
Nga Ilinka Dimashi/
Para disa ditësh, përfundova së lexuari një libër, për dajën tim, Albert Paparisto, të përgatitur nga muzikologu Edmir Ballgjati, nën kujdesin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Ndër të tjera, më tërhoqi vemendjen një episod i rrëfyer nga vetë Paparisto: Një mëngjes nëntori të vitit 1960, —tregon ai, — sapo kisha dalë në zyrë, më njoftuan se dikush dëshironte të takohej me mua.
— Le të vijë, — thashë.
Pas pak, te dera qëndronte një fshatar rreth të pesëdhjetave, i shoqëruar nga djali i tij dymbëdhjetëvjeçar.
— Urdhëroni! — i ftova të hynin.
Sapo kaluan pragun, atë e bir hoqën opingat dhe, duke iu shmangur qilimit, kaluan përgjatë anës së dhomës, që të mos e shkelnin. Pastaj më përshëndetën.
U thashë se nuk ishte nevoja të bënin gjithë atë kujdes dhe se mund të hynin lirisht, ashtu siç ishin. Por ata vepruan sipas zakonit të tyre. I ftova të uleshin dhe biseda nisi.
— Jemi nga fshatrat e Burrelit, — tha burri. — Kemi lexuar në gazetë se këtu do të hapet një shkollë për këngëtarë. Vendosa të shpenzoj ca para, të vij deri në Tiranë e të heq merakun. Djali ka shumë qejf të këndojë, di shumë këngë dhe thashë të vija një herë te ju.
— Po ti, — e pyeta, — dëshiron që djali të bëhet këngëtar opere e të këndojë këtu, në skenën tonë?
— Posi! — u përgjigj fshatari. — Përse jo?
Kaluam pastaj në njërën prej studiove të provave, ku na u bashkuan pianistja Lola Gjoka dhe tenori Ibrahim Tukiçi. Atje, djali i vogël, ende i papjekur për një shkollë të tillë, na këndoi një këngë popullore.
Më pas, të njëjtën këngë e këndoi edhe Ibrahim Tukiçi. Atë e bir e dëgjonin me admirim, me buzë në gaz.
Papritur, fshatari shpërtheu:
— Ej, ky paska zë të bukur!
Dukej sikur, në atë çast, dëshira e tij që edhe djali të bëhej këngëtar ishte dhjetëfishuar.
— Po, — i thamë ne, pasi i dhamë disa këshilla, — edhe ai mund të bëhet këngëtar, por duhet të rritet edhe pak e pastaj të ndjekë shkollën.
E shikoja atë burrë nga Burreli dhe mendoja se sa shumë kishte ndryshuar koha! Dikur, fshatari mezi priste që djali t’i rritej, që ta çonte me bagëti ose ta kishte krah të djathtë në punët e rënda të bujqësisë. Tani, ky baba dëshironte që i biri të bëhej artist!
Dhe kishte arsye të besonte se kjo ëndërr mund të bëhej realitet. Shembujt nuk mungonin: Mentor Xhemali, i cili nga hamall u bë një bariton i famshëm; Mustafa Krantja, që e kishte nisur punën si çirak te një furrxhi në Kavajë e u bë dirigjent i njohur; Hysen Kurti, ish-punëtor shtypshkronje, që u bë tenor. E të tjerë si ata.
Kështu përfundon ky episod i thjeshtë, por mjaft domethënës për muzikologun Albert Paparisto, në atë kohë drejtor i Teatrit të Operës dhe Baletit.
Ai që priti atë ditë babanë fshatar me të birin nuk ishte thjesht një drejtues institucioni, por një njeri që besonte se talenti mund të fshihej te çdo njeri dhe se detyra e punonjësit të kulturës ishte ta zbulonte e ta zhvillonte më tej.
Por cili ishte në të vërtetë profesor Paparisto dhe çfarë roli luajti ai në zhvillimin e muzikologjisë shqiptare dhe në trajtimin e problemeve të saj?
