Histori – Page 319 – Dielli

Kristo Kirka, BASHKETHEMELUSI I VATRES DHA SHPIRT ME 28 PRILL….

April 28, 2019 by dgreca

Nga Dalip Greca/

Homazh për vatranët e martirizuar nga diktatura /

Federata Pan shqiptare e Amerikës Vatra dha gjithëçka për të shpëtuar Shqipërinë.Siç ka theksuar Faik Konica, një ndër shtyllat e Federatës në dhjetëvjeçarin e parë të Shekullit XX, sekretari i Komisionit të bashkimit të shoqërive që vepronin në SHBA më 1912,- “Vatra” mori përsipër të veprojë në vend të shtetit të vdekur shqiptar.

Federata Panshqiptare e Amerikes “Vatra”, ka bërë punë të mëdha për Shqipërinë: Delegatët e Shqipërisë që i shërbyen çështjes kombëtare në çastet më të vështira gjatë Luftës së Parë Botërore e më pas, u financuan nga “Vatra”. Ishin harxhet e Vatrës ato që financuan jo vetëm diplomatët shqiptarë, por edhe miq të Shqipërisë si dhe agjensi të huaja të specializuara që punuan në ato vite për të propaganduar çështjen kombëtare shqiptare. Protestat e shumta, telegramet dhe deklaratat e organizuara nag Vatra në SHBA për mbrojtjen e çështjes shqiptare pranë kancelarive, konferencave, forumeve ndërkombëtare, qenë jetike për kombin.

Sa për kujtesë të lexuesëve, në gjuhën e shifrave shpenzimet e “Vatrës” vetëm gjatë Luftës së Parë Botërore dhe pas saj arritën në 198.000.00 dollarë amerikanë, që për kohën ishin shuma të mëdha, ndërkohë qër shqiptarët s’arrinin të merrnin më shumë se 5-7 dollarë në javë.

Një kontribut i çmuar i Vatrës ishte ai për zgjimin e kombit dhe ndriçimin e vetëdijes kombëtare. “Dielli” dhe Federatës “Vatra”, zgjuan nga plogështia shekullore jo vetëm shqiptarët e Amerikës, por edhe ata të Shqipërisë.Ndihma që dha” Vatra” për arsimimin e shqiptarëve dhe kulturën kombëtare, janë të pamohushme. Më shumë se 200 mijë tekste shkollore për shkollat shqiptare i sponsorizoi “Vatra”, ndërkohë që nxiti botimin dhe përkthimin e dhjetëra veprave letrare, përkrahu materialisht dërgimin e studentëve shqiptarë në shkollat amerikane etj. Nga diaspora e Amerikës Shqipëria fitoi edhe Kishën Autoqefale Orthodokse, që u bë një nga shtyllat e forcimit të shtetit.

Pas Luftës së Parë Botërore, si dhe në prag të Luftës së Dytë Botërore, shumë prej vatranëve patriotë iu përgjigjën zërit të Atdheut, lanë Amerikën për t’i shërbyer Shqipërisë. Disa prej tyre u ndëshkuan nga diktatura komuniste që u instalua në Shqipëri, pa qenë fajtorë e pa u gjykuar si të atillë. Atdhetarët e orëve të para ranë në kurthin e diktaturës,e cila shumëzoi me zero kontributin atdhetar dhe sakrificat e mëdha që ata kishin bërë për Shqipërinë.

