Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

….”Më bini prapë bre burra, se s’kam vdekë hala!

by

-Nderroi Jete Ndue Mëlyshit, një nga kundërshtarët më të vendosur të pushtetit komunist, i hedhur dy herë nga CIA, si parashutist atë kohë…

– Në mes të këtij rreshti fotosh është babai i tij Gjon Mëlyshi-bajraktar i njohur i Mirditës, dhe ngjitur është djali tjetër, i cili u pushkatua bashkë me 13 të tjerë të pafajshëm,si hakmarrje pas vrasjes së Bardhok Bibës. Ka qenë një burrë mjaft familjar dhe i papërzier me politikëra. Kur e pushkatuan thirri nga gropa ku i kishin hedhur të 14-tët, “Më bini prapë bre burra, se s’kam vdekë hala!…

Një përgjigje për të gjithë…-

Nga Albana M Lifschin-

Sot në mëngjes më paskan ardhur disa mesazhe,shoqëruar me attachment , një artikull i fundit që lajmëronte vdekjen e Ndue Mëlyshit, një nga kundërshtarët më të vendosur të pushtetit komunist pas çlirimit( pas luftës, thuaj! më kanë korigjuar,sepse ” për t’u çliruar, nuk jeni çliruar asnjëherë!) I hedhur dy herë nga CIA, si parashutist atë kohë.Në foton që shikoni, në rreshtin e sipërm është i treti në të djathtë- një burrë i pashëm dhe i mprehtë.Ka jetuar në Buffalo, NY për gjithë jetën e tij. Në atdhe është kthyer vonë ku edhe vdiq në moshën 111 vjeç. Në mes të këtij rreshti fotosh është babai i tij Gjon Mëlyshi-bajraktar i njohur i Mirditës, dhe ngjitur është djali tjetër, i cili u pushkatua bashkë me 13 të tjerë të pafajshëm, si hakmarrje pas vrasjes së Bardhok Bibës. Ka qenë një burrë mjaft familjar dhe i papërzier me politikëra. Kur e pushkatuan thirri nga gropa ku i kishin hedhur të 14-tët, “Më bini prapë bre burra, se s’kam vdekë hala!
Në rrjeshtin më poshtë, në mes, është im gjysh Nikoll Mëlyshi i cili u kthye për të vdekur në atdhe në 1989, në moshën 90 vjeçare por qeveria e Ramiz Alisë e ktheu mbrapsh si të padëshiruar, edhe pse qe babai i Pal Mëlyshit edhe pse nuk i kishte lyer duart me gjak.Kur u kthye në NYC u bë me kancer në pankreas dhe vdiq . Unë pata mundësinë ta përcillja në banesën e fundit. Në funeral u takova për herë të parë me vëllain e gjyshit, Ndue Mëlyshin , zotëria që vdiq pardje. Në foto në krah të djathtë të gjyshit Nikoll, është i biri Gjon Mëlyshi,i cili ka banuar në London Ontario, Canada, bisnesmen i madh, i vetëbërë milioner. Në krahun tjetër të gjyshit në foto është Pal Mëlyshi,i biri, në moshë fare të re. Nëna vëllezërit dhe motra e Palit kanë qenë nga një internim në tjetrin që pas lufte 1945-1957(pasi partizanët u dogjën kullën) 12 vjet plot. Por sa kohë që ishte shpallur familje heroi, internimi as që iu zu në gojë publikut shqiptar.
Në rrjeshtin e fundit gratë e shtëpisë në malsi me të vegjëli. Fotografinë e nxorra këtë mëngjes nga një libër dokumentar,i botuar në NY, i tim gjyshi. Çdo foto ka emrin e vet dhe karierën në atë kohë Kjo është përgjigja për të gjithë , që më pyesin ” Ç’kam të bëj unë me të ndjerin?

KU PO SHKON TURQIA MODERNE E QEMAL ATATURKUT-VEND ANETAR I NATO-s?

by

Nga Elida Buçpapaj-

Nuk është fake fotoja e Rexhep Erdogan me qylaf imami!

