Nga Rafael Floqi

Në Shqipëri, kur realiteti bëhet shumë absurd për t’u shpjeguar, hyn në punë satira. Dhe kur satira nuk mjafton më, atëherë hyn në lojë SPAK-u – me lista sekuestrimesh që duken si katalog luksi, jo si dosje penale.

Sepse kjo histori nuk është më thjesht për një agjenci. Është për një kastë të re, një elitë të padeklaruar që mund ta quajmë pa drojë: “akshihanët e korrupsionit” – mjeshtrat e tenderit dixhital që përfundojnë me vila analoge.

Le t’i marrim faktet, jo siç i thotë komunikata, por siç i lexon qytetari:

SPAK sekuestron mbi 40 milionë euro pasuri. Jo pak, por një univers i tërë: apartamente në Tiranë, Durrës e Vlorë, toka në Sauk e Petrelë, vila që shohin nga qielli sikur të ishin roje të një mbretërie të padukshme, makina luksoze që nuk njohin gropa rruge, dhe për kurorëzim – një jaht me emër filmi: “Skyfall”. Një fund i denjë për një histori që duket si skenar i shkruar nga vetë absurdi.

Në qendër të kësaj tabloje kemi figurat kryesore.

Mirlinda Karçanaj – ish-drejtoresha e AKSHI-t, e përshkruar publikisht si një njeri që jetonte “me qira”, por që në dosje del me tre apartamente (dy në Tiranë, një në Qerret), 1500 metra katror tokë në Sauk, llogari bankare dhe automjet. Një jetë modeste… me portofol të padukshëm.

Pastaj vjen Ergys Agasi – arkitekti i pasurive në Petrelë, njeriu që duket se kishte zbuluar formulën e re të zhvillimit: nga tenderi publik tek prona private. Apartamente, toka, ndërtesa – një hartë e tërë që nuk shpjegohet me një CV të zakonshme, por me një sistem të jashtëzakonshëm.

Dhe në fund, Ermal Beqiraj – pronari i jahtit “Skyfall”. Një emër që tingëllon si metaforë: kur gjithçka ngrihet shumë lart, një ditë bie. Dhe këtë herë, duket se rënia erdhi nga deti drejt dosjes penale.

Por ajo që e bën këtë histori më të rëndë nuk janë vetëm pasuritë. Janë akuzat: manipulim tenderësh, korrupsion, pjesëmarrje në grup të strukturuar kriminal, madje edhe elementë dhune dhe pengmarrjeje. Pra, nuk kemi më të bëjmë me një “gabim administrativ”, por me një industri të mirëorganizuar.

Dhe këtu satira bëhet e hidhur.

Sepse ndërsa qytetarët luftojnë për kredi, për qira, për një apartament modest, diku tjetër ndërtohen vila që nuk i njeh as banka, por vetëm kontrata të heshtura. Ndërsa të rinjtë largohen nga vendi për një pagë më të mirë, disa të tjerë ndërtojnë pasuri që nuk kanë nevojë për justifikim – vetëm për heshtje.

Dhe heshtja ka qenë bashkëpunëtori më i madh i këtij sistemi.

Prandaj lind pyetja që përshkon gjithë këtë histori si një refren ironik:

AKSHI – apo akshihanët e korrupsionit?

Sepse nëse një institucion që duhet të dixhitalizojë shtetin përfundon si platformë për pasurim, atëherë problemi nuk është vetëm tek individët. Është tek modeli. Tek mënyra se si pushteti përdoret, tek mënyra se si kontrolli mungon, tek mënyra se si përgjegjësia shpërndahet deri sa zhduket.

“Akshihanët” nuk janë thjesht emra në një dosje. Janë simbol i një kohe ku korrupsioni nuk fshihet më – ai organizohet. Ku nuk mjafton të jesh i zgjuar, por duhet të jesh i lidhur. Ku nuk ndërtohet për të jetuar, por për të fshehur.

Dhe kur vjen momenti i drejtësisë, lista e sekuestrimeve lexon si një testament i një sistemi që ka jetuar përtej mundësive të tij.

Por a mjafton kjo?