Është jashtë çdo logjike që atdhetarizmi të shpërblehet me plumba apo me burgime të rënda. Ajo “Vatër” që i kishte paraprirë formimit të shtetit të munguar shqiptar, ajo VATER, që mbrojti Shqipërinë përmes Amerikës në Konferencën e Paqes, merrte shpërblimin e dhunshëm duke u hequr të drejtën për të jetuar vatranëve patriotë, vetëm e vetëm pse nuk kishin pranuar idologjinë vëllavrasëse komuniste. Tre nga delegatët themeltarë të Vatrës; që së bashku me komisionin e bashkimit, sollën krijimin e Federatës; Kolë Rodhja, Kristo Kirka dhe Koço Kosta, u ndëshkuan prej diktaturës vetëm pse nuk u bënë bashkëpunëtorë të saj. Editori i Bahri Omari u pushkatua pa iu provuar asnjë lloj fajësie, Aqile Tasi, që për tetë vjet kishte qenë zyrtar e kryetar i Vatrës si dhe editor i Diellit, dhe pat lënë Amerikën për të pranuar detyrën e drejtorit të Bibliotekës Kombëtare në Tiranë e për të kontribuar në shtypin shqiptar, u dërgua në burgun e Burrelit duke u shpërblyer në mënyrën më çnjerëzore për atdhetarizmin e tij. Kristo Kirka, kryetar i “Besa – Besën”,krahu i djathtë i Nolit në krijimin e Kishës Autoqefale Ortodokse Shqiptare, delegate i krijimit të Vatrës, kryetar i degës së Vatrës në Boston, nënkryetar i Federatës më 1915, manager i Diellit më 1912, deputet në Parlamentin shqiptar për katër vite, nënprefekt në Himarë dhe Bilisht, kryetar i bashkisë së Korçës, ironikisht shpërblehet duke e dërguar në qelitë e ferrit të Burrelit, ku shpirti atdhetar iu shua pa nxjerrë një shenjë pendimi për ç’kishte bërë për kombin. Tek do ta vajtonte atdhetarin e orëve të para, bashkëvuajtsi i tij, poeti i antidiktaturës Arshi Pipa, do të klithte dhimbshëm:

Vdiq flamurtari i moçëm!

Çfaj kishte bërë Kolë Tromara,kryetar i “Vatrës” më 1916, kryetari i Vatrës më 1918, kryeministri i Shqipërisë, që i kishte dhënë Shqipërisë gjithëçka kishte të shtrenjtë? Po Andon Frashëri , editor i Diellit, Aqif Përmeti, menaxher i Diellit, Përse u ndëshkua Ali Kuçi, ai vatrani që u printe dhurusve për çështjen shqiptare duke dhuruar më shumë se të gjithë për shpëtimin e Shqipërisë nën thirrjen e imzot Nolit:”Jepni për Nënën”? Edhe shpirti i tij u shua në qelitë e errëta të dhunës.

Vatranët që kishin ndezur ëndërrën për mëvetësinë e Shqipërisë dhe kishin iluminuar shpirtrat e shqiptarëve për të ringjallur kombin e motit të madh të Skënderbeut, u martirizuan për të mos e tradhëtuar idealin kombëtar. Në memorien e historisë ata do të mbeten martirë të iedaleve kombëtare.

ATDHETARI QE DHA FRYMEN E FUNDIT NE DITETHEMELIMIN E FEDERATES

Me 28 prill 1955 pushoi së rrahuri zemra e atdhetarit të orëve të para, një ndër themeltarët e Vatrës dhe krah i djathtë i Nolit në themelimin e Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare, Kristo Kirka. Jeta e atdhetarit u shua në burgun politik të Burrelit, një ndër më të egrit e diktaturës komuniste shqiptare. Atdhetarit të orëve të para edhe sot e kësaj dite nuk i janë gjetur eshtrat. Vatrani që kishte vënë jetën në themelet e atdhetarizmit ndëshkohej në mënyrën më çnjerëzore. Cili komb tjetër i ka ndëshkuar atdhetarët në mënyrë kaq të përbindshme?
Kristo Kirka pat ardhë në Amerikë që më 1904. Ai qe një ndër atdhetarët që iu përkushtua kombit dhe ishte me fat që pat miqësi e aktivitet të përbashkët me Fan S. Nolin, Faik Konicën, Sotir Pecin, Koço Kotën, Elio Tromarën e të tjerë. Që më 1906 ai iu përgjigj thirrjes së Sotir Pecit e Fan S. Nolit për të ndihmuar gazetën”Kombi” e para gazetë e shqiptarëve të Amerikës dhe jo vetëm dhuroi, por edhe mblodhi ndihma për të.
Kur Noli do të dorëzohej prift në Nju Jork, Kristo Kirka ishte në komisionin dëshmus të ortodoksëve, së bashku me Sotir Pecin, Vangjel Miller, Gaqo Dushi e të tjerë.
Më 1908 Kristo Kirka është zgjedhur kryetar i Shoqërisë Besa-Besën. Detyrë që duket se e ka mbajtë dhe më 1910, ç’ka e dëshmon një letër e Faik Konitzës, e 11 shkurtit të atij viti,kur kryente detyrën e editorit të Diellit dhe i drejtohej me mesazhin”Shoqërisë Besa-Besën, kryetarit të palodhur të saj Kristo Kirka,pleqësisë së nxehtë, kurdoherë gati të bëjë detyrën e saj…”.

