JANI DILO MISIONAR I KOMBIT SHQIPTAR

May 14, 2016 by dgreca

Nga PIRRO LOLI/

Jani Ilia Dilo është një personalitet tejet kompleks që ndriti në dy fushëbeteja të mëdha: në atë të luftës që zgjati 10 vjet (39-44 kundër fashizmit italian e gjerman dhe 44-49, kundër komunizmit )dhe në atë të dijes që zgjati terë jetën e tij. Në baltën 70 vjecare, hedhur mbi të ka mbirë bar i zi. Por balta dhe llumi nuk mundën ta tjetërsojnë thelbin e kwtij njeriu që unë po e them me bindje se ishte misionar i kombit shqiptar..

Më tepër se Dita dhe fama e dilenje, sot le të jetë kjo ditë që na ofron Shoqata kulturore “Çajupi” dita jonë, dita e fjalës së lirë, dita e një mirëkuptimi dhe pajtimi të gjerë shoqëror, a thirrje modeste për të zbuluar të vërtetën. Por e vërteta historike si thelb është e prirë të lërë copa nga vetvetja, edhe kur shkruhet nga fituesit dhe nga humbësit.

Dilenjtë jetuan me nder, ata i dhanë emër kohës së tyre, por lartësuan dhe majat e Dhëmbelit e të Cajupit dhe supet e kombit; ata ishin ushtarë shembëllorë me penë e më pushkë dhe sot nuk kërkojnë ndere e dekorata. Ne, më tepër se ata, kemi nevojë të ngrihen flamujt e së vërtetës në historinë e këtij vendi.

Ata që dënuan Aristidh Rrucin e Jani Dilon, që i mbuluan dilenjtë me heshtje, që u lëvizën dhe eshtrat, ata që i burgosën e i torturuan një jetë të tërë, gratë, djemtë dhe nipat, persekutorët, që nuk kanë munguar as në Zagorie, po harrohen, ndërsa Dilua e Rruci, Jani, dhe krejt familja e madhe e dilenje, të ringjallur tashmë deri në nivelin “Nderi i Kombit”, ashtu të freskët e të bukure fisnikë, po i afrohen atdheut me amanete të rënda. Zagoria e vogël që nuk kishte as njëmijë banore ka pasur një elitë të shquar intelektuale. Atë, fshatin e vogël “me kishë e me varre”, e bënë të madhe e të dëgjuar bijtë e saj më të mirë, njerëzit e mençur, të penës e të dyfekut. Zagoritët kanë qenë gjithmonë më këmbë për ardheun e ndizen si ajo eshka e thatë që e merr zjarrin me një fërkim.

Burra dhe djem të tillë, si A.Z Cajupi, Mihal Harito, Aristidh Rruci, Ilia Dilua, Petro Harito, Jorgji Çakua, Diogjen Haritua, Kostika, deputetët e saj në të gjitha regjimet , dhjetë dëshmorët e shenjtë me në krye heroin Themo Vasi, komandantin e shquar, Pano Xhamballo, misionari i spikatur Jani Dilo etj, mbi të gjitha kishin një vizion te qartë kombëtar.

Për zagoritin, cdo gjë që i ndodh atdheut i ka ndodhur dhe atij. Natyrisht e vërteta e një kombi, nuk është sumim i të vërtetave individuale. Njeriu nuk është identik me njerëzimin. Dhe krimbat e një peme nuk do të thotë se janë të të gjithë pyllit.

* * *

Jani Dilo lindi më 17 janar 1911. Krejt moshës së adoleshencës dhe rinisë ( në liceun e Gjirokastrës dhe të Korces)ka qenë nën mbikëqyrjen e të atit, mësuesit të madh Ilia Dilos. Është pak të themi se qe nxënës i shkëlqyer. Ka qenë shok shkolle me Enver Hoxhën në lice. Pas liceut të Korcës ndjek studimet e akademisë ushtarake në Romë dhe paralel me të vazhdon studimin për financa dhe shkencat politiko shoqërore sidomos ato juridike. Si oficer i ri shërben në Korcë, gradohet shpejt në pozitë dhe më 1933 (23 vjec) emërohet sekretar i përgjithshëm në shtatmadhërinë mbretërore.

Ditët e para të atij prilli të zi të 1939-s Jani Dilon e gjen në Korcë me preokupimin e një organizimi ushtarak kundër fashizmit. Më 5 prill në krye të ushtërisë niset për Këlcyrë, merr urdhër për t’u kthyer dhe më 7 e 8 prill gjendet në Larisa. Në kalimin e tij dezertues, Mbreti Zog zgjodhi oficerin e tij të njohur për ta shoqëruar, por Jani nuk ndoqi udhën e mbretit , as të lumturisë së tij, ai kthehet menjëherë në atdheun e pushtuar. Në Korcë takon një gjeneral italian, ish pedagogun e tij në Akademinë e Romës. Ai zgjatet ta përqafojë ish studentin e tij të shkëlqyer, por Jani Dilo , i vë dorën para dhe i thotë :Të desha e të respektova si profesor, por jo si gjeneral që ke ardhur të pushtosh vendin tim. Ai i propozon postin e ministrit të arsimit. Por, më kot. Ai tashmë do ta shikonte veten ushtar dhe oficer i atdheut me armë në dorë, krye të 2000 forcave gjithmonë të gatshëme, të organizuara në qarkun e Korcës. Ka aktivitetet të dendur ushtarak në Korcë, Leskovik, Kolonjë, Përmet, Skrpar, Malësinë e Veriut dhe në Kosovë sidomos në Prizren. Mithat Frashëri e kish emëruar Kmandant në atë qark e ai shquhej mbi të gjithë i pakursyer si ushtar me armë në dorë dhe si oficer madhor e organizator i talentuar. Italianët e kapin e internojnë në Itali e pas internimit përsëri Jani Dilo është në luftë. Mithat Frasheri e kish projektuar si Ministër kombëtar, por jemi akoma në luftë e Jani do ishte ushtar e komandant. Për tu përmendur : Në Leskovik autoriteti i tij shpëton 100 burra nga pushkatimi dhe Leskoviku nuk u dogj sic kish vendosur komanda italiane.

