Në jug të Floridës gjendet qyteza portuale, Clearwater i cili mori këtë emër  për burimet e tij të bollshme, të kristalta, dhe të freskëta përgjatë gjithë bregut. i krijuar nga kolonistët në mesin e viteve 1830, dhe nga një banor i shtetit të Xhorxhia, James Stevens, i cili mbërriti në Florida në vitin 1839, dhe njihet si themeluesi ose  “Babai i Clearwater”, Dhe vetëm në vitet 1890-ë, Clearwater fitoi reputacionin si një destinacion dhe komunitet turistik, kolonët e hershëm e quanin Clear Water Harbor. Në Clearwater-in e hershëm dhe historik jeton e punon një komunitet i fuqishëm dhe i rëndësishëm shqiptaro-amerikan, i cili konkuron ndjeshëm mes forcës së krahëve dhe dijes, një komunitet punëtor dhe i besueshëm, që menaxhon biznese të vogla, të mesme e të mëdha, në sinkron me bisneset e kulturave të tjera, duke punësuar qindra bashkëatdhetarë shqiptarë, amerikanë dhe të kulturave të tjera, partnerë dinjitozë dhe të përkushtuar në rritjen e ekonomisë dhe mirëqënies, jo vetëm individuale por edhe asaj amerikane, respektues të rregullave e ligjeve të shtetit e qytetit ku ata jetojnë.

Me mbështetjen e fuqishme e të përgjegjëshme të familjes së tij, e komunitetit  shqiptaro-amerikan, i motivuar me dashuri, pasion, mirësi, dhe i pajisur me individualitet profesional, mjeku shkodran, i specializuar në fushën e mjekësisë, shqiptaro-amerikani, Dr. Ardian Kraja sfidon mes të bukurës e së përditshmes njerëzore me mund e sakrifica, dhe arriti që brenda një viti të ngrejë “Florida Shqiptare TV”, -e cila u shëndrua në një Televizion modest që sa vjen e rritet, në zemër të shtetit të Floridës, respektivisht në  qytetin portual, Clearwater. 

Po kush është mjeku shqiptaro-amerikan, Dr. Ardian Kraja…
Dr. Ardian Kraja, është MD Specialist i Praktikës së Përgjithshme Mjekësore në New Port Richey, Clearwater, dhe Saint Petersburg 

të shtetit të Floridës, dhe është diplomuar në Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Mjekësisë.  Gjithashtu, Dr. Kraja është themeluesi i ALBANIAN HERITAGE FOUNDATION OF TAMPA BAY, dhe ka shërbyer  si mjek, në luftën, e Irakut,  në vitin 2003, me forcat ushtarake shqiptare, duke dhënë kontributin e tij të cmuar  në  “Tre Kontinente”, dhe citohet si –“Mjeku i Tre Kontinenteve”. 

Flet dhe shkruan  rrjedhshëm 5-ë gjuhë të huaja.

Në këtë intervistë Dr. Ardian Kraja na rrëfen për jetën, sakrificat, sfidat e rradhës, larmishmërinë e temave interesante social-kulturore –politike dhe forcën e progresit, integrimit dhe pjesëmarrjes në jetën social –ekonomike, kulturore-artistike dhe politike në shoqërinë demokratike amerikane, dhe të komunitetit shqiptaro-amerikan,  por ajo c’ka është më e rëndësishme -integrimin dhe ruajtjen e vlerave kombëtare dhe identitetit shqiptar, duke prekur njerëzoren, qytetaren, inteligjencën dhe mundësitë e barabarta me diversitetin e pasur kulturor, kontributin e tyre aktiv, qytetar dhe intelektual, nëpërmjet forcës së krahëve e duarve, mendjes e dijes, mes gamës së gjerë të kulturave dhe komuniteteve të tjera në Florida. Krenar, i lumtur dhe i vetëdijshëm, për rolin dhe energjitë e tij  pozitive, Dr. Ardian Kraja na rrëfen në këtë bisedë rrugën e e tij profesionale,  atdhetare dhe aktivitetin e tij në dedikim të cështjes shqiptare dhe identitetit shqiptar. 

Bisedoi: Raimonda MOISIU -SADE

–Dr. Kraja, keni gati një vit që keni hapur Florida Shqiptare Televizion, që aktualisht është shndërruar në një nga mediat televizive shqiptaro-amerikane më të spikatura të komunitetit, jo vetëm në Florida, por në gjithë SHBA. Cilat janë kontaktet tuaja të para me botën e medias televizive?