Sepse sekuestrimi i pasurive është vetëm një akt. Ndërsa rikthimi i besimit është një proces shumë më i gjatë. Dhe nëse pas kësaj historie gjithçka vazhdon si më parë, atëherë do të kemi vetëm një ndryshim emrash, jo një ndryshim sistemi.

Në fund, ndoshta metafora më e saktë mbetet ajo e jahtit “Skyfall”.

Sepse çdo sistem që ngrihet mbi korrupsion ka një fund të parashkruar: bie.

Pyetja është vetëm kur… dhe sa do të marrë me vete. 

Vetëm Akshi-hanet apo dhe shefat?

Nga Rafael Floqi/

Në diplomacinë ndërkombëtare ka momente kur retorika e ashpër përplaset me kufijtë e realitetit strategjik. Episodi i fundit, ku Presidenti amerikan Donald Trump kaloi brenda një dite nga kërcënimi për “asgjësimin” e Iranit në pranimin e një armëpushimi dyjavor, është një ilustrim i pastër i kësaj përplasjeje midis maksimalizmit politik dhe pragmatizmit gjeopolitik. Ky zhvillim nuk është thjesht një kthesë taktike, por një rast studimor mbi mënyrën se si funksionon pushteti në një botë gjithnjë e më multipolare.

Nga ultimatumet te diplomacia e detyruar

Retorika fillestare e Trump ishte në përputhje me stilin e tij politik: kërkesa maksimale, afate të ngushta dhe kërcënime të forta ushtarake. Ultimatumi për hapjen e Ngushticës së Hormuzit, i shoqëruar me paralajmërime për goditje ndaj infrastrukturës kritike iraniane, synonte të krijonte presion maksimal mbi Teheranin.

Por ajo që pasoi tregoi kufijtë e kësaj qasjeje. Ndërhyrja e ndërmjetësve ndërkombëtarë, veçanërisht Pakistanit, si dhe roli i heshtur i Kinës, dëshmuan se edhe në një krizë të përshkallëzuar, diplomacia shumëpalëshe mbetet një faktor vendimtar. Në këtë kuptim, armëpushimi nuk ishte thjesht një zgjedhje e Trump, por një kompromis i imponuar nga balancat globale të fuqisë.

Ngushtica e Hormuzit: zemra e krizës

Në qendër të përplasjes qëndronte Ngushtica e Hormuzit, një nga arteriet më jetike të ekonomisë globale, përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës botërore. Kontrolli i kësaj ngushtice nuk është vetëm çështje ushtarake, por edhe ekonomike dhe politike.

Analistët e mbrojtjes kanë theksuar se, ndonëse SHBA mund ta merrte shpejt kontrollin e kësaj rruge ujore, mbajtja e saj do të kërkonte një angazhim të gjatë dhe të kushtueshëm. Një operacion i tillë do të nënkuptonte jo vetëm prani të madhe ushtarake, por edhe përfshirje të drejtpërdrejtë në territorin iranian—një skenar që rrezikon të kthehet në një konflikt të zgjatur, të ngjashëm me Afganistanin apo Irakun.

Ky realitet strategjik duket se ka qenë një nga faktorët kryesorë që e shtynë administratën amerikane drejt armëpushimit. Në fund të fundit, fuqia ushtarake nuk është gjithmonë sinonim i kontrollit afatgjatë.

Irani dhe strategjia e rezistencës

Nga ana tjetër, Irani ka ndërtuar gjatë dekadave një strategji të qartë: rezistencë e zgjatur dhe kosto e lartë për kundërshtarin. Historia e Republikës Islamike është e mbushur me shembuj ku udhëheqja iraniane ka zgjedhur të përballojë presionin ndërkombëtar, edhe me çmim të lartë për vetë vendin.

Nga kriza e pengjeve (1979–1981) te lufta Iran–Irak dhe mbështetja për aktorët rajonalë si Hezbollah dhe Hamas, Teherani ka treguar se është i gatshëm të sakrifikojë stabilitetin afatshkurtër për të ruajtur qëndrueshmërinë strategjike. Në këtë kontekst, kërcënimet amerikane për një fitore të shpejtë duken të nënvlerësojnë këtë dimension të thellë të kulturës politike iraniane.

