Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

PROMOVIM HISTORIK I LIBRIT TË PROF. NUSRET PLLANËS NË UNIVERSITETIN E GJENEVËS

by

Shkruan:Endri PODA/ Asistent dhe  Doktorant i Universitetit t Gjenevës/

‘‘Terrori i Serbisë Pushtuese mbi shqiptarët 1844-1999’’,ribotimi i pestë i plotësuar dhe i shtypur perfekt në Shtypshkronjën « Arbëria Design », në Tetovë, vazhdoi rrugëtimin e tij të suksesshëm të promovimit, në Gjenevë të Zvicres. NËn kujdesin e ShoqatËs sË StudentËve ShqiptarË tË Gjenevës (AEAG-ShSShGj) dhe falë përkushtimit të z. Emrush Tafili – ish i burgosur politik, profesori i mirënjohur Nusret Pllana u mirëprit mes shumë pjesëmarrësish në një nga sallat më prestigjoze të Universitetit të Gjenevës.

Fjalën e hapjes e mori Fortesa Mehmeti, anëtare e Kryesisë së Shoqatës së Studentëve pranë këtij Universiteti, e cila pasi prezantoi shkurtimisht aktivitetet e Institucionit studentor shqiptar, përshendeti të pranishmit, mes të cilëve znj. Mira Bregu (diplomate pranë Misionit  të Përhershëm të Republikës së Shqipërisë në Gjenevë), z. Arjan Kashtanjeva (zv. Konsull i Republikës së Kosoveës në Gjenevë), z. Salih Sefa (Konsull i Republikës së Kosovës ne Zyrih), z. Ali Mehmeti (Kryetar i Komunitetit Shqiptar në Gjenevë) dhe z. Thierry Apothéloz (kryetar i komunës Vernier në Gjenevë).

Ali Mehmeti vuri në dukje rëndësinë që mbart dokumentimi i krimeve mbi popullsinë e pafajshme shqiptare, ndërsa Mujë Shala (anëtar i Kryesisë së Shoqatës së Studentëve), theksoi se amaneti i dëshmorëve të atdheut për një Kosovë të lirë dhe demokratike duhet çuar deri në fund.

Më pas, për të pranishmit u shfaq, dokumentari ‘‘Rrugëtimi i një libri nëpër botë’’. Ky dokumentar shoqëronte të gjitha promovimet e suksesshme të profesor Pllanës, dhe mbi të gjitha deshmonte përkrahjen e fuqishme të çështjes shqiptare prej profesorëve dhe intelektualëve të Universiteteve më prestigjioze botërore.

Pas përfundimit të dokumentarit, Profesor Pllana iu përgjigj pyetjeve të shumta të studentëve dhe të pranishmëve tjerë. Në qasjen e tij, profesori nënvizoi rëndësinë historike të dokumentimit të masakrës serbe ndaj shqiptarëve të pafajshëm, vrasjen e më shumë se gjysëm milioni shqiptarëve në periudhën e viteve 1844-1999, nga regjimet fashiste serbe, mosbarazimin e viktimës me dhunuesin, dhe gjithashtu dëshiren e madhe të shqiptarëve të Kosovës për t’u integruar sa më shpejt në strukturat euro-atlantike. Në shenjë kënaqësie me përgjigjet e Profesor Pllanës, të pranishmit në sallë e përcillnin atë me duartrokitje të shpeshta frenetike. Vlen të theksohet se, libri në fjalë me ribotimin e pestë të radhës, i sajuar në shtatë gjuhë : shqip, anglisht, frengjisht, gjermanisht, turqisht, serbisht e maqedonisht është pasuruar edhe me 140 faqe maeriale shtesë, shokuese dokumentare si ; Masakra e Bujanit e vitit 1912, Masakra e Kabashit dhe Korishës, Masakra e Konjuhit e vitit 1912, Masakra e Studimes, Masakra e Therandës(ish- Suharekës), Masakra e Paklekut, Masakra e Kaçanikut dhe Hanit të Elezit, Masakra e Fortesës(ish Bella Cerkës), Masakra e Izbicisës, Masakra e Kralanit,  Masakra e Skënderajt me rrethinë, emrat e rreth 1600 fëmijëve të vrarë në periudhën e viteve 1981-1999, Lista e kriminelëve serbë me më shumë se 300 emra prej tyre, si dhe Kapitulli i fundit i librit i titulluar : « Të tjerët për librin… », me 21 kumtesa, recensione, komente e vështrime të autorëve më të njohur evropianë e botërorë për librin e Profesor Pllanës.

Pas një bashkëbisedimi tepër miqësor me gazetarin dhe publicistin e mirënjohur zvicerian z. Raymond Zoller, ky i fundit e falënderoi profesorin për studimin e tij dhe e nxiti që të vazhdojë kërkimet e tij shkencore, me qëllim  ndriçimin e lexuesit me të tjera fakte të pazbuluara deri më sot.

Në fund, pjesëmarrësit patën mundësinë të bashkëbisedojnë me profesorin në një banket të përgatitur nga organizatorët.  Prof. Pllana, pasi nënshkroi për lexuesit e tij, premtoi se do ta vazhdonte me energji të pashterueshme, misionin e tij atdhetar, anë e mbarë  botës.

Pa ngurrim mund të themi, që në Gjenevë, çështja shqiptare në përgjithësi dhe libri publicistik ‘‘Terrori i Serbisë  Pushtuese mbi Shqiptarët 1844-1999’’ në veçanti u vlerësuan me notën 10.

 

NËNA TEREZE: I DESHA NJERËZIT ME DASHURINË E HYJIT

by

Nga Prof. Anton Berisha/

“…në kohë të errëta, ajo është një dritë që flakëron dhe ndriçon; në kohë të egra është një personifikim i gjallë i Ungjillit të dashurisë së Krishtit; në kohë që Zotin e duan të vdekur, ajo paraqet Hyjin që jeton midis nesh, plot e përplot me hire e të vërteta[1]…Kurrë nuk e kam provuar një ndjesi aq të përsosur të njëjtësimit njerëzor ashtu si me Nënën Tereze midis të varfërve të saj. Dashuria e saj për ta, reflektimi i dashurisë së Zotit, i bën aty të gjithë të njëjtë si vëllezër e motra në kuptimin e një familje, megjithëse ndryshojnë dukshëm për cilësi intelektuale e kulturore, për bukuri trupore e për hijeshi[2]”./Malcolm Muggeridge/(Londër 1971)

 Ta njohësh mirëfilli Agneze – Gonxhe Bojaxhiun[3] – Nënën Tereze dhe veprën e saj domethënë shumë më tepër se sa ta njohësh punën e një motre, e cila nga viti 1928 hyri në Rendin e Loretos (në Dublin të Irlandës) [4] dhe nga viti 1948[5], kur e braktisi këtë rend të shquar e të nderuar kishtar – për arsye se “Zotynë dëshiron që unë të jem një motër e lirë, e veshur me varfërinë e kryqit[6]”, e deri në ndërrimin e jetës, më 5 shtator 1997, iu përkushtua krejtësisht njeriut, veçmas të varfërve nga më të varfrit, duke u kujdesur e duke vuajtur bashkë me ta.

Ta njohësh mirëfilli punën e saj të bërë në Kalkutë të Indisë e në qytete të tjera të këtij shteti, po dhe në shumë vende të ndryshme të botës, dhe besimin e palëkundur të saj për Hyjin, domethënë ta njohësh më mirë shpirtin dhe fatin e njeriut në përgjithësi, mundësitë e pakufishme të veprimit e të mbarësisë së jetës njerëzore, sidomos nevojën për t’u flijuar për tjetrin, që në qenësi nënkupton të bëhesh shpirtërisht më i pasur dhe më i mirë, më i dobishëm për njerëzit me të cilët jeton dhe për botën që i përket.

Të merresh me tekstet e lutjeve, me letrat dhe me mendimet e Nënës Tereze, të shkruara ose të thëna në raste të ndryshme, dhe t’i interpretosh ato nënkupton ta njohësh mirëfilli Biblën dhe një varg veprash të shquara të kësaj fushe[7], që vetvetiu të ndërlidhin me trashëgiminë që krijoi krishterimi tek njerëzimit për 2000 vjet, po dhe me pjesë të trashëgimisë më të hershme të dijes së njeriut në përgjithësi; nënkupton ballafaqimin me disa nga dukuritë më të qenësishme dhe më komplekse të njeriut e të botës së tij, të cilat u bënë objekt shqyrtimi shekuj me radhë nga mendjet më të ndritura të njerëzimit dhe që do të bëhen objekt interesimesh përderisa do të ketë jetë njerëzore.

Kjo gjë shprehet përmbledhtas dhe në parathënien e librit Nëna Tereze. Kujtimi dhe mesazhi të shkrimtarit spanjoll, José Luis González – Balado: “E them me bindje se ende, pas botimit të librave të mi mbi Nënën Tereze dhe veprën e saj, jeta e saj dhe shpirti i saj (…) nuk mund të përfshihen në faqet e një libri ose të shumë librave[8]”, mendim që të kujton atë që thuhet në Ungjillin e Gjonit për librat që do të mund të shkruheshin për Birin e Hyjit, Krishtin: “Ka dhe shumë gjëra të tjera që i bëri Jezusi, të cilat po të renditeshin një nga një, më thotë mendja se as mbarë bota s’do t’i zinte librat, që do të duhej të shkruheshin” (Gjn 21, 25).