Kristo Kirka ishte delegate në të gjitha takimet themeluse të Federatës “Vatra” dhe në mbledhjen themeluse ai u zgjodh manager i Diellit.Ai kreu edhe detyrën e kryetarit të degës së Vatrës për Bostonin.
Atdhetari i përkushtuar gjatë të gjithë kohës ishte në krye të veprimtarive antigreke që organizonin shqiptarët e Amerikës. Madje në mitingun madhështor të 2 shkurtit 1913, në “Phoenix Hall” në Boston, organizuar nag Shoqëria Korçare “Arsimi” me përkrahjen e “Vatrës” ai ishte drejtus i mitingut kundër barabarizmave greke në jug të Shqipërisë.
Kristo Kirka sipas gazetës Dielli , 2 maj 1913, ishte në krye të një mitingu të organizuar në Boston në mbrojtje të kufijëve të Shqipërisë, reagim kundër vendimeve coptuse të Konferencës së Londrës.

Më 1914 ndodhet në Rumani dhe me delegacionin e shqiptarëve të Rumanisë shkon në Durrës dhe urojnë Princ Vidin. Po atë vit Kristo Kirkën e gjejmë në Korçë, ku komandanti hollandez, e emëron përgjegjës për punët publike. Gjatë përpjekjeve të grekëve për të aneksuar Korçën, Kristo Kirka ishte në krah të Themistokli Gërmenjit, me detyrë përgjegjës për mbrojtjen e postblloqeve të qytetit nga sulmet e andartëve grekë.Pas hyrjes së grekëve në Korçë, Kristo Kirka me atdhetarë të tjerë detyrohen të lënë vendin. Rikthehet sërish në radhët e Vatrës duke u bërë si më parë një përkrahës i zjarrtë i Nolit.Në janar 1921, Këshilli i Vatrës e ngarkon Kristo Kirkën përfaqësues të posaçëm të Vatrës në Shqipëri. Duke qenë një figurë që gëzonte besim në popull ai u zgjodh deputet i Korçës në Parlamentin Shqiptar për katër vite.Qeveria e Nolit e dërgoi konsull në Boston.
Në vitin 1933 riatdhesohet, caktohet nënprefekt në Himarë dhe më pas në Bilisht.Ishte i fundit kryetar bashkie i Korçës, para ardhjes në pushtet të komunistëve. Refuzoi ftesën për të marrë pjesë në Kongresin e Përmetit. Sapo komunistët hyjnë në Korçë, e arrestojnë, por e lirojnë pas një jave.Pas dy muajësh e propozojnë për kryetar fronti për popullaritetin që kishte; por sërish refuzon.Me 12 maj 1946 arrestohet dhe dënohet me 20 vjet burg. Pas 9 vitesh vuajtjesh në burgun e tmerrshëm të Burrelit, vdes, por trupi i tij nuk u kthehet familjarëve.Martiri mbeti edhe pa varr!
Poeti antikomunist, Arshi Pipa,bashkëvuajtës me Kristo Kirkën, do të shkruante aso kohe elegjinë përjetësuse: ”Elegji për atdhetarin Kristo Kirka”. Në vargje shpërthen dhimbja për atdhetarin dhe mllefi për diktaturën:

Vdiq Flamurtari i moçëm!
Si rrojti: vdiq me nder.
I pastër, i devoçëm,
E pa u përkulë nji herë.

Ndër qela- usos t’Burrelit,
Me dhunën e tradhëtarit,
Me njoll’n e kriminelit
Mbi ballin e atdhetarit

A u pezmatu, a u-lodh
Se ashtu u-shpërblye i pafati?
Se fëmija pranë s’ju ndodh
Se vorr, as vorr, nuk pati?

