Studim nga Rafael Floqi/

Figura e Gjergj Bashtës (ital. Giorgio Basta) përfaqëson një nga shembujt më domethënës të komandantit arbëresh në shërbim të fuqive të mëdha evropiane të shekujve XVI–XVII. I lindur në një familje shqiptare të Italisë së Jugut, i formuar në shkollën ushtarake të Spanjës dhe Flandrës, dhe i afirmuar si gjeneral i Habsburgëve në Hungari e Transilvani, Bashta mishëron kalimin nga kondotieri i Rilindjes drejt gjeneralit profesionist të epokës moderne. Ky studim synon të paraqesë një trajtim të integruar të jetës, veprimtarisë ushtarake, rolit politik dhe trashëgimisë teorike të Gjergj Bashtës, duke e analizuar atë si figurë historike komplekse: njëkohësisht strateg i aftë, administrator perandorak i pamëshirshëm dhe autor i rëndësishëm i doktrinës ushtarake evropiane.

1. Hyrje: një arbëresh në qendër të historisë evropiane

Historia e Evropës së hershme moderne nuk mund të kuptohet pa rolin e diasporave ushtarake, ndër të cilat arbëreshët zënë një vend të veçantë. Pas rënies së trojeve shqiptare nën sundimin osman, mijëra shqiptarë u vendosën në Italinë e Jugut, ku ruajtën identitetin kulturor dhe u integruan fuqishëm në strukturat ushtarake të mbretërive italiane dhe të Perandorisë Spanjolle. Nga ky mjedis doli edhe figura e Gjergj Bashtës, i cili arriti një karrierë që e vendos në rangun e gjeneralëve më të njohur të kohës së tij.

Bashta nuk është thjesht një figurë ushtarake. Ai është një nyje ku ndërthuren politika perandorake, konfliktet fetare, transformimet e artit të luftës dhe tensionet etnike e shoqërore në Evropën Qendrore dhe Lindore. Për këtë arsye, vlerësimi i tij kërkon një qasje të shumëfishtë: biografike, ushtarake, politike dhe historiografike.

2. Origjina arbëreshe dhe formimi familjar

Gjergj Bashta lindi më 30 janar 1544 në Rocca, e identifikuar zakonisht me Roccaforzata (Taranto), në zonën e Terra d’Otrantos. Familja e tij i përkiste komunitetit arbëresh, të formuar nga shqiptarë të shpërngulur pas pushtimeve osmane në Ballkan. I ati, Dhimitër Bashta, ishte një shqiptar nga Epiri, i cili kishte gjetur strehë në Itali dhe kishte hyrë në shërbim të Perandorisë Spanjolle.

Dhimitëri Bashta shërbeu si oficer kalorësie në fushatat piemontese dhe më pas në Flandër, nën komandën e Dukës së Albës, një nga figurat kyçe të politikës dhe luftës spanjolle në shekullin XVI. Ky fakt e vendosi Gjergjin që në fëmijëri në një mjedis thellësisht ushtarak, ku disiplina, hierarkia dhe besnikëria ndaj sovranit përbënin vlera themelore.

Burime të ndryshme bibliografike përmendin edhe variante të tjera për vendlindjen e Bashtës (Rocca d’Arazzo në Piemonte ose San Nicola dell’Alto pranë Crotone-s), por konsensusi historiografik anon drejt origjinës së tij arbëreshe në Italinë e Jugut. Ky element etnik është i rëndësishëm, pasi shpjegon lidhjen e tij të fortë me traditën e shërbimit ushtarak si mjet integrimi dhe ngjitjeje shoqërore.

3. Hapat e parë në karrierën ushtarake

Gjergj Bashta hyri shumë herët në shërbimin ushtarak, fillimisht nën komandën e të atit. Ai u dallua për aftësi organizative dhe për disiplinë, duke u ngritur shpejt në gradën e oficerit. Pas vdekjes së Dhimitrit, Bashta shërbeu në një kompani kalorësie të drejtuar nga vëllai i madh, Nikolla, duke vazhduar traditën familjare.

