Sokol  Paja/

Parlamenti i Shqipërisë cënoi rëndë kushtetutën dhe ligjshmërinë. Mos zbatimi i vendimit të Gjykatës Kushtetuese për çështjen “Xhaçka” shënoi një ditë e zezë për demokracinë, natë të turpshme dhe skandaloze për Parlamentin e Shqipërisë, kushtrim për shtetin e së drejtës, alarm për institucionet e pavarurua, shkërmoqje e reformës në drejtësi, neveri për katandisjen e institucioneve kushtetuese, një marrëzi, një çmenduri sesi Parlamenti në shkelje të ligjit rrëzon Gjykatën më të lartë të vendit. Një kapje flagrante e shtetit dhe institucioneve prej parlamentarëve socialistë. Mbrëmë ra shteti, ra Republika, ra kushtetushmëria, ra drejtësia. Një Parlament që sot duhej të ishte në ndjekje penale për shkelje e thyerje të rëndë të ligjit. Pushteti shtetëror cënoi rëndë Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. Pushteti shtetëror shkatërroi rendin juridik të shtetit shqiptar. Nuk ka asnjë vend në botë ku të vihen në pikëpyetje vendimet e Gjykatës Kushtetuese, vetëm në Shqipërinë e marrë peng nga rilandasit neokomunistë që shkatërrojnë e vjedhin Shqipërinë prej 11 vitesh.

Kryetarja e Gjyatës Kushtetuese Holta Zaçaj ka deklaruar në media kohë më parë se: “askush nuk mund të vendosë të mos ekzekutojë vendimin e Gjykatës Kushtetuese. Fuqia e vendimeve të saj është e barabartë me fuqinë e ligjit. Të mos zbatosh vendimin e Gjykatës Kushtetuese, do të thotë të mos zbatosh Kushtetutën dhe ligjin”.

Pas këtij akti skandaloz të Parlamentit të Shqipërisë duhet të reagojnë të alarmuara Ambasadat e vendeve perëndimore të akredituara në Tiranë. Ky akt duhet të dënohet nga bota perëndimore, pasi është një hap i madh drejtë diktaturës, drejtë rrënimit përfundimtar të parimeve kushtetuese të një shteti demokratik.

Vendimet e Gjykatës Kushtetuese janë vetëm për zbatim, as për negociim as për interpretim, ajo që thotë drejtësia është ligj. Pushteti shtetëror i Edi Ramës gjendet në ligjshmëri të thellë. Anarki kushtetuese. Sistemi shtetëror parlametar(qeveritar) nuk respekton dhe shkel haptas për të tretën here rendin juridik. Parlamenti i Shqipërisë nuk respekton rendin juridik por rendin politik të partisë në pushtet. Parlamenti dhe qeveria nuk pyesin për gjykata e drejtësi edhe kur bëhet fjalë për Gjykatën Kushtetuese, gjykatën më të rëndësishme në një shtet demokratik. Gjykata kushtetuese ka si parim që të ketë rol ekuilibrues për mbrojtjen e sistemit të ndarjes dhe kontrollit të ndërsjellë të pushteteve, parime e vendime që socialistët që keqqeverisin Shqipërinë prej 11 vitesh, i shkelin, i përdhosin, i groposin. Turp dhe neveri…

Sokol Paja/

New York, 12 shtator – Këshilltarja e Presidentes së Republikës së Kosovës dhe 5 herë deputete e Parlamentit të Kosovës znj.Donika Kadaj Bujupi e shoqëruar nga diplomati Fatmir Zajmi zhvilluan një vizitë zyrtare në Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra. Ata u pritën nga sekretari i Vatrës Dr. Pashko Camaj, editori i gazetës Dielli, vatrani historik Marjan Cubi dhe anëtari i kryesisë së Vatrës Ilir Cubi. Vatra e përgëzoi delegacionin e Kosovës për prezantimin e shkëlqyer, punën e mirë, reformat dhe progresin e institucioneve në Kosovë. Vatra siguroi se mbështetja dhe lobimi i Vatrës e gazetës Dielli sidomos për çështjen e Kosovës në veçanti do të vazhdojë fuqishëm në institucionet e shtetit amerikan. Delegacioni i Kosovës ekspozoi rrezikun e shtuar me të cilin përballet Kosova prej regjimit serb, situatën e sigurisë në veri të Kosovës, bisedimet dhe shprehën mirënjohje për Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Delegacioni i Kosovës gjithashtu falënderuan Vatrën e gazetën Dielli për punën kombëtare dhe komunitare dhe në veçanti mërgatën shqiptaro-amerikane për gjithçka i kanë dhënë kombit shqiptar e Kosovës në veçanti në çdo fazë të zhvillimit e sfidat me të cilat përballet shteti i Kosovës.