Perendimi ka mbetur i shtangur kur presidenti aktual i Turqisë me mikrofon si një lider fetar ka filluar të recitojë pjesë nga Kurani në Kishën e Shën Sofisë që e ka kthyer sa hap e mbyll sytë, me një të rënë të lapsit në xhami, duke përmbysur atë çka kishte vendosur Presidenti i Turqisë moderne Qemal Ataturk!

Turqia është Republikë laike, çka do të thotë se feja duhet të jetë e shkëputur nga shteti!

Kisha e Shën Sofisë prej 1935 është një monument historik dhe muzeum i trashëgimisë kulturore i mbrojtur nga UNESCO.

Me moshë mbi 1500 vjeçare Shën Sofia është dëshmitare e rrëzimeve dhe ngadhnjimeve të perandorive, e asaj që ka ndodhur nëpër shekuj.

E ndërtuar në Kostandinopojë (Stambolli i sotshëm) nga Perandori romak i Bizantit me prejardhje ilire, Justiniani I,  nga 537 deri në 1453 ishte katedrale kristiane, në fillim katolike pastaj ortodokse. Kthehet në xhami nga 29 maji 1453 deri në fund të vitit 1931.

Më 1935, presidenti i parë turk dhe themeluesi i Republikës së Turqisë moderne, Mustafa Kemal Atatürk, e shndërroi ndërtesën në një muze si simbol i paqes, harmonisë dhe tolerancës fetare.

Gjatë kësaj periudhe, përdorimi i kompleksit si një vend adhurimi ishte rreptësisht i ndaluar.

Kisha e Shën Sofisë për 85 vjet ishte një atraksion turistik, si profili i Turqisë laike.

Papa Vojtila ishte i pari Papë që kishte hyrë në Kishën e Shën Sofisë më 2001.

Në 2006 gjatë vizitës së tij në Turqi, do ta vizitonte Shën Sofinë edhe Papa Benedikti XVI.

Pak para vizitës së tij, qeveria turke vendosi që në kompleksin e muzeumit të ishte një dhomëz si vend lutjeje për të gjitha fetë.

Papa Benedikti XVI në respekt të traditave zbathi këpucët kur hyri në Shën Sofi. Ai shoqërohej nga Myftiu i Madh, i cili duke iu referuar shtypit të kohës, i lutet Atit të shenjtë të ndaleshin një moment për të medituar, ndërsa Shenjtëria e tij raportohet t’i jetë drejtuar Myftiut të Madh duke i thënë:  “Kjo vizitë do të na ndihmojë ne të gjithëve për të gjetur rrugën e paqes në të mirë të gjithë njerëzimit.”

Por rrjedha e ngjarjeve është devijuar dramatikisht dhe muzeu simbol i harmonisë fetare, krijuar prej Qemal Ataturkut para 85 vitesh, rikthehet në xhami, sikur në kohën e Perandorisë otomane që mori fund së ekzistuari një shekull më parë për t’i lënë vendin Turqisë moderne.

Presidenti turk si përfaqësues i unitetit kombëtar do të duhej të respektonte vullnetin e Ataturkut. Sepse nuk mundet ta kthejë rrotën e historisë të Turqisë mbrapsht. E megjithatë ai po përpiqet dhe më 10 korrikun e vitit 2020, me një dekret dekret presidencial pas 85 vjetësh e kthen rishtas Shën Sofinë në xhami!

Një veprim padiskutueshëm arbitrar që do ta ngrinte nga varri Qemal Ataturkun!

Përpara një skene surreale, ku presidenti i Turqisë laike me qylaf imami këndon syre të Kuranit në publik, çdokush ka të drejtë të pyesë: quo vadis Turqia, shtet europian dhe vend anëtar i NATO-s ?!