Në Kosovë një grup kosovarësh donin të hakmerreshin ndaj një grupi serbësh të kapur rob. Jani Dilo urdhëron prerë: “Në asnjë mënyrë. Ne duhet të fitojmë me vetveten. Në doni të vrisni, vritmëni mua.” Në shumë shkrime të tij ai proteston ashpër kumdër komunistëve sidomos ndaj Mehmet Shehut dhe agjentëve jugosllavëve të tipit Mugosha, që vrisnin njerëz të pafajshëm dhe pushkatonin edhe robërit. Nuk donte terror dhe vëllavrasje. I tha Mehmet Shehut ne Kuçovë : “Nuk mund t’i jap dorën , dorës sate që është lyer me gjak shqiptari”. Ato vende ku shkelte këmba e tij ishin ishuj lirie. Jani nuk humbi asnjë beteje, anipse PBK, për arsyet që dihen dhe nuk dihen akoma, humbi luftën. Nuk harrohen, Betejat në Barmash dhe Qafë Thanë ku komandoi edhe forcat partizane e ku mbetën dhjetra gjermanë të vrarë.

“Shkemb dyfeku” e quajti Jani Dilo-n Mit’hat Frasheri në mbledhjen e K. Q. Me te drejtë Bazi i Canes tha: luftë kundër gjermaneve di të bejë vetem Jani Dilo ,ballë pëer ballë me ta e jo, 3 dyfekë e pastaj mbathja nga sytë këmbët….Në Korcë, para Bashkisë dora e një atentatori u drodh përpara Jani Dilos, dhe plumbi kapi qytetarin H.F. Oficerët anglezë dhe ata amerikanë që ndihmonin forcat partizane në Shqipëri vetëm premtonin se do të këtheheshin… E, ajo ditë që nuk erdhi kurrë, lidhej me stinën kur të “fillonte me dalë gjethi i fikut…” ndërkohë, dimri bolshevik, po thante edhe barin e fushave…

Jani Dilo dhe BK punuan me mish e me shpirt për Marrveshje, Por, sic dihet marrveshja e Mukjes u tradhëtua djallëzisht , akt ky që i kushtoi Shqipërisë një dramë gjakatare me regjisor agjentëturën serbe. Akademiku Jani Dilo që luftoi kundër fashizmit italian e gjerman e humbi luftën dhe në fund të nëntorit, 44`, sw bashku me liderin e tij Mit`hat Frashërin arratiset me një barkë për Itali.

Theksoj se brenda mureve të burgut dhe në arrati jashtë atdheut, nacionalistët, nuk e bindën dot kohën e vet me drejtësinë e vet. Drama e tyre mori përmasat e një drame kombëtare ku ata,“reaksionarët”, intelektualët e vërtetë të dyerve të mëdha të Shqipërisë e të universiteteve evropiane, – nuk arritën të realizoheshin, sepse liria e tyre ishte liria e munguar e kombit shqiptar. Më 6 mars 1945 Jani Dilo dënohet nga gjyqet ushtarake si kriminel lufte e tradhëtar.

Para se të largohet për në USA, 1950, ai, ra viktimë e një loje aspak objektive dhe të ndershme antikomuniste e drejtuar me verbëri nga aleatët britanikë dhe amerikanë. Kjo ndërmarrje ngarkon me përgjegjësi sidomos pseudomiqtë e aleatët tanë britanikë që për mendimin tim, po luanin thjesht një aventurë provokuese duke sakrifikuar edhe më gjakun e viktimave të parealizuara, tashmë mundës. Jani Dilo, i pari nga oficerët shqiptarë që i tha lordit Barthel se po hiqte dorë nga ajo aventurë sepse kish nuhatur tradhëtinë. Pas këtij monenti ai strehohet në USA dhe në të gjitha shkrimet e tij publicistike në disa gjuhë do mbronte lejmotivin e tij, se vatani duhet të çlirohet nga të vetët…

Ai nuk qe një ushtarak i thjeshtë, qe një strateg e politikan . Duke folur në ansamblene e Shteteve te roberuara , J. Dilo që, jo më kot, ishte zgjedhur si kryetar i delegacionit te Bashkimit Ndërkombetar te fshataresisë deklaroi se një politikë çlirimi “ do te thotë praktikisht qe Bashkimi Sovjetik të detyrohet të tërhiqet në kufijtë e mëpareshem”.. ka ardhur koha për ndryshime” E. D.fq. 272-273) . Kjo deklaratë do të thoshte përmbysjen e Jaltës famëzezë që i dhuroi Stalinit gjysmën e Evropës. Tashmë jemi dëshmitarë si u shpërbë Evropa komuniste dhuratë për Stalinin. Shpërbërja erdhi nga vetë komunistët, ndërsa Ruzvelti dhe Curcilli tashme harruar, duhet të dridhen që i jepnin dhurata Stalinit popuj dhe shtete…midis tyre dhe Shqipërinë e vogël.

Jeta e Jani Dilos është jeta e një trimi, e një intelektuali të shquar enciklopedik, fisnik e njerëzor, me aktivitet të spikatur patriotik për liri e demokraci. Edhe në mërgimin e detyruar politik, nuk rreshti kurrë edhe kur propaganda bolshevike kulmonte gjithandet plot urrejtje, por koha dhe mendimet e tij treguan se gjinkalla nuk u bë kurrë bilbil ! Deviza e tij është libri që e barazonte me lirinë. Tërë jetën vazhdoi studime pas universitare , mori disertacione e doktorata, jo vetëm në artin ushtarak, por kryesisht në studimet mbi shtetin dhe Të drejtën ndërkombëtare. Shquhej për kulturë shumë të gjerë elitare në shumë fusha edhe jashtë profileve të tij universitare e akademike si në gjuhësi e kritikë letrare me shkrime për rilindasit, Fishtën e Migjenin. Jani Dilo në gjurmët e të atit të madh ishte poliglot i talentuar. Që në klasën e tretë filloi të mësoi italisht, në vazhdim frëngjisht. Në Lice mësoi greqishten e vjetër dhe latinisht. Më vonë, përvetësoi gjermanisht, anglisht e i pangopur për dije mësoi edhe spanjisht dhe rusisht.