Edhe fjalët e ipeshkvit, Angelo Comastri, përligjin faktin se secili që merret me jetën dhe me veprën e Nënës Tereze, dashur e padashur, gjendet para vështirësive të madha, të thuash të pakapërcyeshme:

“Me dëshirë i vë në formën e shkrimit disa kujtime personale për Nënën Tereze të Kalkutës, po në të njëjtën kohë ndihem pak ngushtë të flas për të. Në të vërtetë, e kam parasysh se Nëna Tereze nuk mund të definohet, nuk mund të përshkruhet, nuk mund të rrëfehet për arsye se burimi i jetës së saj kridhet në misterin e vetë Zotit[9]”.

Është fakt i pamohueshëm se vepra e Nënës Tereze ishte dhe mbetet një shembull i rrallë në historinë e njerëzimit për dashurinë për Hyjin dhe për dashurinë dhe flijimin që bëri për njeriun, sidomos për të varfrit, për fëmijët jetimë e për të braktisurit. Ajo zbatoi me përpikëri urdhrin e Ungjillit: “Duajeni njëri – tjetrin sikurse unë ju desha juve” (Gjn 13, 34) dhe “Duaje të afërmin tënd porsi vetveten!” (Mt 22, 39).

Nëna Tereze iu përkushtua Zotit, dashurisë së tij me gjithë qenien e saj me qëllim që, po me atë dashuri, t’i donte njerëzit dhe të kujdesej për ta. Ajo ishte e bindur se Hyji është krijues i çdo qenieje dhe se jeta njerëzore në qenësi “është vetë jeta e Zotit në ne[10]”. Qysh në moshën e re ajo ishte e bindur se Hyji na ka dhënë “shpirtin e virtytit, të dashurisë e të urtisë” (2Tim 1, 7).

Besimin e Nënës Tereze në Hyjin e përligjin në mënyrë të pamëdyshtë edhe këto fjalë të saj:

Çdo frymëmarrje imja, çdo shikim im, çdo veprim

do të jetë një akt i Dashurisë hyjnore

e çdo gjë që do të bëj

do ta bëj për dashurinë tënde, o Zot i dashur[11].

Nëna ia pati dhënë Zotit besën shqiptare, që, sipas Kanunit të maleve nuk bëhet dysh, se çdo veprim të saj do t’ia kushtonte Atij dhe Birit të tij, Krishtit, Zotit konkret, tokësor, duke pranuar dhe pësimin më të rëndë nëse nuk do t’i përmbahet fjalës së dhënë:

“I kam dhënë besën Zotit, që ka për pasojë mëkatin vdekjeprurës, t’i jap çdo gjë që Ai do të më kërkojë[12]” me qëllim që “ta ndez dritën e dashurisë në zemrën e secilës krijesë të Zotit[13]”.

Dashurinë për njeriun për njeriun Nëna e përligj duke filluar nga motrat e rendit[14], Misionaret e Dashurisë, që flijoheshin për më të varfrit e të varfërve me dashurinë hyjnore dhe tek çdo jeriu që e takoi[15]. Për të ato ishin dhurata më e çmueshme dhe më e madhe që i kishte dhuruar Zoti:

“Po nisem për Amerikë, mirëpo zemra ime, mendja ime dhe gjithë qenia ime mbetet me ju…S’kam frikë t’ju lë për arsye se e di se ju jeni dhurata më e madhe që Zoti më ka dhënë[16]” dhe “Nuk e di çka provojnë njerëzit e tjerë, po unë i dua motrat e mia ashtu siç e dua Krishtin, me gjithë zemër, me shpirt e me mendje, me të gjitha forcat e mia[17]”.

Nëna kishte një besim e dashuri të pakufi për motrat; çdo gjë që mbërrinte e lidhte me flijimin dhe me lutjet e tyre; edhe gëzimi dhe vuajtja e tyre ishin të sajat: “Edhe pse nuk mund t’ju takoj dhe personalisht t’i flas secilës prej jush, për çdo ditë jeni të pranishme në lutjet e mia. Juve ju përket mirënjohja ime më e thellë për ndihmën që jepni për t’i shërbyer të varfrit dhe për të gjitha flijimet tuaja e për lutjet tuaja. Vuajtjet tuaja, të pranuara për dashurinë e Jezusit, janë burim i shumë mirësive (hireve). Ju merrni pjesë me gjithë zemër në gjithçka që bëjmë[18]”.

Arsyeja e një dashurie të këtillë të Nënës Tereze dëshmohet me faktin që e pohonte ajo vetë:

“Nëse dashuria ime për motrat e mia është e mirë, atëherë dashuria ime për Krishtin do të jetë e mirë. Nuk janë dy dashuri. Sa më e thellë është dashuria ime për Krishtin, aq më e thellë është dashuria për motrat e mia, aq më i madh është zelli për të shkuar drejt të varfërve[19]”.

Sekretari i përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Javair Pérez De Cuéllar-i, më 26 tetor 1985, me rastin e 40- vjetorit të themelimit të këtij institucioni të rëndësishëm ndërkombëtar, para anëtarëve të Asamblesë dhe të mysafirëve të tjerë pati thënë midis të tjerash:

“Gjendemi në një sallë të diskutimeve. Në rrjedhë të kohëve në këtë podium kanë kaluar njerëzit që janë çmuar më të fuqishmit. Sot kemi mundësinë t’i urojmë mirëseardhjen gruas realisht më të fuqishme në rruzullin tokësor. Nuk e besoj se ka nevojë ta paraqes, për arsye se ajo s’ka nevojë për fjalë. Nëna Tereze kërkon fakte. Jam i bindur se ajo që do të ishte më e mira është t’i shpreh nderimin e të them se ajo është më e fuqishme sesa unë dhe sesa të gjithë ne. Ajo është Kombet e bashkuara! Ajo është paqja në botë[20]”!

De Cuéllar-i nuk e vlerësoi Nënën Tereze – gruan më të fuqishme në botë – për ndonjë fitore të saj luftarake ose të dëshmimit të fuqisë së saj fizike, por për pasurinë e saj shpirtërore, për arsye të kujdesit, të flijimit e të dashurisë së jashtëzakonshme që tregoi sidomos për të varfrit e më varfërve, për të braktisurit dhe të harruarit nga familjaret dhe shoqëria, që vdisnin rrugëve në mjerim e të përbuzur, pa pasur, së paku, qoftë edhe një “vdekje të qetë e të denjë”, siç thoshte Nëna. Në çdo të varfër, në çdo fëmijë me të meta fizike e mendore, në çdo të gërbulur Nëna shihte krijesën e Hyjit, njeriun, vëllain, motrën, të afërmin, dhe për të shfaqte dashurinë hyjnore: “Për mua secili prej tyre është Krishti[21]”.

Nëna dhe Misionaret e Dashurisë i donin me dashurinë e Hyjit të gjithë njerëzit – të gjithë të varfrit – pa dallim: “Kjo është ajo që Jezusi ka ardhur të na mësojë: si të duam, si ta duam njëri tjetrin, pa shikuar ngjyrën e lëkurës, kombësinë, pa shikuar se kush është i pasur ose i varfër, të gjithë jemi vëllezër e motra. Unë dua që ju (u drejtohej motrave të saj) ta ndani me mua kënaqësinë që të duam[22]”. Së këndejmi, vazhdon Nëna, “Absolutisht s’kemi asnjë vështirësi të punojmë në vendet me besime të ndryshme religjioze. Të gjithë i trajtojmë si fëmijët e Zotit. Janë vëllezërit dhe motrat tona dhe dëshmojmë për ta një nderim të madh. Detyra jonë është t’i ndihmojmë këta persona, të krishterë ose jo të krishterë, të bëjnë vepra të dashurisë. Secila vepër e dashurisë, e bërë me zemër, të afron te Zoti”[23].

Duke e qartësuar dhe më tej qëllimin e punës e të flijimit të Misionareve të Dashurisë, Nëna thoshte: “S’kemi kërkuar kurrë që t’i konvertojmë në krishterim ata për të cilët kujdesemi. E qenësishme është që, çfarëdo qoftë ai, ta gjejë Zotin nëpërmjet religjionit të vet. Ajo që shpëton është besimi në Zotin. Është më pak e rëndësishme se nga çfarë pikëvështrimi mbërrihet tek Ai[24]”.

Nëna dhe motrat e saj jetonin për të tjerët, duke dhënë “gjithçka për kujdesin ndaj varfërve pa kompensimin më të vogël[25]…”. Me flijimit për të tjerët: “Motrat, si dhe Nëna Tereze, duken sikur të mos kenë nevoja personale. Gjithë kujdesi i tyre duket t’i drejtohet Hyjit dhe nevojave të atyre që ato u shërbejnë në emrin e tij. Ndjekin shembullin e Nënës duke parë atë që nuk e vërejnë të tjerët dhe duke përmbushur veprat e tyre shpirtërore e të mëshirësisë në mënyrë të jashtëzakonshme[26]”.

Nga viti 1948, kur mori lejen e eprores së rendit të Loretos, nënës Gertrude, dhe vendimin e papës, Piu XII, të dilte nga rendi i përmendur dhe të themelonte Misionaret e Dashurisë, gjithë jetën e vet e shkriu për të varfrit e më të varfërve dhe të mjerët e më të mjerëve. Këtë përcaktim Nëna Tereze e mbështeti në parimin e qenësishëm që e përmbledh me këto fjalë: “Nuk mund të lejojmë që një krijesë e Zotit të vdesë buzë rrugës si një kafshë[27]”.

