Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

E ngarkuara me Punë e SHBA mesazh në gjuhën shqipe, Nancy VanHorn: Mbështes Shqipërinë në rrugën e integrimit evropian

by

“Përshëndetje të gjithëve. Unë jam Nancy VanHorn dhe jam e nderuar të filloj punë si e ngarkuara me punë në ambasadën e SHBA-ve këtu në Tiranë.

Nga viti 2007 iu bashkova shërbimeve të jashtëm të SHBA. Kam punuar si diplomate në të gjithë Europën Lindore, përfshirë ambasadat e Ukrainës, Armeni dhe Rusi.

Jam e emocionuar që jam në Shqipëri dhe që do të punojmë për qëllimet e përbashkëta, për të promovuar vlerat demokratike. Për të rritur sigurinë dhe bashkëpunimin si aleatë të NATO-së, për të çuar përpara rritjen ekonomike. Jam e përkushtuar që të mbështes Shqipërinë në rrugën drejt BE dhe të forcojmë lidhjet mes dy vendeve tona.

Kam qenë duke mësuar shqip dhe mezi pres të njoh dhe kulturën e pasur të Shqipërisë dhe për këtë më duhet ndihma juaj. Kam tri pyetje për ju; cilin vend duhet të vizitoj të parin, cilin ushqim duhet të provoj patjetër dhe cilin libër që tregon shpirtin e vendit tuaj më rekomandoni?

Faleminderit për mikpritjen e ngrohtë në vendin tuaj të bukur. Pres me kënaqësi, të zbuloj, mësoj dhe të krijoj miqësi që i qëndrojnë kohës”, shprehet ajo.

“Ora e Shqipërisë” – Pirro’s Primordial Passion in Geneva

by

Rafaela Prifti/

Primordial Passion by renowned Albanian jewelry artist Spiro Ruco is presented at the Grand Prix D’Horlogerie de Genève at the end of July. The one piece limited series is “the first high-end home-made Albanian hand watch,” according to the press release issued by the Fondation du Grand Prix d’Horlogerie de Genève.

The statement says that the masterpiece features twelve Albanian folk dancers figurines, representing twelve regions, that mark the hours on the dial. Each micro figurine is up to 10 mm in height. The engravings are uniquely detailed to feature respective regional embroidery and specific distinctions in their costumes.

“Thanks to the cooperation with Agenhor and the state of the art Swiss technological advancement, its central fix movement enabled the assembling by incorporating four instrumentalists and the signature elements of the brand, namely the eagle and the Pirro logo. Another notable characteristic is the bicolor hour hands in the shape of eagle claws, indicating the hours and minutes.”

The manual winding mechanical design and execution took five years to complete.

Its dial “consists of a micro-mosaic in red black gradient of 1,500 Murano stones in eight different colors and 64 cuts, the smallest measuring only 0.2mm.”

“Çfarë ndodhi 557 vite më parë në Kështjellën e Kepit të Rodonit”?!…

by

Paulin Zefi/

Më 3 gusht të vitit 1467, një nip i Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, djali i së motrës, që u la në vend nga sulltan Mehmeti II Fatih si masë sigurie gjatë procesit të tërheqjes së tij drejt Stambollit dhe që u vendos në Kepin e Rodonit, u sulmua gjatë natës prej anijeve veneciane nga deti dhe prej Gjergj Kastriotit-Skënderbeut nga toka dhe më pas iu pre koka nga ky i fundit në anijen e admiralit të flotës veneciane.