Dr. Ines Murzaku/

Fjalimi i Nolit në Asamblenë e Kombeve ne Gjeneve ne 10 shtator 1924, ishte i shkëlqyer nga aspekti letrar dhe retorik.Por fjalimi I Nolit ishte i pasur dhe I organizuar ne tematikat politike dhe teologjike me te spikatura te kohes per ti dhen Shqiperise qe Noli e quante nje “një kaçkë e fortë” vendin qe meritonte ne Lidhjen e Kombeve. Lidhja e Kombeve, e themeluar në vitin 1920 pas Luftës së Parë Botërore, ishte organizata e parë ndërkombëtare që kishte si mision kryesor ruajtjen e paqes botërore. Ajo përfaqësonte një përpjekje novatore për të krijuar një forum ku kombet mund të zgjidhnin mosmarrëveshjet përmes diplomacisë në vend të luftës. 

Nder temat me intersante e trajtuar nga Noli eshte paqja dhe edukimi – teme qe kurre nuk dalin nga moda. Mbasi Noli krtitikon rende ne menyre publike Asamblene qe deri atehere kishe pasur vetem:

Fjalë, fjalë dhe vetëm fjalë”, dmth. erë dhe e asgjë më tepër.

Noli ofron nje qasje te re per paqen – duke e lidhur paqen me edukimin, ose duke mos e kuptuar paqen pa edukimin me paqen. Sipas Nolit, edukimin shkollor eshte mjet I efektshem per te arritur nje paqe pa fjale por me vepra. Ky eshte nje mendim I perparuar dhe pionier per kohen, qe I jep nje rendesi te vecante forces dhe efektit te shkollimit, qe ishte gjithashtu nje nga pikat e programit te qeverise se Nolit paraqitur ne 19 qershor 1924. Pra, ai po I paraqiste Lidhjes se Kombeve cafre program I tij kishte ne plan te arise ne Shqiperine shume-fetare.

Dhe ne fjalimin e tije ne Lidhjen e Kombeve ai thekson:

Por, paqja nuk do të vijë prej traktateve. Këto janë të destinuara të hidhen shpejt a vonë në shportë. Paqja do të vijë nga edukimi shkollor. Duhet t’ua mësojmë fëmijëve tanë se vrasjet me shumicë janë po aq krime  sa edhe vrasjet me pakicë.

Noli ishe kryeminister I nje vendi me tre fe, Islamin, Krishterimin dhe Bektashismin. Por ne menyre fetare dhe ekumenike Noli shihte paqen dhe edukimin me parimet paqesore si je mjet qe bashkonte te Krishteret per edhe Myslimanet. Dhembshuria, Drejtësia dhe paqja – jane parime qe teologjia Islame dhe ajo e Krishtere theksojnë si vlera. Pra ketu shihet nje qasje pionere, moderne, ekumenike dhe inter-religjiose dhe larhgepamese e Nolit per te sjelle te Krishteret (Katoliket dhe Ortodokset) dhe Myslimanet dhe te Krishteret ne dialog mbi keto parime universale- edukimin dhe paqen universale. Paqja per Nolin ishte rezultat I nje “çarmatimin moral që do t’i parprijë çarmatimit material”. 

Noli ketu flet, si prift ortodoks, per investim ne nje paqe te brendeshme, ku njerezit e te ghitha racave te bashkepunojne per sigurimin e paqes universal.

Noli e mbyll fjalen e tij drestuar Asamblese se Kombeve me:

Bota është gati për Ungjillin e ri – qe per Nolin eshte Ungjilli I bashkimit nderkombetar pa dallime race e feje. 