Rreth flijimit të jashtëzakonshëm e të vijueshëm të Nënës Tereze për këta njerëz ati Brian Kolodiejchuk, postulator i procesit të lumturimit[28] të saj, shkruan sa vijon:

“Me jetën e saj të flijuar në shërbim të të varfërve, Nëna Tereze përqafoi të njëjtin fat të Krishtit[29]”.

Pra, Nëna Tereze me jetën e vet dhe me flijimin e bërë për njerëzit e harruar nga të tjrerët, zbatoi urdhrin e Ungjillit: “Kush dëshiron të jetë i pari le të bëhet i sprasmi i të gjithëve dhe shërbëtori i të gjithëve” (Mt. 9, 35) dhe “Nëse ndokush do të vijë pas meje, le të mohojë vetveten, le ta marrë kryqin e vet e le të vijë pas meje” (Mt 16, 24).

Për Nënën, përkatësisht për Misionaret e Dashurisë të jesh i varfër nuk nënkuptonte të mos kesh ta hash bukë, të mos kesh kulm mbi krye, po nënkuptonte dhe braktisjen nga njerëzit, varfërinë shpirtërore, tërheqjen në vetmi, dhënien pas shfrimeve të kota që shpien në rrënimin e jetës, siç ndodh me ata që përdornin drogën. Nëna thoshte “Varfëria nuk nënkupton vetëm të kesh uri për bukë, po, para së gjithash, është uri e tmerrshme për dinjitet njerëzor. Kemi nevojë të duam dhe të jemi dikush për dikë tjetër. Bëhet gabim kur i dëbojmë (largojmë) njerëzit nga ne. Jo vetëm ua kemi mohuar të varfërve një copë bukë, po duke menduar se ata s’kanë asnjë vlerë e duke i lënë të harruar nëpër rrugë, e kemi mohuar dinjitetin njerëzor, që është e drejta e tyre si bij dhe bija të Zotit. Bota sot nuk është e uritur vetëm për bukë, por të jetë e dashur dhe e dëshiruar[30]”.

Shkrimtari dhe gazetari i shquar anglez, që, ndër të parët e bëri të njohur në mënyrë të denjë punën dhe flijimin e Nënës Tereze dhe të Misionareve të Dashurisë jashtë Indisë, Malcolm Muggeridge[31], në bisedën “historike” që e bëri me Nënën (për BBC) theksoi ndër të tjera “Duke e mohuar vetveten, ajo do ta gjejë vetveten[32]”, ose “Duke hequr dorë nga vetvetja, ajo bëhet e vetvetes[33]”.

Me besimin në Hyjin dhe me veprimin e vet të nxitur e të drejtuar prej Tij, Nëna Tereze bëhet krejtësisht e Hyjit dhe shndërrohet në vegël të Tij: “Gjithçka që bëjmë e bën Zoti nëpërmjet nesh[34]”.

Në rrjedhën e zbatimit konkret të parimit të rëndësishëm – t’i dojë të gjithë njerëzit njësoj  pa marrë parasysh shtresën shoqërore dhe përcaktimin – Nëna i deshi dhe u kujdes veçanërisht për të varfrit e të braktisurit, pa dallim se dhe nga vinin, ç’moshë kishin dhe cilit besim i përkitnin. Këtë gjë më së miri e shprehin fjalët e saj drejtuar Hyjit:

“Zoti im, sipas vullnesës sime të lirë e me ndihmën e dashurisë sate, unë dua të rri këtu nëpër rrugë me të varfrit për të përmbushur dëshirën tënde. Nuk dua të kthehem prapa: komuniteti im janë të varfrit (…) Shtëpia ime është shtëpia e të varfërve. Jo thjeshtë e të varfërve, po e të varfëve më të varfër (…) Të atyre që nuk ia dalin të qajnë, pse i kanë derdhur të gjithë lotët. Të atyre që shtrihen në kalldrëmet e rrugëve, duke ditur se po vdesin, ndërsa të gjithë të tjerët u kalojnë pranë pa u kushtuar atyre kujdes. Të atyre që kanë nevojë jo aq shumë për një shtëpi me tulla, po për një zemër që i kupton. Të atyre që janë të uritur, jo aq shumë për ushqim, sesa për fjalën e Hyjit. Të atyre që kanë nevojë jo aq shumë për t’u veshur, po për dinjitet, pastërti e drejtësi. Të atyre që janë të braktisur, të padëshiruar, ata që nuk i do askush, që kanë pësuar në rrjedhën e jetës, për arsye se dhe ata janë të varfër, shpirtërisht më të varfrit e të varfërve, në ngjasimin e të cilëve, ti, Zoti im, fshihesh, duke pasur etje për dashurinë time, saktësisht ashtu siç fshihesh në bukën e eukaristisë[35]”.

Me flijimin e vet e të motrave të veta për më të varfrit dhe më të mjerët Nëna nuk mendoi ta ndërronte botën. Ajo ishte e vetëdijshme se puna që bënte ajo dhe motrat e saj ishte punë e përvuajtur, nuk ishte tjetër pos një pikë ujë në oqean:

“Ne vetë jemi të bindura se ajo që bëjmë është vetëm një pikë (ujë) në oqean. Mirëpo, sikur kjo pikë të mos ishte në oqean, besoj se oqeani do të kishte diçka mangu, për arsye se i mungon ajo pikë. Për shembull: sikur të mos i kishim shkollat tona në lagjet e varfra (të qytetit të Kalkutës – v. ime) – s’janë gjë, janë vetëm shkolla të vogla fillestare, ku u mësojmë fëmijëve ta duan shkollën, të jenë të pastër e gjëra të tjera – sikur të mos i kishim këto shkolla të vogla, ata fëmijë, ata mijëra fëmijë do të mbetnin nëpër rrugë. Pra, kemi dy mundësi: ose t’i marrin dhe t’u ofrojmë diçka atyre, qoftë edhe krejt pak, ose t’i lëmë në rrugë. E njëta gjë vlen edhe për shtëpinë e njerëzve që janë në prag te vdekjes dhe për shtëpinë e fëmijëve. Sikur të mos e kishin këtë shtëpi, ato kreatura që i kemi mbledhur do të kishin vdekur nëpër rrugë. Besoj se e paguan barra qiranë që ta kemi atë shtëpi, qoftë edhe për pak persona që mund të vdesin në mirësi me Zotin dhe në paqe[36]”.

Qenësia e punës – flijimit të Nënës dhe të Misionareve të Dashurisë është se ato dhanë shembullin konkret, të bërë me përkushtim e përvujtëri të paparë, si mund dhe është e nevojshme që njerëzit e varfër dhe të mjerët të duhen me dashuri hyjnore, të kujdeset për ta me mirësinë dhe me dinjitetin më të madh.

Për të konkretizuar rëndësinë e jashtëzakonshme të veprës së Nënës Tereze po sjell në vijim disa mendime, që, besoj, janë të rëndësishëm për ta kuptuar atë në disa përbërësit kryesorë të saj.

Kryeipeshkvi i Kalkutës, mons. Henry D’ Souza, theksonte se varfëria e jashtëzakonshme në Indi, sidomos në qytetin e Kalkutës, ku Nëna Tereze jetoi nga viti 1929, e tronditi atë thellësisht sa e bëri të ndryshojë, siç ndodhi me faktin që me punën dhe me flijimin e vet e të motrave – Misionaret e Dashurisë dhe të Vëllezërve misionarë të Dashurisë për më të varfrit dhe të mjerët, Nëna e ndryshoi Indinë:

“Po, India e ka ndryshuar Nënën Tereze, duke e detyruar me dhunën e varfërisë, ta përfillë çështjen e të varfërve nga më të varfrit. Mirëpo edhe Nëna Tereze e ka ndryshuar Indinë, duke e kundërshtuar mentalitetin fatalist dhe duke e rivendosur vlerën e pazëvendësueshme të individit[37]”.

Pra, në “ferrin e jetës së Kalkutës”, ku të varfrit vlerësoheshin “rrobë e pavlerë” dhe të “dënuar” nga Zoti, Nëna dhe motrat e saj me flijimin e pashembullt përligjen domosdonë e vlerës e të dinjitetit të çdo qenie njerëzore.

Duke folur për këtë dukuri Sandro Bordignano vë në dukje: “Për Nënën Tereze i varfi bëhet ‘profet i humanitetit të ri’. Ndoshta ende e adhurojmë për së tepërmi hyjnoren e përparimit për të pranuar njerëzoren e thellë të fjalëve të saj[38] (…) Besoj se asnjë filozof e as humanist nuk e ka ndjesinë kaq të gjallë të njerëzimit e të vlerës së secilës qenie njerëzore; takimi me kryetarin e bashkisë ose me kardinalin, me të gërbulurin ose me të varfrin, e shqetëson në të njëjtën mënyrë[39]”.

Nëna u kushtoi kujdesin e pashembullt të varfërve, po me veprimin e saj dhe i shenjtëroi ata, siç thekson bashkëpunëtori i saj, ati Langford:

“…Nëna Tereze ka punuar jo vetëm për shpëtimin e të varfërve, por edhe për shenjtërimin e tyre, domethënë për shndërrimin e tyre të plotë, me qëllim që të përmbushet plotësisht potenciali i tyre dhe dinjiteti i tyre në Zotin[40]”.

