë i gjall o dekun nuk rri ma n’Shqypni”. Mbasi ka kaluar ajo natë nën ankth, të nesërmen në mëngjez nëna e Pjetrit e ka pyetur Kolën për siguri dhe vendosmërin e tij se: “A je n’ato fjal qi m’ke than mram burr, apo ke nderrue mendje?!”. Në muajin mars 1954 në Tiranë po zhvillohej gjyqi dhe pritej që të denohej nipi i tij Nikolla. Babai i Pjetrit, është shprehur, se nuk do të lë Shqipërinë, pa e ditur se si e sa e dënojnë nipin e vet. Nikolla e ka pritur dënimin ose rrugën e hidhur të pafund të nipit dhe me zemër të lënduar është larguar në moshën 56-vjeçare nga toka e fisi i tij i dashur… Shën Marku, bëhet kështu shpëtimtari i Kolës, Terezës dhe fëmijës së vogël Pjetër… Kola i qetë dhe i vendosur në idenë e tij fikse i është përgjigjur gruas së vet shkurt si burrë malësie: “Njiato fjal e tjera s’ka”. Dhe kështu, në mëngjez herët (nadje), Tereza, si një nënë e përkujdesur për të birin e vetëm Pjetrin e zgjon me kujdes prej gjumit dhe i përgatit veshjet, sikur po niset për të udhëtuar drejt shtëpisë në Rapsh. Asokohe, malësorët shoqëronin bagëtitë e tyre për dimërim në stare të Hotit. Fëmija i vogël Pjetri, veshet trashë (me dy palë), pa e ditur ende, pse po bëhej gati me nxitim për udhëtim. Ai si fëmijë, mendonte se prindërit e tij do ta dërgojnë në shtëpi, ku do të takohej me bashkëmoshatarët, për të luajtur në oborr. Ai nuk e dinte se loja e tij tashmë ishte përballë mineve, që kufitarët i kishin vënë për të vrarë vëllezërit shqiptarë dhe jo pushtuesit apo “imperialistët”, që nuk shkelën asnjëherë në Shqipëri… Kola, me gjakftohtësi dhe zgjuarësinë që zotëronte, për t’i hedhë një hi syve banorëve të katundit, lëshon të gjitha berret (delet) dhe u jep drejtimin përpjetë drejt kufirit. Ai mori me vete krypë për bagëti. Kola, porosit gruan e vet, në mënyrë që të mos binte në sy ikja e familjes. Ajo niset për të marrë kortollat dhe disa plaçka që i nevoiteshin më shumë dhe që i kishte ruajtur në kutinë e pajes së nuserisë. Me këtë rast, askush nga pjesëtarët e familjes së nipave të Kolës, nuk ka ditur planin e familjes së Pjetrit për të ikur nga Shqipëria. Pjetri, sot mbas 50 vjetëve (1954-2004), përshkruan ditën kur ka lënë me dhimbje tokën e vet aq të dashur. Ai tregon: “Ishte ditë e kthjellt, me 29 Prill 1954, kur stina e pranverës sapo kishte nisë me dhanë buzëqeshjen e parë. Dhe me sa duket, kjo ishte edhe nji fat i mirë për familjen tonë. Nana ime ka për pajtore të vet Sh’na Nduen. Dhe atë ditë, që jemi nisë ne, ajo e ka pasë fuguren me vete dhe ka thanë rruzaren me mend pa ditë ne asgja. Kur kena dalë për buzë kufinit, mbasdite filloi të binte mjegull, e cila gradualisht filloj të çepej (ulej) për tokë. Zoti, me sa duket po na buzëqeshte dhe me bujari po na jepte dorën e Tij të ngroht për ndihm. Baba im para se me u nisë, kishte hetue me kujdes të gjitha lëvizjet e ushtarve të kufinit nga komanda në fushë (Leqet e Hotit) në drejtim të kufinit, ku kanë ba roje me pushkë në dorë mbrojtja e kufinit gjithë ditën”. Pjetri, i zhytur në vorbullën e asaj ngjarje plot emocione dhe frikë, se mund të deshtonin drejt arratisjes rrëfen më poshtë historinë e familjes së vet: “Ka fillue me ra nata dhe jena nis pa humb kohë. Baba po më thotë po kaloj unë lugun (luginen), kurse unë me nanen kam qendrue krejt në shpat të malit. Ai ma ban me shej mua kalo luginen e hajde tek unë. Mbrapa ka ardh edhe nana. Baba si vendali i vjetër e zotnonte shum mirë terrenin e krahines, mbasi ishte nji bari shumë i njoftun dhe shumë i zoti, që ka mund me kullotë 354 krerë dele në vitin 1954. Veshtirsia jonë, për kalimin e kufinit u rrit shumë, sepse babai e nana e dinin, se kufini ishte i minosun, ku shpesh ka pas edhe vdekje tragjike për të gjitha ata që gabimisht kanë ndeshë mbi ta. Ishim futur brenda nji grope, që ishte e mbushun plot me bar. Babai im i thotë nanës a të flejmë këtu, se po i drue minet me i kalue natën në kufi, sepse nuk shikohen telat që mbajnë lidhjet e mineve në seri në zonen kufitare në Bukoviç. I pari, u nis baba, i cili e kaloi priten pa problem. Ai, i tha nanes teme, se: “Nëse plasin minat, këto copa të trupit tem m’i hidhni përtej kufinit në Mal të Zi, se copat e trupit që të mund të mbeteshin në Shqipni mund t’i merrshin komunistët dhe të talleshin me ta në