“Florida Shqiptare TV” është hapur pothuajse dy vite më parë. Është një televizion që i shërben komunitetit shqiptar në Florida, dhe kjo ka qenë një nga pasionet dhe aspiratat e mia që ditën e parë që kam ardhur në Amerikë. Nuk e di pse e kisha këtë ide, por me ishte fiksuar se duhej të isha në kontakt me median televizive, ishte një pasion që nga fëmijëria e heëshme. Kur erdha në Amerikë, fillimisht  ëndrrat u lanë pezull, por pasi u bëra doktor, realiteti i televizionit filloi të marrë formë. Mund të them se ishte si një “ëndërr në sirtar”. Krijova një studio në shtëpi, fillova të investoja në pajisje, u lidha me platforma televizive në Neë York dhe Philadelphia, dhe kështu, hap pas hapi, “Florida Shqiptare TV” filloi të marrë jetë.

-Ç’mund të na thoni për mekanizmin që ju çoi në ngritjen e “Florida Shqiptare TV”, dhe si morën udhë projektet tuaja në këtë drejtim?

Florida Shqiptare u lind dhe u rrit si një studio që funksionon ende në shtëpinë time. Kam bërë një shtesë enkas për ta përshtatur për studion televizive. Aty zhvilloj intervista, dhe programi im më i preferuar është “Zëri juaj, historia juaj”,  ku kam intervistuar shumë anëtarë të komunitetit shqiptar që kanë ndarë mendimet dhe sukseset e tyre. Kam intervistuar edhe shumë biznesmenë dhe biznese lokale, të cilat bëjnë reklamë përmes “Florida Shqiptare TV”. Këtë e kam ndërthurur edhe me faqen e Facebook-ut dhe You-tube, për të shpërndarë përmbajtjen tek ata që nuk arrijnë të ndjekin programet në orarin e transmetimit.

-Si e vlerësoni gjendjen kur e hapët për herë të parë dhe atë aktuale?

Fillimet ishin të vështira, por gradualisht infrastruktura është përmirësuar dhe stacioni tashmë transmeton 24 orë në ditë. Cilësia e kamerave për intervistat është rregulluar, dhe hap pas hapi gjithçka do të vijë duke u përmirësuar. Jemi ende në fillimet e një nisme që do të plotësohet me kalimin e viteve.

-A ka dallim mes medias së shkruar dhe asaj televizive?

Media televizive është më e drejtpërdrejtë dhe më e ndjeshme se ajo e shkruar. Njerëzit sot fokusohen shumë më tepër te televizioni sesa te librat apo romanet. Edhe ju si shkrimtare e keni vënë re se njerëzit lexojnë gjithnjë e më pak. Është e trishtë, por e vërtetë. Për projektet e mia, gjithçka nisi si pasion, por kërkonte edhe mbështetje ekonomike. Falë arritjes sime si mjek në Amerikë, ëndrra ime për median nisi të bëhej realitet.

-Falë kujt ka ardhur një ngritje cilësore, duke qenë se vini nga një fushë tjetër profesionale, mjekësia?

Sigurisht, unë vij nga fusha e mjekësisë, por një ndihmë të madhe më ka dhënë vajza ime, e cila e ka pasion median. Ajo është fotografe dhe realizon video me shumë profesionalizëm. Ka realizuar edhe dasma dhe ka një sy artistik të veçantë. Kur hapa televizionin, ajo ishte krahu im i djathtë. Edhe unë vetë e kam pasion elektronikën dhe përpiqem të qëndroj gjithmonë i përditësuar me risitë teknologjike.

-Mendoni se gjatë këtij viti të aktivitetit televiziv keni justifikuar jo vetëm përkushtimin, por edhe mesazhin tuaj?

Ka ende shumë punë për të bërë, por deri tani jam i kënaqur. Njerëzit e kanë mirëpritur dhe presin më shumë. Por edhe Roma nuk u ndërtua për një ditë…

-Cilat janë raportet me stafin tuaj?

Për momentin, stafi përbëhet nga familja ime – vajza, gruaja dhe ndonjëherë edhe vjehrra. Gjatë intervistave, gruaja ime, Tana, qëndron në pultin e komandimit dhe drejton regjinë. Ajo është edhe shikuesja dhe redaktorja e parë. Edhe vjehrra më ndihmon shumë, sidomos kur sistemi ka nevojë për rindezje. Jam mirënjohës për gjithë këtë mbështetje.

–Cili ka qenë reagimi i komunitetit shqiptaro-amerikan?