Formimi i tij i hershëm ndodhi në një periudhë kur lufta evropiane po ndryshonte rrënjësisht. Kalorësia e rëndë feudale po humbiste rolin dominues, ndërsa formacionet e përziera me këmbësori të armatosur me armë zjarri po fitonin terren. Bashta u formua pikërisht në këtë tranzicion, duke përthithur risitë taktike që do ta shoqëronin gjatë gjithë karrierës së tij.

4. Shërbimi ndaj Filipit II dhe përvoja perëndimore

Karriera e Bashtës u konsolidua në shërbim të mbretit spanjoll Filipi II, një nga sundimtarët më të fuqishëm të Evropës së shekullit XVI. Ai u angazhua kryesisht në frontin francez dhe në Vendet e Ulëta (Flandër), dy teatro lufte ku ushtritë spanjolle përballeshin me kundërshtarë të fortë dhe me forma të reja të luftës.

Në vitin 1578, Bashta kaloi nën komandën e Alessandro Farneses, guvernator i Vendeve të Ulëta dhe një nga strategët më të shquar të kohës. Nën Farnesen, Bashta fitoi përvojë të drejtpërdrejtë në drejtimin e trupave të mëdha, në logjistikë dhe në manovra operative komplekse.

Kjo periudhë është thelbësore për të kuptuar zhvillimin e mendimit ushtarak të Bashtës. Pikërisht në Flandër ai filloi të eksperimentojë me përdorimin sistematik të kalorësisë së lehtë për zbulim, mbrojtje dhe goditje të shpejta. Historiografia i atribuon atij zhvillimin e ashtuquajturave scolte mobili, poste të lëvizshme që garantonin sigurinë e ushtrisë dhe parandalonin sulmet e papritura.

5. Nga Spanja te Habsburgët: ngritja në rang gjenerali

Pas vdekjes së Farneses, me rekomandimin e Filipit II, Gjergj Bashta u emërua gjeneral në ushtrinë e Perandorisë së Shenjtë Romake, në shërbim të perandorit Rudolf II. Ky kalim shënon një kthesë vendimtare në karrierën e tij, pasi e vendosi në qendër të politikës ushtarake habsburgase në Evropën Qendrore dhe Lindore.

Teatri kryesor i veprimtarisë së tij u bë Hungaria, ku Perandoria përballej me Perandorinë Osmane në një konflikt të gjatë dhe shterues, të njohur si Lufta e Gjatë (1591–1606). Në këtë luftë, Bashta u dallua si një nga komandantët më energjikë dhe më të rreptë të Habsburgëve.

Ai drejtoi operacione të rëndësishme ushtarake, duke mbrojtur territore strategjike dhe duke kundërshtuar sulmet osmane. Kronistë të kohës, si Ambrogio Merodio, e përshkruan Bashtën si “tmerri i armëve osmane”, një shprehje që dëshmon reputacionin e tij si luftëtar i pamëshirshëm dhe efektiv.

6. Transilvania: pushtet perandorak dhe konflikt politik

Në fund të shekullit XVI, pas një faze relative qetësie në frontin osman, Rudolf II i besoi Bashtës një mision të ri: konsolidimin e pushtetit perandorak në Transilvani. Ky rajon kishte një status të ndërlikuar politik, me autonomi të pjesshme dhe me sundimtarë vendas që luhateshin midis aleancave të ndryshme.

Pas abdikimit dhe rikthimit të Sigismondo Báthory-t, dhe pas ndërhyrjes së voivodës së Vllahisë, Mihai Viteazul (Mihal Trimi), Bashta u bë figura kyçe e strategjisë habsburgase. Ai luftoi fillimisht kundër Báthory-ve, më pas kundër Mihai Viteazul-it, të cilin e mposhti në Betejën e Mirăslăut (1600), dhe në fund u rreshtua përkohësisht në krah të tij kundër trupave polake. Kulmi i këtij konflikti u arrit në vitin 1601, kur pas fitores ndaj Báthory-t në Goroszló, Bashta urdhëroi vrasjen e Mihai Viteazul-it nga mercenarë nën komandën e tij. Ky akt e konsolidoi pushtetin e Habsburgëve, por njëkohësisht e damkosi Bashtën si figurë të pamëshirshme në historiografinë rumune dhe hungareze.