Për ta zbërthyer veprën e Nënës Tereze, që shumë prej atyre që qysh gjatë jetës e quajtën “Ungjilli i gjallë[41]”, çdo gjë duhet lidhur me besimin e saj të patundur në Hyjin dhe në Birin e tij, Jezu Krishtin, dhe në lutje[42], që ishte mjeti dhe burimi kryesor i jetës dhe i flijimit të saj për njeriun. Nëna jo rastësisht e pati shpallur veten “Shërbëtorja vullnetare e vullnesës së Zotit[43]”.

Në të vërtetë, Nëna na shpalos vetë, me qartësi mahnitëse, qenësinë e jetës e të veprimit dhe të gjithë asaj që mbërriti në jetë dhe në Misionaret e Dashurisë:

“Jam vetëm një grua e varfër që lutet. Duke u lutur, Zoti më ka mbushur zemrën me dashuri dhe kështu kam mundur t’i dua të varfrit me dashurinë e Hyjit[44]”.

Edhe rëndësinë e lutjes Nëna e shpreh në mënyrë thellësore, që është nga mendimet më të veçanta në gjithë traditën e krishterë:

“Lutja nuk është të kërkosh. Lutja është të vihesh në duart e Hyjit, të vihesh në shërbim të Tij dhe të dëgjosh zërin e Tij në thellësinë e zemrës sate[45]”.

Përmes lutjes Nëna Tereze i njësoi tokën dhe qiellin[46], konkreten dhe hyjnoren; lutja i bëri të mundur të vepronte me përkushtim e me dashuri hyjnore dhe t’i pranonte vuajtjet e njerëzve si të vetat dhe të bashkëvuante me ta. Ajo i shërbeu ta përballojë varfërinë, zhgënjimin, t’i përballojë dhimbjet, vuajtjet e veta dhe të të tjerëve. Varri i saj në Shtëpinë amë në Kalkutë, ndodhet pikërisht në vendin ku ajo, e gjunjëzuar, lutej me orë të tëra.

S’do mend se Nëna Tereze ishte një qenie njerëzore si të gjithë të tjerat, që në jetën e përditshëm përjetoi gëzimin dhe vuajtjen, dhimbjen dhe mjerimin. Mirëpo, ajo e bëri themel të veprimit të saj grishjen e Krishtit në kryq “Kam etje”, që e frymëzoi, i dha fuqi dhe guxim t’i përballonte vështirësitë dhe të papriturat e jetës konkrete. Këtë ajo e thotë në Letrën e Varanasit – Testamentin shpirtëror (25 mars 1993), dërguar motrave të Misionareve të Dashurisë[47] dhe pjesëtarëve të degëve të tjera misionare[48], të gjitha të themeluar nga ajo.

“Kam etje” për të ishte dashuria konkrete për tjetrin, ishte mirëkuptimi që secili njeri duhet të ketë për të afërmin; ishte etja për dashuri që e bën shpirtin e njeriut të pasur, njerëzor, hyjnor. Kush ka etje – dashuri për të afërmin – sidomos për të mjerët, ai ka etje – dashuri dhe për Hyjin. Nëna thoshte:

“Qe dashuria të jetë e vërtetë, para së gjithash, duhet të jetësohet për të afërmin tim… kjo dashuri më shpie tek dashuria e Zotit[49]”.

Në tekstet e ndryshme e të shumta, Nëna vë në dukje një gjë me rëndësi të shumëfishtë: Hyji ka nevojë për dashurinë e njeriut, për dashurinë tonë për arsye se duke u njësuar dhe duke u bërë njeriu një me dashurinë e Tij, ai (njeriu) pasurohet me dashuri të tillë për ta dëshmuar atë tek të tjerët, duke filluar nga prindërit, nga vëllai e motra, nga më i afërmi e për të vazhduar tek secila krijesë e Zotit.

Në Letrën e Varanasit, Nëna e bëri publike atë që i kishte ndodhur duke udhëtuar për Darjeeling, të Indisë (rrëzë Himalajeve) më 10 shtator 1946 (ku ishte nisur për të marrë pjesë në ushtrimet shpirtërore), me ç’rast përjetoi “Thirrjen brenda thirrjes” të Birit të Hyjit, Krishtit (thirrjen e parë të Tij ajo e përjetoi më 15 gusht 1922 në Kishën e Letnicës në Kosovë).

Thirrja e dytë e ndryshoi rrjedhën e jetës e të veprimit të Nënës Tereze. Pas 10 shtatorit të vitit 1946 veprimin e saj e cilësoi një përmasë e dukshme hyjnore, që e theksuan shumë nga njerëzit që bashkëpunuan e jetuan me të, “një praní të dritës”[50] së Hyjit që kishte dhe rrezatonte. Gazetarja e shquar italiane, Franka Xambonini, shkruan për takimin e saj me Nënën Tereze në Romë (më 26 prill 1990):

“Edhe një herë tjetër përjetova magjepsën e pranisë së saj. Më dha atë bekimin që buron nga fytyra e një qenieje hyjnore; një ndikim shpirtëror që indianët e quajnë dershan, një perceptim i së vërtetës së një qenieje më të lartë. Një minutë në praninë e një shenjti i fshin malet me mëkate, thonë shkrimet indu. Për të pranuar dershan rradhë (të tërë) turmash pritnin të kalonte Mahtma Gandhi. Sot ngarendin rreth Nënës Tereze kur e shohin nëpër rrugë të Kalkutës[51]”.

Kjo cilësi dhe kjo veçanti e Nënës përligjet edhe nga fjalët e kardinal Martini, i cili u takua shpesh me të:

“Sa herë që, në dhjetëvjetëshat e shkuar, e kam takuar Nënën Tereze të Kalkutës(…) kam fituar përshtypjen e thellë, si të një krijese jashtë asaj të përditshmes, gati si vegim të një qenieje që nuk i përket kësaj toke, edhe pse me aftësinë t’i administrojë gjërat konkrete tokësore. Kishte në të një të përbashkët unike të butësisë e të forcës, të shpirtshmërisë e të konkretësisë, të përvujtërisë e të vetëdijes së dinjitetit e të misionit të saj, që me bënin të më shfaqej si diçka, rrënjët e së cilës nuk dukej të ishin në këtë botë[52]”.

Edhe fjalët e motrës Nìrmala e përligjin thellësisht përmasën hyjnore të Nënës Tereze:

“Më kujtohet se sytë e Nënës Tereze shikonin përtej kësaj bote. Nëna Tereze i qe dorëzuar në mënyrë të thellë, absolute, vullnesës së Zotit e, Zoti, e përdori si vegël për dashurinë e tij[53] (…) Zemra e Nënës digjej nga dashuria për Krishtin – Eukaristinë (në kungim), të cilit ajo ia kushtoi krejtësisht dhe paanësisht jetën e saj, me një besim të përzemërt në Të, e Ai e shndërroi (Nënën Tereze – v. ime) në Veten e vet. Kështu, kur njerëzit e shihnin atë, në realitet e shihnin vetëm Krishtin[54]”.

Duke u bërë pjesë e dashurisë së Hyjit, Nëna Tereze i deshi njerëzit me atë dashuri dhe atë dashuri e barti sidomos tek të mjerët, tek të braktisurit dhe tek të gërbulurit për t’ua lehtësuar dhembjet dhe vuajtjet, siç thotë bashkëpunëtori i saj, ati Langford: “Na ka mësuar (Nëna Tereze) që, në emër të Zotit, ta përqafojmë cilindo që nuk është i dashur, cilindo që e gjejmë në veten tonë dhe tek të tjerët. Nëpërmjet saj Zoti e ka vënë dorën e vet mëshiruese në dhembjen tonë dhe në plagët tona[55]”.

Vlerën e jashtëzakonshme të veprës dhe të figurës së Nënës Tereze e përligji dhe Kongresi amerikan në qershor të vitit 1997 me rastin e dhënies së Medaljes së artë:

“Kongresi amerikan vlerëson se Nëna Tereze ka bërë një ndikim vendimtar në çdo sektor të jetës dhe në çdo kënd të botës…Sipas vlerësimit të Kongresit amerikan Nëna Tereze është një vegël e vullnesës së Zotit. Dashuria për Zotin, që vinte nëpërmjet Nënës Tereze, ka ndikuar në mënyrë të pashlyeshme dhe e ka ndërruar historinë njerëzore. Nëpërmjet shembullit personal Nëna Tereze i drejton dhe u tregon njerëzve si mund të jetohet në dashuri për njerëzimin[56]”.

Më duket me vend që këtë kumtesë ta mbyll me dy mendime nëpërmjet të cilave ndriçohet rëndësia e jashtëzakonshme e veprës dhe e mendimit të Nënës Tereze që shtrihet në tri përmasa kohore: dje, sot dhe nesër.

Papa Gjon Palit II një vit pas vdekjes së Nënës Tereze (më 1998), tha:

“Saktësisht një vit më parë, në muzgun e 5 shtatorit, vdiq në Kalkutë Nëna Tereze. Kujtimi i saj mbetet i gjallë në secilin prej nesh, në gjithë Kishën dhe në tërë botën. Çfarë vepre të mrekullueshme ka ditur ta përmbushë deri në fund kjo grua me shtat të vogël, lindur në një familje të përvuajtur, me forcën e besimit në Zotin e të dashurisë për të afërmin! Nëna Tereze ka qenë një dhuratë e Zotit për të varfrit nga më të varfrit e në të njëjtën kohë, (dhuratë) për dashurinë e saj të jashtëzakonshme për më të mjerët… Përkushtimi i saj i tërësishëm Zotit, përligjur prej ditë në ditë në lutje, u shndërrua në një përkushtim të plotë për të afërmin. Në buzëqeshjen, në gjestet e në fjalët e Nënës Tereze, Jezusi ka ecur nëpër rrugët e botës si Samaritan i mirë, e vazhdon të bëjë në Misionaret e Dashurisë e në Vëllezërit misionarë të Dashurisë, që përbëjnë një familje të madhe të themeluar nga ajo. U shprehim falënderimin bijave dhe bijve të Nënës Tereze për përcaktimin e tyre radikal ungjillor dhe lutemi për të gjithë këta që të mos ndërpresin t’i rrinë besnikë hirit që Shpirti i Shenjtë pati ngjallur në Themeluesen e tyre[57]”.