Ai qe bilbil në fjalë e mjeshtër në shkrim. Falë gjuhëve të huaja fitoi vendin e analistit në “Zërin e Amerikës” dhe dërgonte artikuj në shumë gazeta e revista. Kish stilin e një shkrimtari dhe mendimin e thellë të filozofit. Në asnjë rast, pra kurrën e kurrës, nuk shihte ndonjë dallim midis dëshmorëve të atdheut. Gjakun e tyre të pastër e sheh në valëzat e flamurit kombëtar kuq e zi. Më 31 korrik 1944 ai shkruante në ditar: “T’i lutemi Zotit që dëshmorët t’i vendosim ndër shenjtorët e kombit”. Jani Dilo ka realizuar dhjetëra portrete në personaliteteve shqiptare. Nuk është e rastit që njihej me dy presidentë amerikanë, shkëmbente kartolina për Krishtlindje e Niksoni i paska thënë se “Po. Diçka do të bëjmë për Shqipërinë”. Njihej me Pikason piktorin e madh botëror që i paska falur dhe tre piktura, sot, me vlera kolosale. Kish korrespodencë edhe me Nolin, Për të kanë shkruar dhjetra gazeta, kanale Tv e qindra personalitete të luftës e të kulturës. Në pamundësi për t’i përmendur veçoj gjuhëtarët e mëdhenj, Cabein dhe Petro Zhejin, politikanët Enver Hoxha, Ahmet Zogu, Mit`hat Frashëri, Abas Ermenji, dhe anglezët Maklin e Barthel, personalitete të shume fushave, profesorë, doktorë, shkrimtarë, avokatë të dëgjuar, gazetarë…Jani Dilo ishte gazetë folëse nëpër botë, një kanal televiviv shqiptar. I kudondodhur, gjithmonë shkruante për Shqipërinë, Kosovën e robëruar, dhe kombin, në Romë e Nev York, në Londër e Paris, tek mbretëresha e Anglisë dhe mbreti i Spanjës, në Vashington, Turqi, Hindi, Greqi, Amerikën Latine…Kudo ishte zëri i fortë i një shqiptari misionari. Heshtje varri, mallkim dhe ndëshkim ishte vetëm në Zagorie. Ky shqiptar i madh misionar i Shqipërisë së re, mungonte vetëm në Shqipëri. Ramis Alia , akoma pa vdekur Enveri ka thënë: “Kemi një armik të rrezikshëm në Amerikë., Jani Dilon. Partia po mendon për të.”. Pas pak kohësh më 14 janar 1984 u gjet i vdekur në shtëpi në Nev Jork. Kështu u gjet edhe Mit`hat Frashëri, Bilal Xhaferri dhe të tjerë e , të tjerë, kosovarë e shqiptare, që propaganda komuniste i quante “mërgata e qyqeve”, duke shpallur edhe në art një urrejtje gjaku. Por më e rëndë se vdekja ishte llumi i zi mbi veprën dhe personalitetin e tyre.; Prandaj them : kultura shqiptare sot kërkon, prej të gjithëve, vdekjen e skllavit të dikurshëm brenda vetvetes, me qëllim që të qartësojë të vërtetën. Dielli nuk mbulohet me shoshë. Komunizmi bolshevik i dha provat se si shkatërrohen gjërat e shenjta, kombi, feja, prona dhe vetë njeriu. Ashtu sic e parashikonin elitat tona nacionaliste, midis tyre dhe elitari zagorit, Jani Ilia Dilo.

SHBA : Kujtohet 73 vjetori i Shërbimit Shqip të Zërit të Amerikës

May 14, 2016 by dgreca

Nga Beqir SINA – New York/

Zëri i Amerikës, 73 vite më parë, foli shqip: Ju flet Zëri i Amerikës! nga Uashingtoni/

Shenim i Diellit: Ish Editori i Gazetes Dielli, gazetari, perkthysi, shkrimtari Nelo Drizari, ishte gazetari i pare ne seksionin Shqip te Zerit te Amerikes me 1943/*

WASHINGTON D.C: Këto ditë pranverore – më 13 Maj, Shërbimi Shqip i Zërit të Amerikës festojë në një mënyrë mjaft modeste 73 vjetorin e fillimit të transmetimeve, në gjuhën shqipe nga Uashingtoni.

Shërbimi botëror i “Zërit të Amerikës” i ka filluar transmetimet e tij, më 25 shkurt të vitit 1942, ndërsa në gjuhën shqipe më 13 maj të vitit 1943. Megjithë qëndrimin dyshues në fillim dhe armiqësor më vonë të Enver Hoxhës ndaj SHBA, Zëri i Amerikës nuk i ndërpreu asnjëherë transmetimet në gjuhën shqipe (sikurse bëri, fjala vjen, BBC për më shumë se një çerek shekulli në gjysmën e dytë dhe më të egër të diktaturës komuniste).

Një nga drejtuesit kryesorë, me një kontribut të paçmuar ndër dekada, përfshirë edhe ato të izolimit totalitar të Shqipërisë, nën regjimin e Enver Hoxhës, aktualisht Drejtor i Drejtorisë së Euroazisë pranë “Zërit të Amerikës” Dr. Elez Biberaj, ikona e gazetarisë shqiptare në SHBA, e ka përkujtuar me një status të tij, shpërndar miqve dhe shokve, kolegeve të tij, në mendien sociale Facebook, 73 vjetorin e Zërit të Amerikës, Shërbimi në gjuhën Shqipe.