qytetet e katundet e Shqipnis, sikurse kanë veprue gjithmonë.” E fundit, që bashkohet me ne në anën tjetër të kufinit asht nana ime. Ishte ora 9 e mbramjes, kur na jemi gjend në tokën jugosllave. U futëm menjiherë në pyll dhe në mes të tij ishte nji livadh dhe aty pa ditë gja na doli përpara patrulla jugosllave. Ata me armë dhe elektrik dore të drejtueme drejt nesh na thanë serbisht: “Stoj!” (Ndal!). Baba im iu drejtue menjiherë me fjalën “albanes”. Na kanë marrë dhe na kanë çue në stanet ku verojnë bagtia e Vuksanlekaj të katundit Traboin të Hotit. Atë natë kena fljetë në shtëpinë e Marash Gjek Brelit, që ishte kumara i shtëpisë sonë. Ne e nesre, na kanë çue në shtëpinë e vogël të Tuzit. Rrugës jena takue me Pader Kolë Berishën, fratin e Traboinit. Në katundin Leshkopolje, na kanë marrë në hetime rreth nji muaj rresht. Daja im Gjon Dod Rrukaj prej Kelmendit, në ditën e dasmes së vet ka pas qef që me kenë në dasem edhe baba e nana me mua. UDB-ja, që kishte vendosur që të na mbante edhe nji muaj tjetër, me këtë rast vendosi të na lirojë.” Arsyeja për të shkuar në Perëndim Familja Smalaj, gjendej në Tuz. I zoti i shtëpisë Kola, mendonte, se nuk mund të jetohet në rrethin e Tuzit, për arsye të kushteve klimatike. Ata biseduan, që të shkojnë për të jetuar në Guci, mbasi vëllezërit dhe kushërinjtë e parë të gruas së Kolës do të jenë një ndihmë e mirë për porsardhurit. Pjetri i etur për dije shkollore ndjek rregullisht mësimet, duke përfunduar pas disa viteve gjimnazin e Podgoricës. Ndërsa babai i tij, duke pas aftësi si blegtor në Mal të Zi administrata bujqësore e blegtorale i ofrojnë detyrën e kryetarit të blegtorisë, por ai e refuzon atë. Qeveria e Jugosllavisë asokohe, kishte disa projekte përmes të cilave kryente misione zbulimi me një pjesë të shqiptarëve të arratisur. Një kërkesë të tillë i ofrojnë edhe Kolës, të cilit i thonë drejtpërdrejtë që të depërtojë në territorin shqiptar, për të parë se çfarë bëhej me familjen e tij etj., por ai nuk e pranon. Dhe mbasi këmbëngulin disa herë, agjentët jugosllavë tërhiqen nga kërkesa për të kompromentuar Kolën dhe e lënë kështu të qetë në hallet e veta familjare. Kjo edhe për fatin tjetër të mirë, se në verë të vitit 1954, pala jugosllave i shkëputi një herë e përgjithmonë misionet e saj sekrete në drejtim të Shqipërisë. Pjetri, në moshën 14 vjeçare pa shkëputje nga shkolla punësohet në një Fabrikë të Përpunimit të Pambukut. Për djaloshin e brishtë, kishin nisur qysh herët hallet e familjes. Atij i duhej të mbante familjen, mbasi babai ishte në moshë të madhe, ndërsa nëna si gjithmonë merrej me punët e përditshme të shtëpisë. Për 10 vjet e gjysëm, ata jetojnë në Guci dhe 3 vjet në Podgoricë. Këtu kushtet ekonomike ishin shumë të vështira, mbasi papunësia ishte shumë e madhe dhe puna fizike ishte e rëndë. Një ditë Smalajt vendosin që të emigrojnë në Perëndimit dhe më vonë udhëtojnë drejt “tokës së premtuar” të Shteteve të Bekuara të Amerikës, për një jetë më të mirë. Më 9 gusht 1967, Pjetri sëbashku me katër shokë arratisën nga Jugosllavia për në Trieste të Italisë, ku qëndrojnë 12 ditë. Ata i dërgojnë në kampin Capo në jug të Italisë, ku kishte emigrantë të tjerë shqiptarë. Menjëherë, pesë të rinjtë shqiptarë kanë mbushur formularët me kërkesën për bashkim familjar me antarët që i kanë lënë në Jugosllavi. Ata nga dita në ditë kanë qenë në pritje për ribashkimin e tyre në tokën italiane. Njohja me klerikun patriot Dom. Prek Ndrevashaj Pjetri, gjatë kohës së qëndrimit në Itali, ka pasë fatin e mirë të njihet me meshtarin e përkushtuar me të gjithë emigrantët shqiptarë pavarësisht nga besimi në Itali e ShBA, të arratisurin nga Shqipëria Dom. Prek Ndervashaj. Ky meshtar edhe në jetën baritore kushtuar Krishtit, ka vijuar të jetë një ndihmës i madh i emigrantëve të hershëm në Detroit (Michigan), ka udhëhequr shpirtërisht grigjën e vet në kishën shqiptaro-amerikane “Zoja Pajtimore” në Beverly Hills. Kleriku, më 1967-1968 ka bashkëkryesuar Komisionin e “Konventës së Gjenevës” në Zvicër. Këtu Dom. Ndrevashaj, bashkëpunoi me italianin Marco Ivero, që ishte Kryetar i 18-të shteteve, që bënin pjesë në Konventën e Refugjatëve Politikë, të ikur nga ish-vendet komuniste të Evropës Qendrore e Lindore. Në saj të kontributit të