Si në çdo fushë, ka njerëz që mbështesin dhe të tjerë jo. Kam pasur përkrahje të vazhdueshme nga shumë persona, por edhe raste të xhelozisë. Gjithsesi, me kalimin e kohës, shoh që reagimet pozitive po shtohen dhe njerëzit po e kuptojnë më shumë këtë nismë.

-Përshkruani një ditë tipike në Florida Shqiptare TV.

Një ditë tipike përfshin programe të ndryshme. Përveç intervistave që realizoj vetë, transmetoj filma shqiptarë, koncerte dhe teatro të vjetër që koha i ka harruar. Përfshij gjithashtu edhe programe gatimi, që janë pasion personal. Ka dokumentarë, aktorë shqiptarë dhe filma të rinj. Synimi është që çdo shikues të gjejë diçka që ta mbajë të lidhur me ekranin, dhe me identiten tonë shqiptar. 

-A keni pasur mysafirë të njohur?

Po, kam intervistuar intelektualë, biznesmenë, artistë, shkrimtarë dhe njerëz patriotë. Jam shumë i kënaqur me nivelin e personaliteteve që kanë qenë pjesë e programeve tona.

-A keni programe për fëmijë në shqip?

Po, kjo ishte një nga idetë e para. Ende nuk ka nisur, por jam në bisedime me një mësuese të gjuhës shqipe dhe shpresoj të fillojmë së shpejti. Fillimisht e lashë mënjanë për të shmangur konflikt interesin me shkollën “Vatra” në Clearëater, por synimi im është të sjell programe për fëmijët, për ruajtjen e gjuhës dhe traditës.

– Së fundmi keni hapur edhe radion…

Po, kam hapur Radio Shqiptare Florida, që transmeton 24 orë në ditë. Pa ndrojtje  mund të them se radion e parë (marrëse) ose sic njihet ndryshe radio me galena e kam ndërtuar në vitin 1982, atë kohë isha vec 14 vjec, një model nga revista Horizonti e asaj kohe. Radioja tani është me bazë interneti dhe mund të akcesohet nga cdo vend i botës,  mjafton të shkruash “radioshqip.live”.  Ka programe të larmishme muzikore: këngë festivalesh, popullore, të reja dhe të vjetra. Playlist-at i përditësoj rregullisht dhe kam marrë shumë feedback pozitiv. Dëgjuesit janë të shumtë, e përdorin në udhëtime, në punë dhe në plazh. Shumë shpejt do të nisin edhe disa emisione të dedikuara.

–Si e shihni rolin e këtij institucioni në integrimin kulturor të shqiptarëve në Amerikë?

Deri tani nuk e kam parë këtë nismë si burim fitimi, por si nismë për të bashkuar dhe promovouar vlerat e shqiptarëve në Florida. Qoftë radio, televizioni apo rrjetet sociale, më japin mbi të gjitha kënaqësi shpirtërore. Është një mënyrë për të ruajtur kulturën dhe traditën shqiptare në Amerikë. është pasion personal. Megjithatë, siç thonë amerikanët, “never say never”!

–Çfarë përgatitjesh bëni për festat kombëtare?

Në festa kombëtare, ekrani zbukurohet me simbole kombëtare – flamurin e Shqipërisë dhe të Kosovës. Programet reflektojnë frymën e bashkimit dhe të krenarisë kombëtare.

-Cili është mesazhi juaj për audiencën?

Mesazhi im është dashuria dhe paqja mes shqiptarëve. Të ndihmojmë më shumë njëri-tjetrin dhe të jemi të bashkuar si komunitet. Le të duhemi më shumë, të ndihmojmë më shumë, të bashkëpunojmë më shumë. Çdo koment, ide dhe kontributi juaj e bën “Florida Shqiptare TV” zërin e përbashkët të komunitetit tonë.”

Ju Faleminderit!

Bisedoi: Raimonda MOISIU-SADE 

Nga Drita Gjongecaj

NY, 27 shtator, 2025/

Një ditë e veçantë dhe plot emocion u shënua në historinë e komunitetit shqiptar në Bronx, sot kur Presidenti i Republikës së Shqipërisë, SH. T. Z. Bajram Begaj zhvilloi një vizitë zyrtare në Shkollën Shqipe “Children of the Eagle” në Neë York. Kjo vizitë solli momente të paharruara dhe krenari e emocion për nxënësit, prindërit dhe mësuesit.