Duke kujtuar kët 73 vjetor, Dr Biberaj shkruan se :” Sot, është 73 vjetori i transmetimit të parë të Zërit të Amerikes në gjuhën shqipe”, ka shkruar kështu në statusin e tij në rrjetin shoqëror të Facebook, Dr. Elez Biberaj, i cili është Drejtor i Drejtorisë së Euroazisë pranë “Zërit të Amerikës” dhe me këtë rast ai ka shpërndar një “kartolinë” në mirënjohje kolegëve të nderuar të Seksionit Shqip dhe të gjithë gazetarëve, thotë Dr. Biberaj, që kanë pasur fatin dhe nderin të punojnë për Zërin e Amerikës dhe të japin ndihmesën e tyre, sado modeste për lirinë e demokracinë e kombit tonë të dashur!

Ndërkohë, dhe ish gazetarja e Zëri i Amerikës, Mirela Milori, e cila aktualisht është me Televizionin kombëtar shqiptar ABC, nga Tirana, në profilin e saj në Facebook, për të kujtuar këtë përvjetor, ka postuar dhe tre fotografi me “diçiturën” : Zëri i Amerikës, 73 vite më parë, VOA foli shqip: JU FLET ZËRI I AMERIKËS !

“Transmetimet në shqip filluan më 13 maj të vitit 1943, një vit pas themelimit të Zërit të Amerikës. Ato vazhduan për dy vjet, deri në vitin 1945, kur edhe u ndërprenë. Pas 6 vjetësh, po më 13 maj, të vitit 1951, Zëri i Amerikës filloi transmetimet e rregullta që vazhdojnë edhe sot të pandërprera. /voa/“

Naim Dedushaj, i cili është një zyrtar i Ministrisë së Diasporës në Kosovë ka postuar një përshëndtje të cilën ai e ka quajtur “Respekt dhe falenderim për Zerin e Amerikës, të gjithëve atyre që kontribuan, ndër vite, dhe për punën tuaj të shkëlqyer z.Biberaj” shkruan Dedeushaj nga Prishtina – Kosovë

Ilir Zenku, një shqiptar i Maqedonisë, i cili tani jeton në Chicago, shkruan në statusin e tij se :”Kemi shumë fat si komb që për të krijuar urë të fortë mes Amerikës dhe Shqipërisë një nga mbajteset më të forta është puna e z.Biberaj në VOA – Zëri i Amerikës. Gjithë të mirat! dhe Susksese Zëri i Amerikës!”, shkruan nga Chicago Ilir Zenku.

Një shqiptarë , tjetër nga atdheu ynë, që duket se është dëgjues i rregullt, i Zëri i Amerikës, ka dërguar përshendetje Dr. Elez Biberajt, në statusin e tij, duke falenderuar punën e tij dhe të ekipit gazetarve.., siç shrkuan ai duke thënë “ Zëri i Amerikës, urë që na lidh me Shtetet e Bashkuar të Amerikës, rritjen bashkimit të Shqiptarisë..”Ju uroj fatë shëndetë në familje e të dashurit e afërmit tuaj…

Samir Mezini, anëtar i një familje ish të presekutuar nga Vlora, babai i të cilit ka vuajti 10 vjet në burgjet e temrshme të komunizmit, shkruan në përkujtimin e tij :”Respekt dhe falemderim ! Ky “Zë” kaq i dashur tek ne në Shqipëri, nga Uashingtoni,, ka qenë i vetmi zëri i shpreses për dekada, të tëra, për ne të presekutarit politik, nën sundimin e egër komunistë, të regjimit të Enver Hoxhës! Urime dhe Suksese!”

Meleq Zerani shkruan “Shumë urime Zerit të Amerikës dhe ju Z Elez Biberaj ku jini kontributore të paçmushme në ardhjen e demokracisë në Shqipëri ,,Zëri i Amerikës le të jetë dritare për Shqiptarët ku të mësojnë të vërtetën dhe t’a festojmë edhe 100 vjet të tjera..të përshëndes z. Elez Biberaj.., thotë ai.

Drita A. Lamaj, ka lënë shënimin e saj duke shkruar se :”Urimet më të përzëmerta Zërit Amerikës , ty z.Elez Biberaj dhe të gjith atyre që kontribuan për Demokracin e mohuar në Shqipri 45 – vite nga diktature komuniste. Këtu, shkruan ajo gjejë rastin të urojë edhe kunatin time dhe bashkpuntorin e Zërit të Amerikës, për disa vjet, gazetarin dhe publicistin Idriz Lamaj , duke ju uruar edhe 100 vite të tjera Zërit të Amerikës” nga Uashingtoni..

Kastriot Dervishi, gazetar nga Tirana, ish Drejtor i Arkivës së Ministrisë Punve të Brendshme në Shqipëri , shkruan “Mirënjohje “Zërit të Amerikës”! Ka qenë shpresa e vetme që shqiptarët kishin gjatë regjimit komunist.”

Ish i presekutuari politik Simon Mirakaj, i cili kalojë së bashku me familjen e tij 45 vjet në burgjet dhe kampet e interrnimit në Shqipëri, përcjell në këtë status urimet e tij në 73 vjetorit të Zërit të Amerikës, duke shkruar “ Keni qenë në vitet më të keqija të jetës tonë, i vetmi zë nga Uashingtoni që na mbante shpresen gjallë. kujtojë me dhimbje dhe nostlagji sot, kur “në orën 8.30( me kohën e Shqipërisë) në barangat tona të interrnimit binte heshtje për të ndëgjuar, ato 30 minuta, që ishin për ne të gjithë zëri i shpresës.Edhe njehere urime! shprehet Mirakaj.

Hamit Aliaj ka shkruar :”Mirënjohje të përjetëshme SHBA-së,Zërit …dh veçanërisht Ju,Z.Elez Biberaj,si një zë i spikatur brenda Zërit të Amerikës,që nuk e latë vetëm shqiptarinë në dimrin e saj të gjatë e të errët !”

Gazetari i njohur nga Tirana Alfons Zeneli shkruna :”Urime Zerit te Amerikes, seksionit shqip te saj si dhe urime e falenderime te vecanta ty Elez Biberaj si nje frymetar i paepur, malessor i bardhe e shqiptar i ndritur per kontributin e dhene nder dekada” thote ai.