tyre azilantët politikë shqiptarë, shumë shpejt fituan të drejtën, për të levizur lirshëm në drejtim të shteteve të tjera Perëndimore e ShBA-së. Më 1 nëntor 1967, pas dy muajsh e gjysëm familja Smalaj bashkohet në Bari të Italisë. Prindërit e tij Kola e Tereza, ashtu dhe e reja Drania, një nënë fisnike e burrneshë me tre fëmijët e vegjël: Elizabetën, Markun dhe Agen, ndjehen tashmë të lumtur, se u ribashkuan në botën e lirë. Sikur ta ketë jetuar tani, Pjetri shfleton kujtesën e vet të freskët dhe përmend me respekt e dhimbje gjyshin e Drandes, kelmendasin e mirënjohur Ujk Mash Lekën dhe kushëririn e saj vojvoden Gjon Sokol Lucin (të fisit Rrukaj), të cilët ushtarët komunistë i kanë marrë nga shtrati në orët e vona të mbrëmjes në “emër të popullit” (kur populli flinte gjumë) i kanë dërguar në mal, për t’i pushkatuar barbarisht pa bërë gjyq. Ishte pranvera e 1945, kur në Kelmend xhelati Mehmet Shehu (mbi të cilin rëndojnë male me kufoma të berë në Shqipërinë e Veriut), u betua gjatë ekspeditave ndëshkimore ushtarake, që kryesonte në Veriun “reaksionar”, me një urretje latente, se: “Nuk do të lë as një këndez (gjel) që të këndojë”. Në vend të gjelit, korbat kërcyen vallen e përhershme mortore mbi kufomat, që nuk u lejuan t’i merrnin familjarët e viktimave, por i lanë në mes të sheshit, që hienat e rregjimit të ushqehen për shumë vite me radhë në mënynë e gatuar nga Mehmet Shehu dhe urdhëruar nga skenaristi dhe regjizori antigegë Enver Hoxha. Amerika një ëndërr e përhershme e shqiptarëve Pjetri me familje, nisën me avion në ShBA më 28 shkurt 1968, ku mbërrijnë në aeroportin John F. Kennedy (JFK). Mbas 13 ditëve vijnë edhe prindërit e tij Kola e Tereza. Në ditët e para të emigracionit, familja prej 7 antarësh pritet nga dajat e Pjetrit e daja i Drandës, malësori fisnik e bujar Tomë Pjetër Pepaj, i cili kishte marrë përsipër garancinë e jetës së tyre në ShBA. Asokohe, miqtë, shokët dhe të njoftur të familjes Smalaj i bëjnë vizita, duke i uruar: “Të marrtë Amerika me të mirë”. Si çdo njeri, kujton Pjetri pas 50 vitesh në emigracionin e hidhur, se “vështirësitë kanë qenë pjesë e jetës sonë”. Ata marrin një banesë me qira dhe mbas një jave hynë në punë. ShBA, ishin angazhuar në luftën e vështirë të Vietnamit, për përmbysjen e komunizmit dhe punësimi nuk ishte problem. Në fillim, punësohet në një uzinë armatimesh në Queens të NY si punëtorë, ndërsa gruaja e tij Drania, futet si punëtore në një bankë amerikane në Manhattan, ku edhe sot mbas 36 vitesh është në të njëjtin vendpune. Viti 1969, do ta gjejë Pjetrin të punësuar në fabrikën “STIL-MAN” në Bronx, ku punon 3 vjet. Më 1973, fillon të punojë si centralist, në një ndërtesë të madh familjarësh, ku punon për 25 vjet. Gjatë jetës në ShBA, më 22 shkurt 1973, familja e tij shtohet me një djalë, që e pagëzojnë me emrin Vasel… Aktiviteti fetar e atdhetar Pjetri, kujton gjatë kohës së qëndrimit në Itali më 1967, miqtë e idealeve antikomuniste. Ai përmend me respekt të madh, bisedat e takimet me njeriun e Derës së Kapidanit të Mirditës antikomunistin konseguent Pjetër Ndue Gjomarkun e Zef Shytin, të cilët kërkonin të organizonin emigrantët politikë shqiptarë në një lëvizje të fuqishme kundër rregjimit komunist. Pjetri, ka qendruar shumë pranë mikut të tij klerikut të nderuar Dom. Prek Ndrevashaj, që ishte dhe është mik i familjes. Në kampin e Triestes dhe të Capo-s në Casserta, ai e familja ndjekin si përherë më një devocion ritet fetare, duke marrë pjesë në meshët dhe lutjet për popullin shqiptar, që po masakrohej nga regjimi ateist, që i kishte shpallë luftë fesë dhe klerikëve katolikë, duke e quajtur edhe me Kushtetutë veten si “vendi i vetëm ateist në botë”, ku ndër të tjera thuhej, se: “Feja është opium për popullin”. Atij i vinte keq nga lajmet e makabre, që mbërrinin në kampet ku jetonin emigrantët politikë shqiptarë në Itali. Me një interesim të veçantë dëgjonte emisionet në gjuhën shqipe, që emetonte rregullisht Radio-Vatikani. Midis shumë përshtypjeve, ai përmend shembullin më ekstrem, që pati jehonë të madhe, vrasja e klerikut martir Dom. Shtjefen Kurti. Për herë të parë, besimtari Smalaj, takohet në Romë me At Daniel Gjeçaj OFM (1913-2003), ku bisedojnë shpesh për gjendjen e klerit katolik në Shqipëri. Miqësia