Motra, Mary Nìrmala Joshi, pasardhësja e parë në drejtimin e Misionareve të Dashurisë, pas pesë vjetësh të ndërrimit të jetës së Nënës Tereze tha:

“Dëshmia dhe mesazhi i saj janë bërë të çmueshëm për persona të çdo feje, si shenjë që Zoti edhe sot e do botën. Në pesë vitet e fundit pas vdekjes së saj shumë vetë i janë drejtuar asaj për të kërkuar ndihmë dhe kanë provuar dashurinë e Zotit përmes ndërmjetësimit të saj…Të gjithë të sëmurët, ata që vuajnë dhe gjithë ata që kërkojnë ndihmën e Zotit gjejnë tek Nëna Tereze një mike që ndërmjetëson për ta[58]”.

Jam i bindur se hiri i Hyjit, edhe nëpërmjet Nënës Tereze, bijës së Tij dhe bijës së popullit tonë, e cila tashmë është në Vatrën e dritës së Tij, do ta ndriçojë e do ta vërë për së mbari njeriun tonë dhe botën që ai i përket.

Kozencë, qershor 2010(Dielli-arkiv)

 [1] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio. 3. ed. Ottobre, Edizione Pauline, 1974, f. 144. Titulli i origjinalit Malcolm Muggeridge, Something Beautiful for God. Mother Teresa of Calcutta. Harper & Wow. New York 1971.

[2] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 18.

[3] Emri i pagëzimit në kishë i Nënës Tereze ishte Agneze (shqiptohej Anjeze), ndërsa Gonxhe ishte emri përkëdhelës që e pë56rdornin prindërit dhe të afërmit. Rozë ishte emri i nënës së Nënës Tereze, e njohur si Drane. Kola ishte babai, ndërsa vëllai Lazri dhe motra Ag-ja.

[4] Është ndër rendet më të vjetra themeluar për herën e parë më 1609 nga Mary Ward, ripërtërirë më 1821 në Irlandë nga motra Teresa Ball, e cila nga viti 1841 dërgoi motrat në Kalkutë të Indisë.

[5] Leja nga Vatikani për themelimin e rendit Misionaret e Dashurisë mbërriti në Kalkutë të Indisë më 18 gusht 1948.

[6] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 68.

[7] Shih për përkimet e mendimeve të Shën Palit me ato të Nënës Terze në librim tim Shën Pali dhe Nëna Tereze. Qasje besimit – dashurisë për Hyjin e për njeriun. “Maluka”, Tiranë 2009; botimi i dytë i plotësuar: “Sanctae Crucis”, Prishtinë 2009.

[8] José Luis González – Balado, Madre Teresa. Ricordo e messaggio. Edizioni San Paolo, Cinisello Balsamo (Milano), 2003, f. 7..

[9] Angelo Comastri, Madre Teresa. Una goccia d’acqua pulita. Paoline. 4ª Edizione, Milano 2007, f. 29.

[10] Sipas Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente. Paoline. Milano, 2003, f. 220. Shih dhe José Luis González – Balado, Madre Teresa. Ricordo e messaggio, vep. e përm., f. 20.

[11] Madre Teresa di Calcutta, Il mio libro di preghiere. A cura di Francesco Follo. Mondadori, Milano, 2002, f. 445 – 446.

[12] Shih Madre Teresa, Sii la Mia luce. Gli scritti più intimi della “Santa di Calcutta”. A cura di Brian Kolodiejchuk. Rizzoli, Milano 2008, f. 39 dhe f. 370.

[13] Madre Teresa, Sii la Mia luce. Gli scritti più intimi della “Santa di Calcutta”, vep. e përm., f. 252.

[14] Nocionin rend këtu e përdor në kuptimin e kongregatës.

[15] Në Letrën e Shën Pali dërguar filipianëve thuhet “Po, Hyjin e kam dëshmitar se ju dua me dashurinë e Jezu Krishtit” (Fil 1, 8).

[16] Franca Zambonini, Teresa di Calcutta. La matita di Dio. Paoline 8° Edizione, Milano 2007, f. 105.

[17] Madre Teresa, Sii la Mia luce. Gli scritti più intimi della “Santa di Calcutta”., vep. e përm., f. 254

[18] Madre Teresa. La gioia di amare. 365 meditazioni quotidiane. Oscar Mondadori, ottobre 2009, 18 maggio.

[19] Cituar sipas Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente, vep. e përm., f. 69.

[20] José Luis González – Balado, Madre Teresa. Ricordo e messaggio, vep. e përm., f. 108..

[21] Shih Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa. Traduzione di Alessandra Borgonovo e Claudia Valentini. Rizzoli. Milano, 2009, f. 23.

[22] Madre Teresa, “Il mio segreto: Prego”. Raccolta di preghiere. Tratti dagli scritti di Madre Teresa a cura di Padre Giuseppe Giacomelli, Editrice Shalom, 2000, f. 43.

Në librin Madre Teresa di Calcutta, La gioia di darsi agli altri. A cura di José Luis Gonzáles Balado. Oscar Mondatori, Milano 2oo7, f. 75, Nëna Tereze thotë: “Nuk përpiqemi që t’ua detyrojmë të tjerëve fenë tonë. Përpiqemi vetëm të veprojmë në atë mënyrë që Krishti ta kalojë Dritën e vet dhe Jetën e vet në ne dhe, nëpërmjet nesh, në botën e varfër. Kërkojmë të veprojmë në atë mënyrë që të varfrit, çfarëdo që të jenë besimet e tyre, duke parë, do të vërejnë afrimin drejt Krishtit… ”

[23] Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente, vep. e përm., f. 198.

[24] Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente, vep. e përm., f. 199.

[25] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 104.

[26] Eileen Egan – Kathleen Egan, Madre Teresa e le Beatitudini. Queriniana. Brescia, 2000, f. 102.

[27] Cituar sipas Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa, vep. e përm., f. 23.

[28] Lumturimi i Nënës Terese u bë më 19 tetor 2003 nga Papa Gjon Pali II në Sheshin e Shën Pjetrit në Romë.

[29] Madre Teresa, Sii la Mia luce. Gli scritti più intimi della “Santa di Calcutta”, vep. e përm., f. 157.

[30] Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa, vep. e përm., f. 116.

[31] Filmi i tij dokumentar për Nënën Tereze dhe për motrat – Misionaret e Dashurisë me titull “Something Beautiful for God. Mother Teresa of Calcutta” – Të bëjmë diçka të mirë për Zotin” bashkë me librin e tij, me të njëjtin titull, shërbyen si bazë për shumë autorë që shkruan dhe botuan libra për Nënën Tereze.

[32] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 10.

[33] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 11.

[34] Mario Bertini, Sulle strade di Madre Teresa. 2° Edizione, Paoline. Milano 2003, f. 124.

[35] Marrë nga Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente, vep. e përm., f. 165.

[36] Malcolm Muggeridge, Qualcosa di bello per Dio, vep. e përm., f. 118.

[37] F. Zambonini, Teresa di Calcutta. La matita di Dio, vep. e përm., f. 100.

[38] Madre Teresa di Calcutta, Tu mi porti l’amore. Scritti spirituali. Città Nuova Editrice, Roma, X edizione, 2005, f. 61.

[39] Madre Teresa di Calcutta, Tu mi porti l’amore. Scritti spirituali, vep. e përm., f. 44.

[40] Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa, vep. e përm., f. 73.

[41] Franca Zambonini, Teresa di Calcutta. La matita di Dio, vep. e përm., f. 80.

[42] Shih më gjerësisht për lutjen dhe rëndësinë që Nëna Terze i jepte asaj në studimin tim: Thelbësorja e besimit dhe e lutjeve të Nënës Tereze. “Fjala hyjnore”, Prishtinë 2005.

[43] Madre Teresa, Sorridere a Dio. Esperienze – preghiere spunti di riflessione. Diciannovesima edizione. San Paolo, Cinisello Balsamo (Milano) 2003, f. 73.

[44] Gloria Germani, Teresa di Calcutta una mistica tra Oriente e Occidente., vep. e përm., f. 27.

[45] Madre Teresa di Calcutta, Il mio libro di preghiere, vep. e përm., f. 6.

[46] F. Zambonini, Teresa di Calcutta. La matita di Dio, vep. e përm., f. 78.

[47] Shih më gjerësisht për këtë në librin: Nëna Tereze, Testamenti shpirtëror. Shqipërimin nga italishtja dhe analizën Anton Nikë Berisha. “Fjala hyjnore”, Prishtinë 2008.