Në vitin 1603, Gjergj Bashta e shpalli Transilvaninë shtet vasal të Perandorisë së Shenjtë Romake. Qeverisja e tij u karakterizua nga masa drastike administrative dhe ushtarake. Ai konfiskoi tokat e fisnikëve vendas, ndërmori politika të gjermanizimit dhe rivendosi katolicizmin si fe dominuese përmes kundërreformës.

Historianë hungarezë dhe rumunë e përshkruajnë këtë periudhë si një regjim terrori. Popullsia u përball me shkatërrime ekonomike, dhunë dhe pasiguri të vazhdueshme. Disa burime flasin për humbjen e deri një të tretës së popullsisë së rajonit gjatë sundimit të Bashtës. Këto politika nxitën pakënaqësi të thellë, e cila u kanalizua në kryengritjen e udhëhequr nga István Bocskai. Kryengritja shënoi fundin e qeverisjes së Bashtës në Transilvani dhe tregoi kufijtë e dhunës si mjet stabilizimi politik.

7. Tërheqja në Pragë dhe kalimi nga lufta në teori

Pas ngjarjeve në Transilvani, Bashta u tërhoq gradualisht nga veprimtaria aktive ushtarake. Në vitin 1602 ai u shpall kont i Huszt-it, por pak më vonë u dërgua në Pragë, ku kaloi vitet e fundit të jetës.

Kjo periudhë shënon transformimin e Bashtës nga komandant aktiv në teoricien ushtarak. Duke u mbështetur në përvojën e tij të gjatë në fushëbetejë, ai shkroi disa traktate ushtarake që u bënë referencë për kohën.

8. Gjergj Bashta si teoricien i artit të luftës

Dy veprat kryesore të Bashtës janë: Il maestro di campo generale (1606) (“Mjeshtri i përgjithshëm i kampit”), Il governo della cavalleria leggiera (1612)( Drejtimi i kalorësisë së lehtë)

Këto traktate trajtojnë organizimin e ushtrisë, disiplinën, rolin e komandantit dhe përdorimin e kalorësisë së lehtë. Veçanërisht e dyta konsiderohet nga studiuesit si një nga përpjekjet e para sistematike për të kodifikuar përdorimin e kalorësisë së lehtë në ushtritë evropiane.

Në të parën, Bashta i kushton vëmendje të veçantë organizimit të kampit ushtarak, disiplinës, hierarkisë dhe rendit. Ai shkruan: “Il campo ben ordinato vale quanto una vittoria, perché dal disordine nasce la sconfitta.” (Një kamp i mirëorganizuar vlen sa një fitore, sepse nga çrregulli lind humbja.)

Ky mendim e vendos Bashtën në një linjë me teoricienët më të avancuar europianë të kohës, për të cilët logjistika dhe organizimi ishin po aq të rëndësishme sa trimëria në betejë.

Në veprën “Drejtimi i kalorësisë së lehtë”, ai përqendrohet në rolin specifik të këtij formacioni, duke theksuar dallimin e tij nga kalorësia e rëndë mesjetare. Bashta shkruan: “La cavalleria leggera non vince nello scontro frontale, ma nel movimento, nella sorpresa e nel ritorno improvviso.” (Kalorësia e lehtë nuk fiton në përplasje ballore, por në lëvizje, në befasi dhe në rikthimin e papritur.)

Ky parim është thelbësor për zhvillimin e luftës manovruese, e cila do të bëhej dominante në shekujt pasues. Në këtë kuptim, Bashta shfaqet si pararendës i doktrinave moderne të luftës së shpejtë dhe fleksibile.

Bashta e përshkruan kalorësinë e lehtë si “bebëza e syrit e ushtrive”, duke theksuar rolin e saj në zbulim, mbrojtje dhe goditje të shpejta. Kjo qasje ndikoi drejtpërdrejt në doktrinën ushtarake të shekullit XVII dhe në zhvillimet e mëvonshme gjatë Luftës Tridhjetëvjeçare.