e tyre rritet dhe në shenjë respekti frati i kulturuar i dhuron librin e shkruar nga profesori i tij i madh Pader Anton Harapi OFM (1888-1946), për të cilin ishte përkujdesur vetë për ta botuar në Romë (me shpenzimet personale) me titull: “Andrra e Pretashit”. Më 1968, në përkujtim të 500-vjetorit të vdekjes së Heroit Nacional Gjergj Kastriotit, në Romë zhvillohet një ceremoni madhështore. Në takimin e rëndësishëm në Vatikan, mes lotëve dhe gëzimit të papërshkruar, ku ishin të pranishëm të gjithë bashkëatdhetarët që ndodheshin në Itali, Pjetri, pati fatin, nderin, kënaqësinë e privilegjin të pritën në një audiencë të veçantë nga Papa Pali VI. Ai, e kujton këtë takim, si një kënaqësi të veçantë emocionale dhe shpirtërore dhe si një kuraje qëndrese të bashkuar me shpresën dhe besimin në Zotin, se një ditë edhe Atdheu ynë Shqipëria do të lirohet nga prangat e robërisë komunisto-ateiste. Për pos të tjerave Papa u tha shqiptarëve: “Nëse nuk do të ekzistonte shtëpia dhe qëndresa e madhe që ka bërë Dera e Kapidanit të Mirditës kundra Perandorisë Otomane, Shqipëria nuk do të ekzistonte”. Këtë audiencë të veçantë të shqiptarëve në Selinë e Shenjtë e pasqyroi gjerësisht edhe Radio Vatikani në gjuhën shqipe dhe e përditshmja, gazeta zyrtare e Vatikanit në gjuhën italiane “L’Ossevartore Romano”. Më 1968, përsonazhi ynë ka fatin e mirë të takohet me intelektualin e shkrimtarin e shquar dhe ish Ministrin e Arsimit prof. Ernest Koliqin dhe ish Kryeministrin e Shqipërisë Shefqet Verlacin në Romë. Pjetri i shoqëruar nga dy shokë të tjerë të tij e pyesin Prof. Koliqin rreth mallit për vendlinjen dhe të “ardhmen” e Shqipërisë nën rregjimin komunist. Profesori, me një qetësi u tha: “Se ne o vllazën të mi shqyptar, dim se çka ka ken Shqypnia, se për t’ardhmen nuk mund ta din kerkush…”. Për pak kohë, Pjetri me familje qëndron në qetësinë e vet, larg problemeve të komunitetit të vogël shqiptar, meqenëse ishte I ri dhe ende nuk e njihte mjedisin shqiptar. Ai kërkonte që të stabilizohej me punësime më të mira etj. Më 1969, ai takohet për herë të parë me nacionalistin e shquar legalist Abaz Kupin, ku, ai i tregonte Pjetrit të ri në moshë, se si forcat nacionaliste i bënë një rezistencë të madhe pushtimit të zi fashist të vendit tonë më 7 Prill 1939. Në të njëjtin vit në nëntor, në një darkë të madhe në përkujtim të 28 Nëntorit të Pavarësisë dhe Çlirimit të vendit nga pushtuesit e huaj, në Manhattan NY, “Komiteti Shqipnia e Lirë”, për çdo vit kremtonte festën nacionale me bashkëatdhetarët e vet. Këtu Pjetri, ka fatin e mirë të njihet me ing. Xhafer Deven ish-Ministrin e Brendshëm dhe qysh nga viti 1962, ishte Kryetar i Organizatës Nacionaliste “Lidhja Shqiptare e Prizrenit” në mërgim, me qendër në New York dhe dëgët në shumë vende të botës. Ai është marrë njëkohsisht edhe me organizimin e parashutistëve nga Kosova për të rrëzuar rregjimin komunist në Shqipëri, por që dihet nga burimet historike se ato janë trathtuar qysh në ajër nga agjenti i dyfishtë Kim Philby, që punonte për Perëndimin dhe Lindjen njëkohsisht. Si gjithnjë temë e shqtësimeve të tyre ka qenë Kosova e robëruar nga sllavët serbë dhe Shqipëria e tejlodhur nga rregjimi komunist, etj. Ai ka marrë pjesë shpesh në takimet midis ing. Xhafer Dedës dhe mons. dr. Zef Oroshit (1912-1989), i cili shkonte shpesh për ta takuar meshtarin në kishën katolike shqiptaro-amerikane në New York. Për Pjetrin, mons. Oroshi mbetet kleriku i nderuar i popullit dhe bir besnik i vendlindjes së vet Oroshit të Mirditës, si pasues i denjë i trinomit “Fe-Atdhe-Përparim” dhe një ndër nacionalistët e vendosur, që me pushkë në dorë në malet e Shqipërisë iu kundërvu rregjimit komunist dhe nuk pranoi asnjëherë, që në kishë të hynte flamuri i Gjergj Kastriotit i përdhosur nga ylli bolshevik rus. Ai kujton, se qysh në fillim të vitit 1962 Dom. Zef Oroshi (sikurse e thërrisnin të gjithë), ka thënë meshën e parë në Bruklyn (NY), mes besimtarëve të paktë shqiptarë. Në çdo ditë diele të muajit nëntor (pavarësisht, nëse i binte ose jo që të ishte Dita e Pavarësisë), Mons. Oroshi çonte meshë drite për heronjtë e të gjithë kohrave, në përkujtim dhe nderim për historinë e lashtë të popullit shqiptar. Gjithashtu një mik i ngushtë i Mons. Oroshit dhe Pjetrit ka