Luli Progni/

Kjo është një fotografi e djeshme e ambasadorit të Bashkimit Evropian në Shqipëri Silvio Gonzato, në ambjentet e burgut të Spaçit, në përvjetorin e revoltës së të burgosurve në vitin 1973. Prania e e ambasadorit të Bashkimit Evropian në Shqipëri, Silvio Gonzato, në Burgun e Spaçit, është më shumë se një gjest diplomatik, është një akt respekti njerëzor dhe moral për mijëra shqiptarë që u vranë, u burgosën, u internuan dhe u persekutuan nga shteti i tyre gjatë diktaturës. Nuk është hera e parë që ambasadori shkon në Spaç dhe vende të tjera të kujtesës.

Ai mbetet i angazhuar seriozisht për të dëgjuar vuajtjet e të mbijetuarve të diktaturës, shpesh duke u përlotur para historive dhe dramës së tyre shkaktuar nga dhuna e diktaturës komuniste. Jo vetëm i ka dëgjuar, por ka kërkuar nga institucionet shqiptare të respektohen të drejtat e tyre. Përmes angazhimit në mbrojtje të kësaj shtrese dhe pasardhësve të tyre, ai na kujton se dinjiteti i viktimave dhe e vërteta nuk janë thjesht çështje të së kaluarës, por themele të një shoqërie demokratike.

Nuk e di se sa dhe si e kanë dëgjuar drejtuesit e shtetit dhe politikës dhe nëse do ta reflektojnë këtë apel të vazhdueshëm të ambasadorit, por unë kam një falënderim dhe mirënjohje për ambasadorin Silvio Gonzato, për ndjeshmërinë dhe përfshirjen e tij në mbrojtje të kauzës së të përndjekurve politikë në diktaturë. E falënderoj me shumë mirënjohje si pasardhëse e gjyshërve të pushkatuar dhe e prindërve të dënuar me burg e internim, por edhe si gazetare dhe qytetare e këtij vendi, që prej 35 vitesh pret ende të respektohen të drejtat dhe dinjiteti njerëzor në një sistem që e quajmë demokraci, por nga standardet e së cilës mbetemi larg.

Prof. Dr. Muhamet Racaj/

Deklarata e zëvendësndihmës-sekretarit të përgjithshëm të NATO, Kevin Hamilton, nuk duhet parë vetëm si një deklaratë diplomatike rutinore, por si një paralajmërim serioz strategjik për institucionet e sigurisë në Kosovo dhe në gjithë Ballkanin Perëndimor. Ky mesazh vjen në një kohë kur arkitektura globale e sigurisë po përballet me transformime të mëdha gjeopolitike dhe kur format moderne të konfliktit po zhvendosen nga fushëbetejat klasike në hapësirën informative, kibernetike dhe psikologjike.

Sot, luftërat nuk zhvillohen vetëm me tanke, raketa dhe armatime konvencionale. Shekulli XXI ka sjellë një dimension të ri të konfliktit – luftën hibride. Në këtë formë të përballjes strategjike përdoren dezinformimi, propaganda, manipulimi mediatik, sulmet kibernetike, instrumentalizimi i tensioneve politike dhe etnike, si dhe ndikimi përmes rrjeteve sociale dhe aktorëve të ndryshëm politikë apo ekonomikë. Qëllimi nuk është domosdoshmërisht pushtimi territorial, por dobësimi i stabilitetit institucional, krijimi i pasigurisë dhe cenimi i besimit të qytetarëve ndaj shtetit dhe aleatëve ndërkombëtarë.

Në këtë kontekst, paralajmërimi i NATO-s lidhet drejtpërdrejt me rritjen e aktiviteteve hibride të Rusis në rajon. Ballkani Perëndimor historikisht ka qenë hapësirë e interesave gjeopolitike dhe rivaliteteve ndërkombëtare, ndërsa sot vazhdon të mbetet zonë ku aktorë të jashtëm tentojnë të zgjerojnë ndikimin e tyre politik dhe strategjik. Përmes dezinformatave, narrativave propagandistike dhe mbështetjes së elementeve destabilizuese, synohet krijimi i tensioneve dhe pengimi i proceseve euroatlantike në rajon.

