Klubi “Bashkimi” u themelua në Manastir më 31 korrik 1908 nga atdhetarët Fehim Zavalani dhe Gjergj Qiriazi, në një kohë kur shqiptarët po përballeshin me sfida të mëdha për ruajtjen e gjuhës dhe kulturës së tyre kombëtare brenda Perandorisë Osmane. Themeluesit e tij, të frymëzuar nga ideali i Rilindjes Kombëtare, e ngritën këtë klub si një qendër të mendimit dhe veprimit patriotik, ku u mblodhën intelektualë, veprimtarë dhe përfaqësues të shtresave të ndryshme të shoqërisë shqiptare. Qëllimi i tij ishte i qartë: përhapja e gjuhës shqipe, hapja e shkollave kombëtare, botimi i librave dhe gazetave në shqip, si dhe organizimi i mbledhjeve e aktiviteteve që do të forconin ndërgjegjen kombëtare.

Anëtarët e klubit përbëheshin nga figura të shquara të kohës, përfshirë mësues, shkrimtarë dhe aktivistë kombëtarë si Mit’hat Frashëri, Bajo Topulli, Shahin Kolonja dhe të tjerë. Përpjekjet e tyre përmes Klubit Shqiptar të Manastirit ndikuan jo vetëm në edukimin dhe kultivimin e kulturës kombëtare, por edhe në krijimin e një platforme politike për autonominë dhe të drejtat e shqiptarëve. Në këtë vatër u kristalizua ideja e bashkimit shpirtëror dhe kulturor të shqiptarëve, duke u bërë një forum i gjallë ku u diskutuan çështje të arsimit, të gjuhës dhe të politikës kombëtare.

Pikërisht në këtë klub u hodhën hapat për organizimin e Kongresit të Manastirit, që u mbajt në nëntor të vitit 1908, ku u vendos alfabeti i unifikuar i gjuhës shqipe, një vendim historik që i dha kombit tonë një bazë të përbashkët për arsimin dhe kulturën.

Klubi “Bashkimi” nuk ishte thjesht një organizatë lokale, por një simbol i përpjekjes së shqiptarëve për të dalë nga errësira e mohimit dhe për të ndërtuar themelet e një shteti të lirë. Ky klub, mbeti një pikë referimi e Rilindjes Kombëtare, duke përgatitur terrenin për shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912 dhe duke lënë një trashëgimi të vyer në historinë tonë kombëtare, që sot e kujtojmë me nderim si një ditë themeli të vetëdijes sonë kombëtare.

Klubi “Bashkimi” nuk ishte thjesht një organizatë lokale, por një simbol i përpjekjes së shqiptarëve për të dalë nga errësira e mohimit dhe për të ndërtuar themelet e një shteti të lirë.

Gjithashtu, ky klub përgatiti terrenin për shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912. Me rënien e Perandorisë Osmane dhe ndryshimet gjeopolitike në Ballkan, aktivitetet e klubit ranë, por trashëgimia e tij mbeti si një pikë referimi për lëvizjet kombëtare dhe kulturore shqiptar, duke lënë një trashëgimi të vyer në historinë tonë kombëtare.

www.akad.gov.al

Prof. Hasan Bello/

Protesta dhe lëvizja qytetare që vijon prej gati dy muajsh tregon se në fakt ekzistojnë dy Shqipëri dhe shoqëri shqiptare. Një e atyre që qeverisin dhe grabisin atdheun për 35 vjet, duke deformuar vullnetin popullor nëpërmjet zgjedhjeve (të trukuara), manipulimeve dhe krimit të organizuar dhe një Shqipëri reale, e cila po zhduket nga dita në ditë.

Unë jam në anën e protestuesve dhe protestues, pavarësisht jam apo s’jam dakord me ide dhe pikëpamje të ndryshme që hidhen nga folës të shumtë çdo mbrëmje.