Edhe në këtë rast, megjithëse i dobësuar ushtarakisht, Irani arriti të imponojë një realitet të ri: ai nuk mund të mposhtet lehtësisht dhe çdo përpjekje për ta bërë këtë do të ketë kosto të mëdha për kundërshtarin.

Armëpushimi si kompromis strategjik

Marrëveshja për një armëpushim dyjavor, e shoqëruar me mundësinë që Irani dhe Omani të vendosin tarifa mbi trafikun detar në Hormuz, përfaqëson një kompromis të pazakontë. Nga njëra anë, ajo i jep Iranit një burim të ri të ardhurash dhe njëfarë legjitimiteti në kontrollin e ngushticës. Nga ana tjetër, ajo i lejon SHBA-së të shmangë përfshirjen në një konflikt të gjatë dhe të ruajë një formë stabiliteti në tregjet globale.

Kritikët në SHBA e kanë cilësuar këtë si një “fitore historike” për Iranin, duke argumentuar se Uashingtoni në thelb ka hequr dorë nga objektivat e tij fillestare. Por një analizë më e thellë sugjeron se kjo është më shumë një rikthim në realpolitikë sesa një humbje e pastër.

Në diplomaci, shpeshherë suksesi nuk matet me arritjen e qëllimeve maksimale, por me shmangien e skenarëve më të këqij.

Modeli Trump: maksimalizëm dhe tërheqje

Ky episod nuk është i izoluar. Ai përsërit një model të njohur në politikën e Trump: fillimisht kërkesa ekstreme, të ndjekura nga një tërheqje graduale drejt një kompromisi.

Qoftë në politikat tregtare, në marrëdhëniet me Evropën apo në çështje të tjera ndërkombëtare, Trump ka përdorur shpesh këtë taktikë për të krijuar presion dhe për të negociuar nga një pozicion i fortë. Megjithatë, kjo strategji mbart edhe rreziqe, pasi mund të minojë besueshmërinë afatgjatë të politikës amerikane dhe të krijojë pasiguri te aleatët.

Në rastin e Iranit, kjo qasje prodhoi një rezultat të ndërmjetëm: një armëpushim që shmang përshkallëzimin, por që nuk zgjidh konfliktin në thelb.

Roli i aktorëve të tretë: një botë multipolare

Një element i rëndësishëm i kësaj krize është roli i aktorëve të tretë. Pakistani dhe Kina nuk ishin thjesht spektatorë, por ndërmjetës aktivë në arritjen e armëpushimit. Kjo tregon qartë se bota nuk është më e dominuar nga një fuqi e vetme.

Kina, në veçanti, ka interes të madh në stabilitetin e Gjirit Persik, për shkak të varësisë së saj nga importet e energjisë. Ndërhyrja e saj, edhe pse e heshtur, është një sinjal i qartë se Pekini është i gatshëm të luajë rol më të madh në çështjet globale.

Kjo rrit kompleksitetin e diplomacisë ndërkombëtare dhe kufizon aftësinë e SHBA-së për të vepruar në mënyrë të njëanshme.

Pasojat për rendin ndërkombëtar

Armëpushimi Trump–Iran nuk është fundi i konfliktit, por një pauzë e përkohshme në një përplasje më të gjerë. Ai nxjerr në pah disa tendenca të rëndësishme:

Së pari, fuqia ushtarake mbetet e rëndësishme, por nuk është më e mjaftueshme për të imponuar zgjidhje afatgjata.

Së dyti, aktorët rajonalë dhe globalë kanë më shumë ndikim se kurrë më parë.

Së treti, konfliktet moderne janë të ndërlikuara dhe kërkojnë kombinim të presionit dhe diplomacisë.

Për SHBA-në, kjo situatë është një kujtesë se edhe një superfuqi duhet të veprojë brenda kufijve të realitetit strategjik. Për Iranin, është një konfirmim se strategjia e rezistencës mund të japë rezultate, edhe përballë një kundërshtari më të fuqishëm.