Edhe pse Noli e kritikoi Lidhjen e Kombeve, ai eshte I ndergjgeshem se nuk ka paqe te qendrueshme pa organizatat nderkombetare dhe udheheqes si presidenti Willson. Lidhja e Kombeve, qe Noli e vleresonte, vendosi bazat për organizatat e ardhshme ndërkombëtare, veçanërisht për Kombet e Bashkuara (OKB) qe na bene te mundur kete conference qe ne jemi mirenjohes.

Dr. Elmi Berisha/

Të nderuar Ambasadorë, anëtarë të Misionit Diplomatik të Shqipërisë dhe Kosoves, i nderuar Kryepeshkopi Nikodhim, organizatorë, akademikë dhe të ftuar. Në emër të Federates Pan Shqiptare të Amerikës Vatra pershendes veprimtarine kushtuar Fan Nolit si burre shteti dhe flamurtar i multikulturalizmit.

This high profile event that honors Noli at the seat of the World Organization – the UN – in New York highlights some key political contributions of his life as Head of Albania’s government in early 1920s and beyond.

Vatra honors Fan Noli’s name and legacy as it looks to live up to the blueprint he left us for advocacy work. In fact, last week Vatra had important discussions with the US State Department Deputy Assistant Secretary Kasanoff and the Director for Balkans and Central Europe at the White House Kathleen Larkin.

I am convinced Noli’s diplomacy is a blueprint for future generations. His eloquence is matched only by his wisdom and wealth of knowledge. It is evident that Noli disarmed his rivals with the power of his argument while allowing his allies to see the points he made clearly by enlightening their minds.

Fan Noli was never physically inside these halls but his presence has been felt here when Albanian diplomats have defended Kosova and the Albanian issues at the Security Council meetings. Just like Fan Noli during his time, Vatra today strides to forge a new path towards a brighter future. Ju uroj suksese dhe punë të mbarë ne veprimarine e sotme.

*Fjala e kryetarit të Vatrës Dr. Elmi Berisha në aktivitetin përkujtimor kushtuar veprimtarisë së Fan Nolit në Lidhjen e Kombeve, mbajtur në New York në Selinë e Kombeve të Bashkuara më 9 shtator 2024.

Kristaq BALLI

Banda Kombëtare Shqiptare “VATRA”  u themelua në qytetin Worcester Mass. (Uster)  të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në   fund të vitit 1916 (apo në fillim të vitit 1917). Presidenti i saj ishte Kostë Pano dhe drejtues artistik e dirigjent Thoma Nassi (Nga Dardha e Korçës), një personalitet i spikatur muzikor shqiptar, i studiuar në Konservatorin e New England të Bostonit për  kompozim e dirigjim, kompozitori i parë shqiptar i shkolluar në ShBA, organizatori, drejtuesi, instrumentisti, dirigjenti e veprimtari i shquar artistik e patriotik që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e muzikës shqiptare dhe që muzikantët e studiuesit e mëvonshëm kontemporanë i referohen shpesh. (K. Balli: Thoma Nassi- Portreti mediatik, monografi  2006, f.7) 

Banda “Vatra” përbëhej nga rreth 30 instrumentistë amatorë të rinj(punëtorë fabrikash me origjinë nga Dardha, Korça, ose fshatrat përreth), shumica me vegla frymore, mandolina, kitara e violina. Qëllimi i krijimit të këtij  formacioni muzikor ishte, pa dyshim, së pari veprimtaria koncertore e artistike në ShBA, kryesisht nëpër komunitetet shqiptare e në kuadër të Kryqit të Kuq amerikan, emancipimi dhe prosperiteti kulturor, por jo më pak edhe kontributi i tij në mbajtjen gjallë dhe kultivimin e pathosit e ndjenjave patriotike në shërbim të Shqipërisë, me çrast  kjo bandë nuzikore kishte marrë edhe emrin e Federatës Panshqiptare në ShBA,  “VATRA” që kishte si kryetar Fan S. Nolin.

Pas një sërë aktivitetesh artistike në ngulimet shqiptare të Bostonit dhe rrethinave të tij në New England në momente ngjarjesh e retrospektivash me karakter kombëtar, fetar, e kulturor,  ku dallohej qartë pathosi  i binomit art dhe patriotizëm për më se tre vjet, rrethanat historike të dëshpëruara por edhe luftarake në Shqipëri i bënë thirrje ndërgjegjes kombëtare të një shpure shqiptarësh të rinj vatranë (rreth 120) nga ShBA-ja për t’iu përgjigjur asaj me vendimin e tyre për t’u kthyer në Shqipëri e për t’ju bashkuar rezistencës shqiptare. Midis tyre edhe Banda “Vatra” me në krye Thoma Nassin, si një trupë civile. 