Protesta tregoi se kombi shqiptar ndjehet i vjedhur, i grabitur, i keq qeverisur nga një grup politikanësh që prodhoi Ramiz Alia dhe ish-Sigurimi i Shtetit për të vijuar sundimin e tyre. Por, që me kalimin e kohës u konvertuan në kleptokratë dhe bashkëpunëtorë të koniukturave ballkanike dhe ndërkombëtare, duke vijuar të mbanin pushtetin në emër të stabilitetit politik. Kjo, sigurisht duke shitur interesat e shqiptarëve sa herë që u rrezikohej pushteti ose duke korruptuar me para dhe burime natyrore përfaqësues të ndryshëm të koniukturave ndërkombëtare.

Me para dhe favore, politikanët kanë korruptuar gazetarë, media dhe përfaqësues nga të gjitha shtresat, që sidoqoftë përbëjnë pakicën e shoqërisë, për t’i mbushur mendjen popullit se protestuesit janë përfaqësues të shteteve dhe agjenturave të ndryshme. Jo! Në të vërtetë janë ata që po e shkatërrojnë këtë komb nga dita në ditë. Protestuesit përbëjnë ajkën dhe palcën e kombit.

Rafaela Prifti/

Mbrëmë mundësia apo shansi për këtë mbeti i hapur. Takimi dhe debati publik të enjten, më 23 korrik 2026, me gjashtë kandidatët garues për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së nuk nxori asnjërin prej tyre në krye të garës. Temat kyçe ishin zgjidhja e krizave dhe konflikteve globale, autoriteti moral dhe diplomacia, reformat dhe reformimi i Organizatës së Kombeve të Bashkuara përballë defiçiteve serioze buxhetore, qasja konstruktive ndaj sfidave aktuale, diversiteti.

Risia e këtij debati është shumica numerike e kantidateve femra, (katër nga gjashtë prej atyre në podium) që e vuri në qendër të vëmendjes temën e diversitetit duke rritur mundësinë për të pasur për herë të parë në 80 vite të historisë së OKB-së një Sekretare të Përgjithshme.

Kryetari i Asamblesë së Përgjithshme ishte “nikoqiri” i takimit 90 minutash që transmetohej drejtpërdrejt nga Bloomberg TV dhe UN Web TV.

Garuesit mbrëmë: Michelle Bachelet Jeria (Kili) – ish Presidente e Kilit dhe Drejtuese e Agjencisë së OKB për të drejtat njerëzore.

María Fernanda Espinosa Garcés (Ekuador): Ish Kryetare e Asamblesë së Përgjithshme të OKB dhe Ministre e Jashtme e vendit

Rafael Mariano Grossi (Argjentina), Drejtori i Përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisê Atomike

Rebeca Grynspan Mayufis (Kosta Rika): Sekretare e Përgjithshme e OKB-së për Marrëdhëniet Tregtare dhe Zhvillimin.

Carolyn Rodrigues-Birkett (Gujana): Ambasadore e Përhershme e Gajanës pranë OKB-së

Macky Sall (Senegal): Ish President i Senegalit dhe Kryetar i Unionit African.

Pas debatit dhe prezantimit të vakët publik të mbrëmshëm, nisin seleksionimet me dyer të mbyllura. Këshilli i Sigurisë i OKB-së prej 15 vendeve anëtare fillon filtrimin në fund të këtij muaji. Kandidati i përzgjedhur prezantohet formalisht në fund të dhjetorit 2026 dhe merr detyrën nga Sekretari i Përgjithshëm Antonio Gutierrez në 1 janar 2027.

Duke qenë se të paktën dy nga garuesit nuk kanë marrë as mbështetjen e vendeve të tyre dhe se OKB-ja është në një krizë ekistenciale, të gjashtë kandidatët e gjetën veten më shumë në pozita mbrojtëse me përgjigje të balancuara për të mos dalë nga loja në këtë fazë. Për fat, kjo u hap rrugën kandidatëve të tjerë. Nuk është sekret që President Trump po e bën të njohur parapëlqimin e tij per Infantino-n, zvicerano-italianin në krye të FIFA-s.