Përfundim: midis fuqisë dhe kufijve të saj

Në fund, kalimi nga kërcënimi për “asgjësim” te armëpushimi nuk është një shenjë dobësie, por një reflektim i kufijve të fuqisë në një botë komplekse. Politika ndërkombëtare nuk është një lojë me fitues dhe humbës të qartë, por një proces i vazhdueshëm negocimi dhe balancimi interesash.

Rasti Trump–Iran tregon se edhe në epokën e retorikës së fortë dhe politikës së spektaklit, vendimet përfundimtare shpesh merren në terrenin më të qetë të diplomacisë. Dhe ndoshta ky është mësimi më i rëndësishëm: në një botë të mbushur me kriza, aftësia për të ndalur përshkallëzimin është po aq e rëndësishme sa edhe aftësia për ta nisur atë.

Nga Rafael Floqi

Në oborrin e dikurshëm të lavdisë, ku “Skënderbeu” modern shpërndante grada, buzëqeshje dhe bekime politike, Mamica e tij , gjithnjë e bindur, gjithnjë e zellshme, qëndronte si hija më besnike. Por historia, siç na mëson edhe ajo e vërteta e Gjergj Kastriotit, nuk i kursen kthesat dramatike. Dhe kështu, në një sallë pa kalorës e pa flamuj, por me mikrofonë dhe celularë, nisi rrëzimi simbolik i një miti të vogël partiak.

Dikur, Elisa Spiropali nuk ishte thjesht një zë në korin e Partisë Socialiste; ajo ishte një nga altoparlantët më të fortë të liderit. Një Mamica moderne që jo vetëm e mbronte “vëllanë e madh”, por edhe e ngrinte në piedestal, duke e krahasuar herë pas here me vetë Skënderbeun. Një hiperbolë politike që sot tingëllon si ironi e hidhur.

Sepse ja ku jemi: në një mbledhje me dyer të mbyllura, aty ku pushteti flet pa filtra, “Skënderbeu” i saj i drejtohet me një gjuhë që nuk ka asgjë heroike. “Mos e hap gojën fare…”, “Qepe gojën…”, “Mos më provoko…”. Nuk janë fjalë që ndërtojnë mite – janë fjalë që i rrëzojnë ato.

Në episodin e parë, ndërhyrja e Spiropalit – një përpjekje për të ruajtur një minimum etikete ndaj deputetëve – u prit jo si kujdes institucional, por si sfidë personale. Dhe reagimi ishte i menjëhershëm: prerje në mes e fjalës, si shpata e një komandanti që nuk toleron më zëra paralelë.

Por akti i dytë ishte edhe më teatral. Një buzëqeshje e vogël, një mimikë ndoshta e pavend, mjaftoi për të ndezur një tjetër përplasje. Këtë herë, jo vetëm mes Spiropalit dhe një ministreje të re, por mes saj dhe vetë liderit. Dhe këtu u rrëzua përfundimisht metafora: Mamica nuk ishte më “motra” e besuar e heroit, por një figurë që duhej disiplinuar publikisht – madje edhe me kërcënimin e përjashtimit.

Ironia është therëse. Sepse ajo që dikur ishte marrëdhënie besimi, sot duket si raport force. Ajo që dikur ishte venerim, sot ngjan me një zhgënjim të zhurmshëm. Dhe ajo që dikur ishte një “Skënderbe” politik, sot sillet më shumë si komandant i një kazerme, ku çdo zë jashtë rreshtit duhet të shuhet.

Në këtë dramë, nuk është vetëm Spiropali që humb. Humb edhe narrativa e një partie që pretendon pluralizëm të brendshëm. Sepse kur Mamica heshtet me urdhër, çfarë mbetet për ushtarët e tjerë?

Dhe ndoshta pyetja më e madhe nuk është pse Spiropali u përplas me Ramën. Por pse iu desh kaq kohë për të kuptuar se “Skënderbeu” i saj nuk kishte më nevojë për Mamicën.