Pavarësisht shërbimeve të tij të shumta, Gjergj Bashta nuk u shpërblye kurrë plotësisht nga Habsburgët. Ai kaloi vitet e fundit duke kërkuar pagesën e shumave që i detyroheshin. Nga mbi 42.000 florinë të llogaritura si detyrim, atij iu njohën vetëm rreth 3.200 florinë. Më 20 nëntor 1607, pas disa ditësh sëmundjeje, Gjergj Bashta vdiq papritur në Pragë nga një goditje apoplektike.

9. Trashëgimia historike dhe zbulimi i vonë shqiptar

Trashëgimia e Gjergj Bashtës është thellësisht e dyfishtë. Nga njëra anë, ai ishte një nga gjeneralët më të aftë të Habsburgëve dhe një teoricien i rëndësishëm i artit të luftës. Nga ana tjetër, qeverisja e tij në Transilvani mbetet simbol i dhunës perandorake dhe i dështimit të stabilizimit përmes terrorit.

Për historiografinë shqiptare dhe arbëreshe, Bashta mbetet një shembull i integrimit dhe suksesit në strukturat e mëdha evropiane, por edhe një figurë që kërkon vlerësim kritik, larg mitizimit të thjeshtë. Dy traktatet themelore të Gjergj Bashtës janë “Mjeshtri i përgjithshëm i kampit” dhe “Drejtimi i kalorësisë së lehtë”. Këto vepra, të botuara në shqip nga Shtëpia Botuese e Ushtrisë në vitin 1996, përfaqësojnë një kontribut të çmuar në historinë e mendimit ushtarak shqiptar dhe europian.

Bashta në kujtesën historike shqiptare

Edhe pse vepronte larg trojeve shqiptare, Gjergj Bashta nuk u shkëput kurrë nga identiteti i tij kombëtar. Kjo dëshmohet nga mënyra se si emri i tij u ruajt në kujtesën kolektive shqiptare. Në një letër të vitit 1759, himariotët e rendisin Bashtën menjëherë pas “Pirro”s dhe “Skënderbeu”t – një renditje që flet për prestigjin e jashtëzakonshëm që gëzonte si figurë ushtarake. Më vonë, në vitin 1907, shqiptarët e Shteteve të Bashkuara, në një memorandum drejtuar Konferencës së Hagës, theksonin: “Shqiptarët i kanë dhënë Europës gjeneralë dhe strategë të shquar, të dëshmuar në fushë dhe në teori, si Gjergj Bashta.” Ky citim e shndërron figurën e Bashtës në argument politik dhe diplomatik, duke dëshmuar se ai shihej si pjesë e trashëgimisë europiane të kombit shqiptar.

Rikthimi në historiografinë moderne

Rikthimi i Gjergj Bashtës në kujtesën historike shqiptare ndodhi në vitin 1966, kur historiani Dhimitër Pilika, gjatë hulumtimeve në arkivat e Pragës, zbuloi dokumente dhe referenca që lidhnin drejtpërdrejt emrin e tij me traktate të rëndësishme ushtarake të shekullit XVI. Pilika i botoi për herë të parë këto materiale në revistën Ylli, nr. 7, duke e cilësuar Bashtën si “një mendje ushtarake e nivelit europian, e formuar nga përvoja e drejtpërdrejtë e fushëbetejës dhe nga kultura teorike e kohës”.

Në shekullin XX, emri i Gjergj Bashtës u përfshi në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar (1985), ndërsa revista Për mbrojtjen e Atdheut (1990) e cilësonte atë si “një nga mendimtarët më të hershëm shqiptarë që e ngriti përvojën luftarake në nivel doktrine”. Studimet e viteve 2000 e kanë vendosur Bashtën në një kontekst më të gjerë europian, si urë lidhëse mes traditës stratiote shqiptare dhe mendimit ushtarak perëndimor.