Kështu, të mbledhur në New York, duke pritur urdhërin dhe  datën e nisjes ata dhanë koncertin e fundit në Shtetet e Bashkuara, në  Broadway  Central Hotel më 13 Mars 1920 nën dirigjimin e Thoma Nassit. Më 16 Mars ata u nisën me  vapor drejt Mesdheut dhe pas një qëndrimi të shkurtër në Brindisi të Italisë, në fillim të muajit Prill zbarkuan në Durrës për t’u inkuadruar në zhvillimet konfliktuale rreth kufijve të lakmuar e të cunguar të Shqipërisë. Pas udhëtimit për në Tiranë, ku vendin e qeveriste regjenca e kryesuar nga Sotir Peci (edhe ky nga Dardha e Korçës) dhe ku të gjitha institucionet shtetërore e shoqërore i pritën me entusiazëm, bandës “Vatra” i ishte siguruar një turne në gjithë qytetet e Shqipërisë me qëllim ngritjen e moralit qytetar për kauzën shqiptare. Shkodra, Elbasani, Delvina, Gjirokastra, Saranda, Tepelena, Përmeti, Erseka dhe së fundmi Korça, më 26 Prill 1920,  ishin destinacionet e koncerteve të bandës, por jo edhe pa implikimet e saj në mbrojtje, pjesëmarrje, apo veprime luftarake kundër forcave të shteteve të huaja që pretendonin territore shqiptare. Në qershor të po këtij viti bandës “Vatra” iu bë apel nga luftëtarët për të shkuar në Vlorë, ku luftohej kundër pushtuesve Italianë dhe ku Thoma Nassi, ndërmjet të tjerassh, kompozoi këngën himn “Vlora, Vlora”.

Më tej banda “Vatra” e zhvilloi aktivitetin e vet në Korçë dhe rrethinat e saj qytetin, ku ajo gjeti një terren të përparuar qytetar e kulturor, të pakrahasueshëm me çdo qytet tjetër. Koncertet e hapura, shfaqjet teatrale, organizimi dhe ngritja e formacioneve të reja muzikore e korale, pjesëmarrja në çdo ngjarje madhore, apo kishtare dhe progresi kulturor qytetar ishin në fokusin e kësaj bande. Deri në Qershor të vitit 1924 banda e zgjeroi dhe perfeksionoi fizionominë e eksperiencën e saj profesionale e artistike nëpërmjet udhëheqësit të saj artistik Thoma Nassi, i cili, njëheresh, u bë edhe drejtuesi i Shoqërisë se Arteve dhe la kontribute të vyera në fushën e muzikës moderne shqiptare, impakti i të cilave  vijon të jehojë edhe sot. Por banda pati edhe problemet e saj, veçanërisht në aspektin financiar, ku, për shkak të gjendjes politike e ekonomike shqiptare, efekt të veçantë negativ luajti mosmarrja e rrogave të premtuara për mbijetesën e familjeve të tyre.

Aktiviteti i Bandës “Vatra” gjatë viteve 1920-1924 është pasqyruar gjerësisht në shtypin e kohës me konsiderata mediatike shumë pozitive, ashtu sikurse edhe roli protagonist i Thoma Nassit në hopin muzikor që ai i dha muzikës qytetare jo vetëm në Korçë. Ndërkaq, planet për globalizimin territorial e shtetëror të bandës si një institucion kombëtar nuk u realizuan gjatë qeverisjes gjashtëmujore (Qershor 1924-Dhjetor 1924)  të kryeministrit Fan S. Noli, i cili,  edhe pse ishte një dashamirës i njohur i muzikës dhe bëri tratativa për ta realizuar atë, nuk mundi ta materializonte dedikimin e tij në një kohë aq të shkurtër.