Më i vogli i gjashtë fëmijëve të Jorgjit dhe Krisavgjisë, dy banorëve të hershëm të Kalasë së Elbasanit, Alberti lindi më 21 tetor 1925.
NJË I RI I TALENTUAR
Alberti ishte djalë i talentuar. Kolë Papajani, bashkënxënës dhe bashkëmoshatar i tij në shkollën Normale të Elbasanit, më vonë kirurg i njohur, ka dëshmuar se Alberti ishte nxënës i shkëlqyer në të gjitha lëndët. Ai e përshkruante si njeri me karakter të qëndrueshëm, të sjellshëm dhe shumë të urtë.
Në Normalen e Elbasanit, përveç lëndëve të tjera, Alberti kishte marrë edhe mësime solfezhi, trombe dhe violine. Me sa duket, prirjet muzikore ishin një tipar i përbashkët i familjes. Vëllezërit dhe motrat e tij e kishin që të gjithë në gjak muzikën.
Në një familje me kaq shumë prirje e talente, Alberti, megjithatë, duket se kishte zgjedhur një rrugë tjetër. Ai kishte më shumë prirje për matematikë dhe dëshironte të studionte arkitekturë. Por strukturat shtetërore vendosën ta orientonin drejt studimeve muzikore, pasi vendi kishte më shumë nevojë për specialistë në këtë fushë.
Në vitin 1951, Alberti nisi studimet për muzikologji në Konservatorin “P. I. Çajkovski” të Moskës, të cilat i përfundoi më 1956 me rezultate të shkëlqyera, ndonëse nuk kishte kryer më parë një shkollë të mesme muzikore.
Gjatë studimeve pati fatin të ndiqte mësimet e personaliteteve me përmasa të mëdha artistike, ndër ta të kompozitorëve me famë botërore, Dmitri Shostakoviç dhe Aram Khaçaturian.
Sipas të dhënave që përcillen në materialet për jetën dhe veprimtarinë e Paparistos, Shostakoviçi e kishte përzgjedhur Albertin ndër studentët më të mirë për ta shoqëruar në një prej edicioneve të festivalit “Pranvera e Pragës” një veprimtari e rëndësishme e muzikës klasike në Evropën Lindore. Shostakoviç ka kompozuar “Valsin Numër 2”- një kryevepër botërore.
A shihte kompozitori i madh te studenti shqiptar një përfaqësues të denjë të kulturës muzikore të vendit të tij? Këtë nuk mund ta dimë me siguri, por vetë përzgjedhja është një dëshmi domethënëse e vlerësimit për të.
Një tjetër fakt me interes të veçantë lidhet me punimin e diplomës së Albertit, kushtuar epikës historike shqiptare. Sipas rrëfimeve të vetë atij, të përcjella në biseda mes të afërmve dhe miqve, ky punim ishte botuar në gazetën Pravda, një nga organet më të rëndësishme të shtypit sovjetik të kohës.
U përpoqa ta gjeja gazetën në fjalë, por nuk arrita të gjej botimin e punimit. Sidoqoftë, një mundësi e tillë, nuk u jepej të gjithë studentëve të konservatorit, aq më tepër një studenti nga një vend si Shqipëria e vogël.
NË TEATRIN E OPERËS DHE BALETIT
Me t’u kthyer në atdhe, më 1956, Alberti u emërua drejtues i sektorit të muzikës në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve. Njëkohësisht, u angazhua seriozisht në veprimtari studimore e publicistike, si dhe në mësimdhënie në Liceun Artistik «Jordan Misja». Ndërkaq, nisi edhe kompozimet e para.
Në vitin 1958 u emërua drejtor i Teatrit të Operës dhe Baletit. Në këtë detyrë, dha kontribut në konsolidimin e institucionit, në rritjen e nivelit artistik të trupës dhe në vënien në skenë të operave të mëdha botërore, si Traviata, Madamë Baterflaj, Berberi i Seviljes, Karmen e të tjera.