Në fund, ajo që mbetet është një figurë që dikur fliste me sigurinë e pushtetit, e sot reagon me nervozizmin e përjashtimit. Një politikane që nga mbrojtëse e zjarrtë e liderit, po shndërrohet në një episod të pakëndshëm në historinë e tij.

Sepse në botën e çudirave politike, besnikëria nuk është virtyt i përhershëm. Është vetëm një stacion i përkohshëm – deri në momentin kur “Skënderbeu” vendos se nuk ka më nevojë për Mamicën.

Dhe sa për të thënë fjalën e fundit Një ditë pas mbledhjes së Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste, Elisa Spiropali, alias Mamica  ka bërë një reagim në Facebook.

“Të dielë të bukur! Mbaje fytyrën nga drita dhe hijet mbeten pas”, shkruan deputetja socialiste, e cila postimin e saj e shoqëron edhe me një foto në natyrë. 

Po a është dakord “Skënderbeu”?…

Tirana dhe Prishtina: një paradoks në shekullin e ri shqiptar.

Nga Cafo Boga

Gjatë shekullit të kaluar, Tirana dhe Prishtina kanë ndjekur rrugë politike dukshëm të ndryshme, të formësuara nga lufta, ideologjia dhe diplomacia ndërkombëtare. Megjithatë, historitë e këtyre dy kryeqyteteve zbulojnë një paradoks më të thellë: ndërsa kufijtë politikë i ndanë shqiptarët, përvoja e tyre historike dhe identiteti kombëtar mbetën thellësisht të ndërlidhura.

Pak kombe në Evropë ilustrojnë paradokset e historisë moderne aq qartë sa bota shqiptare. Gjatë shekullit të fundit, trajektoret politike dhe historike të dy prej qyteteve të saj kryesore — Tiranës dhe Prishtinës — janë zhvilluar nën rrethana shumë të ndryshme. Herë njëri qytet jetonte në liri relative ndërsa tjetri përjetonte shtypje; në momente të tjera rolet dukeshin sikur përmbyseshin. Historitë e tyre tregojnë se si fati i një kombi të vetëm mund të zhvillohet përgjatë dy rrugëve kontrastuese, duke krijuar një paradoks që vazhdon të ndikojë politikën dhe identitetin shqiptar edhe sot.

“Ishte koha më e mirë, ishte koha më e keqe…”

— Charles Dickens, A Tale of Two Cities.

Dickens përdori këtë paradoks të famshëm për të përshkruar realitetet kontrastuese të Londrës dhe Parisit gjatë Revolucionit Francez. Megjithatë ai po përshkruante diçka më të gjerë se dy qytete. Fjalët e tij hapëse kapin një të vërtetë universale të historisë: përparimi dhe mizoria, shpresa dhe dëshpërimi, shpesh bashkëjetojnë në të njëjtin moment.

Në një mënyrë të ngjashme, historia moderne e Tiranës dhe Prishtinës pasqyron paradoksin e një populli të vetëm, fati politik i të cilit u zhvillua në rrethana shumë të ndryshme gjatë shekullit të kaluar dhe, fatkeqësisht, vazhdon të evoluojë në trajektore të ndryshme në vend që të drejtohet drejt një pike natyrore konvergence.

Dy Qytete, Dy Realitete Politike

Pas Luftës së Dytë Botërore, rrugët e Tiranës dhe Prishtinës u ndanë në mënyrë dramatike.

Nën regjimin e ngurtë komunist të vendosur në Shqipëri, Tirana u bë kryeqyteti i njërit prej shteteve më të izoluara në Evropë. Vendi u mbyll pothuajse plotësisht nga bota e jashtme nën një sistem ideologjik autoritar që kontrollonte pothuaj çdo aspekt të jetës publike dhe private. Ndërkohë, Prishtina mbeti brenda Jugosllavisë socialiste, ku shqiptarët përbënin shumicën e popullsisë, por pa sovranitet të plotë politik. Megjithëse Kosova përjetoi periudha autonomie të kufizuar, popullsia shqiptare mbeti nën presion politik dhe shtypje periodike.