[48] Pos Misionaret e Dashurisë (1950) Nëna Tereze themelo dhe katër degë të tjera: Vëllezërit misionarë të Dashurisë (1966); Motrat kontemplative (1976) kushtuar lutjes dhe ndërmjetësimit për të varfrit; Vëllezërit kontempaltivë (1979) dhe Etërit misionarë të Dashurisë (1984), për t’u ofruar ndihmë dhe shërim shpirtëror motrave dhe vëllezërve misionarë të Dashurisë. Shih Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa, vep. e përm., f. 24.

[49] Madre Teresa di Calcutta, Tu mi porti l’amore. Scritti spirituali, vep. e përm., f. 38.

[50] Franca Zambonini, Madre Teresa. La mistica degli ultimi. 3° Edizione, Paoline Editoriale Libri, Milano 2003, f. 19.

[51] F. Zambonini, Teresa di Calcutta. La matita di Dio, vep. e përm., f. 164.

[52] Marrë nga “La repubblica” më 18 tetor 2003.

[53] Giampaolo Mattei, Io, Nìrmala. La storia dell’”erede” di Madre Teresa di Calcutta. 37 Collana Campioni. Ellenici, Leumann (Torino), 1999, f. 21.

[54] Giampaolo Mattei, Io, Nìrmala. La storia dell’”erede” di Madre Teresa di Calcutta, vep. e përm., f. 27..

[55] Joseph Langford, Il fuoco segreto di Madre Teresa, vep. e përm., f. 158 – 159.

[56] Në emër të Kongresit Amerikan këto fjalë i tha deputeti Jachson Junior më 9 qershor 1997. Cituar sipas Cristina Siccardi, Madre Teresa. Tutto iniziò nella mia terra. San Paolo, Cinisello Balsamo (Milano) 2009, f. 173.

[57] José-Luis González-Balado, Madre Teresa, il sorriso degli ultimi. Città Nuova Editrice, Roma 2005, f. 190.

[58] Franca Zambonini, Madre Teresa. La mistica degli ultimi, vep.e përm., f. 116.

Eugen O’Neill-Nobelisti i parë amerikan, që lindi dhe vdiq në një dhomë hoteli….

by

Nga Raimonda MOISIU/ Hartford/

Më datën 27 Nëntor 1953 në orën 4 e 39 minuta, e  premte mbasdite, dha frymën e fundit në një nga hotelet e Bostonit,  mbas një lufte të gjatë me turbekulozin dhe pankreasin -dramaturgu i shquar dhe Nobelisti i parë amerikan- Eugen O’Neill. Fjalët e tij të fundit ishin: Kam  lindur në dhomën e një  hoteli,-(God damn it) -ku ku për mua- i mallkuar të vdes në dhomën e një  hoteli! Dhe mbylli sytë përgjithmonë.

Po, kush ishte dramaturgu i famshmëm  që lindi dhe vdiq në hotel, autori  i parë amerikan që fitoi Cmimin Nobel në Letërsi në vitin 1936,-Eugen O’Neill.

Eugen O’Neill lindi më 16 Tetor 1888, në një dhomë hoteli Longacre në sheshin Times Square –aktualisht është Hotel Barret. Në murin e hotelit është  vendosur  pllaka përkujtimore  me mbishkrimin; “Eugen O’Neill, 16 Tetor 1988 -27 Nëntor 1953, dramaturg i shquar amerikan u lind në një nga dhomat e këtij hoteli, të quajtur Hotel Barret”. Ai ishte i biri i një cifti emigrantësh irlandezë- i aktorit mjaft popullor James O’Neill dhe Mary Ellen Quinlan. Për shkak të punësimit të Atit të tij, prindërit e dërguan në Akademinë e St Louis-it  për djem, një shkollë katolike, i mbyllur në konvikt,  në zonën e Riverdale, në Bronx të  New York-ut, ku ai gjeti ngushëllim vetëm me librat e tij. O’ Neill kalonte zakonisht verën në plazhin e Neë London, Kenektikat (Connecticut). Në vitin 1907 ai përjashtohet nga Universiteti i Princetown, për shkelje “të kodit të sjelljes”, sepse  pati thyer në gjendje të dehur, duke hedhur shishen e birrës në “dritaren e Prof. Woodrow Wilson”, Presidentit të ardhshëm të SHBA-ës. Mbas këtij  rrengu ai kaloi disa vite në det dhe lundrim në kërkim të arit, që nga Hondurasi dhe më pas tregëtar marine, në Bounes Aires. Gjatë kësaj kohe i cfaqen simptomat e depresionit dhe jepet mbas alkolit. Pavarësisht depresionit ai kishte një dashuri e pasion të jashtëzakonshëm për detin, i cili u bë  tema kryesore  në shumicën e  dramave e tij të mëvonëshme.  O’Neill iu bashkua Sindikatave të Marinarëve në transportin e punëtorëve industralë të botës dhe  luftës guerrile për kushtet e jetesës deri në veprime të shpejta e të drejpërdrejta. Prindërit e Eugen O’Neill dhe vëllai i tij Jamie vdiqën  brenda tre viteve njërit pas tjetrit, biles vëllai i tij bëri vetëvrasje duke pirë helm në moshën 45 vjecare. Mbas këtyre tragjedive familjare Eugen O’Neill kthehet në Amerikë. Martohet më 2 tetor 1909 deri në vitin 1912 me Kathleen Jenkins dhe nga kjo martesë patën një djalë, Eugen O’Neill Junior, (1910-1950). Në vitin 1917,  dramaturgu i shquar njohu Agnes Boulton, një shkrimtare e sukseshme dhe ata u martuan më 12 Prill 1918 . Ata jetuan në Bermuda dhe nga martesa e tyre patën dy fëmijë Shane & Oona, vitet e tyre martesore janë përshkruar në librin biografi, i botuar në vitin 1958. Në vitin 1929  O’Neill  braktisi Agnes Boulton me dy vajzat e tyre, dhe bashkëjetoi me aktoren Monterey Carlotta e lindur në San Francisko , Kaliforni . Ata gëzuan martesën e tyre më pak se një muaj, përshkak se O’Neill nuk ishte divorcuar zyrtarisht me gruan e tij të mëparëshme. Me t’u rikëthyer në SHBA-s, për pak kohë shkroi për një gazetë  lokale, më pas pësoi atakun e parë të tuberkulozit që e pllakosi  tërë jetën e tij. Gjatë pesë muajve që qëndroi i  shtruar në një sanatorium dhe më pas për një vit në një konvaleshencë rehabilitimi,  ai pati mundësi të lexonte veprat botërore në dramë të dramaturgëve të famshëm Wedekind, Stringberg dhe Ibsen, si edhe filozofinë politike të Marksit dhe Kropotkin. Ai ishte gjithmonë  në kërkim të shpirtit të tij binjak. Në vitin 1916, O’Neill jetonte në qytezën e Provincetown , Massachusets, dhe një grup pushuesish intelektualë e  Greenwich Village-(shtëpi pushimi) në qytezë, patën dëgjuar si djaloshi i ri O’Neill shkruante drama dhe  e ftuan atë të  performonte dramën e tij në teatrin me thupra  të improvizuar prej tyre. Drama apo melodrama vetëm me një akt titullohej; “Bound East for Cardif” –do të ishte vepra e tij e parë që u shfaq për publikun e asaj qyteze të vogël. Që prej atij momenti rastësor karriera e O’Neill do të shënonte vetëm ngjitje. Drama e tij madhore The Emperor Jones, u cfaq më 1920 dhe u prit me brohoritje dhe “një ortek duartrokitjesh”, sic dëshmon një nga spektatorët  e kohës-dhe kjo i dha O’Neill-it,Cmimin e Madh -PULITZER. Më pas 50 -ë drama do të pasonin atë, por The Emperor Jones ishte një vepër e guximëshme dhe empirike, përtej kufijve të teatrit konvencional. Një dramë simbolike për gjendjen shpirtërore, panik dhe mosbesim, ku personazhi kryesor ishte një hamall me ngjyrë Brutus Jones, i cili fshihet në një ishull tropikal pasi vret një njeri. Aty ai e quan veten  Perandori Jones, derisa përpjekjet e tij për ta mbajtur të fshehtë krimin, zbulohen dhe ai për t’i shpëtuar ndëshkimit  fshihet në xhungël., por edhe ai vdiq  nga frika, marrazi, tmerri dhe faji që e ndiqnin si hije pas. Ndër veprat më të shquara të Eugen  O’Neill me fantazi pesimizmi, por risi të guximëshme në dramë,  janë; The Hairy Ape (1921), The Iceman Cometh ( 1922) Desire under the Elms (1924), Mourning becomes Electra (1931), dhe Kryevepra e tij, Long Day’s Journey Into Night,  e botuar mbas vdekjes së tij. Megjithëse Amerika ka nxjerrë shumë figura të rëndësishme e të shquara në letrat amerikane para Eugen O’Neill, askush prej tyre nuk ka qenë  dramaturg . Vepra dhe Krijimtaria në dramë e  O’Neill-it, e bëri botën që të kthente  sytë drejt skenës dhe teatrit amerikan dhe ju hapi rrugën dramaturgëve të tjerë si : Clifford Odets, Arthur Miller, Tennese Williams and Edward Albee.  Eugen Gladstone O’Neill ( 16 Tetor 1888- 27 Nëntor 1953) është dramaturgu irlandezo-amerikan dhe Laureati i Parë amerikan fitues i Cmimit NOBEL, më 1936. Dramat e tij të titulluara poetikisht ishin nga të parat që prezantuan teknikat e realizimit të dramaturgjisë amerikane në të njëjtën kohë me dramaturgun rus Anton Cehov, norvegjezin Henrik Ibsen dhe suedezin August Strindberg. Dramat e tij ishin ndër të parat në gjuhën e folur  amerikane, duke përfshirë të gjithë personazhet e të gjitha llojeve të shoqërisë, me të mirat e të këqijat , me shpresën e aspiratat e tyre,   mes zhgënjimit dhe dëshpërimit, groteskes e farsave sociale, jetës e vdekjes. Eugen O’Neill shkroi vetëm një komedi të titulluar : “ Ah, Wilderness” . Pothuajse të gjitha dramat e tjera të tij karakterizohen nga përvojat e tij jetësore mes tragjikes e pesimizmit personal.  Ky është Eugen Gladstone O’Neill-–Laureati i Parë Amerikan që fitoi Cmimin NOBEL  në Letërsi në vitin 1936 – klasiku dhe dramaturgu i shquar  amerikan me famë botërore që fati e deshi të lindëte dhe të vdiste  në një dhomë hoteli.