Krahas tyre, u nxitën dhe u vunë në skenë edhe vepra të kompozitorëve shqiptarë, si operat Lulja e Kujtimit dhe Mrika, si dhe baletet Halili dhe Hajria, Delina etj.
Më 1962, ndërsa ishte drejtor i Teatrit të Operës dhe Baletit, Alberti mori përsipër edhe drejtimin e Konservatorit Shtetëror, duke qenë njëkohësisht ideatori dhe nismëtari i hapjes së tij.
Ky institucion hodhi themelet e arsimit të lartë muzikor në Shqipëri. Konservatori u vendos në të njëjtën godinë me Teatrin e Operës dhe Baletit, gjë që përbënte një avantazh për studentët, të cilët mund të ndiqnin veprimtaritë artistike që zhvilloheshin në skenën e Operas.
Në një kohë kur mungonin edhe bazat materiale të nevojshme për zhvillimin normal të mësimit, Alberti dhe pedagogë të tjerë vunë në dispozicion partiturat dhe bibliotekat e tyre personale.
Megjithëse i ngarkuar me dy përgjegjësi të rëndësishme, ai nuk hoqi dorë nga mësimdhënia, duke dhënë leksione në muzikologji dhe harmoni.
Në se shkolla shqiptare e muzikës, do të arrinte brenda një kohe të shkurtër standarde të caktuara artistike, veçanërisht impresionuese për një vend të vogël e me tradita të pakta paraprirëse në arsimin e lartë muzikor, siç ishte Shqipëria, një meritë specifike i duhet njohur drejtuesit dhe pedagogut Albert Paparisto, ka thënë studiuesi Spiro Kalemi.
Ai karakterizohej nga serioziteti në punë, profesionalizmi i lartë dhe një autoritet i jashtëzakonshëm.
Muzikologia Ilirjana Dema është shprehur se ai kishte një autoritet të padiskutueshëm, nuk fyente njeri dhe nuk e ngrinte kurrë zërin, sepse nuk kishte nevojë ta ngrinte.
Ndërsa Spiro Kalemi, ka theksuar se ky autoritet nuk buronte nga detyra që kryente, por nga qëndrimi, vizioni i gjerë dhe fjala e ndërhyrjet e tij, gjithmonë të argumentuara e të arsyetuara.
NJË VLERËSIM QË VJEN NGA KOHA
Më 10 maj 2022, Albert Paparistos iu akordua nga Universiteti i Arteve titulli i lartë “Doctor Honoris Causa”,me motivacionin zyrtar:
“Pedagog dhe themelues i Konservatorit Shtetëror të Tiranës, si dhe drejtor i parë i këtij konservatori. Themelues i Muzikologjisë Shqiptare, me kontribut të madh e të jashtëzakonshëm në shkollën e parë shqiptare për muzikën, si dhe shembull për të rinjtë që kanë zgjedhur të jenë e nesërmja e muzikës shqiptare.”
Më 23 shtator 2026, figura e profesor Albertit u përjetësua edhe në një pullë poste shqiptare, duke u bërë pjesë e kujtesës filatelike të vendit.
Duke iu kthyer episodit të fshatarit nga Burreli me të birin, më ka bërë përshtypje bindja e prof. Paparistos se talenti mund të lindë kudo dhe meriton të zbulohet.
Ndoshta, kjo është një nga trashëgimitë më të bukura që ai na la: besimi te njeriu, te muzika dhe te mundësitë që mund të çelen kur dikush arrin të shohë përtej asaj që duket në pamje të parë.
Vepra e Albert Paparistos nuk është hulumtuar plotësisht. Janë me dhjetëra kompozime të tij që kanë parë prej kohësh dritën e diellit dhe disa prej tyre luhen nga studentët në shkollat e muzikës. Megjizhatë, ende ka mjaft të tjera që presin të zbulohen, të studiohen dhe t’u bashkohen veprave tashmë të njohura.
Kujtimi për të nuk është thjesht një kthim pas. Është edhe një mënyrë për t’ua përcjellë brezave të rinj vlerat që ai përfaqësoi.