Garuesit që hyjnë “në fushë” tani mund të kenë madje edhe një zar rezervë si zgjidhje apo kandidat kompromisi.

Pyetja është, a ka ardhur momenti të mendojmë apo edhe të kërkojmë të propozojmë një kandidati/e shqiptare ose me origjinë shqiptare?

Mimoza Dajçi/

Duke ju referuar arritjeve dhe sukseseve të gruas shqiptare në SHBA, dhe përfshirjes së saj në sistemin administrativ amerikan, edhe ne si femra krenohemi me vajzën nga Vlora, i cila në moshë fare të re u shkëput nga familja dhe Shqipëria për të vazhduar studimet në Kanada e më pas në SHBA.

Quhet Mira Murati, inxhinire e njohur shqiptare e teknologjisë dhe drejtuese biznesi, më së shumti e njohur për rolin e saj si ish Drejtore e Teknologjisë (CTO) në kompaninë e njohur të inteligjencës artificiale, OpenAl. Emri i saj radhitet në listën e “100 femrave më të fuqishme në biznes”.

Mira Murati njihet si një nga figurat më me ndikim global në zhvillimin e etikës së inteligjencës artificiale. Përpara se të hynte në fushën e inteligjencës artificiale të avancuar, ajo punoi në Tesla si menaxhere e lartë produkti, ku udhëhoqi zhvillimin e makinës Model X, dhe punoi në zhvillimin e realitetit virtual (VR/AR).

Për kompaninë OpenAl, punoi që nga viti 2018, ku mori ngritje në detyrë si Shefe e CTO, dhe udhëhoqi skuadrat që zhvilluan produkte revolucionare si ChatGPT.DALL-E (gjeneruesi i imazheve) dhe Sora (gjeneruesi i videove). Atë kohë Mira Murati komentoi rreth humbjes së mundshme të vendeve të punës krijuese për shkak të IA-së, Në nëntor të vitit 2023, shërbeu pak ditë si CEO e përkohëshme e kompanisë, ku mbikqyri krijimin chatbot-it që ndryshoi botën, duke arritur mbi 100 milionë përdorues në vetëm dy muaj.

Tek kompania e GPT- 4, Mira Murati punoi në kërkime për sigurinë në sistemin më të fuqishëm gjuhësor të kohës. Në shtator të vitit 2024, largohet nga OpenAl për të eksploruar projekte të reja personale dhe profesionale. Ajo njihet si një nga zërat globale më aktive për vendosjen e rregullave të etikës në zhvillimin e inteligjencës artificiale.

Mira Murati është Drejtore Ekzekutive (CEO) e Kompanisë së re të inteligjencës artificiale “Thinking Machines Lab”, kompani e cila ka tërhequr vëmendje të madhe në industrinë teknologjike dhe ka mbledhur investime kryesore nga fondet dhe kompanitë më të mëdha globale. Sipas medias së shkruar “Thinking Machines Lab”, është një kompani – startup amerikan i Inteligjencës Artificiale, e udhëhequr nga Mira Murati, vendosur në San Francisko dhe e strukturuar si një korporatë për përfitime publike.