Me rikthimin e Ahmet Zogut në fronin kryeministror në Dhjetor 1924 e më pas si president i Republikës Shqiptare (1925-1928) Banda “Vatra” u zhvendos në Tiranë. Thoma Nassi deklaron se  Zogu kishte etje të pashuar për muzikën, sidomos për Vagnerin. Ata ishin takuar së bashku disa herë dhe ishin shprehur pozitivisht për të ardhmen e bandës, si edhe për zhvillimin e të ardhmen e muzikës në Shqipëri  (Thoma Nassi: Ligjërata në Organizatën e  Studentëve Shqiptaro-Amerikanë të Universitetit të  Harwardit, Cambridge Mass., 1960) Thoma Nassi e riorganizoi dhe e kompletoi bandën “Vatra” duke angazhuar edhe instrumentistë të tjerë. Në këtë kohë dhe më pas kjo bandë do të njihej e konfirmohej me atributet e një formacioni muzikor shtetëror e kombëtar dhe do të vijonte aktivitetin e saj artistik e ceremonial. Kurse Thoma Nassi krahas drejtimit të kësaj bande, kompozoi edhe disa prej këngëve të tij të njohura dhe u angazhua me synimin për  mësimin e muzikës në shkollat shqiptare. Gjatë kësaj kohe banda bëri edhe një turne të gjatë kryesisht nëpër qytetet malore, ku Thoma Nassi krijoi edhe “një koleksion muzikor”,  midis të tjerash “Kënga e Mullirit”, “Kënga e Bariut”, “Katër Valle” të cilat u bënë gjithashtu krijime klasike shqiptare.

Por në vitin 1926, i detyruar nga disa rrethana politike e familiare, të cilat Thoma Nassi i qartëson vite më vonë, më 1960 në  ligjëratën  në Organizatën e Studentëve Shqiptaro-Amerikanë të Universitetit të Harwardit, Cambridge Mass.  ai vendos të shkojë përfundimisht në ShBA. Ai kishte filluar të ndjente intuitivisht se Zogu kishte filluar ta shihte veten si një mbret dhe  superambicioz. Thoma Nassi pësoi kështu një dekurajim ”me këtë të ri brilant, i cili kishte drejtuar mirë demokratikisht, por që, më pas, u bë, fillimisht, një president ekstravagant i republikës dhe pastaj, më vonë, projektoi  shenjat e bërjes mbret… Me zemër të thyer, ju dhashë lamtumirën shumë e shumë miqve, anëtarëve të bandës Vatra dhe Zogut(i cili nuk donte të më linte të shkoja). Unë e dija fare mirë që misioni im ishte ende në Shqipëri, por unë parapriva pasoja të këqija për familjen time, nëse unë qëndroja. Re të zeza po mblidheshin. Musolini kish hartuar programin e tij ambicioz të pushtimit dhe Shqipëria ishte një nga vendet e para që do të sulmohej pa mëshirë dhe do të pushtohej prej tij” (Thoma Nassi: Ligjërata në Organizatën e  Studentëve Shqiptaro-Amerikanë të Universitetit të  Harwardit, Cambridge Mass., 1960)

Por ai s’kish si të parandiente, gjithsesi, edhe fatin e tij pas  çlirimit të Shqipërisë dhe ardhjes në pushtet të një regjimi totalitar komunist, i cili për analogji e,  siç ndodhi në fakt, do të spastronte nga faqja e dheut intelektualët e shquar që kishin lidhje me botën perëndimore. Dhe vërtet, qëndrimi ndaj Thoma Nassit dhe veprës së tij politike, intelektuale e artistike iu nënështrua një “harrese” e indiference, edhe pse disa nga këngët dhe kompozimet e tij vijuan të interpretoheshin anonimisht, pa autorësi, pasi ato ishin ngulitur në memorjen e kombit dhe nuk kish si të çrrënjoseshin. Fati fatal i shumicës së intelektualëve 

ekselentë krijues shqiptarë  që studiuan dhe u promovuan në Perëndim e qëndruan në Shqipëri gjatë komunizmit do të ishte mbase edhe fundi tragjik i Thoma Nassit dhe familjes së tij. Mbase kjo ishte, ndërmjet të tjerash,  edhe fakti që ai, madje, nuk u kthye më në Shqipëri gjatë gjithë jetës, qoftë edhe si vizitor në vendlindjen e tij, Dardhë. 

 Kësisoj, përbën një koincidencë, apo një gjest të ndërgjegjshëm e simbolik fotografia e mëposhtme?