Kosova mbetet veçanërisht e ekspozuar ndaj këtyre sfidave për shkak të pozitës së saj gjeostrategjike dhe orientimit të qartë pro-perëndimor. Partneriteti i ngushtë me SHBA-të,dhe NATO-n e bën Kosovën objektiv të vazhdueshëm të propagandës dhe fushatave destabilizuese që synojnë dobësimin e stabilitetit të brendshëm dhe krijimin e krizave politike e sociale. Kjo është veçanërisht e dukshme në momentet e tensioneve në veri të vendit, ku shpesh shfaqen operacione të koordinuara informative dhe propagandistike me qëllim destabilizimin e situatës së sigurisë.

Prandaj, deklarata e NATO-s duhet të kuptohet si thirrje për vigjilencë të shtuar institucionale dhe shoqërore. Institucionet e sigurisë në Kosovë duhet të forcojnë kapacitetet e inteligjencës, sigurisë kibernetike dhe komunikimit strategjik, ndërsa bashkëpunimi me aleatët ndërkombëtarë duhet të intensifikohet edhe më shumë. Po aq e rëndësishme është edhe edukimi i qytetarëve për të identifikuar dezinformimin dhe propagandën, sepse lufta hibride synon pikërisht manipulimin e perceptimit publik dhe krijimin e përçarjeve të brendshme.

Në rrethanat aktuale ndërkombëtare, ruajtja e stabilitetit në Kosovë dhe në Ballkanin Perëndimor mbetet interes strategjik jo vetëm për NATO-n, por për gjithë botën demokratike. Çdo destabilizim në rajon mund të përdoret nga aktorë të jashtëm për zgjerim të ndikimit të tyre politik dhe gjeopolitik. Pikërisht për këtë arsye, paralajmërimi i NATO-s duhet të merret me seriozitet maksimal dhe të shërbejë si moment reflektimi për forcimin e sigurisë kombëtare dhe qëndrueshmërisë shtetërore të Kosovës.

Nga Resul Jusufi/

Si artist dhe vëzhgues i shoqërisë, e shoh politikën jo si garë pushteti, por si pasqyrë të gjendjes morale të një shoqërie. Ky shkrim nuk buron nga interesi politik, por nga dëshira për të parë një shtet normal, të drejtë dhe pa korrupsion, ku qytetarët trajtohen në mënyrë të barabartë. Në këtë kërkim për një model më të drejtë shoqëror, figura e Albin Kurtit më është dukur një pikë referimi që meriton reflektim. Nga këndvështrimi prej artisti, gjërat i shikoj në rrafshin njerëzor dhe filozofik, dhe mbi këtë e bëj edhe vëzhgimin e shoqërisë. E kam besuar gjithmonë se figurat publike mund të kuptohen më qartë përmes karakterit sesa përmes propagandës. Politika shpesh prodhon zhurmë, bllokime dhe debate sterile, por karakteri i një njeriu shfaqet në mënyrën si ai reagon ndaj presionit, ndaj pushtetit, ndaj privilegjit dhe ndaj kohës. Pikërisht për këtë arsye, figura e Albin Kurtit mbetet një nga fenomenet më të veçanta politike në hapësirën shqiptare të pasluftës.

Në një realitet ku politika është parë për vite me radhë si instrument përfitimi personal, Albin Kurti u shfaq si një figurë që ndërtoi identitetin e vet mbi refuzimin e këtij modeli. Kjo nuk do të thotë se ai është i pagabueshëm apo se çdo vendim i tij duhet pranuar pa kritikë. Përkundrazi, çdo figurë politike duhet t’i nënshtrohet debatit publik. Megjithatë, ekziston një dallim thelbësor mes një politikani që ndryshon bindjet sipas interesit dhe një politikani që përpiqet ta ruajë boshtin moral të bindjeve të veta edhe kur kjo ka kosto personale. Në rastin e Kurtit, ajo që bie më shumë në sy është vazhdimësia e vizionit të tij politik.

Në shoqëritë e brishta, njerëzit shpesh e humbasin besimin se politika mund të ketë dimension moral. Korrupsioni i vazhdueshëm, nepotizmi dhe pazaret e heshtura krijojnë idenë se çdo pushtet është i njëjtë. Pikërisht në këtë pikë, rëndësia e një figure si Kurti nuk lidhet vetëm mediatikisht me programin e tij politik, por me faktin se ai përfaqëson një përpjekje për ta rikthyer nocionin e përgjegjësisë morale në jetën publike. Ai nuk e ndërtoi karrierën e tij duke premtuar rehati politike për elitën, bllokun e vjetër apo oligarkinë, por duke sfiduar mënyrën tradicionale se si është ushtruar pushteti në Kosovë.