Artan Nati/

Le ta shtrojmë pyetjen troç, pa dorashka. Pse, pas më shumë se pesëdhjetë ditësh protestash të “Revolucionit të Flamingove”, sheshet ende nuk janë mbushur me qindra mijëra njerëz? Pse shumica vazhdon ta shohë revoltën nga celulari, sikur të ishte një serial telenovelash turke dhe jo historia që po shkruhet para syve të tyre. Dhe menjëherë pas kësaj shtrohet pyetja edhe më e bezdisshme. Mos vallë problemi nuk është vetëm politika? Mos vallë problemi jemi edhe ne? Sepse është shumë e lehtë ta shpallësh politikanin fajtor universal. Është shumë më e vështirë të pyesësh veten nëse sistemi ushqehet edhe nga zakonet tona, nga kompromiset tona të vogla dhe nga gatishmëria jonë për ta zëvendësuar ligjin me mikun, meritën me ndërhyrjen dhe të vërtetën me rehatinë. Ne e urrejmë korrupsionin. Vetëm se, në praktikë, besojmë se gjithçka shkon më mirë kur lubrifikohet siç duhet. Kur korrupsioni është i tjetrit, quhet krim. Kur është i yni, quhet hall, nder, mik, mundësi ose: “S’kishte rrugë tjetër”, apo: “Zgjodha të keqen më të vogël.” Korrupsioni është tragjedia jonë morale. Por çdo ditë zgjedhim mes ndryshimit të botës në protestë dhe marrjes së një certifikate mjekësore fallco nga kushëriri ynë. Ndoshta nuk jetojmë vetëm në një shtet të korruptuar. Ndoshta jetojmë në një kulturë që shpesh e toleron korrupsionin derisa ai të prekë xhepin tonë.

Pastaj pyesim: “Pse nuk bashkohen njerëzit me protestën?” Ndoshta sepse revolta kërkon sakrificë, ndërsa ne jemi mësuar me përshtatjen. Protestat kërkojnë qytetarë dhe intelektualë, ndërsa sistemi prodhon klientë besnikë, politikanë dhe analistë. Dhe, të jemi të sinqertë, askush nuk ngre krye kundër qeverisë kur ende shpreson se ajo do t’i hedhë një kockë falas.

Intelektuali që pret të tjerët të bëjnë historinë

Po ndiqja një intervistë në “Arnautistan”, ku Mustafa Nano bisedonte me Kastriot Çipin, një nga drejtuesit e protestës. Në një moment, biseda mori një kthesë që, për mendimin tim, foli më shumë për krizën e elitës sonë intelektuale sesa dhjetëra libra sociologjie apo analizash “intelektuale”.

Mustafa Nano shtroi një pyetje që, në sipërfaqe, tingëllon logjike: “Pse nuk krijoni një parti të re? Kjo është rruga për të ndryshuar sistemin.” Kastriot Çipi iu përgjigj me një pyetje shumë më të pakëndshme:

“Po ti, si intelektual, pse nuk bashkohesh?”

Nano u përgjigj qetësisht: “Nuk kam energji. Por ju kam mbështetur.” E mbylla televizorin, sepse ishte një shaka tragjike që “Eureka!” e madhe e inteligjencës shqiptare ishte thjesht një flamur i bardhë, një dorëzim pa kushte, i mbështjellë me një inkurajim të sjellshëm. Ndoshta kjo është fjalia më e sinqertë që është thënë prej kohësh në televizionet shqiptare. Sepse ajo nuk flet vetëm për një njeri, ajo flet për një mentalitet. Është filozofia e intelektualit spektator.

Ai analizon, komenton, kritikon dhe këshillon. Por, kur historia troket në derë, përgjigjja është: “Nuk kam energji.” Intelektuali, por edhe qytetari i virtytshëm, jo vetëm që e di se çfarë është gjëja e mirë për të bërë, por është edhe i lidhur emocionalisht me të. Pikërisht kur arsyeja takohet me emocionin, aty lind mençuria e intelektualit. Atëherë lind pyetja tjetër: Nëse intelektuali nuk ka energji për të marrë pjesë në jetën publike, kush duhet ta ketë? Shitësi i byrekëve apo punëtori i ndërtimit? Studenti apo pensionisti? Nëse ata gjejnë energji për të protestuar pas një dite pune, pse njeriu që jeton nga idetë nuk gjen energji për t’i mbrojtur ato? Në fund të fundit, energjia nuk është naftë. Nuk nxirret nga nëntoka. Ajo vjen nga bindja, nga përgjegjësia dhe nga ndërgjegjja. Historia nuk i ka njohur intelektualët si komentatorë të realitetit, por si njerëz që kanë hyrë në konflikt me realitetin.