Në historinë e mendimit dhe praktikës ushtarake europiane të shekujve XVI–XVII, figura e Gjergj Bashta përfaqëson një nga shembujt më të qartë të kontributit shqiptar në formësimin e doktrinave moderne të luftës. Për dekada me radhë, emri i tij mbeti pothuajse i panjohur për historiografinë shqiptare, ndonëse veprat dhe përvoja e tij qarkullonin në mjedise ushtarake perëndimore. Ky paradoks – njohja në Europë dhe harresa në atdhe – është karakteristik për shumë figura të diasporës shqiptare të Rilindjes.

Bibliografi dhe citime

Dizionario Biografico degli Italiani, Treccani, zëri “Giorgio Basta”.

Giorgio Basta, Il maestro di campo generale, Venedik, 1606.

Giorgio Basta, Il governo della cavalleria leggiera, Venedik, 1612.

Endre Veress (ed.), Basta György hadvezér levelezése és iratai, 1597–1607, Budapest, 1909–1913.

Virgilio Ilari, Dizionario biobibliografico degli scrittori militari italiani.

O. Bäckström, Military Revolution and the Thirty Years War 1618–1648, Helsinki University Press, 2023.

Studime hungareze dhe rumune mbi administrimin habsburgas në Transilvani (shek. XVI–XVII).

Hosted by Noteworthy Resources, this historic event celebrates Albanian culture through food, music, dance, art, and community—while promoting mental health awareness and small business growth.

We’re now accepting Albanian vendors and festival sponsors. Space is limited.

Learn more or apply today at www.nwralbany.org

or email noteworthyresourcesalbany@gmail.com

Be part of history. Be part of the first.

On February 5, at the U.S. Department of State’s Office of South Central European Affairs in Washington, D.C., Prishtina Mayor Perparim Rama was received and had a productive meeting with Lyn Debevoise, Deputy Director for West Central European Affairs, and attending foreign service officials.

The parties reconfirmed their aligned views and the exceptional bilateral relations between the U.S., Kosovo, and the City of Prishtina. The discussion covered a wide spectrum of issues, including economic cooperation, with a focus on the upcoming conference for U.S. investment in Kosovo, specifically within the capital. The Mayor of Prishtina, Përparim Rama, attended the meeting accompanied by Dr. Elmi Berisha, Chairman of Vatra.

Mayor Rama emphasized that coordinating with the State Department is paramount to the effectiveness of economic projects aimed at promoting private-sector growth and investment climate stability. Deputy Director Lyn Debevoise affirmed their commitment to supporting Kosova’s economic growth, ensuring that U.S. policy remains dedicated to protecting US investments and supporting both immediate economic progress and long-term regional goals for Kosovo’s future.

Prof. Afrim Krasniqi/

Radio ”Zëri i Amerikës” (VOA) u krijua në shkurt 1942. Për shqiptarët ajo është e njohur sidomos në fundin e viteve ’80 dhe fillimin e viteve ’90 kur u bë një prej burimi më i njohur, më i dëgjuar, më ndikues dhe më i referuar i lajmeve / komenteve mbi Shqipërinë & Kosovën. Shprehja e famshme e ish minisrit të brendshëm të kohës që ankohej në Byro se në orën 18.00 boshatisen rrugët në Tiranë për të dëgjuar VOA është simbolikë domethënëse.

Në memorien tonë politike dhe publike arkivi i VOA në programin shqip për periudhën 1989-1991 ka vlerë të vecantë dhe të rëndësishme. Kjo ishte arsyeja që më nxiti mbledhjen dhe dokumentimin e raportimeve, analizave, intervistave dhe materialeve të tjera, të cilat në pjesën më të madhe nuk janë botuar asnjëherë në mediat që lindën më vonë në Shqipëri, si dhe përgatitjen e tyre në një botim me tri vëllime. Pas dy vitesh pritjesh “procedurale dhe administrative” për botim kopjet print të vëllimit të parë janë gati për tu ndarë me publikun e interesuar. Ai i vitit 1989 dhe 1991 është në proces, deri nga fundi i këtij vitit.