Presidenti shoqërohej nga Zonja e Parë, Armanda Begaj, nga Ambasadorja e Shqipërisë në OKB, Suela Janina dhe Ambasadori i Shqipërisë në SHBA, Ervin Bushati. Në këtë veprimtari mori pjesë edhe drejtoresha e shkollës publike PS 108, znj. Stefania Cedrola Mustafa, e cila vlerësoi punën e veçantë të shkollës shqipe dhe inkurajoi nxënësit që të vazhdojnë të ndjekin programin si një rrugë për ruajtjen e identitetit dhe trashëgimisë së tyre kulturore.

Aktiviteti nisi me këndimin e Himnit Kombëtar, duke i dhënë veprimtarisë solemnitetin që meritonte.

Presidenti përshëndeti pjesëmarrësit, duke vlerësuar punën e palodhur të shkollës dhe rëndësinë që ka të mësuarit e gjuhës shqipe dhe ruajtja e kulturës kombëtare. Ai falenderoi mësuesit, familjarët, vetë nxënësit, si dhe drejtuesen e shkollës.

“Dua me këtë rast të falenderoj në mënyrë të vecantë zonjën Drita Gjongecaj për përkushtimin e palodhur, vizionin dhe lidershipin e saj. Falë saj dhe punës së kolegëve, por kuptohet edhe ju si familjarë, kjo shkollë është një shembull dhe një tempull i identitetit shqiptar këtu në zemër të Nju Jorkut.”

Më tej, Presidenti vazhdoi:

“Kur fëmijët tanë flasin shqip, ata nuk mësojnë vetëm gjuhën po mësojnë një pjesë të një populli që ka mbijetuar falë dashurisë ndaj atdheut, falë kulturës së tyre.

Të dashur fëmijë, ju jeni fëmijët e shqiponjës. Kudo që jeta do t’u cojë, mos harroni se shqiponjat fluturojnë shumë, shumë lart por shqiponja kurrë nuk e harron ku e ka folenë. Dhe ju sot jeni ata të cilët do të keni dy kultura, dy gjuhë dhe dy atdhe, Shqipërinë dhe Amerikën. Kjo është forca juaj për të ardhmen, kjo është pasuria juaj më e madhe dhe do t’u hapë dyert kudo në jetë.

Ju falenderoj shumë nga zemra që mbani gjallë gjuhën, traditat dhe vlerat tona. Uroj që kjo shkollë me dashurinë e përkushtimin e këtyre mësuesve, me dashurinë dhe përkushtimin tuaj si prindër do të vazhdojë të rritet, të frymëzojë dhe të udhëheqë jo vetëm këtë brez kaq të mirë që mëson por shumë e shumë breza të tjerë të cilët do të jetojnë në NY e më gjerë.”

Fjalën e Tij, Presidenti e mbylli duke vecuar me entuziazëm moton e Shkollës së Trashëgimisë Shqipe “Children of the Eagle”, moto të cilën kjo shkollë e mban si një mesazh të fuqishëm për gjeneratat e reja:

Shqip do flas e shqip do shkruaj,

Edhe pse jam ne dhe të huaj,

Gjuhë të nënës shqipen e kam,

Jam krenar që shqiptar jam!

Me interes e dashamirësi u prit edhe fjala e drejtoreshës së shkollës publike, Stefania Mustafa. Ndër të tjera, ajo tha: “Ky program është më shumë sesa mësimet që zhvillohen në fundjavë. Ky është një urë midis brezave, festim i trashëgimisë dhe një mundësi për nxënësit tanë që të përqafojnë gjuhën, traditën dhe vlerat e Shqipërisë ndërsa rriten këtu në qytetin e Nju Jorkut. Duke mësuar këngë, valle, histori dhe letërsi, fëmijët tanë jo vetëm që forcojnë kulturën e tyre shqipe, por edhe pasurojnë strukturën e larmishme të të gjithë komunitetit tonë shkollor.”

Ndërkohë, znj. Drita Gjongecaj, themeluese dhe drejtore e Shkollës “Children of the Eagle”, njëkohësisht zv/drejtore në një nga shkollat publike amerikane në NY, shprehu vlerësimin për vizitën e Presidentit dhe risolli në vemendjen e të pranishmve dy arritjet historike të muajve të fundit:

“Do të doja të rikujtoja vetëm dy arritje historike të komunitetit shqiptar në lidhje me gjuhën shqipe këtë vit. Kjo jo vetëm si iniciatore dhe hartusese e propozimit për programin dygjuhësor (Dual Language) por edhe për faktin se të dy këto arritje shënuan institucionalizimin e shqipes në metropolin e madh, duke i dhënë asaj vendin e respektuar në një sistem prej rreth 1 milion studentësh të arsimit parauniversitar.