Edhe shkrimtari e publiciti i njohur Rexhep Shashu ka lënë shënim e tij me rastin e 73 vjetorit të Zërit të Amerikës;” Urimet me të bardha Zërit të Amerikës dhe Ju personalisht z. Elez Biberaj dhe falenderimet më të përzemerta për Ju që me zërin tuaj mbajtët gjallë shpresën tek Shqiptarët, pasi ju folët shqip shqip, me zërin e lirisë , shpresës dhe demokracisë së Shqiptarëve”, shkruan Rexhep Shahu, nga Tirana.

Në morinë e urimeve dhe përshëndetjeve me rastin e 73 Vjetorit të Zërit të Amerikës, është edhe mesazhi që ka shkruar në këtë status në medien sociale Facebook, dhe ish ambasdori i Shqipërisë, në Prishtinë dhe Shkup, Ambasadori Arben Çejku, i cili shkruna :” Urimet më të përzemerta për VOA, për ju Elez Biberaj dhe gjithë kolegët e tjerë që me dekada ishin dhe mbeten drita në fund të tunelit për kombin Shqiptar, për kombin më të izoluar në Europe! Jo vetëm nostalgji për emisionet e viteve ’80 e ’90, ku kontributi i Zërit të Amerikës, ka qenë i jashtëzakonshëm, por mbi të gjitha nderim e mirënjohje për kontributin që Zëri i Amerikës dha për demokratizimin e Shqipërisë dhe lirinë e pavarësinë e Kosovës! Faleminderit SHBA , që mbajti gjallë zërin shqip të Zërit të Amerikës!, përfundon , Ambasadori Arben Çejku, ish-ambasador i Shqipërisë në Kosovë dhe Maqedoni, i cili drejton tani Qendrën Shqiptare për Qeverisjen e Mirë, në Tiranë.

Në 70 vjetorin e Zërit të Amerikës, nji ish i presekutuar politik ka thënë se :” Zëri i Amerikës, më jep kënaqësinë dhe privilegjin, që në emër të familjeve fisnike antikomuniste shqiptare, në emër të mijëra e mijëra qytetarëve që u sakrifikuan për të drejtën e fjalës, për një sistem demokratik, të uroj këtë media të madhe botërore, këtë media tek e cila gjatë 50 viteve të regjimit komunist ne shqiptarët besonim siç besonim në Zot; besonim në Zot dhe fshehtas kryenim ritet e faljes ndaj tij; po ashtu fshehtas dëgjonim këtë zë, këtë zë të lirisë, këtë zë të fjalës. …!

Sot, në emër të atyre familjeve, në emër të të gjithë atyre ish qytetarëve shqiptarë që u përndoqën nga një regjim komunist terrorist, unë përulem me respektin më të thellë, me nderim më të madh ndaj të gjithë gazetarëve që sakrifikuan jetën e tyre për të vërtetën, për lirinë dhe për demokracinë… ashtu siç përulem edhe përpara bashkëkombasve të mi, të cilët dhanë jetën vetëm së dëgjuan Zërin e Amerikës. ..!” ka thënë Besim Ndregjoni kryetar i të Përndjekurve Politik në Shqipëri, tri vjetë më parë ndërsa, ai kujtonte 70 vjetorin e Zërit të Amerikë, e cila sot ka mbushur 73 vjetë nga emisoni i saj në gjuhën shqipe.

***

*Shenim i Editorit te Diellit:

Urime Zerit te Amerikes, simbolit te Fjales se Lire, aleatit me te rendesishem te shqiptareve ne rrezimin e diktatures komuniste, Zeri i se vertetes, zeri qe solli mesazhet e Lirise dhe “vrau” friken ne kohen e veshtire! Ne kete pervjetor gjej rastin qe te permend faktin se nder gazetaret qe hapen seksionin shqip te “Zerit te Amerikes” ishte edhe Editori i Diellit per funvitin 1936 e deri me 1939, i pari gazetar qe kreu studimet per Gazetari ne Universitetin e Kolumbias ne Nju Jork, Nelo Drizari. Ai e editoi Diellin per me shume se 3 vite, ishte autor i te parit Fjalor “Shqip-Anglisht” dhe Anglisht Shqip, qe me 1926, autor i Gramatikes, shkroi edhe romanin

“Four Seas to dreamland”, ”Katër Stinë për në vendine ëndrave”, ”Xhek London dhe ëndra e pamundur”, “Kopshti piktoresk i magjepsjes” si dhe librin”Skenderbeu”. Nelo Drizari shkroi dhe poezi, kontribuoi ne gazetarine amerikane, duke u bere avokat i Shqiperise, ish me pikpamje monarkiste, besnik i Zogut dhe i Konices. Ne arkivin e Vatres ndodhet dhe rekomandimi qe Vatra i dha ish editorit te Diellit, kur nisi punen ne Zerin e Amerikes.

Editori i Diellit

Dalip Greca.

BC452912-290F-448B-BC1B-AD8966847614_mw1024_mh1024_s.jpg

Linguistic relationships of Albanians with the Pre-Indo-European inhabitants of their territories

May 11, 2016 by dgreca

By Nelson CABEJ/

The history of the Albanian language is an essential part of their history and cannot be separated from it. Being an Indo-European language, Albanian, like all the rest of Indo-European languages of Europe has a considerable Pre-Indo-European linguistic substrate, originating in the language of the Neolithic population of the Western Balkans. The prevailing opinion among linguists is that Neolithic Europe was characterized by a linguistic diversity of languages that didn’t belong to a single family of languages.

During the Neolithic, the territory where by the Bronze Age formed the Illyrian ethnos, flourished the Vinča culture, which left a large number pictographic “writings”. However, the pictographs are still not deciphered and provide us no clue about the language they spoke. Basque may be the only language that survived from the group of the Neolithic languages of Europe, but the extinct Minoan language attested in undeciphered inscriptions and the Eteocretan language (whose inscriptions are deciphered) in Crete are clearly non-Indo-European languages and is believed to belong to the group of the Neolithic pre-Indo-European languages. It is not known whether the languages of the Caucasus belong to the same group of Neolithic languages.