Në thelbin e botimit, nuk kemi të bëjmë vetëm më riprodhim në print të materialeve audio të transmetuara nga VOA, por edhe përmes tyre, hedhjen dritë dhe dokumentimin e shumë të dhënave, dëshmive, të vertetave dhe miteve mbi individë, ngjarje, qëndrime apo teza me ndikim në zhvillohet politike të atyre viteve.

Kur nisa mbledhjen dhe përgatitjen e materialeve, VOA ishte aktive dhe personalisht pata mundësinë të isha një prej të intervistuarve në ditët e fundit të programit shqip, para se ky program dhe më pas edhe radio të mbylleshin. Brenda këtij lajmi të trishtë dhe të mungesës së VOA mund të thuhet se botimi i raportimit shqip 1989-1991 merr edhe vlerë tjetër, sidomos në aspektin dokumentar dhe historik.

Pas botimit në vitin 2020 në Institutin e Historisë të monografisë time “Kriza e Ambasadave: Shqipëria në vitin 1990”, si dhe të librit “Ditar nga Shqipëria: 1990” të autores Annarosa Manetti, ky është botimi i tretë që ka në fokus zhvillimet e viteve 1990-1991 në Shqipëri. Botimet janë pjesë e studimeve në kuadër të projektit tim shkencor monografik për periudhën 1986-1992, i cili është në proces.

Faleminderit kolegëve të Institutit të Historisë për mbështetjen e projektit, si dhe Ornelës, Mirelës dhe Mimozës për ndihmën në përgatitjen dhe realizimin teknik të botimit.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Qëndrimet dhe gjuha e forcës së Presidentit Trump në raport me peshën kritike që mbart Grenlanda për sigurinë e SHBA-ve, jo vetëm i kanë hedhur benzinë “zjarrit të armiqësive”, në Pekin dhe Moskë, por edhe “debateve rreth (pa) legjitimitetit ndërkombëtar”, të kancelarive, apo burokracisë evropiane. Në pamundësi për t’iu përgjigjur çdo studioje televizive të interesuar, në vijim gjeni: “përmbledhje rreth pozitës gjeografike, interesave ekonomike dhe peshës strategjike që mbart ky (super)ishull për SHBA-në, NATO-n, si dhe të shpresës ndaj Rendit të Ri të Sigurisë Globale”:

Pozita, rrethanat dhe pesha gjeostrategjike e Grenlandës:

Në vitin 1814, Grenlanda, ishulli më i madh në botë (2 herë më i madh se Franca dhe Gjermania së bashku) kaloi nën kurorën Daneze; në 1953 kapërceu statusin e “kolonisë’ si dhe në 2008, fitoi vetëqeverisje të plotë. Edhe pse në shumicë me akullnaja të pabanuara, nëntoka përmban minerale të rralla, si litium, bakër, grafit, etj, të cilat shërbejnë si lëndë thelbësore për teknologjitë moderne.

Përtej kakofonisë së të gjithëditurve dhe kudo-gjendurve në studiot televizive; përkundër makinerisë helmuese të dezinformimit, deri “deep fake”, dhe kundërshtive të z. Macron, apo dhe tmerrit të putinistëve etj, vlen të sillet në vëmendjen publike se sipërfaqja, pra tërësia territoriale e Grenlandës, është mbi 2.166 milion km² [rreth 10 herë më shumë se të 6 vendet e Ballkanit Perëndimor, pra RSh, Kosovë, Mali i Zi, Serbi, Bosnje-Hercegovinë dhe Maqedonia e Veriut], por me një popullsi më pak se 57 mijë banorë si dhe me GDP fare modeste, rreth 6 miliardë €.

E vendosur midis Oqeanit Arktik dhe Atlantik, si dhe në kryqëzimin e Amerikës së Veriut me Evropën. Pra nga pozita gjeostrategjike Grenlanda mban peshë thelbësore për mbrojtjen raketore të SHBA-ve, si dhe për ushtrimin e nenit 5 të NATO-s. Njëkohësisht, mbart peshë kritike në mbajtjen e supremacisë ushtarake të SHBA-ve ndaj Rusisë dhe Kinës. Prandaj, që nga Lufta e 2-Botërore, instalimet ushtarake (baza ajrore dhe hapësinore) janë pjesë integrale e sistemit të vëzhgimit dhe mbrojtjes raketore të SHBA-ve.