qenë Prof. Rexhep Krasniqi, kryetar i “Komitetit Shqipnia e Lirë”, ku vetë profesor Krasniqi ishte risjellë përmes CIA-s nga Australia në ShBA, për të organizuar grupet antikomuniste në emigracion. Ndryshe nga nacionalistët në emigracion, përfaqësuesit e përhershëm të Shqipërisë pranë selisë së OKB-së, përmes papagallëve besnik kremtonin “çlirimin” e vendit më 29 nëntor në një datë me siamezët komunistë të ish-Jugosllavisë askohe, që ishin njëherazi edhe kolonizatorët shekullorë në Kosovën martire. Pas viteve 1970, Pjetri futet në gjirin e lëvizjes antikomuniste në ShBA, duke zhvilluar biseda të ngrohta me përsonalitete të njohura shqiptare që kishin mundur të largoheshin nga ferri komunist i Shqipëria e Kosova. Kështu, tregon Pjetri për bariun e tij shpirtëror meshtarit, i duhej me thanë meshë në Arthur Avenue, në një shkollë 8-vjeçare për besimtarët e paktë asokohe. Për herë të dytë shqiptarët shohin meshë në Fordam University Catholic, mbasi nuk ishte e mundur të vijohen shërbesat fetare në vendin e mëparshëm. Atëherë Monsinjori (që ishte meshtar i emëruar për shërbesa fetare në St. Raymond në East Tremont në Bronx New York), megjithëse çonte meshë në kishën amerikane, ai gjithnjë me shpirt e zemër rrinte pranë komunitetit katolik shqiptar. Pjetri shton: “Nji dit Dom. Zefi, gjatë nji bisede tregon, se disa shqiptar shkojn tek meshtari, për t’i krye nji shërbim fetar, në kishen amerikane, ku ai çonte meshen. Pasi përfundon ritin, disa meshtar amerikan i thon: “Si mundesh ti me u marr vesht me kto gjind kshtu?!” Ai u tha, se: “Heroi ynë Nacional Gjergj Kastrioti, nuk e bani luften 25 vjet me rradhë as me serb, as me italian etj., por me bashkatdhetart e vet e ka ba luften çlirimtare e ka ngallnjye gjithmon”. Përsëri një ditë tjetër, disa besimtarë iu ankuan meshtarit Dr. Oroshit, që të mendojmë së bashku për një kishë katolike, për të gjithë shqiptarët, mbasi ajo do të jetë shtëpia e përbashkët për t’i përkushtuar lutjet Zotit dhe halleve të shumta në emigracion. Ai, falë shpirtit të inisiativës dhe besimit që kishte në vetvete dhe popullin e devotshëm në fenë e Krishtit, menjëherë iu përgjigj me këto fjalë: “Për Kresht (Krisht), ata po na bajn nder, se do t’detyrona me ble kishen ton”. Dhe më 25 dhjetor 1969, u realizua dëshira e madhe e klerikut të përkushtuar në trinomin “Fe-Atdhe-Perparim”, ku u tha edhe mesha e parë në natën e shenjtë të Kshnellave… Pjetri, ka qenë gjithnjë i devotshëm më lutjet për festën e “Zojës së Shkodrës”, Pajtore e qytetit më të lashtë me të njëjtin emër e vendosur në kishën rrëzë kështjellës “Rozafat”. Ajo njihet si pajtore për të gjithë mergimtarët shqiptarë qysh prej vitit 1467, ku edhe kisha merr emrin e saj, një vit para vdekjes së Gjergj Kastriotit. Fugurja e Saj, në mënyrë të mrekullueshme shkon në qytetin e Gennazano-s në Itali, 45 kilometra larg Romës. Çdo papë, që zgjidhet në fronin e lartë papanor, lutjet e para si ipeshkëv i kishës së shën Pjetrit i bën me përshpirtëri në gjunj para fugurës adhuruese të “Zojës së Shkodrës”, një privilegj e kënaqësi që e ndjejnë prej shekujsh të gjithë besimtarët katolik shqiptar kudo në botë. Këtu Pjetri dhe besmitarët e tjerë, shpesh kanë qenë peligrinë të përhershëm, duke thënë rruzaren, për familjet e tyre dhe lirinë e popullit shqiptar nga rregjimi atesto-komunist. Ai merr pjesë si besimtar në Shtegtimin e vitit 1988 nga New York-u në drejtim të Vatikanit, për t’u takuar me Papa Gjon Pali II. Në peligrinazh ishin 105 shqiptaro-amerikanë, të kryesuar nga dy barinjtë shpirtëror Dom. Rrok Mirdita dhe z/famullitari Dom. Pjetër Popaj. Më 1989 Pjetri së bashku me grupin prej 75 besimtarësh morën pjesë në Shtegtarinë drejt “Tokës së Shenjtë” në Jeruzalem. Përsëri më 1995, për të dytën herë sëbashku me djalin e vogël Vaselin, ai rishkon në Romë për t’u takuar në audiencë me Papa Gjon Palin II, këtë mik të madh të gjithë shqiptarëve. Në Shtegtimin në Selisë së Shenjtë ishin 54 besimtarë të udhëhequr si përherë nga bariu shpirtëror kleriku i nderuar Dom. Pjetër Popaj. 5 vjet më vonë, Pjetri niset në Shtegtimin më të madh, duke kaluar nëpër 5 shtetet më të njohura të Evropës (Londër, vendin e shenjtë të “Zojës Lourde” në Francë, “Zojës Fatima” në Portugali, në Spanjë dhe Genezzanno).