• Dinamika e zhvillimit të kësaj ngjarjeje jepet e zgjeruar në një dokument të njohur si “Cronaca Zeno (Kronika Zeno)”, që është publikuar e riprodhuar nga N.Jorga (1) dhe më vonë nga J.Radoniç (2). Nga dokumenti në fjalë, mësojmë se kur sulltan Mehmeti II Fatih u largua me turp nga qyteti i Krujës, la aty pranë vetëm një ushtri të vogël prej 1.300 kalorësish të zgjedhur nën komandën e një nipi renegat të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, i cili u tërhoq në kështjellën e Kepit të Rodonit. Nipi tradhtar u sulmua dhe ushtria e tij u shpartallua plotësisht pas një aksioni të përbashkët që u zhvillua nga Gjergj Kastrioti-Skënderbeu dhe luftanijet e flotës veneciane. Gjatë këtij sulmi të koordinuar nga toka dhe nga deti, kalorësit osmanë u vranë të gjithë pa përjashtim dhe ndërsa nipi tradhtar, me shpresën se do t’i kursehej jeta, vendosi të dorëzohej tek venecianët, duke kërkuar mëshirë. Mirëpo, daja i tij, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, që nuk mund t’ia falte kurrë tradhtinë dhe vuajtjet që nipi i kishte shkaktuar popullit arbër, duke shpërfillur autoritetin e admiralit të flotës veneciane, ia preu kokën me duart e veta pikërisht në bashin e luftanijes së këtij të fundit. Pas kësaj ngjarjeje, Arbnori i Madh rivendosi kontrollin e plotë mbi pjesën më të madhe të zotërimeve të veta dhe ndërsa, Mehmeti II Fatih, i mbuluar me turp dhe i hidhëruar nga dy fushatat e mëdha sulltanore, që udhëhoqi në Arbëri (1466-1467), humbi çdo shpresë për ta pushtuar këtë vend për aq kohë sa do të ishte gjallë Gjergj Kastrioti-Skënderbeu. Përsa i përket këtij nipi tradhtar, që u vra nga Kryeheroi në anijen e admiralit të flotës veneciane, mendohet se ishte njëri nga djemtë e Mamica Kastriotit, por nuk mund të thuhet me siguri nëse bëhet fjalë për djalin e madh, Reposh Topia, që ishte martuar me Irena Rallainën në vitin 1464, apo për ndonjërin prej tre bijve të tjerë! Gjon Muzaka në “Memorien e tij”, thotë se Mamica Kastrioti dhe Muzakë Topia kishin “katër djem dhe dy vajza” dhe shton se “djemtë u kthyen në turq (3),” d.m.th. në myslimanë. Duhet të theksoj se 12 vite më herët, bashkëshorti i Mamicës dhe i ati i këtyre djemve, fatkeqi Muzak Topia, ishte vrarë nga turqit në “Tragjedinë e Beratit” më 26 korrik 1455. Kufoma e tij nuk u gjet askund, sepse turqit e kishin copëtuar e hedhur në të katër anët dhe në këtë mënyrë mbetjet e tij ishin shpërndarë dhe humbur. Se çfarë i ka shtyrë të bijtë e të ndjerit për të shkelur mbi gjakun e tij dhe për të kaluar në anën e vrasësve, kjo nuk dihet me siguri, por disa autorë supozojnë se renegati Ballaban Pashë Badera kishte arritur t’i rekrutonte gjatë kohës kur e ëma ndodhej në Castel Sant’Angelo dhe Gjergj Kastrioti-Skënderbeu gjendej në Romë dhe në Napoli, duke kërkuar ndihma për të çliruar Krujën nga rrethimi i dytë! Madje thuhet se njëri prej djemve të Muzak Topisë dhe Mamica Kastriotit ishte martuar me të bijën e Ballabanit. Cilatdo qofshin motivet, që i kanë shtyrë ata drejt tradhtisë, ajo që mund të thuhet me siguri të plotë është se njëri prej tyre mori dënimin e merituar dhe pikërisht nga duart e atij, të cilin e kishte lënduar më shumë se këdo tjetër!

BIBLIOGRAFIA:

1) N.Jorga, Notes et extraits pour servir à l’histoire des Croisades au Moyem-âge, Vol. IV (1453-1476), Bucarest: 1915, f. 213.

2) Јован Радонић, Ђурађ Кастриот Скендербег и Арбанија у XV веку, (историска грађа), Споменик XCV, Други разеред, 74, Београд: Српскa краљевскa академијa, 1942, f. 205, Doc. Nr. 377.

3) Giovanni Musachi, Breve memoria de li discendenti de nostra casa Musachi, në: C.Hopf, Chroniques gréco-romanes inédites peu connues, Berlin, 1873, f. 298.

“Për kompozitorin e shquar Feim Ibrahimi”, në përvjetorin e ndarjes nga jeta!

by

Akademik Vasil S. Tole/

Me themelimin e Konservatorit Shtetëror të Tiranës në vitin 1962 dhe krijimin e katedrës së kompozicionit erdhi natyrshëm diplomimi i kompozitorëve të parë nga shkolla jonë.

Në këtë proces emancipues për muzikën tonë, Feim Ibrahimi ishte jo vetëm një nga studentët e parë të kompozicionit të diplomuar në Konservatorin Shtetëror të Tiranës, por u bë edhe një nga aktorët më të rëndësishëm të muzikës sonë i cili e mbështeti dhe e konsolidoi këtë proces kulturor novator në muzikën shqiptare. Freskia dhe larmia e mjeteve shprehëse që i sollën krijimet e tij muzikës sonë, duke filluar me “Koncertin për piano”-1971 ishin mbresëlënëse. Ishin tingëllime dhe konceptime të reja të cilat rridhnin nga vështrimi ndryshe i trashëgimisë muzikore popullore në raport me zhvillimet ndërkombëtare të muzikës.