Në këtë periudhë paradoksi ishte i dukshëm: një pjesë e kombit shqiptar kishte një shtet, por i mungonte liria, ndërsa pjesa tjetër jetonte me një hapësirë disi më të madhe shoqërore, por pa të drejtën politike të vetëvendosjes.

Rrënjët Historike të Çështjes Shqiptare

“Shqipëria nuk është vetëm një copë tokë, por është bashkimi i një populli që flet një gjuhë dhe ndan një histori të përbashkët.”

— Sami Frashëri

Duke shkruar gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare të shekullit XIX, Sami Frashëri artikuloi një vizion të kombit që nuk mbështetej vetëm në territor, por në gjuhën dhe historinë e përbashkët — një koncept që pasqyronte idetë më të gjera evropiane të shekullit XIX mbi kombësinë, të shfaqura në shkrimet e mendimtarëve si Johann Gottfried Herder dhe të tjerëve të asaj kohe.

Çështja kombëtare shqiptare nuk lindi në shekullin XX; ajo kishte rrënjë shumë më të hershme, gjatë periudhës së sundimit osman që zgjati mbi pesë shekuj. Në fund të periudhës osmane, shqiptarët ishin të përqendruar kryesisht në katër vilajete administrative: Vilajetin e Shkodrës, të Kosovës, të Manastirit dhe të Janinës. Këto territore formonin bërthamën gjeografike dhe kulturore të popullsisë shqiptare në Ballkan.

Në vitin 1878, udhëheqësit shqiptarë krijuan historiken Lidhja e Prizrenit, duke kërkuar bashkimin e këtyre katër vilajeteve në një njësi administrative autonome shqiptare brenda Perandorisë Osmane. Ky propozim pasqyronte zgjimin politik të Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe dëshirën në rritje për vetëqeverisje.

Megjithatë, Fuqitë e Mëdha të Evropës e refuzuan këtë vizion. Pas Luftërave Ballkanike dhe marrëveshjeve diplomatike që pasuan, pjesë të mëdha të territoreve të banuara nga shqiptarë u ndanë midis shteteve fqinje. Pasojat e këtyre vendimeve vazhdojnë të formësojnë gjeografinë politike të rajonit edhe sot.

“Të fortët bëjnë atë që munden, ndërsa të dobëtit vuajnë atë që duhet.”

— Thucydides

Një ndjenjë e ngjashme u shpreh më vonë edhe nga Abraham Lincoln, i cili vërejti se një komb i fortë mund të përballojë të jetë i matur dhe i përmbajtur, ndërsa kombet e dobëta shpesh mbështeten në retorikë dhe mburrje për të kompensuar pasigurinë. Historia e ka treguar vazhdimisht se fuqia — jo gjithmonë drejtësia — shpesh përcakton fatin e kombeve.

Përmbysja e Fatit

Rënia e regjimeve komuniste në Evropën Lindore transformoi peizazhin politik të Ballkanit.

Shqipëria filloi një tranzicion të vështirë drejt pluralizmit politik dhe ekonomisë së tregut, ndërsa Kosova hyri në një periudhë të trazuar që përfundoi me luftë dhe ndërhyrje ndërkombëtare.

Pas konfliktit të vitit 1999 dhe shpalljes së pavarësisë në vitin 2008, Prishtina u shndërrua në kryeqytetin e shtetit më të ri në Evropë. Kosova sot përballet me sfidën komplekse të forcimit të institucioneve demokratike, ndërtimit të një ekonomie të qëndrueshme dhe sigurimit të njohjes më të gjerë ndërkombëtare. Përparimi në vitet e fundit — veçanërisht në luftën kundër korrupsionit dhe konsolidimin institucional — ka qenë i dukshëm.

Ndërkohë Tirana, edhe pse kryeqyteti i një shteti të pavarur, ka përballuar sfida të shumta tipike për tranzicionet postkomuniste: korrupsionin, institucionet e brishta dhe konsolidimin e pabarabartë të demokracisë.

Paradoksi Bashkëkohor

Sot paradoksi mes Tiranës dhe Prishtinës vazhdon në forma të reja.