Nuk fali, nuk mallkoi.
Por kur fjala ju-pre
Ndigjuem qysh thellë ankoi:
“Për Flamur!…për Atdhe…!
Duke shfletuar kronikën e themelimit të Vatrës,nderojmë themeltarët dhe vatranët martirë që u persekutuan nga diktatura komuniste.Delegatët që themeluan Vatrën, Kolë Rodhja, Kristo Kirka, Koste Kosta,përfunduan burgjeve;ndërsa Bahri Omari, Kolë Tromara, Aqif Përmeti, u pushkatuan; në burg përfunduan edhe Aqile Tasi, Andon Frashëri e vatranë të tjerë…(DIELLI- Arkiv-Dielli)

ÇAMËRIA, KRAHINA MË JUGORE E TROJEVE ETNIKE SHQIPTARE

April 26, 2019 by dgreca

Nga Frank Shkreli/

Miku im i nderuar dhe i mbijetuari i gjenocidit grek në Çamërinë martire, Z. Sali Bollati pati mirësinë të më dërgonte një kopje elektronike të librit të tij: ÇAMËRIA, KRAHINA MË JUGORE E TROJEVE ETNIKE SHQIPTARE. Autori e ka botuar veprën dhe kujtimet e tija, “Në Nderim dhe Përkushtim të Përjetshëm Njerëzve më të Dashur; masakruar nga shovinistët grekë më 1944 e lënë pa varre; Me Brengë në Zemër që nuk kemi ku të vendosim tufa me lule”.

Libri — që duhet vlerëruar si një kontribut me rëndësi për kauzën e Çamërisë martire, por edhe të çështjes kombëtare në përgjithësi – është një përmbledhje artikujsh, dokumentash, fjalimesh dhe intervista të autorit, të botuara gjatë viteve nepër gazeta e portale të ndryshme në diasporë dhe në trojet shqiptare, e që kanë të bëjnë ekskluzivisht me plagën e madhe kombëtare, të quajtur ÇAMËRI.

Unë kam mësuar shumë për Çamërinë dhe për historinë e saj nga shkrimet e Z. Sali Bollati, të cilat ai gjithmonë m’i ka dërguar në postën time e të cilat i kam lexuar me shumë kujdes dhe interesim – pasi janë kujtime të një shqiptari çam, si një simbol i cili i ka përjetuar tmeret e asaj krahine shqiptare — tragjedinë dhe masakrat greke ndaj popullësisë autoktone shqiptare të Çamërisë. I lindur në Çamëri, në shkrimet e tija Z. Bollati, me fakte dhe bazuar në përvojën e tij dhe të çamëve të tjerë, shpreh dashurinë dhe ndjenjat e thella për Çamërinë e tij dhe tonën – por njëkohësisht thekson edhe tradhëtinë që i është bërë Çamërisë dhe popullësisë së saj martire shqiptare, duke filluar nga regjimi komunist i Enver Hoxhës, por edhe nga klasa politike post-komuniste e këtyre 30-viteve të fundit, përfshir përfaqsuesit e sotëm të historiografisë komuniste shqiptare dhe qëndrimeve të tyre ndaj çështjes mbarë-kombëtare, por sidomos ndaj historisë së vërtetë të Çamërisë dhe të masakrave dhe tragjedive ndaj popullësisë civile çame nga autoritetet shoviniste kriminale greke të viteve të Luftës së dytë Botërore – përfshirë vrasjen dhe eliminimin madje edhe të disa anëtarëve të familjes së vet autorit, varret e të cilëve nuk dihen as sot, sipas tij.