TETOR 2013

Rubrika e Diellit- KU ISHTE OMBALI I LASHTË

by

Nga Nelson ÇABEJ/

Një nga qytetet e lashta të Epirit që përmënd Ptolemeu është Ompali që Ptolemeu e shkruan Όμφάλιον (Omphalion) 1 dhe e lokalizon në koordinatat me gjatësi 450 40’ dhe gjerësi 380 40’. Ky qytet duket se ka qënë qendra kryesore e fisit të ompalëve, të cilët Stefan Bizantini i përmënd krahas fisit të parauejve, që gjithashtu jetonin në luginën e rrjedhjes së sipërme të Vjosës (“te parauejtë dhe ompalejtë fisnikë… që banojnë pranë lumit Vjosa”)2 .

Në vitin 1835 studiuesi britanik W.M. Leake shprehu hamëndjen se Ompalioni i lashtë duhet të gjëndet në themelet e Përmetit. Ai mendonte se kështjella e ndërtuar sipër qytetit të Përmetit nga Ali Pasha Tepelena, ishte ngritur mbi akropolin e qytetit të lashtë, ndonëse ndërtuesi italian i kështjellës i kishte thënë se gjatë ndërtimit të kështjellës nuk kishte parë gjurmë të ndonjë vëndbanimi të lashtë3. N. Hammond e ka lokalizuar Ompalionin në Labovën e Kriqit pranë Gjirokastrës.

Kërkimet arkeologjike ende nuk e kanë gjetur fillin e Ariadnës që shpie te Ompalioni i lashtë, që, pas gjithë gjasash, ndodhet diku në luginën e Vjosës, në afërsi të Përmetit. Një mundësi e pashfrytëzuar për këtë qëllim do të ishte  kerkimi i provave gjuhësore që mund të ndihmojnë për vërtetimin e hipotezës së studiuesit  britanik, d.m.th. kërkimi i gjurmëve të vëndemrit Ompalion në rajonin rreth Përmetit.

Ptolemeu dhe Stefan Bizantini na kanë dhënë përkatësisht emrin e qytetit  Omphalion dhe emrin e fisit omphaleis.

Këtu eshtë e nevojshme të bëjmë një parantezë. Kombinimi ph (φ) i greqishtes së lashtë ka dalë nga indoevropianishtja -bh-. Ndryshe nga greqishtja e lashtë, në ilirisht dhe shqip -bh indoeuropiane ka dhënë -b. Kështu, mund të merret me mënd se rrënja indoeuropiane *nobh- nga e cila ka dalë greqishtja omphalos (ὀμφαλός) ‘kërthizë’, në ilirisht do të ketë dhënë emrin *ombalos ‘kërthizë’ dhe emrin e qytetit *Ombalion. Ka arsye të besohet se forma Omphalion (Όμφάλιον), që del në burimet e lashta greke përfaqëson një helenizim/letrarizim të emrit origjinal të qytetit, që mund të jetë stimuluar edhe nga miti rreth fushës Omphalion (kërthiza e botës) në Kretë, ku Rhea lindi Zeusin. Përsa i takon mbaresës -ion duhet thënë se ajo është karakteristike për ilirishten, siç mund të provohet nga emrat e shumë qyteteve ilire dhe epirote si Damastion, Pelion, Kodrion dhe Krisondiona në Ilirinë e jugut, Dalmion, Oiminikaion dhe Epetion në Dalmaci, Merion në Dardani, Parsion, Rittion, Serbition dhe Potobion në Panoni, Thronion, Passaron dhe Kodrion në Epir, etj. Studiuesi  britanik Arthur B. Cook mendon se rrënja e vëndemrit mund të jetë *ompha, që, sipas tij, do të thotë  “zë orakullar”4 nga e cila, nëpërmjet etimologjizimit popullor, ka dalë Omphalion.

A ruhet ndonjë gjurmë e emrit të qytetit Ombalion në afërsi të Përmetit? Përgjithësisht, emrat e qyteteve, maleve dhe lumenjve, ndryshe nga emrat e fshatrave dhe mikrotoponimeve të tjera, janë të qëndrueshëm dhe i rezistojne kohës, duke evoluar, por edhe kur jeta në qytet për arsye të ndryshme shuhet dhe qyteti braktiset duhet pritur që emri i qytetit të lashtë të mos humbasë por mbartet në ndonjë vëndbanimi, mal, a vënd tjetër në afërsi.

Nga kjo pikëpamje, në  këtë zonë mund të shqyrtohen dy vëndemra, të cilët mund të kenë dalë nga emri i qytetit të zhdukur *Ombalion. Së pari, emri i fshatit Bual, që gjëndet në afërsi të drejtpërdrejtë të Përmetit. Nga ana gjuhësore kjo mundësi është e përligjur fare mirë (humbja zanores ballore o- të patheksuar dhe e mbaresës –ion dhe diftongizimi a-së në -ua-, përmes ndryshimit në -o-). Një mundësi e dytë është që vëndemri *Ombalion të ketë evoluar për të dhënë emrin e malit të Dhëmbelit, në rëzën e të cilit shtrihet Përmeti. Kjo do të mund të ndodhte në qoftë se theksi në vëndemrin Ombal do të binte në zanoren ballore o-. Në një rast të tillë evolucioni i vëndemrit mund të përfytyrohet si vijon: Ombalion > Ambal > Ëmbel > Dhëmbel, ku forma e fundit, Dhëmbel mund të jetë rezultat i një etimologjizimi popullor (Volksetymologie), që synon t’i japë një kuptim vëndemrit – një dukuri jo e rrallë në  evolucionin e vëndemrave në Shqipëri dhe në Europë.

Referimet

1. Claudii Ptolemaei, Geographia, Leipzig, 1843, Libri III, 14, 7.

2. Stephani Byzantii Ethnicorvm quae svpersvnt. Red A. Meineke, Berlin, G. Reimer, 1849. f. 503: “σὺν δὲ Παραυαίους καὶ ἀμύμονας Όμφαλιῆας… δὲ ἀπὸ τοῦ παρὰ τὸν Αὺον ποταμὸν οἰκεῖσϑαι”.

3. Leake, W.M. (1835). Travels in Northern Greece. I, London, J. Rodëell, Neë Bond Street, f. 392.

4. Cook, A.B. (1904). The European sky-God. Folk-Lore XV, 369-426.

 

NENE TEREZA-DHJETË VJETË LUMTURIM

by

Nga Frank Shkreli/

Dhjetë vjetë më parë, pikërisht më 19 tetor 2003, Papa Gjon Pali i dytë njoftoi botën për vendimin që kishte marrë për të shpallur lumturimin – hapi i parë drejtë shënjtërimit — të Nënë Terezës,  bijës së kombit shqiptar, Gonxhe Bojaxhiut dhe nënës së botës, për punën dhe veprat e saj në shërbim të më të varfërve të botës.   Duke përfshirë Nënë Terezën në  rreshtin e të  bekuarve  për lumturim, Papa Gjon Pali i dytë pat thënë me atë rast se, “edhe në ditët e sotëme Perëndia frymëzon modele të reja shënjtërimi për radikalizmin e tyre, siç është Nënë Tereza e Kalkutës.”  Ish-udhëheqsi i Kishës Katolike dhe mik i ngushtë i Nënë Terezës dhe i kombit shqipta, tha 10-vjetë më parë, ndërsa shpalli lumturimin e Nënë Terezës se, “në personin e saj shohim një urgjencë që na shtynë të vendosim veten tonë në shërbim të tjerve, sidomos të atyre që janë më të varfërit dhe më të harruarit”, e shoqërisë.

Nënë Tereza, për dashurinë e saj në veprim dhe në jetë të pa kushtëzuar për më të varfërit dhe më të harruarit e kësaj bote, mori lëvdata dhe çmime nga më të dalluarat e kësaj bote, përfshirë edhe Çmimin prestigjoz më të lartë botëror Nobel për Paqë.   Gjatë jetës së saj dhe pas amshimit, për Nënë Terezën është shkruar dhe shkruhet  gjtihnjë aq shumë sa që është vështirë të shënohet diçka e re.  Por fjalët e saja, fjalimet dhe prononcimet e pasqyruara gjatë viteve dhe dekadave të fundit në median botërore dhe në qindra libra e botime të lloj lllojshme  dhe dokumentarë, ato mbeten gjithnjë aktuale, të freskëta dhe të përhershme.  Është me vend dhe tepër e nevojshme që përballë kërkesave të jetës moderne, materializmit, qejfit e defrimit, të ndalohemi, nga kohë në kohë, dhe të përqëndrohemi mbi mesazhet domethënse që na ofrojnë përvjetorët siç është 10-vjetori i lumturimit të Nënë Terezës dhe fjalëve të saj, e të cilat duket se rezonojnë për të gjithë brezat.