Një nga elementet më domethënëse të karakterit të tij mbetet përvoja e burgosjes gjatë regjimit serb. Ai kishte bindje politike të formuara edhe para kësaj periudhe, por izolimi dhe presioni i burgut i kanë thelluar dhe testuar ato në mënyrë të veçantë. Kjo përvojë ka ndikuar në mënyrën si ai e koncepton raportin mes lirisë, shtetit dhe përgjegjësisë publike, duke forcuar bindjen se dinjiteti njerëzor dhe liria politike nuk mund të mbrohen mbi frikën apo nënshtrimin. Ky aspekt nuk duhet parë si romantizim i vuajtjes, por si një mënyrë për të kuptuar se si sprovohen dhe formohen bindjet e një figure politike në kushte të një presioni ekstrem. Në këtë kuptim, shteti nuk shihet si pronë personale, por si strukturë që duhet mbrojtur nga deformimi moral. Pikërisht këtu qëndron dallimi mes pushtetit si privilegj dhe pushtetit si përgjegjësi.

Një tjetër dimension i rëndësishëm është mënyra se si Kurti ka ndikuar në transformimin e kulturës politike në Kosovë. Për shumë vite, qytetari ishte mësuar të mos kërkonte llogari. Politika funksiononte mbi bindjen se populli harron shpejt dhe se sistemi nuk ndryshon kurrë. Kurti e prishi këtë qetësi të rreme duke futur në qendër të debatit tema që shpesh shmangeshin: korrupsionin sistematik, kapjen e institucioneve dhe raportin e drejtpërdrejtë midis shtetit dhe qytetarit.

Kjo nuk ndodhi vetëm përmes fjalimeve politike, por përmes krijimit të një kulture tjetër qytetare. Ai i shtyu njerëzit të mendojnë për politikën jo si spektakël, por si përgjegjësi kolektive. Një pjesë e madhe e shoqërisë filloi të kuptojë se demokracia nuk matet vetëm me zgjedhje, por me aftësinë për të kërkuar transparencë dhe llogaridhënie.

Lufta kundër korrupsionit përbën një tjetër shtyllë të rëndësishme të filozofisë së tij politike. Korrupsioni nuk është vetëm çështje vjedhjeje financiare; ai është një proces që shkatërron vetë idenë e shtetit. Kur qytetari humbet besimin se drejtësia funksionon njësoj për të gjithë, atëherë shteti fillon të zbrazet nga kuptimi moral. Institucionet mund të ekzistojnë formalisht, por ato nuk kanë më autoritet etik.

Në këtë kuptim, rëndësia e integritetit personal të liderit bëhet vendimtare. Nuk mund të ndërtohet një sistem i drejtë nga njerëz që vetë jetojnë mbi privilegjin dhe abuzimin. Kurti ka krijuar perceptimin e një politikani që jeton relativisht thjeshtë dhe që nuk e përdor pushtetin për luks personal. Shpesh pasuria e politikanëve rritet paralelisht me varfërinë e qytetarëve; kjo krijon një kontrast të fortë simbolik. Edhe kundërshtarët e tij politikë e kanë pasur të vështirë ta akuzojnë për korrupsion personal, dhe ky është një element që i jep peshë morale figurës së tij.

Megjithatë, çdo analizë serioze duhet të pranojë se idealizimi absolut i çdo lideri është i rrezikshëm. Shoqëritë demokratike nuk ndërtohen mbi adhurimin e individëve, por mbi forcimin e institucioneve. Prandaj, rëndësia e Kurtit nuk duhet parë si nevoja për një shpëtimtar politik, bllokues apo messia, por si mundësia për të krijuar standarde të reja të përgjegjësisë publike. Nëse një lider arrin të krijojë institucione që funksionojnë edhe pa praninë e tij, atëherë ai ka ndërtuar diçka më të madhe se karriera personale.