IN THE DRAWER

by

BY MUÇI XHEPA-
Spring in Washington. A Japanese gift of 1912, magical cherry blossoms charm the banks of the Potomac river, the Roosevelt, Jefferson, Martin Luther King memorials and the National Mall. That year, the London Conference, also known as the Conference of the Ambassadors, partitioned Albania and left Albanian lands and people out of its boundaries.
Poets write poems about the beauty of their flowers. Albanian anti-Communist prisoners wrote about them too; however, they sang about the blossoms of a frail cherry tree growing within the barbed wire of the Burrel Communist prison. The tree did not wither and die – the heroes’ blood nourished it. Its flowers were a metaphor for life.
The capital gives me a feeling of peace, kindness and joy. Everyone minding their own business. I recently arrived from the anti-Communist revolution front, and the sadness I observed in the eyes of Lord Nicholas Bethell when he visited Elbasan was fresh in my mind.
“I met beautiful, smart people, wherever I went! Why this extreme poverty in the heart of lavishness? How did we abandon you?!”
He asked to visit a remote highland village. I chose Shmil, where I worked as a teacher, tragically the area that had sheltered *Nero.
Without settling into the new job, I called my grandfather’s friend Professor Arshi Pipa. They had been together in the Swamp of Death in Maliq. His voice sounded sweet and warm.
“Come to visit me when you’re free,” and he showed me how to get to his house.
I called him again on the weekend. The morning fresh breeze with the scent of flowers filled me with hope. He was waiting for me with open arms at the font door of his home.
“Welcome, agent of the Young Turks!” He laughed out loud.
“I come as a covert agent,” I cheekily replied.
The professor had written a long article in which he called the new administration officials “Young Turks.” His writing had left a bitter taste in the then foreign minister’s mouth.
The professor spoke at length about the suffering endured in the Swamp of Death and he gave me his book, “The Book of Prison” – a treasure of suffering and heroism. He had carried the pain with him and brought it to Washington with the great hope that it would motivate the US to send their troops to liberate Albania.
“I met with senior officials as soon as I arrived,” he said. “I was received with interest, they listened and asked questions. They wanted to know more than they could gather from their intelligence operations, but as time passed nothing changed. Then I asked to speak with the official who led the operations in the Communist countries.”
The professor lit a cigarette, sighed deeply, and continued.
“He received me in his office, listened attentively and, in the end, when he saw that I began to show despair and disbelief, he changed his tone. He opened the drawer of his desk and took out a locked file. As if we were friends for a long time, he said, ‘this is Albania; the time is not ripe for it to open. Start teaching at our universities, educate our students on what Communism is and share with them your bitter experience.’”
The Professor changed the subject. He started telling me about my grandmother’s brother, who lived in New York.
“Faik Miraku has been a good friend of mine since our early youth. Rely on him and our mutual friends, and you will learn a lot.”
Shocked, I left Professor Pipa while he was giving the last strokes of a philosophical article. I made my way to the subway on foot. *Leka Toto’s voice pierced my heart. When I left Albania to work at the embassy in Washington, D.C., Leka advised me to knock on every American administration’s office and request help.
“We will build up a free and prosperous Albania,” he told me full of hope.
It was the spring of 1994.

Footnote:
*Nero – The Communist dictator Enver Hoxha
*Leka Toto – A former political prisoner.

Pak mbi Etruskët

by

Astrit Lulushi

Shkruan: Astrit Lulushi/Dielli

Kur Roma u themelua, sipas Plutarkut, Romuli solli etruskë nga Toskana, të cilët përhapën mes banorëve zakone e shkrime të shenjta, dhe i mësuan romakët t’i respektonin si të shenjta. Fillimisht, ata hapën një gropë depo në formë rrethi në qëndër të Romës. . . ku depozituan frytet e para të të gjitha prodhimeve që mund të përdoreshin sipas nevojës; çdo romak solli një pjesë të vogël të sendeve a prodhimeve të vendit nga kishte ardhur. Këtë llogore me rezerva të çfarëdollojshme, romakët e quajtën me fjalën etruske “mundus”, sepse u jepte njerëzve mundësi në rast nevoje. Rreth ‘mundus’ romakët ndërtuan Romën që ndikoi gjithë Botën (Mondo). Mundus, në qendër të çdo qyteti Etrusk, hapej thellë në tokë, dhe mbulohej me kapak nga një gur i madh, i quajtur “guri i shpirtrave”, i cili hapej vetëm në ditët kur të vdekurit lejoheshin të ngjiteshin mes të gjallëve, ose në kohën kur frutat e parë depozitoheshin për perënditë si ofertë korrjesh. Dy rrugët kryesore të qytetit kalonin në këtë vend, duke e ndarë zonën në lagje. Ky plan i rrjetit të rrugëve kishte një kuptim fetar; pasqyronte pamjen se si etruskët e shihnin universin. Etruskët besonin se qielli ishte i ndarë në katrorë. Sipas Etruskëve, shpjegon Plotarku, në veri, në pjesën më të lartë të qiellit ose në majën e qiellit, banonte kryeperëndia, Tinia ose i Tij. Ana lindore e qiellit ishte mirësia. Ana perëndimore ishte më pak e favorshme, këndi veriperëndimor i qiellit ishte më pak me fat nga të gjithë. Etruskët i konsideronin të domosdoshme kërkimet në qiell për planet e tyre. Kështu, qielli ndahej në 16 pjesë me një kuptim akulti për secilën.