Një ndër këto mesazhe që është gjithnjë aktual, është mesazhi i Nënë Terezës mbi rëndësinë e familjes – që sot duket në krizë kudo — dhe për rolin e saj në shoqëri — mesazh ky që ajo i drejtoi Konferencës së 4-të të Grave, organizuar nga Kombet e Bashkuara më 1955, në Pekin.  “Në vend të vdekjes dhe mjerimit” u tha Nënë Tereza grave të botës, “le të sjellim në botë paqë, gëzim e kënaqësi duke iu lutur Perëndisë për dhuratën e paqës dhe për dhuratën për të dashur dhe për të pranuar njëri tjetrin si vëllezër e motëra, si bijë e bija të Perendisë.  Ne e dimë se vendi më i mirë dhe atmosfera më e përshtatshme ku fëmijtë mund të mësojnë se si të dashurojnë njëri tjetrin është pikërisht familja, ku ata shohin prindërit e tyre duke dashur njëri tjetrin dhe duke iu lutur Perendisë.  Kur familjet shkatërrohen dhe nuk janë të bashkuara, shumë fëmij rriten duke mos ditur të dashurojnë të tjerët”.  Nënë Tereza vazhdoi duke thënë se, “një vend ku shumë familje janë shktatërruar në këtë mënyrë, do të ketë shumë probleme.”

“Por kur familjet janë të forta dhe të bashkuara”, përfundoi  Nënë Tereza mesazhin e saj drejtuar grave të botës në vitin 1995 në Pekin, “Fëmijtë shohin dashurinë e veçantë të Perëndisë në çfaqjen e dashurisë midis prindërve të tyre, dhe si të tillë rriten që të ndërtojnë dhe të zhvillojnë vendin e tyre në një shoqëri më të mirë dhe më të dashur për të gjithë.  Fëmija, tha ajo, “Është dhurata më e çmueshme që na ka falë Perëndia dhe si i tillë ai ka nevojë për të dy prindërit.”

Në të vërtetë, Nënë Tereza i kushtoi gjithë jetën dhe veprimtarinë e saj mbrojtjes së jetës së njeriut kudo në këtë botë.  Ajo fliste me një pasion pothuaj të papërmbajtur në mbështetje të jetës së njeriut kudo e kurdo që i jepej rasti e mundësia, në konferenca ndërkombëtare dhe në takime me udhëheqsit dhe personalitetet më të dalluara të kësaj bote.  Në një deklaratë që ajo i dërgoi Konferencës Ndërkombëtare mbi Popullësinë dhe Zhvillimin në vitin 1994 në Kajro, Nënë Tereza tha se, “Secili prej nesh është këtu sot sepse na ka dashur Zoti i cili na ka krijuar dhe prindërit që na kanë pranuar.”   Këjo është arsyeja, shtoi ajo, se pse është aq trishtues fakti se në aq shumë vende të botës, jeta e njeriut po shkatërrohet me qëllim nga luftërat, nga dhuna dhe nga aborti.  Perëndia na ka krijuar të gjithëve me të drejta të barabarta dhe për gjëra më të rëndësishme dhe më madhështore.”  Askush, tha ajo, as ndonjë vendim konference ndërkombëtare dhe asnjë qeveri nuk ka të drejtë të shuaj jetë njerzish, përveç Zotit, autorit që ka krijuar jetën. “Sa bukur do të ishte sikurë fondet që përdoren për të vrarë njerëz do të përdoreshin për t’i ushqyer, për t’i strehuar dhe për t’i edukuar ata”,ka thënë Nënë Tereza në mesazhin e saj Konferencës Ndërkombëtare mb Popullsinë dhe Zhvillimin më 1994 në Kajro.

Në fillim të shtatorit, në Katedralën Nënë Tereza në Prishtinë u mbajtë një ceremoni madhështore ku u shënua 10-vjetori i lumturimit të Nënë Terezës dhe  njëherazi edhe 1700-vjetori i ediktit të Milanos, sipas të cilit qytetarët e Perandorisë romake fituan të drejtën e ushtrimit të fesë së krishterë.  Përveç udhëheqsve të ndryshëm fetarë,  në ceremoni morën gjithashtu pjesë edhe udhëheqsit më të lartë politikë të Republikës së Kosovës.  Presidentja e Kosovës Zonja Atifete Jahjaga tha me atë rast se — 1700-vjetori i Ediktit të Milanos dhe shëmbëlltyrës së autorit të tij, Konstantinit të Madh me origjinë ilire — “përputhet me 10-vjetorin e lumturimit të Nënë Terezës, duke e vlerësuar këtë si një gjest shumë simbolik, por njëherit edhe përmbajtësor të kontributit që ka dhënë Kosova, si vazhdimësi e Dardanisë së shënjtë antike, në mirëkuptimin dhe në tolerancën ndërmjet besimeve dhe ndërmjet popujve”.   Presidentja e Republikës së Kosovës, përfundoi fjalën e saj duke thënë se,  “Shënimi i manifestimit të Ediktit të Milanos të punës së Kostantinit të Madh, që ishte nga këto treva, më së miri sublimohet në shëmbëlltyrën e Nënës Tereze, misionares që gjithë jetën ia kushtoi të varfërve, duke përhapur dorën e mirësisë e të dashurisë, duke forcuar besimin në njerëz dhe duke u shkrirë në bindjen se njeriu bartë vlerat më të mëdha humane brenda shpirtit të vet dhe se dashuria e mirësia si dhunti dhe si angazhim janë të paskajshme dhe janë të pashterrshme”.

Edhe kryeministri i Republikës së Kosovës, Zoti Hashim Thaçi mori pjesë në këtë manifestim të përvjetorësh të dyfishtë dhe në fjalën e rastit ai përshëndeti të pranishmit duke i lidhur këto dy përvjetore të rëndësishme për kombin shqiptar, me ç’rast tha se, “Kryqi që e kishte frymëzuar perandorin Konstantin dhe feja e thellë në Zotin, janë elemente që kanë formuar edhe jetën dhe veprën e së lumës sonë Nënë Terezës.  Zoti është pasuri, dashuri për çdo njeri pa dallim feje dhe kombi”, tha kryeminsitri Thaçi.  “Nëna Terezë dhe vepra e saj”, vazhdoi  udhëheqsi i Kosovës, “kanë dëshmuar shpresën dhe dashurinë me tërë qenien e saj.  Atë e kanë kuptuar të gjithë dhe e kanë njohur dhe e kanë quajtur me emrin e ëmbël dhe të bukur, Nënë….Vlerat shpirtërore dhe humaniste të Nënës Terezë janë sintezë e vlerave më të mira të civilizimit shqiptar”, u shpreh  kryeministri i Republikës së Kosovës, Hashim Thaçi, në 10-vjetorin e lumturimit të Nënës Terezë.

Me veprat e saja, Nënë Tereza, nëna jonë dhe nëna e botës, ka tejkaluar kufijt njerëzor dhe andaj 10-vjetë më parë, Papa Gjon Pali i dytë e radhiti atë midis të lumturëve, duke e vendosur përtej njerëzores, me shënjtërit dhe shënjëtëreshat e Kishës Katolike.

Ne shqiptarët kudo, me të drejtë mburremi shumë  me Nënën tonë Tereze, bijë të një gjaku.  Me krenari e themi, përfshirë edhe udhëheqsit  e tanishëm më të lartë të kombit shqiptar, se Nëna Tereze, është simbol dhe bartëse e vlerave më të mira e më të bukura të kombit shqiptar.  Por ama në këtë 10-vjetor të Lumturimit të Nënë Terezës – megjithë adhurimet dhe krenarinë që tregojmë në sipërfaqe për  ‘të – duke marrë parasyshë gjëndjen politike dhe shoqërore në të gjtiha trevat shqiptare -unë nuk mund të durohem pa iu bashkuar cinizmit dhe skepticizmit të të ndjerit Profesor Peter Priftit, i cili disa vjetë më parë është shprehur për librin e Genc Lekës mbi Nënë Terezën duke bërë pyetjen: “A mos ishte lindja e Nënë Terezës në rrethin tonë një gabim, një devijim gjenetik ndofta, apo një sinjal hyjnor, një paralajmërim paraparak për një të ardhme madhështore për kombin shqiptar?   Kur shoh gjendjen në Shqipërinë e sotme, mendoj të parën; por më pëlqen të besoj të dytën”, qe shprehur Profesor Peter Prifti dhe vazhdoi:  “Pyes veten, kemi të drejtë si shqiptarë të mburremi me motrën tonë të bekuar?   Mendoj se Nënë Tereza nuk nderohet me levdata, me konferenca shkencore, me shërbime përkujtimore, as edhe me lutje e pelegrinazhe te varri i saj.  Sa kohë që neve nuk bëjmë ndryshim, asnjë përmirësim në marrëdhëniet tona shoqërore e politike, atëhere përsa na përket neve si shqiptarë, ajo jetoi kotë në këtë botë.   Atëherë do jetë më mirë të mbyllim gojën dhe të mos guxojmë kurrsesi të themi se jemi njerëz të një gjaku e të një gjuhe me Nënë Terezën”, përfundon profesori i nderuar, i ndjeri Peter Prifti.