The development of the ancient Mediterranean culture of the Pre-Indo-European inhabitants of Western Balkans was interrupted with the arrival of the immigrant population, the bearers of the Indo-European culture. From their fusion, a new culture emerged in the region. Despite the domination of the Indo-European component, elements of the earlier Mediterranean culture were preserved in the emerging new culture.

From the viewpoint of the physical-anthropology, however, the following process of dinaricization of population in this region complicates the situation to such a degree that makes it difficult for us today to determine the relative contribution of Pre-Indo-European type in the formation of the population that came to be known as Illyrians by the bronze era.

Under such circumstances, the examination of the lexical Pre-Indo-European and Indo-European substrate of the Albanian language could lead us to a reliable judgment on the relative contributions of both components of the Illyrian culture. It is generally believed that the pastoral civilization of steppes was lower than the agriculture-based civilization of the late Neolithic inhabitants of the South-East Europe, with the first being of a higher degree of patriarchal organization¹. This and the fact that at the time existed no state and true centralization of the social structure, leads one to believe that the contribution of both the Pre-Indo-European and Indo-European populations in the formation of future Illyrian ethnos and the spiritual and material culture that emerged from their gradual fusion, might have been proportional to the contribution of each of them to the language of Illyrians, and Albanian as a linear descendant of Illyrian. Commenting on the Norbert Jokl’s view on Illyrian-Thracian origin of Albanian the greatest scholar of the history of the Albanian, Eqrem Çabej, while admitting the possibility of a Thracian component in Albanian, concluded that available linguistic material proves that “Illyrian is the major contributor to the formation of the Albanian language”². However, as late as 1976, the well known Croatian linguist, Radoslav Katičić, denied the very existence of any proof or reliable indications on any Thracian origin of Albanian3: “Nothing in the nature of a proof has been presented so far for the Thracian origin of Albanian, only a cumulation of indications which, without deciding the question, prevent us from rejecting the Thracian hypothesis outright. The only thing one can do is to keep an open mind while remembering that in this controversy the burden of proof is with those who deny the Illyrian descent of Albanian”³.

Since the beginning of the 19^th century when Franz Bopp (1791-1867) and August Schleicher (1821- 1868) proved that Albanian belongs to the Indo-European family of languages^{4, 5}, most linguists pointed out that the Albanian vocabulary and grammatical structure is Indo-European and, from the family of ancient Indo-European languages, Illyrian provided most of the lexical material, without excluding a modest contribution of Thracian, which is difficult to be determined because of the close genetic relationship and likeness of these two ancient languages.

In modern Albanian, however, a considerable number of words is believed to belong to the ancient Balkan Pre-Indo-European substrate. Most of them belong to Albanian-Basque lexical correspondences, e.g. Albanian agon ‘to dawn’ and Basque ego ‘light’, Alb. bisht ‘tail’ and Basq. bustan ‘tail’, hardhi ‘grapevine, grape plant’ and ardo ‘wine’⁴, etc. In 50es of the 20th century E. Lahovary and K. Bouda discovered a number of Albanian-Basque concordances, which could not be accidental. A number of words of the Pre-Indo-European substrate of Albanian are similar with the corresponding words of the Pre-Indo-European substrtate of other Indo-European languages. So, e.g., Albanian words rripë, shkrep, etc. are comparable to the corresponding words of the Pre-Indo-European substrate of German (dialectal form riepe ‘rripë, rrëpirë), Italian (dialectal rave and grepo ‘shkrep’) and French (dialectal crep, grep ‘shkrep’). In the ancient Illyrian language were preserved a number of Mediterranean, Pre-Indo-European place names, such as names of the islands Issa and Cissa, as well as place names Puplisca, Tambia(Timbia) etc. considered by Hans Krahe⁷.

Although the contribution of this ancient Mediterranean language to the vocabulary and morphology of Illyrian and the Albanian language is very difficult to be determined, the idea exists that there are more words of the Mediterranean substrate in modern Albanian than in other Balkan languages and the study of the lexical material of Albanian may considerably contribute to the knowledge of the lexical structure of ancient languages of Balkans⁸ (Mayer, A. (1957). Die Sprache der alten Illyrier I.).

In regard to the possible Thracian component that may have participated in formation of the Albanian people, culture and language, it is noteworthy that the Thracian component is not satisfactorily demonstrated and argued. Besides, that contribution may be exaggerated because at the time, i.e. more than 2 millennia ago, as argued by Norbert Jokl, Illyrian and Thracian were two closely related Indo-European languages (Polack, V. (1964). Op. cit.). It can be imagined that Illyrian and Thracian at the time of the formation of the Albanian people have been roughly as closely related to each other as two neo-Latin languages are today. Such a conclusion would be drawn based on the general view of the historical linguistics that differentiation of languages of a common origin, in our case of the Indo-European family of languages, is a function of time. This implies that in the classical era Illyrian and Thracian from their common Proto-Indo-European were evolving as separate dialects for about 2 millennia.

References

¹Garashanin, M.V. (1971). Nomades des steppes et autochtones dans le Sud-Est européen à l’epoque de transition du néolithique a l’age du bronze. In Sympossion: L’ethnogenese des peuples balkaniques. Sofia, p. 9-14.

²Çabej, E. (1976). Studime Gjuhësore III. Rilindja, Prishtinë, p. 36.

³Katičić R. (1976). Ancient Languages of the Balkans. Ed. W. Winter, Mouton & Co., The Hague, p. 187-88.

⁴Bopp, F. (1855).Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen. Stargardt, Berlin.

⁵ Schleicher, A. (1861). Compendium der vergleichende Grammatik der indogermanischen Sprachen. Bohlau, Weimar.

⁶Krahe, H. ((1955). Die Sprache der Illyrier. Wiesbaden, f. 48.

⁷ Çabej, E.. (1936). Mundartliches aus Italien. Glotta, XXV (1/2), 50–57 (52).

⁸ Mayer, A. (1957). Die Sprache der alten Illyrier I.