Muzika e Ibrahimit erdhi dhe u bë më dinamike, e drejtpërdrejtë, gjë që solli një rivlerësim të ritmit si parametër i barabartë me melodinë dhe jo më poshtë saj nga rëndësia. E mbështetur në tërësi mbi bërthamë motivesh të shkurtra, gjuha muzikore e këtyre veprave u krijua si një përbashkim mes tipareve pentatonike të melodisë, harmonisë që natyrshëm nuk e parakuptonte tonalitetin, por që prirej drejt polimodalitetit dhe në disa raste sillte atonalen në rrugë shqiptare në muzikën tonë, krahas formave të reja të trajtimit të polifonisë së jugut.

Pa humbur asnjëherë orientimin kombëtar të muzikës së tij, ai u përpoq në vijimësi që ta përsoste këtë proces të nisur tashmë edhe në ballafaqim me modele të ngjashme që vinin nga përvoja evropiane dhe botërore. Kjo ishte sfida dhe zgjedhja e tij: të ishte njëherësh kompozitor shqiptar e bashkëkohor njëherësh. Feimi e artikuloi me kurajë dhe publikisht qëndrimin e tij krijues duke thënë se “aktualiteti ynë nuk mund të pasqyrohet në muzikë denjësisht pa një kërkim të thellë dhe në fushën e gjuhës muzikore dhe të mjeteve shprehëse, që muzika jonë të jetë moderne, e kohës, si në përmbajtje, ashtu dhe në gjuhë”.

Sjellim ndër mend trajtimet kompozicionale shumë origjinale të trashëgimisë muzikore popullore te “Tokata” për piano (1968); “Rapsodia shqiptare” Nr. 1-1973 dhe Nr. 2-1975, në “Vallen epike”-1974, tek “Variacionet mbi një temë popullore për flaut dhe orkestër”, “Koncertin për oboe dhe orkestër”-1981 etj.), kjo përmes shfrytëzimit krijues të gjithë hapësirës melodike, ritmike, harmonike e polifonike shqiptare, brenda një vepre apo në vepra të ndryshme.

Eshtë domethënëse ajo që Feimi i shkruan muzikologut grek Leocakos në vitin 1996, mbi lidhjet e pandashme të muzikës së tij me trashëgiminë folklorike, ku i pohon se të gjitha temat e koncertit për piano nr. 2 janë pothuajse citime të melodive popullore, por mbi të gjitha tema e kohës së tretë është fjalë për fjalë një këngë e krahinës së Myzeqesë, zona Fier, Lushnje. “Unë kam transformuar vetëm karakterin vallëzues” – shkruan Ibrahimi.

Prej vitesh, formimi i tij, interesat muzikore e kompozicionale vepra muzikore etj., e kishin dhe e kanë pozicionuar figurën shumëdimensionale të Feim Ibrahimit në pararojë të kërkimeve muzikore dhe artistike të muzikës shqiptare të viteve ’70, ’80 të shek. XX e më pas. I paharruar profesori dhe miku ynë Feim Ibrahimi!

https://pena.al/per-kompozitorin-e-shquar-feim-ibrahimi…

▪︎ Për më shumë mbi Feim Ibrahimin ndiqni bisedën në studio për personalitetin dhe krijimtarinë e Tij të gjerë https://www.youtube.com/watch?v=6EDyXEcC938

The Resilient Legacy of the Adem Jashari Family: A Neuroscientific Exploration

by

Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME, founder, and CEO of the Academy of Leadership Sciences Switzerland, Supervisor at ETH, Zürich

Contact: fadil.citaku@alss-edu.ch and www.alss-edu.ch

Abstract

The family of Adem Jashari, a symbol of resistance during the Kosova War, faced a tragic confrontation with Serbian forces in 1998. Over three days, 58 family members, including children, women, and the elderly, were killed. This article explores the neurological, genetic, and epigenetic dimensions of the family’s resilience and unity. By examining neuroscience insights and neurotransmitters, we aim to understand how their historical and familial context has contributed to their continued significance for Albanians worldwide. The findings are based on a literature review spanning from 2014 to 2024.

Method

A systematic review of literature from 2014 to 2024 was conducted to gather insights on the neuroscience of resistance and unity. The sources were selected based on their relevance to genetic, epigenetic, and neurological factors in familial and cultural cohesion.

Literature Review

1. Epigenetics and Historical Trauma

Research highlights how epigenetic changes in response to historical trauma can influence collective memory and resilience. Studies show that trauma experienced by ancestors can affect gene expression in descendants, potentially shaping their responses to stress and conflict (Yehuda & LeDoux, 2017).