Z. Bollati ia kushton librin historisë dhe kujtimeve të asaj Çamërie – atij vendi, “Aty kam thithur ajrin e pastër të malit dhe flladin e ngrohtë të detit. Aty kam pirë qumështin e nënës dhe kam marrë dashurinë prindërore … Të lumtur, shumë të lumtur, jetonim në shtëpinë tonë të madhe, mbi bregore të lulëzuar plotë me ullinj qindravjeçarë e dhjetëra pemë fiku, poshtë Kalasë së vjetër Ajdonate, duke soditur para vetes gjithë qytetin e bukur të Paramithisë (ose më shqip Parmëthi, siç e thotë bashkëvendësi N. Stilo), deri larg në fushat e begata. Midis ullinjve e fiqve të panumërt, mbi barin e gjelbër e livadhet e pranë Kullës mesjetare të Bollatatëve – (monument i kulturës historike të qytetit), pranë kopshtijeve të lulëzuara, luanim me vëllezërit e motrat si edhe me kushërinjtë e fqinjët. Në lodra nuk dalloheshim në ishim myslimanë apo të krishterë, por kush ishte më i shkathti e më i zoti, Ferhati apo Koçoja, Mihali apo Rexhepi. Por erdhi një ditë e zezë për ne, barbarët shovinistë grekë, mbasi na vranë prindërit-njerëzit më të dashur e të shtrenjtë, si bisha iu vërsulën banesave, rrëmbyen gjithçka, i dogjën ato, dhe si i masakruan e vranë njerëzit, neve, mbi 200 veta, kryesisht fëmijë dhe të moshuar, na mbajtën në burg 6 muaj dhe na përzunë me dhunë. Shtëpitë e pronat fillimisht i grabitën, dhe i përvetësuan pronat tona stërgjyshore… Mrekullisht unë shpëtova; fati më solli po në Shqipërinë Nënë, me statusin e jetimit u rrita fillimisht me familjen e Daj Muhametit me Tezet dhe pastaj në jetimore, e konvikte etj. Zoti më dha forcë të mbijetoj, më dha vullnetin të mësoj, më dha drejtimin drejt edukimit më dha dashurinë për njerëzit; por mbi të gjitha më ruajti në memorie dhe thellë në zemrën time përjetimet e ditëve të tmerrshme të atij vendi, ku qesha dhe qava, por që për mua mbetet thesari im, që do t’jua lë amanet nipërve e mbesave, kushërinjve dhe miqve të vërtetë Shqiptarë”, shkruan Sali Bollati.

Ndërsa, disa ditë më parë u përkujtua në Prishtinë përvjetori i një masakre tjetër kundër shqiptarëve – për nga përmasat po aq e tmershme sa edhe tragjedia çame — po afrohet muaji i qershorit që Çamët dhe të gjithë Shqiptarët kujtojnë viktimat e pafajshme të masakrave të viti 1944 kundër shqiptarëve çamë nga forcat gjakatare të gjeneralit grek Zervës, kryesisht, fëmij, pleq e gra. Të dy këto krime ndaj shqiptarëve, janë krime kundër njerëzimit dhe padrejtësi të mëdha ndaj Kombit shqiptar dhe duhet të konsiderohen si të tilla.

Përgënjeshtrimi i këtyre masakrave dhe mos ballafaqimi me të kaluarën — qoftë nga Evropa ose Athina, qoftë nga Tirana dhe Prishtina zyrtare — sado e tmerrshme që të jetë ajo, jo vetëm që pengon demokratizimin e rajonit të Ballkanit, por kërcënon sigurinë dhe stabilitetin rajonal dhe njëkohësisht kërcënon zhvillimin normal të marrëdhënieve midis shteteve dhe grupeve të ndryshme etnike të rajonit. Kryeministri i Shqipërisë, Zoti Edi Rama, në një intervistë me të përditshmen greke “Kathimerini”, në fillim të mandatit të tij të parë, duke folur për marrëdhëniet shqiptaro-greke, është shprehur se, “ ‘Acari’ në marrëdhëniet tona, mori fund dhe ‘vera’ do vijë përsëri shumë shpejt në marrëdhëniet shqiptaro-greke…Jetojmë në kohë të ndryshme nga disa vjet më parë dhe popujt tanë nuk mund të përfitojnë, nëse nuk ndryshojmë duke ecur me kohën, e cila gjithashtu ecën shumë shpejt”. Fjalët e Sali Bollatit në këtë libër na kujtojnë se “acari” në marrëdhëniet greko-shqiptare, të pakën përsa i përket çështjes çame, fatkeqsisht, nuk ka marrë fund.

Libri i autorit Sali Bollati, “ÇAMËRIA, KRAHINA MË JUGORE E TROJEVE ETNIKE SHQIPTARE”, është një kontribut me rëndësi kujtese, por edhe një përpjekje drejt zbulimit të së vërtetës, nga një dëshmitar i atyre ngjarjeve të tmershme. Është gjithashtu një thirrje që Athina zyrtare të pranojë, më në fund, të vërtetën e masakrës ashtu siç ka ndodhur dhe të shpërnguljeve me forcë të popullsisë çame nga trojet e veta — si një përpjekje ndaj pajtimit midis dy popujve, bazuar në respektimin e standardeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të dinjitetit njerëzor dhe kombëtar të çamëve. Ashtu si edhe në rastin e Masakrës së Tivarit dhe masakrave të tjera kundër shqiptarëve anë e mbanë trojeve të veta – edhe Çamëria thrret, nepërmjet librit të Z. Bollati, për vendosjen e drejtësisë historike dhe të zbulimit të së vërtetës. E vërteta dhe drejtësia për krimet në Çamëri do të kontribojnë për ndërtimin e urave të pajtimit midis dy vendeve dhe njëkohësisht, do të kontribojnë edhe ndaj paqës dhe sigurisë në rajonin e Ballkanit Perëndimor, në përgjithësi.