Në të paraqitet ansambli i “Bandës Shtetërore” (“nukli magnetik” i së cilës ishte padyshim ai i Bandës “Vatra” dhe dirigjentit Thoma Nassi) dhe,  siç e konfirmojnë të dhënat e saj të dukshme, është realizuar në vitin 1926 nga fotografi mjaft i njohur tiranas Ymer Bali (Foto Bali), pra brenda atij viti kur Thoma Nassi kishte vendosur të shtegtonte përgjithnjë në ShBA. 

Fotoja ekspozon me një kompozicion mjaft të gjetur 31 instrumentistët e bandës me instrumentet muzikore në dorë, të rinj apo të pjekur në moshë, me veshjen e posaçme ceremoniale e në qendër të të cilëve vendoset drejtuesi  Thoma Nassi, me kostumin e papionin e dirigjentit. Fotoja është bërë ekskluzivisht për anëtarët e bandës, jashtë, në një mjedis të gjelbëruar,  ndoshta para një platformë enkas për  interpretimin e  koncerteve, (ashtu si edhe në Korçë  platforma e bandës në Lulishten Themistokli Gërmenji, ku vijon tradita e interpretimit të  bandës së qytetit dhe Korit Lyra)  të cilëve iu është dhuruar e mirëpërgatitur, e paspaltuar dhe e vendosur në një kornizë druri të mbuluar me xham. Kjo foto origjinale (afërsisht 30cm x 22cm) është ofruar pas 87 viteve nga familja e njohur dardhare Koço e Palo Çomi, një pjesëtar i së cilës ka qenë, si shumë dardharë të tjerë, anëtar i Bandës “Vatra” e më pas i bandës së riorganizuar shtetërore në Tiranë. Edhe pse, jo e mbajtur në kushte të mira dhe e dëmtuar fragmentarisht, por edhe për shkak të “moshës” së saj ajo është ende  e qartë, e lexueshme mirë edhe në detaje dhe e prodhuar fillimisht me cilësi shumë të lartë në kondicionet ndriçim, kontrast, qartësi e mprehtësi. Në krahun e djathtë poshtë (pranë një fëmije të rastësishëm) ndodhet një mbishkrim me  gërma të bardha “Foto Bali, Tiranë, 1926).

Kjo është një foto e rrallë dhe e pabotuar a e  riprodhuar që prej “lindjes së saj”. Ajo paraqet një rëndësi të veçantë historike e kulturore, pasi është “dokumenti” i fundit pamor i “finalizimit” dhe  epilogut të  veprimtarisë kulturore e artistike të një prej formacioneve më të spikatura muzikore – Bandës Kombëtare Shqiptare “Vatra”, si dhe përmbylljen   e një faze të rëndësishme të krijimtarisë dhe kontributit të paçmuar të muzikantit dhe muzikologut të shquar Thoma Nassi në Shqipëri. 

Zhvillimet e  mëtejshme të formacioneve koncertale  do të ndiqnin rrjedhën e zhvillimeve historike, politike, kulturore e artistike që sugjeronte koha më pas.

Bibliografi:

1. Ballauri V.: “Një dritare në historinë e muzikës së Korçës”, Selanik 2002
2. Balli K.: “Thoma Nassi, portreti mediatik, monografi”, Libraria Kotti, 2006
3. Bello P.: “Lëvizja muzikore në Korçë në fund të shek. XIX deri në çlirimin e vendit”, revista “Nëntori”, Nr. 5, 1987
4. Jorgji K.: “Banda Kombëtare “Vatra”, Gazeta “Korça demokratike” 15 Dhjetor 1995 dhe 2 Janar 1996.
5. Jorgji.K: “Veprimtaria atdhetare dhe muzikore e Thoma Nassit”, revista “Tempulli” Nr. 1, 2000
6. Koço E. “Korçare Distinctive Songs”, On line.
7. Koleksioni i gazetave të Korçës 1920-1926
8. Nassi Th.:“Ligjërata në Organizatën e studentëve shqiptaro-amerikanë të Universitetit të Harvardit, Cambridge Mass., në vitin 1960”
9. On line: linku Thoma Nassi
10. On line: linku Banda “Vatra”
11. On Line:linku Ahmet Zogu
12. On line: linku Fan S. Noli
13. Tërpini F.: “Korça vatër e artit dhe kulturës Shqiptare”, Korçë, 2002