Letër e hapur drejtuar Kryeministrit të Shqipërisë
Zoti Kryeministër,
Vjen një moment në jetën e çdo udhëheqësi politik kur pushteti nuk matet ma me postin që mban, me shumicën parlamentare që kontrollon, apo me forcat e policisë që qëndrojnë ndërmjet tij dhe qytetarëve.
Ai matet me guximin për të dalë përballë atyne që e kundërshtojnë.
Shqipnia ka mbërritë në një moment të tillë.
Ju e keni paraqitë vazhdimisht veten si udhëheqësi që do ta çojë Shqipninë në Bashkimin Europian. Por Europa nuk asht thjesht një destinacion, një proces negociatash, apo një arritje politike që mund t’i përvetësohet një njeriu të vetëm.
Europa përfaqëson një qytetnim të ndërtuem mbi dinjitetin njerëzor, lirinë e ndërgjegjes, përgjegjësinë politike dhe parimin se qeveria e merr legjitimitetin prej popullit.
Nuk mund ta udhëhiqni Shqipninë drejt demokracisë europiane, ndërkohë që i trajtoni shqiptarët që ju kundërshtojnë si pengesë për pushtetin tuaj.
Po ju drejtohem jo thjesht si kritik politik, por si një njeri që ka qëndrue në fshatrat dhe qytetet e Shqipnisë gjatë ditëve të para të zgjimit tonë demokratik, kur plagët e pothuejse gjysmë shekulli diktaturë komuniste ishin ende të hapuna.
I kujtoj mirë mbledhjet ku komunistë e demokratë qëndronin përballë njëni-tjetrit, të zemëruem, mosbesues, e nganjëherë gati për t’u përleshë.
Unë nuk kërkova që njena palë ta heshtte tjetrën.
Nuk u fsheha mbas përkrahësve të mi.
Qëndrova ndërmjet tyne.
I ftova edhe ata që më kundërshtonin të më dëgjonin. U kërkova t’i kundërshtonin argumentet e mia, në vend që të sulmonin njëni-tjetrin.
Dhe kur tensionet rrezikonin të ktheheshin në dhunë, u thosha:
“Nëse doni të goditni dikë, më goditni mue. Unë ju fal. Por mos u përleshni me njëni-tjetrin në praninë time dhe mos më bani mue shkak të përleshjes suaj.”
Nuk i thosha këto fjalë sepse e pranoja dhunën.
I thosha sepse besoja se asnjë ambicie politike, përfshi edhe timen, nuk vlente sa gjaku i një shqiptari.
Kështu e kuptonim ne lirinë.
Nuk po luftonim për ta zëvendësue një sundimtar me një tjetër. Po luftonim për të drejtën e çdo shqiptari, përfshi edhe ata që nuk pajtoheshin me ne, me jetue pa frikë, me folë pa kërkue leje dhe me zgjedhë lirisht qeverinë e vet.
Zoti Rama, sot ju nuk jeni vetëm Kryeministri i Partisë Socialiste. Ju jeni Kryeministri i të gjithë shqiptarëve.
Jeni edhe Kryeministri i studentëve që protestojnë kundër jush.
I prindërve që kanë frikë për fëmijët e tyne.
I policëve që gjenden ndërmjet qytetarëve të zemëruem dhe institucioneve të shtetit.
I qytetarëve që nuk ju kanë votue.
Dhe i atyne që e kanë humbë besimin te udhëheqja juaj.
Mospajtimi i tyne nuk ua pakëson të drejtën e qytetarisë.
Zemërimi nuk ua shuen të drejtat.
Kërkesa për dorëheqjen tuaj nuk i ban ata armiq të Shqipnisë.
Policia nuk asht mburoja juaj politike. Policët janë shërbyes publikë, të ngarkuem me mbrojtë të drejtat dhe sigurinë e të gjithë qytetarëve, përfshi edhe ata që kërkojnë largimin tuaj.
Dhe studentët nuk janë nënshtetasit tuaj.
Ata janë qytetarë të Republikës.
Nëse jeni i bindun se udhëheqja juaj asht e pazëvendësueshme për të ardhmen e Shqipnisë, atëherë tregoni guximin me i dëgjue ata që mendojnë ndryshe.
Dilni përballë tyne, jo për të organizue një shfaqje, jo për të mbajtë një tjetër fjalim dhe jo për të kërkue duartrokitje.
Takoni publikisht përfaqësuesit e pavarun të studentëve, në kushte që garantojnë sigurinë e të gjithëve.
Lërini të flasin pa frikësim.
Dëgjojini pa i ndërpre.
Përgjigjuni pa përbuzje.
Dhe pranoni se shqetësimet e tyne mund të kërkojnë ma shumë se fjalë.
Një udhëheqës që beson vërtet në demokraci nuk i frikësohet zanit të popullit.