Njëra arritje është hapja e klasës dygjuhësore shqip-anglisht për herë të parë jo vetëm në NY por edhe në botën mbarë në modelin e dyanshëm të mësimit të gjuhës. Natyrisht qëllimi dhe puna do të përqëndrohen në shtrirjen e programit në shkolla dhe lagje (boroughs) të tjera në Qytetin gjigand të Nju Jorkut.

Arritja e dytë, në rrang më të gjerë se sa programet shkollore, është ajo që gjuha shqipe është miratuar si gjuhë zyrtare e komunikimeve të Bordit Arsimor të Shkollave Publike në NY.”

Znj. Gjongecaj e mbylli fjalën e saj me premtimin se puna e pandërprerë dhe e përkushtuar e mësuesve të Shkollës së Trashëgimisë Shqipe “Children of the Eagle” do bëjë të mundur që këta nxënës të jenë ambasadorë të vendit tonë kudo që shkelin. Për më tepër, me zotërimin e dy gjuhëve dhe formimin si qytetarë globalë, ata do mund të përfaqësojnë vendin e prejardhjes edhe jashtë Amerikës dhe pse jo, në rolin e mirëfilltë të Ambasadorit në Amerikë, Evropë apo diku tjetër.”

Një grup nxënësish përshëndetën dhe falënderuan Presidentin për vizitën dhe librat e dhuruar, duke treguar me fjalë të thjeshta pse ata duan të mësojnë shqip. Programi u pasurua me recitime nga nxënësit Niko, Fatjon dhe Joana ndërsa fëmijët valëvitnin flamujt e vegjël kuqezi.

Me një gjest simbolik, Presidentit iu dhurua bluza e shkollës me emrat e të gjithë nxënësve. Në një atmosferë të ngrohtë e të afërt, Ai u ul mes fëmijëve, bëri fotografi me ta dhe i përgëzoi për dëshirën dhe përpjekjet që tregojnë në mësimin e gjuhës së prejardhjes. Rradhët e gjata të prindërve dhe fëmijëve për të fiksuar një kujtim pranë Presidentit treguan emocionin dhe rëndësinë e këtij takimi të ngrohtë.

Kjo vizitë do të mbetet gjatë në kujtesën e komunitetit shqiptar në Bronx, si një dëshmi e lidhjes së fortë mes Shqipërisë dhe bijve të saj në mërgatë, por edhe si një shtysë e re për fëmijët që të rriten krenarë për origjinën e tyre dhe të formohen si qytetarë globalë, të gatshëm të kontribuojnë si në vendin ku jetojnë, ashtu edhe në atdheun e tyre.

Nga Ramazan Çeka/

       

Kur humori shkodran ngjitet në majat e artit me Sandër Ruçin

Salla e Teatrit “Migjeni” u ndez sërish nga drita e artit, e mbushur për të pritur spektaklin më të ri të “Mjeshtrit të Madh” të humorit shkodran, Sander Ruçi. Me premierën “Pikante”, aktori i dashur i publikut të mrekullueshëm riktheu jo vetëm të qeshurat, por edhe emocionet, mesazhet dhe atë thumbim të hollë që vetëm arti i vërtetë di t’ia falë shoqërisë. Ky artist i madh i humorit, pas një karriere të shkëlqyer, solli një shfaqje që u cilësua si një nga majat e tij artistike. “Pikante” dëshmoi se Shkodra ka trupë, ka talente dhe mbi të gjitha një publik që e do dhe e ndjen artin. Publiku shkodran, i njohur për shijen e hollë artistike, e mirëpriti me duartrokitje të gjata dhe të ngrohta këtë premierë, ku bashkë me Sandrin ndanë skenën artistë e këngëtarë të njohur, duke e shndërruar këtë mbrëmje në një festë të gjallë të dashurisë për artin.

   Me një monolog të mbushur me ndjeshmëri, Sandri rrëfeu nderin dhe krenarinë që ndien për t’i shërbyer qytetit të tij të artit, në këtë tempull të shenjtë të artit, ku janë ngjitur ndër vite emra të pavdekshëm. “Edhe unë kam vendosur gurin tim të vogël në mozaikun e madh të varietesë shkodrane,” u shpreh ai me përulësi, duke e ndjerë veten pjesë të një panteoni të lavdishëm. Ishte një detyrë, por edhe pasion qytetar ta sjell këtë energji në skenë. “Publiku është motivi ynë më i madh,” u shpreh Sandri pas shfaqjes, me emocion dhe mirënjohje. “Pikante” ishte më shumë se një shfaqje: ishte një gur i çmuar në mozaikun e humorit shkodran. Ishte një udhëtim mes humorit, muzikës dhe reflektimit mbi realitetin e përditshëm. Në krah të kolegëve dhe artistëve të rinj, Ruçi ndërthurte të qeshurën me mesazhin, duke e kthyer spektaklin në një pasqyrë të jetës që shijohej njëkohësisht me buzëqeshje e mendim të thellë.