Sali Bollati, si njëri prej viktimave që mbijetuan tragjedinë e Çamërisë, vazhdon të jetë zëri i atyre të cilët ndoshta nuk dëgjohen më, ndërkohë që bën thirrje njëkohësisht, që krime të tilla të tmerrshme, si tragjedia e Çamërisë dhe e Tivarit – krime këto që lirisht mund të cilësohen si krime kundër njerëzimit — të mos përsëriten më në trojet shqiptare, as nga dora e të huajit e as nga dora shqiptare kundër shqiptarit, por të kujtohen gjithmonë e të mos harrohen kurrë! Heshtja ndaj krimeve të tilla, qoftë mbrenda Shqipërisë, qoftë jashtë, do të thotë miratim të krimeve të tilla. I jemi mirënjohës Z. Sali Bollatit që nuk hesht për ato që din e që ka përjetuar vet dhe njëherazi falënderojmë Zotin që i ruajti atij memorien, shëndetin dhe jetën e gjatë që i ka falur atij, me qëllim që edhe ai ashtu si At Zef Pllumi, të jetojë vetëm për me tregue.

Frank Shkreli

Autori Sali Bollati me veshje kombëtare

Histori- Paris-Midi (1919) – Plebishiti i delegacionit shqiptar

April 25, 2019 by dgreca

…. SH.B.A të administrojnë Çamërinë e jugut, territoret shqiptare të aneksuara nga Mali i Zi e Serbia, si dhe Epirin e Veriut që pretendohet nga Greqia /

– Nga Aurenc Bebja (Francë)/

“Paris-Midi” ka botuar, të dielën e 7 marsit 1919, në ballinë, një shkrim në lidhje me propozimin e delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris që SH.B.A-të të ndërhyjnë në administrimin e çështjes shqiptare, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Shqiptarët bëjnë thirrje për plebishit

Delegacioni shqiptar, pasi u dëgjua nga komisioni i ngakruar për çështjen greke, i dërgoi një shkresë shtesë Kryetarit të Këshillit të Dhjetëve.

Në rast se kërkesat e parashtruara në memorandumin e paraqitur në konferencë nuk pranohen, ai (delegacioni) kërkon që Asambleja e Lartë t’i japë një mandat Shteteve të Bashkuara të Amerikës që të marrin dhe administrojnë për një vit territoret e pretenduara nga shqiptarët, domethënë, Çamërinë e jugut, si dhe territoret shqiptare të aneksuara nga Mali i Zi dhe Serbia.

Nëse Konferenca do të pranojë këtë propozim, shqiptarët do të pajtoheshin, sipas të njëjtave kushte, që i njëjti mandat t’u jepej trupave amerikane për okupimin e Epirit të Veriut, i cili i përket shtetit shqiptar, por që pretendohet nga Greqia.

Në këtë gjendje, njerëzit, pa ndonjë kufizim, mund të shprehen, të lirë, dhe të manifestojnë vullnetin e tyre në lidhje me aspiratat e tyre kombëtare. — (Havas.)