LAMTUMIRE KAMPION!

November 18, 2019 by dgreca

Shuhet ish Kampioni i mundjes klasike dhe Pishtari i Demokracisë, Artur Kreka//

Nga Raimonda MOISIU& Dashamir TOPÇIU/

Në dt. 15 Nëntor 2019-ë, shkoi përjetësisht në Amëshim, njeriu, sportisti i mirë, antikomunisti, demokrati i vërtetë në ideal, vlera dhe personalitet, biri guximtar dhe trimi korçar, Artur Kreka, në një moshë realtivisht të maturuar dhe të re.

Ikja e parakohëshme e Turit, është tronditje, tragjedi dhe dëshpërim i thellë për familjen, njerëzit e dashur që e rrethonin, se humbën njeriun e tyre të dashur e të shtrenjtë.

Por, jo vetëm!

Ikja e këtij miku, njeriu të mrekullueshëm dhe sportisti të talentuar e të shkëlqyer përcolli impaktin emocionues të trishtë dhe të dhimbshëm, te të gjithë ne miqtë e fëmijërisë lindur e rritur në një lagje, te publiku sportdashës korçar dhe komuniteti i sportit shqiptar të mundjes klasike, të njohur e të panjohur ane-kënd Shqipërisë, veçmas nga ata që kanë patur fatin ta njohin, ta kenë mik, shok, bashkëudhtarë të kauzës sportive, qytetare dhe demokrate në udhëtimin e bukur e të trishtë të jetës.

Origjina, familja dhe talenti i një Kampioni në mundje me emër.

Artur Kreka, ka lindur në vitin 1961-ë, në lagjen nr. 8-ë, në lagjen e vjetër dhe e njohur historikisht si Lagjja e Iljas Bej Mirahorit të Madh, themeluesit të xhamisë 600 e ca vjeçare dhe të Korçës moderne. Është pinjoll i familjes së dëgjuar Kreka, një familje e thjeshtë tradicionale dhe autoktone korçare, e njohur jo vetëm si punëtorë të thjeshtë, por edhe kanë spikatur ndjeshëm në arësim, kulturë dhe sport. Mbasi mbaroi arësimin e hershëm, Arturi vuri re se kishte dhunti e pasion për sportin e mundjes, kjo edhe si rezultat i fizikut të tij shtatlartë dhe me parametrat e një sportisti.

Sporti korçar, ka patur suksese në disa disiplina, por në mundje ata që spikatën numëroheshin me gishtat e dorës. Karriera e tij si mundës ka nisur herët, në moshë fare të re dhe fillesat sportive të Arturit janë të lidhura ngushtë me pasionin dhe dhuntinë e tij për sportin e mundjes klasike. Ndoshta ishte edhe nxitja nga dy vëllezërit e tij më të mëdhenj, por edhe ambienti, rruga dhe mëhalla e njohur e Radanecit, aq popullore, unike e vitale, që e nxitën, frymëzuan, dhe e bënë si rrallëkush djaloshin korçar të njihte vetëm progres në sportin e mundjes klasike të Klubit Korçar. Ja si na tregonte Arturi në bisedat që bënim shpesh me të:

“Ne fëmijët e kësaj lagje, shkonim si grup për t’u stërvitur në palestër. Ishim djem të rinj, dhe fiziku ynë i fuqishëm kujt nuk i pëlqente!’

Kur nisi stërvitjen e rregullt në vitin 1974 me të rinjtë, dhe me dy vëllezër më të rritur që ushtronin sportin e mundjes, askush nuk e kishte imagjinuar se si Arturi do të ngjitëte shkallët e karreriës e të suksesit aq shpejt. Me inteligjencë, përkushtim dhe forcë fizike arriti rezultate të shkëlqyera si një prej mundësve më të mirë të tapetit korçar të viteve ’80-’90-ë.

Me ndihmesën dhe këmbënguljen e çmuar të vëllëzërve të tij dhe trainerit që ai e vlerësonte shumë, Vaskë Mandro, – Artur Kreka shumë shpejt u kthye në Kampionin e Mundjes Shqiptare, duke bërë historinë e mundjes, me shumë tituj e vlerësime të merituara në evenimente kombëtare e ndërkombëtare për të rinjtë e të rriturit. Artur Kreka arritur në nivelet më të larta të këtij sporti duke u ndeshur me ikona të mundjes klasike, sikundër: Paulin Merla, Paulin Stërkaj, Fidel Ylli dhe vëllezërit Dhelpra.