   Puna disa mujore e Sandrit, si aktor, regjisor dhe organizator, u shpërblye nga reagimi i ngrohtë i publikut. “Dashuria që ndjej prej spektatorëve të mrekullueshëm shkodranë është shpërblimi më i madh,” tha ai, duke theksuar lodhjen, sakrificat dhe mundin e një pune të bërë me përkushtim të plotë, aty ku dikur shteti ishte sponsor dhe sot arti mbijeton nga pasioni individual.

   Në skenë shkëlqyen edhe talente të reja, mes tyre një vajzë 15-vjeçare që ngriti publikun në këmbë me energjinë e saj të papërmbajtshme. Ky emocion u pasua nga figurat më të mëdha dhe më me përvojë, si Bujar Qamili, “Nderi i Kombit”, duke dëshmuar se arti i bashkon brez pas brezi. Ky është arti që vazhdon. Ky është humori që bashkon.

   Në këtë skenë u ngjitën edhe miq e bashkëpunëtorë të çmuar. Regjisori i njohur Zeraudin Dokle, që kishte ardhur enkas nga Bullgaria, e përshkroi Teatrin “Migjeni” si një magnet të fuqishëm që tërheq shpirtin e artistit, ndërsa “Mjeshtrja e Madhe” Dana Xhaj solli emocionin e rikthimit pas një kohe shkëputjeje. “Sandri është kërkues dhe gjithçka e do në perfeksion, por ia vlejti çdo përpjekje,” u shpreh ajo, duke theksuar rëndësinë e kësaj premiere.

   Një tjetër moment kulmor ishte prezantimi i shfaqjes nga moderatorja elegante Uarda Albunesa, e cila përjetoi emocione të veçanta duke u ngjitur sërish në skenën ku dikur kishte debutuar si fëmijë. Po ashtu, interpretimi i ngrohtë i “Mjeshtres së Madhe” Merita Smaja i dha skenës dritë dhe gjallëri të veçantë. Spektakli, i pasuruar me këngë e humor, u regjistrua edhe nga TV1 Channel, duke e bërë pjesë të historisë së gjallë të artdashësve shkodranë. Në fund, ajo që mbetet nuk është vetëm një shfaqje, por një dëshmi e gjallë se arti nuk shuhet kurrë atje ku publiku është i etur për të. Shkodra, me “Pikante”-n e Sandër Ruçit, dëshmoi se mbetet kryeqyteti shpirtëror i humorit dhe artit skenik shqiptar, ndërsa artistët e saj vazhdojnë të mbajnë ndezur flakën e një tradite të pavdekshme.

Angela Kosta/

Të shtunën e kaluar, më 20 shtator 2025, për të katërtin vit radhazi, qyteti i Astit në Piemonte të Italisë, u shndërrua në një skenë të madhe sfilate të kostumeve, folklorit dhe traditave shqiptare.

Edhe këtë vit, “LE RADICI DEL CUORE – RRËNJËT E ZEMRËS”, aktivitet i organizuar nga shoqata Assoalbania Piemonte si dhe Qendra Artistike e Kulturore Margarita Xhepa, me mbështetjen e Bashkisë së Astit, solli në qytet një larmi të pasur kostumesh, muzike dhe shijesh guzhine, gjatë një dite të tërë përkushtuar kulturës, paqes dhe urave që lidhin vëllazëri mes popujve, pa dallim identiteti.

Në orën 15:30, nga sheshi Roma, parada përshkoi qendrën e qytetit, duke kaluar nga sheshi Alfieri dhe sheshi 1 Maji, për t’u ndalur në parkingun Way Assauto. Pas përshëndetjes së Kryetarit dhe Nënkryetarit të Bashkisë së Astit, si dhe të kryetarëve e këshilltarëve të tjerë bashkiakë me origjinë shqiptare nga disa qytete të veriut, e mori fjalën edhe zyrtarja për Diasporën pranë Konsullatës së Shqipërisë në Milano, Znj. Luljeta Çobanaj, e cila në fjalimin e saj, theksoi rëndësinë e këtij aktiviteti, jo vetëm për popullin dhe komunitetet shqiptare, por edhe për lidhjet dhe urat që krijohen me vëllezërit tanë italianë.