DOSJA NR. 2199… DON DEDË MALAJ E PUSHKATUAN ME 11 MAJ

May 10, 2016 by dgreca

Nga Fritz RADOVANI/

KUSH E VRAU DON DEDË MALAJ ?!/

NE FOTO: DON DEDË MALAJ (1917 – 1959)/

■24 PRILL 1959 Ditë hane. Rigonte pak shi… Altoparlantët ishin hapë në të gjitha rrugët e Shkodres, per me transmetue gjyqin e “armikut të Popullit” Don Dedë Malaj.Ishim tue pritë një grup i vogel tek streha e teneqexhijve, perballë Xhamisë së Parrucës, kur u ndigjue zani i prokurorit Rrapi Mina, që hapi seancen mbas hymjes në kinema “Republika” të kriminelit Hilmi Seiti, i shoqnuem nga ambasadori jugosllav…

■Prokurori pyeti të parin Don Deden: “Që kur jeni armik i komunizmit i pandehur?”

Don Deda me zanin e Tij burrnor, po edhe pa Ju tutë syni u pergjegjë: “Unë jam anmik i komunizmit që në moshen 9 vjeçare, kur kam shkue nxanës tek Don Alfons Tracki, aty mora vesh këte emen dhe nuk kam dashtë me ia ndigjue zanin kurrma, sepse, unë jam brumosë me ato ide!”… Në një heshtje të plotë që kishte ra n’ atë rrugë të Parrucës së vjeter, krejt pranë meje, u ndigjue zani i një Burri në moshë po, që pa pikë frike tha: “Hallallë ta baftë Zoti qumështin e Nanës, se Ajo, paska rritë djalë per Shqipni!..”, dhe iku në drejtim të rrugës Zdralej. Kurrma nuk e kam pa atë Burrë Trim e as, nuk e njoha.

■Don Dedë Malaj asht le në Selcë të Vermoshit, nga prindët Keq e Lula Malaj, me daten 16 Nandor 1917, prej ku mbas pak vitesh kanë zbritë në Velipojë, e nen kujdesin e Don Alfonsit, u brumos me kulturen Europjane, dhe në vitin 1941, në Gjenacanin e Fugures së Zojës së Shkodres, bash perballë Saj u betue dhe u Shugurue Meshtar në Itali.

U këthye në Shqipni dhe ka sherbye në Velipojë, Mal të Jushit dhe së fundi, në Dajç të Bregut të Bunës, ku edhe u arrestue në vitin 1958, ato ditë kur u pushkatue Miku i Tij Don Ejëll Kovaçi, edhe Ai pse nuk pranoi me firmue “Statutin e Kishës së vitit 1951”.

■Don Dedë Malaj ishte kundershtar i vendosun i firmosjes së “Statutit të Kishës”, aqsa në letren që i pat shkrue Vatikanit, ishte vetem një pyetje: “Ipeshkvijtë e shuguruem mbas vitit 1951, a janë të aprovuem nga Vatikani?”… Tjerat “shtesa” janë jo të verteta! Letra ka shkue deri tek Don Ivo Bozhiq, po jo ma larg… Këte e ka vertetue At Konrrad Gjolaj, kur ishte në Vatikan mbas vitit 1992, dhe asht interesue per letren e Don Dedës.

■Interesimi i Sigurimit të shtetit komunist per zhdukjen e Don Dedë Malaj, ishte shumë i madh aqsa edhe perkushtimi i një grupi aq të madh, që interesohej per vrasjen e Tij.

I pari mërrijti në Dajç, oficeri i njohun Çesk Shoshi, i cili bashkpunoi me kriminelët ma të poshter të Degës së Mbrendshme të Shkodres, drejtue nga terroristi Hilmi Seiti.

E po ti rreshtojmë agjentët e sigurimit tue fillue nga Xheudet Miloti, Mustafa Qilimi, Ali Xhunga, Hamdi Ulqinaku, Dul Rrjolli e sa vrasës të tjerë, do të fillohej me u dyshue edhe Figura e Paster dhe Burrnore e Don Dedë Malaj, që asht pushkatue i Pafajshem!

■Don Deda njihej si mik dhe “bashkpuntor” i Don Kolec Prennushit, At Konrrad Gjolaj, Don Ejëll Kovaçit, të gjithë kundershtarë të firmosjes së “Statutit të Kishës Katolike të 1951”, pra meqë asnjeni nuk pranonte këputjen e lidhjeve me Vatikanin dhe Papen:

■Me daten 29 Prill 1959, Kryetari i gjyqit Mustafa Qilimi, dha vendimin per të gjithë të akuzuemit, dhe perfundimisht Don Dedë Malaj, u dënue me vdekje, me pushkatim.

***

■Don Dedë Malaj ishte fëmijë kur mbeti jetim pa Babë. Në ditët e para të Dhjetorit të 1944, brigadat partizane i patne pushkatue vllaun Nikollin, ndersa Frani, kur ishte i arrestuem Don Deda në vitin 1948, vdiq papritmas, dhe la një vajzë të vogel Dranden, që e mori nën kujdes Gjyshja e vet, pra Nana e Don Dedës, Lula. Kur Drandja ishte 7 vjeç,

Nana Lulë vdiq dhe Dranden e mori në qelë Don Deda, që në moshen 13 vjeç Drandja mbeti pa asnjë njeri të aferm… Edhe Don Deda, pritej me u pushkatue…

■Drandja e vogel 13 vjeçare do të interesohej me i “shpetue” jeten axhës së vet.

Në këte fatkeqësi kaq të madhe Drandes Ju gjetën dy Klerikë të njohun të Don Dedës, Don Marin Shkurti, ish nxanës i Don Dedës, që u pushkatue në vitin 1969, dhjetë vjet mbas Mësuesit të vet, dhe Don Pjeter Gruda, mik i Don Dedës, që edhe Ky vdiq në kampin e shfarosjes së Sarandës, i paralizuem në vitin 1989… Tre muej para lirimit.