Duke konsideruar sipërfaqen, pozitën gjeografike, distancën (mbi 3.500 km nga Kopenhaga), si dhe (pa) fuqinë ushtarake, është e gjithëditur dhe e gjithëpranuar se Danimarka e ka tërësisht të pamundur të ushtrojë, “me vete ose qoftë edhe në Aleancë me 31 vendet e NATO-s (pa SHBA-të)”, mbrojtjen e tërësisë territoriale, të burimeve ekonomike dhe interesave gjeostrategjike të super-Ishullit, si dhe të vetēm-përballet me armiq potencialë si Rusia dhe Kina. E njëjta gjë vlen edhe në koalicion me Francën, apo edhe me të gjitha vendet e BE-së, të cilat jo vetëm që nuk janë të ekspozuara ndaj kërcënimeve që pozita gjeografike e ishullit paraqet por edhe nuk kanë fuqi ushtarake të krahasueshme me SHBA-të.

Rëndësia kritike e ishullit për mbrojtjen raketore dhe interesat gjeostrategjike të ShBA-ve:

Qasja e fortë e SHBA-ve ndaj Grenlandës nuk erdhi as brenda një viti, as vetëm gjatë mandatit të parë të Presidentit Trump, pasi, ashtu si rëndësia gjeostrategjike e Ishullit, edhe përpjekjet amerikane kanë qenë konstante. Kështu, SHBA-të kanë negociuar për blerjen e saj nga Danimarka për 100 milionë $ që në 1946, deri te oferta e fundit e Presidentit Trump: “100 mijë dollarë për çdo banor, ose rreth 5.7 miliardë dollarë në vitin 2025”. Danimarka e ka refuzuar me vendosmëri këto oferta, pasi “ishulli shihet si pjesë integrale e mbretërisë, si dhe e identitetit dhe sovranitetit kombëtar”. Gjithësesi, në vitin 1951 Danimarka dhe SHBA-të nënshkruan “Marrëveshjen për Mbrojtjen e Grenlandës”, e cila (pa cenuar integritetin territorial) i lejon SHBA-ve prezencë ushtarake, pra të ndërtojnë baza, si pjesë integrale e ombrellës mbrojtëse raketore/ajrore të SHBA-ve si dhe të NATO-s, sa/kurdoherë që të konsiderohet e nevojshme.

Edhe pse Presidenti Trump, kurrë nuk e ka përmendur “pushtimin ushtarak të Grenlandës”, është po ashtu fakt, që si edhe në arrestimin e bandit-Maduro, e ka bërë shumë të qartë se: “SHBA-të nuk do t’i marrin askujt leje (pêrfshi anëtarëve të KS/OKB) për të përdorur fuqinë ushtarake ndaj çdo vendi që paraqet kërcënim për integritetin territorial, standardet dhe mënyrën e jetesës së popullit amerikan”. Mendoj se ky demonstrim force, ose si vendosmëri e Projektit Trump-2: “paqe e imponuar nëpërmjet përdorimit të forcës”, shërben edhe si garanci shtesë për mbrojtjen e 32 vendeve të NATO-s (Artikulli-5).

Qasja e SHBA-ve ndaj Grenlandës tejkalon krizën e demokracisë fasadë dhe (pa) fuqine burokratike të BE, si dhe fundin pa lavdi të KS/OKB-së 1945. Për ta ilustruar, do mjaftonin disa shembuj, si gjenocidi i Srebrenicës në sy ose presencë të helmetave-blu; 22 vite negociata dhe rezoluta ndaj Ajatollahut të Iranit për ndalimin e programeve bërthamore; agresioni ushtarak i Rusisë ndaj Ukrainës, Shkurt 2022; arrestimi i Maduros që e kishte shndërruar Venezuelën në parajsë ruso-kineze dhe të narkoterrorizmit, duke kërcënuar jetën, sigurinë dhe interesat e SHBA-ve.