Ai e kupton se e drejta për ta sfidue pushtetin asht pikërisht ajo që e dallon një republikë të lirë prej një shteti autoritar.
Ju keni ushtrue pushtet të jashtëzakonshëm politik për shumë vite. Por qëndrimi i gjatë në pushtet nuk e ban askënd të pazëvendësueshëm.
Asnjë individ nuk asht i pazëvendësueshëm për Shqipninë.
As ju.
As paraardhësit tuaj.
As ata që synojnë t’ju zëvendësojnë.
Dhe sigurisht, as ne që ndihmuem në vendosjen e pluralizmit politik.
Shqipnia nuk asht prona personale e askujt prej nesh.
Autoriteti qeverisës jepet në besim. Nuk fitohet si pronë.
Një shumicë parlamentare jep të drejtën kushtetuese për të qeverisë. Ajo nuk jep pronësinë mbi shtetin, paprekshmëri ndaj kritikës, apo të drejtën morale për të shpërfillë një krizë të besimit publik.
Dhe kur qytetarët e policët përballen në rrugë, përgjegjësia e udhëheqjes rritet, nuk zvogëlohet.
Nuk mund ta zgjidhni atë përballje vetëm përmes forcës.
Nuk mund ta riktheni besimin përmes propagandës.
Nuk mund t’u përgjigjeni kërkesave të një brezi vetëm duke përmendë fitoret zgjedhore apo premtimet për integrimin europian.
Duhet të përballeni me realitetin politik që keni përpara.
Zoti Rama, ju keni një zgjedhje.
Mund të tregoni guximin për të dalë përballë qytetarëve që ju kundërshtojnë, për t’i pranue shqetësimet e tyne dhe për të marrë pjesë në një zgjidhje të besueshme kushtetuese.
Ose mund ta pranoni se vazhdimi i udhëheqjes suaj asht kthye në pengesë për rikthimin e besimit publik dhe të jepni dorëheqjen, duke u hapë rrugën institucioneve të Shqipnisë për të organizue një tranzicion paqësor dhe legjitim.
Por nuk mund t’i kërkoni një brezi të tanë të heshtë, vetëm sepse ju besoni se misioni juaj nuk ka përfundue.
E ardhmja e Shqipnisë nuk asht një mision personal që mund ta zotëroni.
Ajo u përket qytetarëve të saj.
U baj thirrje studentëve dhe të gjithë qytetarëve ta refuzojnë dhunën, ta mbrojnë njëni-tjetrin dhe ta ruejnë dinjitetin e protestës paqësore. I baj thirrje policisë të tregojë përmbajtje dhe t’i përmbushë detyrimet e saj kushtetuese. Dhe u baj thirrje të gjitha partive politike ta vendosin stabilitetin e vendit mbi ambicien për të trashëgue pushtetin.
Një dorëheqje pa një tranzicion të besueshëm nuk mjafton. Një dialog pa përgjegjësi nuk mjafton. Dhe një ndryshim udhëheqjeje që riprodhon të njëjtin përqendrim pushteti nuk mjafton.
Shqipnia ka nevojë për një rrugëdalje paqësore dhe kushtetuese, që mbron drejtësinë e pavarun, rikthen besimin publik dhe krijon kushtet për zgjedhje vërtet konkurruese.
Zoti Kryeministër, masa e udhëheqjes suaj nuk asht ma sa fort mund ta mbani pushtetin. Asht nëse mund ta vendosni paqen, dinjitetin dhe të ardhmen e Shqipnisë mbi vendosmërinë tuaj për ta ruejtë atë.
Në ditët e para të demokracisë, ne dilnim përballë atyne që na kundërshtonin, sepse donim ta fitonim besimin e tyne.
Sot ju kërkoj të kujtoni një parim që asnjë fitore zgjedhore nuk mund ta fshijë:
Populli nuk i përket qeverisë. Qeveria i përket popullit.
Ju nuk jeni pronari i Shqipnisë.
Ju jeni administruesi i përkohshëm i pushtetit që ju asht besue.
Dhe kush administron pushtetin e besuem, duhet t’i japë gjithmonë llogari Sovranit.
Dilni përballë popullit. Dëgjojeni. Pranoni përgjegjësinë. Dhe nëse nuk mund ta riktheni besimin e tij, kini guximin të largoheni.
Shqipnia nuk duhet të mbahet kurrë ma peng i mbijetesës politike të një njeriu të vetëm.
Kolec Ndoja
Bashkëthemelues i Partisë Demokratike të Shqipërisë (1990).
EDI RAMA, FACE THE PEOPLE YOU GOVERN
An Open Letter to the Prime Minister of Albania
By Kolec Ndoja
Co-founder of the Democratic Party of Albania (1990)
Mr. Prime Minister,
There comes a moment in the life of every political leader when power is no longer measured by the offices he occupies, the parliamentary majority he commands, or the police forces standing between him and the people.
It is measured by his courage to stand before those who oppose him.