Pas fjalimeve nga autoritetet e tjera institucionale të Astit, deri në orët e vona të mbrëmjes, u zhvillua një spektakël madhështor, me prezantimin e valleve shqiptare dhe instrumenteve tradicionale karakteristike, nën shoqërinë e grupeve folklorike dhe shoqatave të shumta, që erdhën jo vetëm nga Shqipëria, por edhe nga komunitete të ndryshme shqiptare, si: Torino, Modena, Brescia, Milano, Montebelluna, etj. Ndër të ftuarit ishin edhe këngëtarët: Mustafa Meja, Renato Jaho dhe Dj Beni 006.

Gjatë shfaqjeve artistike, pjesëmarrësit patën mundësinë të shijojnë gatimet tradicionale shqiptare, të shoqëruara me pije verërash nga rajoni i Piemontes, duke festuar kështu takimin mes kulturave dhe popujve, pa dallim gjuhe.

“Komuniteti ynë dëshiron të ndajë me qytetin e Astit rrënjët e veta, identitetin dhe traditat që kemi ruajtur ndër shekuj, pavarësisht një historie të shënuar nga pushtimet dhe emigracioni”, thanë organizatorët, të kënaqur nga pjesëmarrja e gjerë e komuniteteve të ardhura nga larg.

Ndërmjetësja kulturore, Sabina Darova shpjegoi se të gjitha veshjet në sfilatë, janë kostume popullore nga zona të ndryshme shqiptare, disa origjinale dhe të çmuara, si “Xhubleta”, një veshje artizanale prej leshi të zi, e qëndisur me motive që përfaqësojnë aspekte të ndryshme të jetës. Një veshje e përdorur kjo në Veri të Shqipërisë që daton mbi 3000 vite më parë dhe që është shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO.

Nga kjo veshje kemi dy ekzemplarë, të trashëguar brez pas brezi. Kurse disa kostume të tjera, janë riprodhuar në kohët moderne duke ruajtur traditat artizanale të hershme.

Manifestimi i 20 shtatorit ishte një rast feste midis miqsh, i cili bashkoi Shqipërinë dhe Piemonten, të mbështjellë me flamurin tonë, duke kënduar së bashku himnet kombëtare.

Hazir Mehmeti/

Pesëdhjetë vjet udhëtim tokave arbëreshe. “Ju i dashur vëlla Rexhep Rifati, jeni Apostull i Arbëreshëve me plotë kuptimin e fjalës.  Jeni pjesë e jona, e gjakut arbëresh” (At. Antonio Bellushi.

     Në sallën e bukur të Institutit Albanologjik u prezantuan vepra të autorëve nga mërgata, mes tyre ishte Rexhep Rifati me librin i tij të njohur “Arbëreshët fotosintezë e shpirtit tim”. Rreth  kësaj vepre kushtuar arbëreshëve, shkruan kritik e figura të njohura,  mes tyre At Antonio Belushi: “Ju i dashur vëlla Rexhep Rifati, jeni Apostull i Arbëreshëve me plotë kuptimin e fjalës.  Jeni pjesë e jona, e gjakut arbëresh.” Miku i njohur i shqiptarëve Prof. Dr. Basil Schader  kështu vlerëso:    “Rexhep Rifati mund të quhet kujtesa ose enciklopedia e gjallë  (por tejet diskrete!) e mërgatës shqiptare në Zvicër dhe rrethanave që lidhen me të”, e tha miku ynë i madh Basil Schader. Zvicra u pasurua me emrin qytetarin e saj nga Kosova martire ashtu sikurse “Shqiptarët në Zvicër në 1001 pamje”, dhe më shumë.                       

      Pesëdhjetë vjet udhëtim tokave arbëreshe,  a nuk është kjo një histori e llojit të vet!  Në udhëtimet e tij u pasuruan emra të rinj nga fusha e gjuhësisë, publicistikës dhe kulturës shqiptare nga Atdheu dhe mërgata.  Unë si autor i shkrimit, fati e deshi që të jem pjesë e nëntë udhëtimeve mbresëlënëse. Në qenien time ishte kjo hapje horizonti të ri në njohjen e një pjese të kombit, arbëreshët, për të cilët nuk dinim sa duhet.  Por mbi të gjitha njeriu mëson  mbi përkushtimin e Rexhës ndaj arbëreshëve, dashurinë e tij vëllazërore e flakëruar në gjakun arbëror. Përkushtimin i tij e takuam gjithandej, kudo: në takime, muze, biblioteka, shkolla e institucione të shumta të cilat organizuan pritje vëllazërore për grupin tonë.  I mirënjohuri At Antonio Belushi e tha: “Ju i dashur vëlla Rexhep Rifati, jeni Apostull i Arbëreshëve me plotë kuptimin e fjalës.  Jeni pjesë e jona, e gjakut arbëresh” .