AN ILLUSTRATED BOOK AS PART OF HISTORY

April 24, 2019 by dgreca

By Rafaela Prifti/

Rafaela Prifti/

“Writing a graphic novel is a good way to learn history,” said Anna Di Lellio, the author of Dimri i Gjate i Vitit 1945 Tivari at the book party held at Fadil Berisha’s studio on April 18. In order to relate the story, she has chosen the visual format with the illustrations made by her Kosova based co-author and designer Dardan Luta. Secondly, she has based the story from the oral testimonies from survivors. And the purpose of the illustrated book is to bring to light the tragic events that occurred in Tivar in the last winter of World War II. The killing of the Kosova Albanians at the hand of the Serb-Montenegrin forces is ‘a footnote’ in the history books, says Anna, who has extensive knowledge of the region both professionally and personally. She is a co-founder of Oral History project in 2010. Indeed it was through the testimonies and accounts related to this project that gave rise to the idea of the illustrated book, in which the voice of a Kosovo young man tells the story of the march of unarmed foot soldiers heading for Trieste, Italy. Three groups of approximately 7,700 men left from Prizren on a difficult march towards the Montenegrin town. For most of them, the journey ended there in what is known at the massacre of Tivar. As is often the case with Balkan history, the facts surrounding the mass killings are disputed and even denied by Serbia. The co-author of the book Anna Di Lellio maintains that the massacre is an important event of the silent yet unforgotten part of Kosova’s history and as such should not be ignored by war historians. For Anna, this novel highlights the importance of the survivors’ story. She writes that the historians’ documentation of the massacre is incomplete without the eyewitness’ account. Although she understands trauma from her own previous work in refugee camps before the Kosovo war, Anna Di Lellio, who teaches at New York University and The New School, upholds the academic approach of a professor with a deep appreciation for historical facts. In the book released in 2011, The Bar Massacre and the Responsibility of the Albanian State, released in 2011, historian Uran Butka’s maintains that the Albanian State was involved in the Bar tragedy. I asked Anna to comment on it. She responded by saying that there was no Albanian state at the time.

The purpose of the novel is to make this part of history known to the young generation in the format of an illustrated account based on the oral testimonies of the massacre.

Most authors know that releasing the book is only the beginning of its journey. The release book party in New York City, after its launch in Prishtina in March, was a good start. The gracious host, Fadil Berisha, a professional photographer and full-time social promoter in the Albanian community. The attendees included people of different generations and backgrounds. The event was supported by the Consulate General of the Republic of Kosovo in New York. Ambassador Teuta Sahatqija, and ranking diplomats of the Consulate were present at the book release in New York.

The authors Anna Di Lellio and Dardan Luta are hopeful that by including the survivors’ accounts, the historical documentation of the Tivari massacre will no longer be neglected. By choosing a graphic design, a medium favored by the millennials, the writers hope to reach out and impact the generation of fast communication but most importantly to not allow this chapter of history to be silenced from this point. Dimri i Gjate i Vitit 1945 – Tivari published by Oral History Kosovo is available in English. The price is $10.00

AKADEMI PËRKUJTIMORE NË 74 VJETORIN E MASAKRËS SË TIVARIT

April 23, 2019 by dgreca

-Kryeministri Haradinaj: Masakra e Tivarit, ndër ngjarjet më të dhimbshme dhe një ngjarje, ndaj së cilës është bërë më së shumti padrejtësi në gjithë këto vite. Janë mbushur 74 vjet nga Masakra e Tivarit, ku nën ndikimin e hegjemonizmit serb u mobilizuan dhunshëm 13 mijë e 335 shqiptarë, të shpallur si robër lufte, një pjesë e të cilët pastaj u vranë dhe u hodhën në varreza masive, prej të cilëve shumica djem e burra të Kosovës. Kjo masakër nuk dallon nga plot ekspedita të mëhershme për pastrimin e trevave shqiptare, si ato të Toplicave, e plot tjera/

PRISHTINË, 23 Prill 2019-Gazeta DIELLI/ Masakra e Tivarit është ndër ngjarjet më të dhimbshme dhe një ngjarje, ndaj së cilës është bërë më së shumti padrejtësi në gjithë këto vite, tha sot kryeministri i Republikës së Kosovës, Ramush Haradinaj.

“Pa ndëshkimin e atyre që urdhëruan dhe kryen krimet, ato mund të përsëritën, kurdo. Së këndejmi, është detyrë e shtetit të Kosovës që t’i njohë dhe t’i trajtojë ata që kaluan ferrin e Tivarit, pas vdekjes, si martirë”, u shporeh ai në Akademinë Përkujtimore me rastin e 74 vjetorit të Masakrës së Tivarit.

Kryeministri Haradinaj, tha se, Masakra e Tivarit është një nga faqet më të errëta të historisë së Ballkanit e drejtuar kundër shqiptarëve të Kosovës dhe në zbardhjen e saj të plotë duhet të ndërveprojnë të gjitha palët e involvuara.