“I vetëm si sportist, e kam mbajtur në kategorinë e parë Skënderbeun në sportin e mundjes” -veçonte ndër kujtimet e tij, kampioni Artur Kreka.

I shpallur pesë herë rresht kampion në Kupën e Republikës në vitet 1981-ë-1986-ë, dhe dy herë kampion individual. Dhe nuk kishte se si të mos i jepej titulli Mjeshtër Sporti.

Vlerësimet vazhduan edhe me titullin Emblema e Artë e Qytetit, dhënë nga Këshilli Bashkiak i Korçës. Karakteri dhe Personaliteti i Turit sa vinte e rritej, maturohej si simboli i njeriut të mirë me bonses, human e fisnik, miku i dashur dhe i mirë i të gjithëve, symbol i njeriut të Pathyeshëm dhe Sportisti i Shkëlqyer.

Mbështetës i flaktë aktivist i paepur që në fillimet e lëvizjes demokratike, Arturi u rreshtua në krah të liderit historik të demokratëve, Dr. Prof. Sali Berisha, dhe po i tillë, i qëndroi besnik deri në fund të jetës së tij.

Artur Kreka ndoqi rrjedhën e jetës si demokrat, por pa i hedhur poshtë miqtë, të majtë. Kur vjen fjala për mundësin me të cilin ka konkuruar, Fidel Yllin, gjithshka e përmblidhte në një lloj sentence; “Opozitarë në sport, opozitarë në politikë, por vëllezër në jetë”.

Artur Kreka do të mbetet në memorjen e korçarëve e shqiptarëve jo vetëm si Legjenda e Mundjes Klasike por edhe Heroi i revoltës antikomuniste në Korçë dhe nismëtari i rrëzimit të monumentit të diktatorit. Ai ishte Kryetar i Shoqatës Antikomuniste “20 Shkurti” në Korçë. Ai i vuri shpatullat Partisë Demokratike, jo vetëm që me themelimin e saj, si nismëtar dhe organizator në qytetin e tij të lindjes, Korçës, por edhe në ditët e saj më të vështira. Artur Kreka mbetet Heroi i demkracisë shqiptare, Kampionit të mundjes nuk i mungon as titulli Pishtar i Demokracisë, i dhënë respektivisht nga ish-Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Dr.Prof. Sali Berisha. E ka fituar atë si një nga sfidantët dhe protagonistët, e përmbysjes së Shtatores së Enver Hoxhës në Qytetin e Korçës.

Ngushëllime për ndarjen nga jeta të Kampionit e Pishtarit të Demokracisë, të ndjerit Artur Kreka.

Me ndarjen nga jeta të Artur Krekës, komuniteti i sportit të mundjes korçare dhe atij shqiptar, humbën një prej kampionëve të padiskutueshëm ndër vite, teksa kolegët e tij në mundje do ta kujtojnë me respekt, në momente homazhi, malli, mungese, dhimbje, dashuri, mirënjohje e admirim, për njeriun

e mirë dhe të maturuar, mikun, sportistin e talentuar e të shkëlqyer, Mjeshtërin e Sportit, dhe Kampionin në mundje që u shëndrrua në tribun promovues dhe përcjelljen e vlerave njerëzore, sportive, qytetare dhe idealin e demokracisë. Ai ngriti lart emrin e Klubit Skënderbeu dhe të Korçës në dekada. Shprehën ngushëllimet dhe dhimbjen e tyre në rrjetin social dhe në shtypin shqiptar, personalitete politike, demokratike dhe historikë, nga të majtë e të djathtë, miq të fëmijërisë, kolegë të mundjes, tifozë, sportdashës, bashkëqytetarë korçarë dhe të njohur e të panjohur për ndarjen nga jeta të Legjendës së Mundjes Klasike dhe Pishtari i Demkracisë, të ndjerin Artur Kreka.

Arturi ishte një miqtë më të mirë të liderit historik demokrat Dr.Prof. Sali Berishës. Ja si u shpreh dr. Berisha: “Ngushëllim! Një kampion dhe demokrat i falktë do na mungojë përgjithmonë! Artur Kreka nuk është më! Miq, sot u nda nga jeta Artur Kreka, Pishtar i Demokracisë, një ndër demokratët e parë dhe të përkushtuar që bëri gjithçka për Degën e PD-e në Korçë. Ai ishte gjitashtu Kryetar i Shoqatës “20 Shkurti” në Korçë, dhe ish-Kampion Kombëtar për shumë vite në mundje klasike. Mirënjohje të thellë për kontributin e Arturit dhe ngushëllimet më të ndjera, familjes e miqëve të tij. Ngushëllime!sb”.