2. Neurotransmitters and Resilience

The role of neurotransmitters such as serotonin and dopamine in resilience has been explored. Serotonin is linked to mood regulation, while dopamine is associated with motivation and reward processing. Both play a role in how individuals and groups respond to prolonged stress and adversity (Kapur & Mier, 2014).

3. Genetic Factors in Resistance

Genetic predispositions towards resistance and aggression have been studied, revealing that certain genetic markers may be associated with a heightened response to threats and a stronger drive to protect one’s community (Belsky et al., 2018).

4. Brain Structures and Collective Identity

Research on brain structures like the amygdala and prefrontal cortex shows that these regions are crucial for emotional responses and decision-making during conflicts. These structures help in shaping collective identities and cohesion within groups (Phelps et al., 2014).

5. Historical Context of Drenca

The region of Drenca has a long history of resistance against occupiers, suggesting a culturally embedded predisposition towards resilience. Historical patterns of resistance may have a genetic and psychological impact on its inhabitants (Bognar et al., 2020).

6. Neuroplasticity and Adaptation

Neuroplasticity allows for the brain’s adaptation in response to traumatic experiences. This ability may play a role in how the Jashari family and similar groups maintain their unity and resilience over time (Krakauer et al., 2017).

7. Collective Memory and Identity Formation

Studies on collective memory emphasize how shared experiences and historical narratives shape group identity and solidarity. This phenomenon is crucial for understanding why the Jashari family remains a unifying symbol (Wertsch, 2021).

Results

The literature review reveals that a combination of genetic predispositions, epigenetic changes, and neurological factors contribute to the Jashari family’s resilience and unity. The family’s historical context in Drenca, a region with a history of resistance, suggests that their collective identity is deeply rooted in both genetic and cultural factors.

Discussion

Neuroscience and Resistance

Neuroscientific research indicates that neurotransmitters such as serotonin and dopamine play crucial roles in managing stress and resilience. The Jashari family’s ability to resist and unify despite extreme adversity can be partly attributed to these neurotransmitter systems. The amygdala, involved in emotional processing, and the prefrontal cortex, responsible for decision-making, are both critical in shaping their response to conflict (Kapur & Mier, 2014; Phelps et al., 2014).

Genetic and Epigenetic Factors

Genetic markers associated with resilience and aggression, along with epigenetic changes due to historical trauma, provide a framework for understanding the family’s extraordinary cohesion. The impact of ancestral experiences on gene expression may explain their heightened sense of collective identity and resistance (Belsky et al., 2018; Yehuda & LeDoux, 2017).

Historical and Cultural Context

Drenca’s history of resistance against occupiers has likely influenced the Jashari family’s collective identity. The region’s cultural predisposition towards resilience could have been reinforced by both genetic and environmental factors, contributing to their role as a unifying symbol for Albanians (Bognar et al., 2020).

Conclusion

The case of the Jashari family exemplifies how genetic, epigenetic, and neurological factors intersect with historical and cultural contexts to shape group resilience and unity. Despite the passage of time, the family’s legacy continues to inspire and unify Albanians worldwide, reflecting the enduring power of collective memory and identity.

References

1. Belsky, D. W., et al. (2018). Genetic Sensitivity to Parenting and the Nature of Nurture: The Role of Interpersonal Relationships in Shaping Personality and Health. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(6), 671-684.

2. Bognar, B., et al. (2020). Historical Trauma and Resilience: The Role of Cultural Context. Journal of Ethnic and Migration Studies, 46(3), 485-502.

3. Kapur, S., & Mier, D. (2014). Neurotransmitters and Resilience: A Focus on Dopamine and Serotonin. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 43, 233-242.

4. Krakauer, J. W., et al. (2017). The Role of Neuroplasticity in Recovery from Trauma. Nature Reviews Neuroscience, 18, 489-501.

5. Phelps, E. A., et al. (2014). The Role of the Amygdala and Prefrontal Cortex in Processing Emotional Memories. Nature Neuroscience, 17(1), 20-28.

6. Wertsch, J. V. (2021). Collective Memory and Identity: The Role of Historical Narratives. American Psychologist, 76(2), 147-158.

7. Yehuda, R., & LeDoux, J. (2017). Response to Trauma: The Role of Epigenetics and Gene Expression. Nature Reviews Neuroscience, 18(1), 40-50.

The Academy of Leadership Sciences Switzerland www.alss-edu.ch takes pride in its commitment to advancing evidence-based leadership globally. Our 100% online courses and programs integrate the latest neuroleadership findings to provide cutting-edge education and development opportunities.

Academy of Leadership Sciences Switzerland

World Trade Center

Leutschenbachstrasse 95

CH-8050 Zürich

Switzerland

T. +41 (0)44 308 35 22

M. +41 (0)76 507 36 30

info@alss-edu.ch

www.alss-edu.ch