Në akademi, nga një fjalë rasti mbajtën edhe zëvendëskryeministri i Republikës së Kosovës, Enver Hoxhaj dhe drejtori i Institutit të Historisë “Ali Hadri” në Prishtinë, Sabit Syla.

Fjala e kryeministrit Haradinaj në këtë akademi:

Dje janë mbushur 74 vjet nga Masakra e Tivarit, ku nën ndikimin e hegjemonizmit serb u mobilizuan dhunshëm 13 mijë e 335 shqiptarë, të shpallur si robër lufte, një pjesë e të cilët pastaj u vranë dhe u hodhën në varreza masive, prej të cilëve shumica djem e burra të Kosovës.

Pse duhet shënuar kjo ditë tragjike dhe përse duhet të ndërmarrim veprimet e duhura, si institucione të shtetit, jo vetëm të diskutojmë, por pastaj edhe të nxjerrim në dritë të drejtën? Sepse ky krim makabër është mohuar gjatë dhe këta njerëz e pasardhësit e tyre, kurrë nuk kanë marrë një përgjigje pse u vranë?

Dhe sot, kur ne i kujtojmë masakrat serbe të luftës së fundit, me të njëjtin diskurs, po mohohen krimet nga estabilishmenti i shtetit të sotëm serb. E kjo nuk i kontribuon normalizimit e pajtimit.

Djemtë tanë që u masakruan në Tivar, as sot nuk nderohen si martirë, nuk janë rehabilituar dhe e drejta e tyre nuk është vendosur në vend, pavarësisht se kanë kaluar 74 vjet.

Pa ndëshkimin e atyre që urdhëruan dhe kryen krimet, ato mund të përsëritën, kurdo. Së këndejmi, është detyrë e shtetit të Kosovës që t’i njohë dhe t’i trajtojë ata që kaluan ferrin e Tivarit, pas vdekjes, si martirë.

Tragjedia e fshehur për shumë dekada nga qeveritë komuniste në të kaluarën, më në fund është studiuar në masë të madhe, por ende nga pikëpamje të ndryshme ideologjike.

Sipas studiuesve të arkivave, gjatë rrugës nga Prizreni dhe deri në mbrëmjen e 31 marsit në Tivar, janë vrarë 3 mijë e 447 burra e djem kosovarë, ndërsa janë edhe 600 të tjerë të zhdukur, për të cilët nuk është dhënë asnjëherë një përgjigje. Pra numri i të vrarëve të evidentuar, kalon në 4 mijë.

Masakra e përgjakshme e Tivarit është kryer nga shteti hegjemonist serb nën diktatin e hegjemonistëve serbë, në sistemin e atëhershëm të vendosur komunist.

Kuptohet, motivi i kësaj masakre, ishte spastrimi etnik i Kosovës.

Kjo masakër nuk dallon nga plot ekspedita të mëhershme për pastrimin e trevave shqiptare, si ato të Toplicave, e plot tjera.

Kolonat e të rinjve kosovarë që ecën për një javë, në kushte çnjerëzore dhe nën tytat e armëve të komunistëve të atëhershëm, ishin stigmatizuar si reaksionarë.

Nën mashtrim e tradhti, rinia e Kosovës ishte mobilizuar për qëllime ushtarake të luftës antifashiste, por ata, sikurse çdo herë në të kaluarën, ishin pre në besë nga po ata që i mobilizuan. Pra, në Prizren ishin çarmatosur dhe ishin nisur në kolona drejt Kukësit, Shkodrës deri në Tivar, ku u sulmuan befasisht, me 31 mars 1945, të uritur e të çarmatosur.

Masakra e Tivarit është një nga faqet më të errëta të historisë së Ballkanit e drejtuar kundër shqiptarëve të Kosovës dhe në zbardhjen e saj të plotë duhet të ndërveprojnë të gjitha palët e involvuara.

Dhe në fund, duhet theksuar se varrezat masive në Tivar, të zbuluara nga profesori i nderuar, tashmë i ndjerë Dr. Zekeria Cana, duhet të marrin vëmendjen tonë, në frymën e bashkëpunimit rajonal.

Ata meritojnë një varr të dinjitetshëm, si martirë të rënë për të drejtën e tyre kombëtare.

Lavdi të gjithë martirëve të Kosovës, të të gjithë brezave! Lavdi të gjithë të rënëve për liri!/b.j/