Shqipëria, pavarësisht anëtarësimit në NATO dhe aspiratave për integrim në Bashkimin Evropian, vazhdon të përballet me shqetësime lidhur me korrupsionin, polarizimin politik dhe dobësinë institucionale.

Kosova, nga ana tjetër, ka përballuar sfida të veta pas pavarësisë. Në vitet e para shumë figura të luftës hynë në politikë dhe më vonë u akuzuan për abuzim me pushtetin. Megjithatë vendi ka parë gjithashtu shfaqjen e forcave të reja politike që synojnë të forcojnë institucionet dhe të luftojnë korrupsionin.

Marrëdhëniet mes Tiranës dhe Prishtinës nuk kanë qenë gjithmonë harmonike. Dallimet politike mes udhëheqësve të dy kryeqyteteve herë pas here kanë komplikuar bashkëpunimin në një kohë kur koordinimi më i ngushtë do të ishte në interes të të dy shoqërive.

Një e Ardhme e Përbashkët

Pavarësisht dallimeve politike dhe trajektoreve të ndryshme, lidhja historike mes shqiptarëve në të dy anët e kufirit mbetet e thellë.

Ndarja e trojeve shqiptare në fillim të shekullit XX krijoi entitete të ndryshme politike, por nuk arriti të fshijë gjuhën, kulturën dhe kujtesën historike që i lidh shqiptarët. Për shumë shqiptarë, ideja e bashkëpunimit më të ngushtë kombëtar nuk është çështje ambicieje territoriale, por pasqyrim i një vazhdimësie historike që i paraprin kufijve modernë.

Tirana dhe Prishtina nuk janë thjesht dy kryeqytete — ato janë dy kapituj të së njëjtës histori shqiptare që vazhdon ende të shkruhet.

Përfundim

Në fund, historia e Tiranës dhe Prishtinës na kujton se historia rrallë zhvillohet në një vijë të drejtë dhe të parashikueshme. Ashtu si paradoksi që përdori Charles Dickens për të përshkruar një epokë tjetër revolucionare, përvoja shqiptare gjatë shekullit të fundit është formësuar nga përparimi dhe vështirësitë, liria dhe kufizimi, uniteti i identitetit dhe ndarja e fatit politik. Megjithatë, nën këto trajektore kontrastuese qëndron një vazhdimësi më e thellë: një gjuhë e përbashkët, një kujtesë historike dhe një trashëgimi kulturore që asnjë kufi politik nuk ka arritur ta fshijë. Shekulli XX i ndau shqiptarët përmes luftërave, ideologjive dhe vendimeve gjeopolitike jashtë kontrollit të tyre; shekulli XXI shtron një pyetje tjetër — nëse institucionet demokratike, bashkëpunimi rajonal dhe vullneti i lirë i qytetarëve mund t’i afrojnë gradualisht këto rrugë paralele. Sepse historia e Tiranës dhe Prishtinës na kujton se ajo që dikur dukej si ndarje mund të shndërrohet në fillimin e një kapitulli të ri — të formësuar jo vetëm nga rrethanat, por nga zgjedhjet e vetë njerëzve.

Hyrje për Autorin

Cafo Boga është një shkrimtar dhe komentator shqiptaro-amerikan me qendër në Nju Jork. Punimet e tij përqendrohen në historinë shqiptare, identitetin kombëtar, çështjet e diasporës dhe zhvillimet politike në Ballkan. Përmes eseve dhe komenteve, ai synon të promovojë ndërgjegjësimin historik dhe një diskutim të menduar mbi marrëdhëniet në zhvillim mes shqiptarëve në të gjithë rajonin.

Nga Rafael Floqi/

Ka një parim të madh në politikën tonë moderne shqiptare, një parim pothuajse filozofik, që mund të përmblidhet në një fjali të thjeshtë:
“Hajduti i partisë time është hajdut i mirë.”

Madje jo vetëm i mirë.
I dobishëm.
I nevojshëm.
Herë-herë edhe heronj dhe heroina, Robin Hood modernë…

Sepse duhet ta pranojmë: vjedhja është një gjë shumë relative. Nëse e bën kundërshtari, është krim kombëtar. Nëse e bën i yni, është sakrificë administrative.