Volteri nuk tha: “Nuk kam energji.” As Emile Zola nuk tha: “Nuk kam +energji.” Po ashtu, Aleksandër Solzhenicini nuk tha: “Nuk kam energji.” Ata paguan një çmim të lartë për idetë e tyre. Kjo është arsyeja pse kujtohen. Në Shqipëri, ndërkaq, kemi shpikur një zanat të ri: intelektualin arbitër. Ai nuk hyn kurrë në fushë; fishkëllen, jep kartonë dhe shpall fitues. Analizon skemat taktike, por nuk prek topin. Sepse arbitri nuk djersitet; ai vetëm gjykon. Dhe sa më gjatë zgjat ndeshja, aq më i bindur bëhet se pa fishkëllimën e tij nuk mund të luhet futboll. Kjo është ndoshta sëmundja më e madhe e elitës sonë. Kemi shumë njerëz që dinë të shpjegojnë pse të tjerët nuk po bëjnë mjaftueshëm. Kemi shumë pak njerëz që pyesin: “Po unë, çfarë po bëj?” Pyetja “Pse nuk krijoni një parti?” është legjitime.

Por ajo bëhet shumë më e rëndë kur vjen nga dikush që e përjashton veten nga çdo përgjegjësi aktive. Është si të shohësh një njeri në breg të lumit që i thërret dikujt që po mbytet: “Duhet të notosh më mirë!” Dhe kur e pyesin: “Po ti pse nuk hyn në ujë?” Ai përgjigjet: “Ju mbështes moralisht.” Kjo nuk është domosdoshmërisht mungesë patriotizmi. Është diçka më e rafinuar. Është patriotizëm pa kosto. Patriotizëm që jeton në studio televizive. Patriotizëm që prodhon analiza, por rrallë prodhon angazhim. Patriotizëm që ndihet komod në rolin e gjykatësit, sepse gjykatësi nuk rrezikon të humbasë. Por këtu lind pyetja thelbësore. Kush është intelektuali? A është ai njeriu që ka shumë libra në bibliotekë? Ai që flet bukur në ekran? Ai që citon filozofë? Apo ai që, në çastin kur ndërgjegjja përplaset me komoditetin, zgjedh ndërgjegjen? Sepse detyra e parë e intelektualit nuk është të ketë gjithmonë të drejtë.

Detyra e tij është të mos e lërë të vërtetën vetëm. Jo të bëhet zëdhënës i një partie. Jo të bëhet tribun i një turme. Por të jetë i gatshëm të dalë nga rehatia e studios dhe të paguajë çmimin e ideve që mbron. Nëse intelektuali kërkon vazhdimisht që të tjerët të veprojnë, ndërsa vetë rezervon për vete rolin e komentatorit, ai mund të jetë një analist i shkëlqyer. Por historia rrallë i mban mend komentatorët, as ata që i bashkohen protestës pesë minuta para fundit vetëm për t’u shpallur heronj. Ajo mban mend ata që, kur erdhi momenti, zbritën nga auditorët dhe hynë në fushë. Ata janë heronjtë e vërtetë.

Ndoshta problemi ynë më i madh nuk është mungesa e heronjve. Është dashuria jonë për legjendat. Ne shpesh preferojmë një histori të bukur sesa një histori të vërtetë. Një biografi të zbukuruar me tone heroizmi sesa një të vërtetë që na tregon edhe frikën, edhe kompromiset, edhe heshtjet. E vërteta nuk të lejon të ndihesh gjithmonë krenar. Por vetëm mbi të vërtetën mund të ndërtohet një shoqëri që nuk ka më nevojë të shpikë revolucione çdo tridhjetë vjet. Pyetja nuk është nëse Shqipëria ka intelektualë të vërtetë apo jo. Pyetja është shumë më thelbësore: A jemi gati të heqim dorë nga përfitimet e vogla që na lidhin me sistemin, për të fituar një shoqëri më të drejtë? Sepse çdo revolucion fillon duke rrëzuar një pushtet. Por fiton vetëm kur arrin të ndryshojë karakterin qytetar të shoqërisë dhe raportin e saj me të vërtetën.