Albania has reached such a moment.
You have repeatedly presented yourself as the leader who will take Albania into the European Union. But Europe is not merely a destination, a negotiating process, or a political achievement to be claimed by one man.
Europe represents a civilization built upon human dignity, freedom of conscience, political accountability, and the principle that government derives its legitimacy from the people.
You cannot lead Albania toward European democracy while treating dissenting Albanians as an obstacle to your authority.
I speak to you not merely as a political critic, but as someone who stood in the villages and towns of Albania during the earliest days of our democratic awakening, when the wounds of nearly half a century of communist dictatorship were still open.
I remember meetings where communists and democrats stood face to face, angry, suspicious, and sometimes ready to fight.
I did not ask one side to silence the other.
I did not hide behind my supporters.
I stood between them.
I invited those who opposed me to listen. I asked them to challenge my arguments rather than attack one another.
And when tensions threatened to become violence, I told them:
“If you must strike someone, strike me. I will forgive you. But do not fight one another in my presence, and do not make me the reason for your fight.”
I did not say those words because I believed violence was acceptable.
I said them because I believed that no political ambition, including my own, was worth the blood of another Albanian.
That was our understanding of freedom.
We were not fighting to replace one ruler with another. We were fighting for the right of every Albanian—including those who disagreed with us—to live without fear, speak without permission, and choose their government freely.
Mr. Rama, today you are not the prime minister of the Socialist Party alone. You are the prime minister of every Albanian.
You are also the prime minister of the students who protest against you.
Of the parents who fear for their children.
Of the police officers placed between angry citizens and the institutions of the state.
Of the citizens who voted against you.
And of those who have lost confidence in your leadership.
Their disagreement does not diminish their citizenship.
Their anger does not extinguish their rights.
Their demand for your resignation does not make them enemies of Albania.
The police are not your political shield. They are public servants entrusted with protecting the rights and safety of all citizens, including those demanding that you leave office.
And the students are not your subjects.
They are citizens of the Republic.
If you are convinced that your leadership is indispensable to Albania’s future, then demonstrate the courage to listen to those who believe otherwise.
Go before them—not to stage a spectacle, not to deliver another speech, and not to demand their applause.
Meet their independent representatives in public, under conditions that protect everyone involved.
Let them speak without intimidation.
Listen without interruption.
Answer without contempt.
And accept that their grievances may require more than words.
A leader who genuinely believes in democracy does not fear the voice of the people.
He recognizes that the right to challenge power is precisely what distinguishes a free republic from an authoritarian state.
You have held extraordinary political authority for many years. But longevity in office does not establish indispensability.
No individual is indispensable to Albania.
Not you.
Not your predecessors.
Not those who aspire to replace you.
And certainly not those of us who helped establish political pluralism.
Albania belongs to none of us individually.
The authority of government is entrusted, never owned.
A parliamentary majority grants the constitutional right to govern. It does not grant ownership of the state, immunity from criticism, or a moral license to disregard a crisis of public confidence.
And when citizens and police officers confront one another in the streets, the responsibility of leadership becomes greater, not smaller.
You cannot resolve that confrontation through force alone.
You cannot restore trust through propaganda.
You cannot answer a generation’s demands merely by invoking electoral victories or promises of European integration.
You must confront the political reality before you.
Mr. Rama, you have a choice.
You can demonstrate the courage to face the citizens who oppose you, acknowledge their grievances, and participate in a credible constitutional solution.
Or you can recognize that your continued leadership has become an obstacle to restoring public confidence and resign, allowing Albania’s institutions to organize a peaceful and legitimate transition.
But you cannot demand that an entire generation remain silent simply because you believe your mission is unfinished.
The future of Albania is not your personal mission to possess.
It belongs to its citizens.
I call upon the students and all citizens to reject violence, protect one another, and defend the dignity of peaceful protest. I call upon the police to exercise restraint and uphold their constitutional duties. And I call upon every political party to place the country’s stability above its ambition to inherit power.
A resignation without a credible transition is not enough. A dialogue without accountability is not enough. And a change of leadership that reproduces the same concentration of power is not enough.
Albania needs a peaceful, constitutional way forward—one that protects independent justice, restores public trust, and creates the conditions for genuinely competitive elections.
Mr. Prime Minister, the measure of your leadership is no longer how firmly you can hold power. It is whether you can place the peace, dignity, and future of Albania above your determination to retain it.
In the early days of democracy, we stood before those who opposed us because we wanted to earn their trust.
Today, I ask you to remember a principle that no election victory can erase:
The people do not belong to their government. The government belongs to the people.
You are not Albania’s owner.
You are its temporary steward.
And a steward must always answer to the sovereign.
Face the people. Listen to them. Accept accountability. And if you cannot restore their confidence, have the courage to step aside.
Albania must never again be held hostage to the political survival of one man.
Kolec Ndoja
Co-founder of the Democratic Party of Albania (1990)