Të marrim për shembull ato ceremonitë prekëse që organizohen, kur një zyrtar largohet nga detyra. Nëse dikush do të binte nga qielli në atë sallë dhe nuk do të dinte asgjë për akuzat, hetimet apo dosjet, do të mendonte se po përcillej një hero apo heroinë kombëtare. Kujtojmë Lali Erin dhe Belinda Balluken.

Duartrokitje.
Lot.
Fjalime të ngrohta.

Atmosfera ishte aq solemne sa dukej sikur ajo zonjë kishte shpëtuar buxhetin e shtetit nga ndonjë katastrofë financiare, jo sikur kishte kaluar nëpër një stuhi akuzash për tendera dhe miliona euro.

Në rreshtin e parë, disa punonjës të administratës dukeshin të prekur emocionalisht. Disa gra me sy të përlotur, disa burra me fytyra serioze – të gjithë të bindur se po ndodhte një padrejtësi historike.

Sepse në politikë ekziston një ligj i pashkruar: kur bie një ministër i yni, bie një engjëll.

Sigurisht, publiku ka një zakon të keq: lexon lajmet. Dhe ndonjëherë edhe përgjimet.

Por kjo është një çështje teknike. Populli shpesh nuk e kupton kompleksitetin e qeverisjes moderne. Ai sheh vetëm fjalë si “tender”, “miliona euro”, “manipulim”, dhe menjëherë alarmohet.

Ndërsa elita politike e di më mirë.

Ajo e di se tenderat janë si vera: duhet t’i shërbesh tek miqtë e duhur.

Në këto raste, strategjia është e qartë:
mos u merr me akuzat.

Mos u merr me detajet.

Mos u merr me faktet.

Merru me parimet e mëdha.

Flit për drejtësinë.
Flit për reformën.
Flit për demokracinë.

Dhe nëse dikush guxon të pyesë për paratë, përgjigjja është e thjeshtë:

“Çështja është në hetim.”

Kjo është një frazë magjike. Ajo funksionon si një batanije juridike që mbulon gjithçka.

Në fakt, kjo është një nga shpikjet më elegante të politikës shqiptare.

Sepse dikur politikanët përpiqeshin të provonin pafajësinë.
Sot ata kanë arritur në një nivel më të avancuar.

Ata nuk kanë më nevojë të shpjegojnë asgjë.

Sepse publiku, në fund të fundit, nuk është aksioner i shtetit. Ai është thjesht spektator.

Por momenti më prekës mbetet ceremonia e lamtumirës.

Fjalime për arritjet.
Lavdërime për kontributin.
Premtime për vazhdimësinë.

Madje edhe pasardhësi në detyrë shprehet me respekt të thellë për “punën e jashtëzakonshme” të paraardhësit.

Kjo është një traditë e bukur. Një stafete morale.

Njëri largohet nën hetim.
Tjetri merr flamurin.

Dhe gara vazhdon.

Natyrisht, opozita bën zhurmë. Media shkruan. Analistët debatojnë.

Por brenda sistemit ekziston një solidaritet i admirueshëm.

Sepse të gjithë e dinë rregullin themelor:

Sot është radha e tij.
Nesër mund të jetë radha ime.

Prandaj duartrokitjet janë gjithmonë të sinqerta.

Në fund të fundit, politika është edhe një çështje besimi.

Dhe besimi më i madh është ky:
se gjithçka mund të relativizohet.

Moraliteti? Relativ.
Përgjegjësia? Relativ.
Edhe vjedhja? Relativ.

Sepse në momentin që një hajdut shpallet “i yni”, ai transformohet menjëherë në një figurë tjetër.

Ai bëhet:

administrator,
strateg,
vizionar.

Kjo është arsyeja pse ceremonitë e tilla janë kaq emocionuese.

Ato na kujtojnë se politika nuk është vetëm pushtet.

Është edhe art.

Arti i shndërrimit të skandalit në meritë.
Arti i kthimit të akuzës në medalje.
Arti i madh, i përjetshëm, i politikës sonë:

Lavdi hajdutit tonë.