Etruskë e bëjnë njeriun të mendojë. Aq shumë i dhanë njerëzimit sa edhe vetë u shuan. Me përjashtim të disa mbishkrimeve, fizikisht asgjë prej tyre s’ka mbetur. Për origjinën e qytetërimit etrusk që përfshiu Italinë perëndimore në periudhën e herëshme të kulturës së hekurit ekzistojnë tre hipoteza;

Ata ishin autoktonë a indigjenë që kishin jetuar gjithmonë në Etruria; etruskët u shpërngulën nga brigjet e Egjeut si grup emigrantësh nga Lydia e Anadollit; etruskët ishin pellazgë nga Thesalia, që kaluan Adriatikun dhe u vendosën në Itali. Kjo besohet të ketë ndodhur kur rajoni u mbush me të ardhur të rinj helenë e ilirë dhe pellazgët që mbetën u asimiluan.

Romakët mësuan, huazuan dhe trashëguan shumë nga etruskët, përpara se t’i zhduknin si entitet kulturor e politik.

Ndër të tjera, elementët etruske mbijetuan në gjurmë e simbole; Toga romake filloi si veshje ceremoniale etruske, shufrat e lidhura të argjendit ishin për pastrim, dhe sëpata ishte një simbol i fuqisë mbretërore. Veshja zyrtare e pushtetarëve etruskë ishte e kuqe, ngjyrë që romakët e përvetësuan; ndërsa mes shqiptarëve është edhe sot një emblemë mbretërore e flamur. Romakët trashëguan edhe “triumfet” a parakalimet a paradat që pasonin një fitore, dhe betejat e gladiatorëve që kënaqnin etjen për gjak të njerëzve.

Bota e etruskëve është më shumë misterioze dhe e paarritshme se ajo e Egjiptit, Mesopotamisë, Kretës ose Mikenës. Fatkeqësisht, Etruskët nuk mund të na flasin drejtpërdrejt. Livy, historian, thotë se Romakët studiuan letërsinë etruske, duke marrë gjithça prej saj. Mbishkrimet me shkronja të ngjashme me greqishten, edhe mund të lexohen dhe shqiptohen, por ato vështirë se kuptohen. Romakët janë më shumë fajtorë, sepse pasi mësuan shumë nga Etruskët, praktikisht i zhdukën si entitet, dhe në fund e fshinë kujtesën e tyre. Etruskët vazhdojnë të jenë popull enigmatik. Pothuajse të gjithë historianët e lashtë besonin se ata erdhën nga Lydia, në Azinë e Vogël, dhe shumica e studiuesve ndoqën Herodotin. Në shekullin V pes, ati i historisë, shkroi se rreth vitit 1200 pes, Lydia u prek nga një uri e madhe, dhe pasi e duroi krizën për shumë vite, mbreti Lydian (qē baba kishte Atyin) e ndau popullin në dy grupe dhe hodhi short se cili grup të qëndronte dhe cili të emigronte. Grupit që udhëhiqej nga djali i tij, Tyrrhenus i ra shorti për të emigruar. Kështu ai zbriti në bregdet në Smyrna, ndërtoi anije, dhe lundroi në kërkim të jetës më të mirë diku tjetër. Tyrrhenus në krye të njerëzve të tij kaloi në më shumë vende, gjurmët e ndalesave mund të duken sot në emra vendbanimesh të lashta si Tyrrenei, Tiranë e Toskë, e ndoshta Teheran. Më në fund ata mbrritën në Umbria në veri të Italisë. Herodoti, i saktë në aq shumë raste, këtë histori e tregon si legjendë.