Ndërsa, ish-trainieri i Turit, që e stërviti me të rinjtë e të rriturit, dhe pjesëmarrës në funeral, Vaskë Mandro shprehet:

“Është tejet e vështirë të flasësh në këtë moment të dhimbshëm, sepse ngjarja tashmë ka ndodhur dhe e keqja na erdhi. Humbëm një njeri të dashur e të shtrenjtë, Korça ka humbur një Mjeshtër dhe Legjendë të mundjes klasike. Veç legjendës, ne humbëm njeriun e mirë e të urtë, më të mirin e të gjithëve, humbëm Kapitenin e ekipit me plot gojën, i cili në të gjitha aktivitet nderonte Korçën dhe mbrojti titullin Mjeshtër i Sportit për dekada. U prehtë në Paqen e Amëshuar, aty ku prehën Legjendat!” “Ngushëllime njerëzve të dashur të tij për humbjen që patën -jo vetëm ata- por dhe komuniteti sportiv Korçar, sepse u nda nga jeta një nga Legjendat e mundjes Korçare dhe Kombëtare. I përjetshëm qoftë kujtimii tij!- flet mes dhimbjes e trishtimit, Teodor Vaso, legjenda dhe ikona e Futbollit Shqiptar.

“Arturi u nda nga jeta para kohe. E trishtueshme. Ta kujtojmë për kontributin e tij pasionant në fillimet e demokracisë. Ngushëllime familjes, u prehte në paqe”. Me këto fjalë shprehu ngushëllimet e përzëmërta, Gjergji Gjinko.

Ndërsa Ndriçim Spahiu shprehet:“Jemi shumë të pikëlluar për ndarjen nga jeta të ish-mundësit Kampion të ekipit të Korçës, Artur Kreka. Familja humbi njeriun e dashur dhe sporti humbi një mik dhe sportist të shkëlqyer. Arturi do të mbahet mend gjatë tek i gjithë komuniteti i mundjes. I paharruar qoftë kujtimi i tij!

Bajram Shtylla, një figurë e nderuar dhe spordashës veteran i sportit korçar, shprehu ngushëllimet familjes Kreka për humbjen e parakohëshme të njeriut të shtrenjtë të tyre, si dhe sportit të mundjes, për humbjen e kampionit të saj!”

Eljas Guri, ish-mundës dhe koleg i Arturit ushëtoi nga Shkodra për të marrë pjesë në funeralin e të ndjerit e mes dhimbjes për ikjen e kolegut të tij ndër vite tha: “Për ne ka kenë një sportist i madh, nji shok i mirë, që na iku dhe u nda parakohe nga jeta. Arturi ka kenë ndër djemtë ma të mirë që ka pasë Korça e Shqipëria, në sportin e mundjes. Një jetë sportive e gjatë që i kena hangër djersën njër-tjetrit, dhe kërkush nuk e kuptoi sa e kemi dashur njëri-tjetrin në sport, ani pse mund ta kemi humbur apo fituar ndeshjen mes nesh, por miqësia e simpatia nuk humbi kurrë. Ngushëllime familjes dhe dashamirësve të sportit të mundjes!

Ndërsa Bes Pirani, edhe ky një ish- mundës dhe koleg u shpreh se Tur Kreka ka kenë nje djalë i mirë dhe i shkëlqyeshëm, ka arritur rezultate të mira për ekipin korçar, e kam pasur shok, mik e vëlla të mrekullueshëm.

Risa Minai, ish- mundës tha se ata kanë erdhur enkas një grup si Shoqata e Mundjes nga Shkodra e Tirana për të nderuar dhe për t’i dhënë lamtumirën në banesën e fundit; një njeriu të mirë e të shkëlqyer që i ka dhënë Korçës dhe gjithë Shqipërisë.

Humbja e tij është dhimbje e madhe për familjen e Shoqatën e Mundjes Shqiptare. Na ka hidhëruar shumë dhe do të na mungojë.

Ritvan Bode ish-Sekretari I Përgjidhshëm PD-e, në fjalën fjalën e tij ngushëlluese, mes të tjerave theksoi se:”.. ikja e Turit është një humbje e madhe dhe e dhimbëshme për familjen, por edhe për ne miqtë e shokët e tij. Me Turin jam njohur nëpërmjet politikës djalë me besë, guximtar dhe i pathyeshëm në idealin e bindjen e tij demokratike. Për mua, që kam punuar një kohë të gjatë me të, si një njeri që diti të përballet me vështirësitë e kohës dhe t’u japë kurajo të tjerëve, i pathyer në bindjet dhe në aspiratat e tij. Do të mbetet i përjetshëm kujtimi i tij.”

“Vdekjes askush në botë, nuk mund t’ia ndalë lirinë,
si mace e zezë vjen, të prêt rrugën, ditë a natë
kur ta ka gjetur derën, e shqyen atë me forcë,
të ndryshkurat mendeshe këndojnë të kobshmen serenatë…
Prehu në Paqen e Amëshur miku i fëmijërisë, Mundësi dhe Sportisti i mirë, Njeriu dhe Qytetari Fisnik me Shpirtin Ideal të nië Demokrati të Vërtetë, Artur Kreka..
Të Qoftë Dheu i lehtë në Korçën tënde që TI e doje, respektoje dhe e krenoje aq madhërishëm ne Sport, Jetë e Qytetari! Ngushëllime! Pranë Familjes KREKA -Raimonda & Familja. Me largimin e Artur Krekës mundja korçare dhe shqiptare ka humbur kampionin e madh të tapetit, familja njeriun e tyre të shtrenjtë, miqtë, njeriun me zemër të madhe dhe politika ka humbur Pishtarin e Demokracisë.

Postcriptum

Shkrimi u realizua nga;

Raimonda MOISIU SADE

Shkrimtare & Gazetare e Pavarur, SHBA

Dashamir TOPCIU

BASHKE NE FESTEN E FLAMURIT…

November 4, 2019 by dgreca