Në shtesë, lëshimi i ishujve apo territoreve kundrejt marrëveshjeve nuk përbën preçedent të panjohur. Për shembull, para 1 viti, UK ia dorëzoi Mauritius-it, Ishullin Chagos, të cilin e kishte nën administrim që nga 1815, pra për më shumë se 210 vjet. Ndërsa “revolta evropiane kundêr Trump” të kryesuar nga Franca, na kujton rezistencën ndaj detyrimit të 2% të GDP-së për mbrojtjen si dhe qëndrimet e 2019, të z. Macron: “NATO po përjeton vdekje klinike, pasi Washingtoni po i kthen shpinën Evropës”. Ndërkohë, 6 vjet më vonë, si të gjitha vendet e NATO-s, përfshi Francën, kanë kaluar nga 1 në +2% të GDP!

Mesazhe ose këmbanat që s’bien vetëm për Grenlandën:

Përkundër paranojave Enveriste “ShBA/xhandar ndërkombëtar” si dhe rendit të vjetër bazuar në “sigurinë falas/dhuratë nga SHBA-të”, në Rendin e Ri/Trump, të dominuar nga fuqia e pakonkurueshme dhe interesat e SHBA-ve: “mbrojtja e sovranitetit si dhe zhvillimi i interesave gjeopolitike të RSh-së dhe Kosovës do mund të realizohen vetëm duke forcuar më tej bashkëpunimin strategjik me SHBA-në dhe NATO”. Fatmirësisht këtë opsion e gjej të ndërthurur edhe me interesat e SHBA-ve në rajon dhe Mesdhe, si dhe reciproke ndaj mirënjohjes mbarëkombëtare për mbështetjen 114-vjeçare të SHBA-ve për pavarësinë e RSh-së dhe çlirimin e Kosovës; për anëtarësimin në NATO, ngritjen e SPAK-ut etj, si dhe: “ndaj kontributeve të RSh-së pas 1996, ku mbi 12 mijë burra dhe gra me uniformë kanë shërbyer krah trupave amerikane në Ballkan, Irak, Afganistan, Lindjen e Mesme, Gjeorgji, Ukrainë etj”.

Duke ri-duartrokitur pjemëmarrjen e RSh/Kosovës si “bashkë-themelues të Bordit Trump të Paqes; rritjen e Buxhetin të Mbrojtjes si dhe marrëveshjen (jo Aleancën!) mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh në fushën e mbrojtjes”, faktorët shtetërorë në Tiranë dhe Prishtinë do t’i këshilloja të përulen/mi në gjunjë para historisë së përgjakshme për t’i dhënë jetë Platformës: “2-Shtete sovrane, 1-Komb i Vetëm”, e cila do të kontribuojë për paqen si dhe integrimin euroatlantik të 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Ndërsa përkundër rikthimit të frikshëm të garës së armatimeve në Ballkan dhe armatosjes deri në dhëmbë të Serbisë, objektivin e RSh-së për 5% të GDP-së e çmoj si legjitimitet ndërkombëtar (SHBA/NATO/BE), si dhe mundësi historike për zhvillimin e fuqisë ushtarake, ndaj çdo vendi apo aleance që kërcënon sovranitetin dhe interesat gjeopolitike të RSh-së dhe Kosovës.

Ndêrsa, për të tejkaluar këtë udhëkryq hibrid: “shtetin e kapur nga korrupsioni endemik, opozitën/kompani e falimentuar dhe neveritur”, rikthimi i besimit te demokracia funksionale dhe pushtetet e balancuara mbetet jo vetëm prioritet nr. 1, por edhe misioni jetik i mbarë shqiptarëve.

Në përmbledhje, duke përsëritur rëndësinë kritike që ka forcimi i partneritetit me SHBA-të, mbetem besimplotë se falë fuqisë ushtarake të pakonkurueshme amerikane: “shpresa e paqes, rendi i Ri global dhe vlerat e qytetërimit do të triumfojnë mbi neo-stalinistët dhe neo-millosheviçët, mbi demokracinë burokratike dhe shtetet e dështuara, si dhe mbi organizatat apo bandat narkoterroriste”.

* Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare,

Ballkanin si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.