      Rexhep Rifatit është simbol e veçantë e një pune me vlera kombëtare.   Kudo që shkon katundeve arbëreshe e njohin të gjithë, edhe barinjtë, me të cilët ndalet të kuvendon pa e harruar kamerën e tij të praruar;  foto peizazhe në fushat e gjëra arbëreshe.  Por, Profesor Rexhep Rifati nuk ndalet deri në përfundimin e librit kushtuar arbëreshëve   me të cilët u mishërua në jetën tij gjysmë shekulli. Përmbylljen e projektit mbi arbëreshët, e arrin simbolikisht  për ditëlindjen e tij të tetëdhjetë festive, kur doli ekzemplari i parë me titull ARBËRESHËT.  Kjo vepër e punuar me kujdes në foto e shkrim, në shqip e italisht, është thesar për arbëreshët, kombin dhe literaturën globale. Janë disa projekt ide të Rexhep Rifatit të realizuara tek arbëreshët të mbështetura fuqishëm nga rrethi i tij i gjerë në Zvicër ku Rexha është i respektuar, familja e tij, veprimtarë, biznese, artistë e krijues. Mes tyre dallohet Gëzim Muriqi, skulptor i njohur nga Kosova.

        As tani kur libri mori dhënë, Rexha nuk ka të ndalur. Ai vazhdon udhëtimin me grupin e tij projekteve madhore për arbëreshët. Kështu e kërkon ushqimi i shpirtit me frymëmarrje arbëresh.      

  Në orën letrare e organizuar nga Lidhja e Krijuesve Shqiptarë në Mërgatë,  në sallën e Institutit Albanologjik, Rexhep Rifati u prezantua me veprën e tij të zemrës “Arbëreshët, fotosintezë e shpirtit tim”. Ishte i bukur takimi i tij me shoqen e klasës në Shkollën Normale dhe të studimeve, Hanëmshahe Ilazi. Të dy krijues e veprimtarë të dalluar në lëvizjen për liri e progres kombëtar. Të dy të persekutuar dhe larguar nga puna e tyre me dhunë nga pushtuesit serb. Profesori i tyre Isak Shema, u gjet në përqafimet e studentëve të tij krenar e i lumtur. Ne, të pranishmit në sallë shijuam kënaqësinë e një momenti emocional, moment i krenarisë së ndërsjellë. Dhe ne ishim me Ta, krenar që i kemi.

      Rexhep Rifati ka lindur në fshatin Komogllavë të Ferizajt në vitin 1942. Mësimet e para i mori në fshatin e lindjes. Më 1966 ka kryer shkollën normale në Ferizaj, është diplomuar në degën Gjuhë dhe Letërsi Shqipe, të Fakultetit Filozofik të Prishtinës. Fillimet e para në fushë të gazetarisë ishin rreth vitit 1967 në të përditshmen “Rilindja”, ku ushtroi këtë profesion deri në vitin 1995. Për shkak të presionit e dhunës së pushtetit serb, më 1 nëntor 1995 ka migruar në Zvicër, ku i njihet edhe statusi i të strehuarit politik. Rexhepi nuk ishte vetëm një korrespondent aktiv “Rilindjes” në qytetin e Ferizajt, por  edhe aktivist në jetën kulturore.

 Shpirti i tij prej artisti hapi shtigjet e jetës hapësirave të reja: themelues i Ansamblit të Këngëve dhe Valleve “Kastriotët”, duke qenë drejtori i parë dhe donator; themelues i Fondit të Bursave të Solidaritetit dhe donator i tij.  Në vitin 2013 ka botuar librin monografik: “Shqiptarët në Zvicër – 1001 pamje”. Në vitin 2018 “Shtegtimet e një gazetari”, libër tre gjuhësor. Në vitin 2019 “Një jetë në shërbim të lirisë dhe të zhvillimit” (Kushtuar jetës dhe veprës së veprimtarit Ilaz Ilazi). Në vitin 2022 “Arbëreshët fotosintezë e shpirtit tim”, shqip dhe italisht. Po ashtu është nënkryetar i Lidhjes së Krijuesve Shqiptarë në Mërgatë, nga e cila lidhje është shpërbluar me titullin “Dielli Dardan”. Jeton në Cyrih të Zvicrës.