Dionisi i Halikarnasit, i cili jetoi në shekullin I të erës sone, rreth 500 vjet pas Herodotit, e vuri në dyshim këtë shpjegim, dhe prej asaj kohe deri sot studiuesit janë përçarë, disa thonë se Etruskët janë pasardhësit e një populli lindor që zgjodhi Italinë perëndimore për të jetuar, dhe ata që thonë se Etruskët mund të jenë një racë indigjene por me influencë nga lindja. Mosmarrëveshja vazhdon; historianët sot e kanë bërë çështjen edhe më rrëmujë, duke thënë se, Etruskët nuk ishin as grekë e as romakë, ata ishin lindorë në ndjenjë, por jo në origjinë.

VATRA- Ambassador Kim, we urge you to initiate an investigation to the process of the destruction of the Charles Telford Erickson building in Golem…

by

New York ,July 20, 2020

The Honorable Yuri Kim

Ambassador of the United States of America

Tirana Albania

-Ambassador Kim, we urge you to initiate an investigation to the process of the destruction of the Charles Telford Erickson building in Golem, Kavaja. Doing this will bring some light over the reasons of such government vandalistic act aa it will also will ease our souls…

Dear Ambasador Kim,

On behalf of the Pan-Albanian Federation of America, VATRA-The Hearth, We are prompted to write this letter to share with you our concern and protest about the demolition of the former National College of Agricultural building, in Golem, Kavaja, Albania. This building, initially called the Albanian-American Institute Charles Telford Erickson, and later serving as an agricultural school, was built in 1925 and funded by the government of the United States of America.

To the Pan-Albanian federation Vatra and all pro-American Albanians, this building was a milestone of the bright relationship between Albania and the USA. We consider the act of its demolition as alegal, moral and constitutional crime.

This building has signifiedthe long history of the great efforts ofits founder,Charles Telford Erickson, who dedicated his life for Albania’s prosperity and educational endeavors. Erikson believed that Albanians, in order to succeed as a country and particularly as a democratic country, had to be educated.Erikson went to Albania as a missionary and found himself working  for the betterment of the Albanian nation as an educator, a politician, a diplomat, engineer, geologist,  a historian, a philosopher, and inspired the nation as if he, himself, was a native-Albanian patriot. Therefore, leaving a legacy as one of the most beloved man of Albania. After leaving Albania, Erickson did not forget about the Albanians. Rather as he traveled the world he continued preaching the plight of the Albanian people. 

Ambassador Kim, the destruction of this building addedanother sad day for cultural heritage of the country, as well as democratic governance and the rule of law. Along with this building, a symbol of American heritage inside Albania has collapsed. We believe that this act committed by the government is in violation of every law and order as it was done in complete silence withoutpublic attention. The secrecy behind it was in attempt to hind the interests of the corrupted construction companies that closely work with the government. We, publicly accuse the prime minister, Edi Rama, who continuously has been abusing his power by undertaking acts of in the destruction of Albanian cultural treasures.

Ambassador Kim, this is no longer about the demolition of Charles Telford Erickson building, but the actual undermining of democracy and freedom. Albania is gradually falling into a new camouflaged dictatorship regime. Rama and his cabinet represent for the most part, previous Communist Party descendants, who isolated Albania for 50 years. Prime Minister’ Rama in

accordance with his lineages, has been using vulgar language toward the US President Trump. I bring to your attention his characterization during the 2016 election when he stated:“Donald

Trump is really the shame of our civilization…I pray to God so that the American people would not elect him as president. Because if this were to happen, it would cause a great harm to the United States and it would be a serious threat to the US-Albanian relations.”

Ambassador Kim, we urge you to initiate an investigation to the process of the destruction of the Charles Telford Erickson building in Golem, Kavaja. Doing this will bring some light over the reasons of such government vandalistic act aa it will also will ease our souls.

Ambassador Kim, we remain grateful to you and your staff for your hard work toward the democratic process in Albania. At the same time, we would be happy to see some actions into clarifying the demolition act of Charles Telford Erickson building.

Respectfully,

Pan-Albanian Federation Vatra