Në thelb, figura e Albin Kurtit nuk mund të kuptohet vetëm përmes suksesit elektoral apo debatit të përditshëm politik. Ajo duhet parë si pjesë e një përplasjeje më të thellë midis dy mënyrave të të kuptuarit të shtetit: shtetit si mjet për kontroll dhe shtetit si hapësirë drejtësie. Kjo është arsyeja pse debati rreth tij shpesh kalon kufijtë e politikës tradicionale dhe hyn në territorin e etikës, filozofisë dhe kulturës qytetare.

Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është nëse një lider duhet mbështetur verbërisht apo kundërshtuar verbërisht. Pyetja reale është nëse një shoqëri ka ende aftësinë të dallojë ndryshimin midis interesit personal dhe bindjes morale. Në kohë kur cinizmi politik është bërë pothuajse normalitet, ekzistenca e figurave që përpiqen të ruajnë koherencën morale mbetet e rëndësishme. Historia nuk i kujton njerëzit vetëm për pushtetin që kanë mbajtur, por për mënyrën se si e kanë përdorur atë. Pikërisht këtu qëndron arsyeja pse figura e Albin Kurtit vazhdon të mbetet objekt reflektimi politik, filozofik dhe njerëzor.

Rafaela Prifti/

Në stadiumin legjendar të Bronksit u manifestua pikëpjekja e sportit, përkatësisë dhe integrimit të komunitetit shqiptar në Nju Jork. Për herë të parë Nata e Trashëgimisë Shqiptare (Albanian Heritage Night) u festua nga qindra shqiptaro-amerikanë në arenën monumentale, ku kombinoheshin bluzat me vijat e holla klasike të skuadrës me flamuj kuqezi e kapele me logon e Yankees dhe shqiponjën anash. Kjo është hera e parë që skuadra vendase ia kushton një ndeshje të tërë komunitetit shqiptar-amerikan. Një bashkësi shumë dinamike në metropolin e madh, shqiptarët e kanë përqafuar bejsbollin si sport, por edhe si simbol të identitetit të tyre të ri amerikan. Stadiumi në Bronx, lagje me prani historike shqiptare, dhe “shtëpia” e skuadrës vendase nderuan trashëgiminë shqiptare në Nju Jork “Kryeqyteti i shqiptarëve në Amerikë”, në sajë të një partneriteti me NY Yankees të mundësuar nga Rrënjët Shqiptare – Albanian Roots.

Shoqata jofitimprurëse e regjistruar në 2011 është veçanërisht e njohur si promotore e organizimit të Paradës Shqiptare në Nju Jork, që do mbahet në 20 qershor, 2026 në Manhattan. Për Natën shqiptare tek Yankees mbrëmë në 19 maj, Rrënjët Shqiptare – Albanian Roots i patën ftuar tifozët dhe mbështetësit në faqen e internetit për bileta me përfitime si qasje “VIP”-i në fushë dhe kapele ekskluzive me numër të kufizuar të New York Yankees me logo dhe shqiponjë. Mbrëmë familjet shqiptare ishin pjesë e një faqe të re historie në fushën e stadiumit, ku New York Yankees fituan 5-4 kundër Toronto Blue Jays. Përpara lojës nxënës, prindër e mësues parakaluan në një “Paradë shqiptare” brenda stadiumit. Ndër pjesëmarrësit kishte vatranë dhe Ambasadorë të Kulturës Shqiptare në diasporë si Gëzim Nika, Drejtues i Degës së Vatrës Hudson Valley dhe Angjelina Xhara, Mjeshtre e Madhe, bashkë me familjarë, të cilët ndiheshin krenarë për këtë nderim të trashëgimisë shqiptare.

Për mua, që nuk jam tifoze bejsbolli, ishte pikërisht kapelja që e personalizoi momentin. Mikesha ime, Lauren nga Boston, e bleu biletën në shenjë nderimi për familjarin e saj të ndjerë z. Ted Gregory, shqiptar-amerikan njujorkez dhe sportdashës. Nga ndeshja e fundit në stadiumin e ri Yankees, atë e bir, z. Ted dhe Michael, morën pak nga dheu i fushës për të ruajtur kujtimin e lidhjes me sportin e bejsbollit. Plotësimi i porosisë së kapeles për familjen Gregory ishte përjetim emocional i trashëgimisë për mua, ndërsa manifestimi i krenarisë shqiptare dhe mbështetja për skuadrën vendase meritojnë brohoritje që thyejnë çdo rekord.

Një ftesë për shqiptarët e Amerikës