Me ndihmen e këtyne dy Priftenëve, Drandja u nis në Tiranë me daten 1 Maji 1959, me mujtë me takue Enver Hoxhën. Kje e pamujtun, madje, as Haxhi Lleshin, kryetar’ i Kuvendit Popullor. Mujti me takue sekretaren e tij Nexhmije Hoxhën, që i takonte me kenë dora vetë. Drandja e vogel tue e kujtue veten para një “gjyshes”, ra në kurthen e asaj që populli e ka quejtë “pantera e zezë”, dhe vajza jetime me lot përfaqe i kerkoi faljen e jetës së axhës së vet, tue i shpjegue se ‘nuk kam asnjë njeri në këte Botë’. ■Nexhmia iu pergjegj: “Pse t’ ia falesh jetën atij, ai është armik i popullit. Ti nuk ke mundësi t’ interesohesh për té, mese do e mbash até?” Drandja iu pergjegj: “Até e mban burgu, s’ ka gja, veç të jenë i gjallë, aman të lutem ma ban këte nderë, se nuk kam as nanë as babë, veç këte axhë!”

■Me daten 9 Maji Drandes, i erdhi pergjegja e kobres: “Lutja yte refuzohet.”

Besoj e kujton mirë vrasësja e fëmijëve Nexhmije Hoxha, kur ka nenshkrue Vendimin: “Të pushkatohet Don Dedë Malaj…vjeç 42…Klerik Katolik Shqiptar”!

■11 MAJI 1959 Don Dedë MALAJ u pushkatue brinjë Liqenit të Shkodres, ku gropa e Varrimit u ruejt nga një Vlla Musliman, që e kishte në kopshtin e vet…

■Don Dedë MALAJ mbeti i perjetshëm me perkufizimin filozofik të komunizmit:
“E Premtja e Zezë në Shqipni ka fillue me 29 nandor 1944, dhe ka me vazhdue derisa të mbarojë komunizmi!” (Në gjyqin e Tij, në kinema “Republika” Shkoder, Prill 1959).

Melbourne, Maji 2016.

Çamët nuk ishin bashkëpunëtorë me fashistët dhe as me nazistët

May 9, 2016 by dgreca

Presidenti Nishani: Çamët nuk ishin bashkëpunëtorë me fashistët dhe as me nazistët. Çamëria, në luftën e madhe antifashiste, kontribuoi materialisht dhe moralisht.

8 maj 2016

Presidenti i Republikës, Sh.T.Z. Bujar Nishani zhvilloi sot në Institucionin e Kreut të Shtetit një veprimtari kushtuar “Kontributit të popullsisë çame në Luftën e Dytë Botërore” në kuadër të 71-vjetorit të fitores historike të koalicionit ndërkombëtar kundër nazifashizmit. Në këtë veprimtari ishin të pranishëm Nënkryetari i Kuvendit të Shqipërisë dhe njëkohësisht Kryetari i PDIU-së, Shpëtim Idrizi, drejtues dhe anëtarë të “Shoqatës Çamëria” si Nënkryetari i saj Dritan Sejko, familjarë të Heroit të Popullit, Ali Demi dhe të dëshmorëve të lirisë, si dhe të të internuarve nga Çamëria në kampet e përqendrimit e të shfarosjes në masë, studiues, historianë dhe publicistë.

Pasi theksoi se “kjo fitore historike e dëshirës, vullnetit dhe sakrificave të popujve liridashës e kurorëzuar më 8 maj 1945, ka në themelet e saj edhe kontributin e shqiptarëve jo vetëm brenda territorit të Shqipërisë, por edhe jashtë këtyre kufijve”, Presidenti Nishani, vuri në dukje se: “Fatmirësisht dhe në saje të etjes për liri dhe mosnënshtrimit historik të popullit tonë ndaj asnjë lloj pushtuesi, Shqipëria dhe bijtë e bijat e saj atdhetarë, ditën me mjaft largpamësi të rreshtoheshin në anën e drejtë të barrikadës, krah për krah me ato shtete dhe vende të cilët edhe sot e kësaj dite, pas gati shtatë dekadash, janë partnerët dhe aleatët tanë të palëkundur dhe besnikë në NATO.”

“Edhe pse një vend i vogël, Shqipëria dhe i gjithë kombi shqiptar u bënë kontribuues të denjë në mbështetje të antifashizmit evropian dhe mbarëbotëror duke treguar një shpirt të paepur për liri dhe demokraci. ‘Pema e lirisë nganjëherë duhet vaditur me gjakun e atdhetarëve dhe të tiranëve!’ – ka thënë dikur ish-Presidenti amerikan Tomas Xheferson. Dhe shqiptarët këtë e vërtetuan me shembullin e tyre. Është ky kontribut i pamohueshëm që na bën sot krenarë faqe botës duke u ndierë të barabartë mes popujve liridashës dhe paqedashës.” – u shpreh Presidenti.

“Heronjtë dhe dëshmorët e kombit tonë brenda dhe jashtë kufijve të shtetit shqiptar janë dëshmia autentike e një rezistence solide dhe një vulosje me gjak të lirisë së atdheut tonë të dashur, edhe pse vlerësimi për ta u bë në mënyrë të pjesshme dhe të pamerituar nga shtetet fituese, ngaqë Shqipëria fatkeqësisht mbeti në kampin e Lindjes komuniste në raport me Perëndimin demokratik. Historiografia kombëtare dhe ajo ndërkombëtare do të duhej të ishte më e thelluar në vlerësimin potencial të kësaj lufte antifashiste, pa anshmëri dhe me gjakftohtësi, pa politizime dhe në funksion të daljes në dritë të të vërtetave, të kontributeve mbarëshqiptare të një kombi që ka prosperuar gjithnjë në shekuj për lirinë e kombit të vet ndaj pushtimeve.” – nënvizoi Presidenti Nishani, duke shtuar se: “Është ky rast që meriton vëmendjen e veçantë për të përshëndetur dhe shprehur mirënjohjen të gjithë atyre luftëtarëve të lirisë, heronjve dhe dëshmorëve të kombit, si dhe atyre që u internuan në kampet e përqendrimit dhe të shfarosjes në masë në Itali e Gjermani. Gjaku i të rënëve për liri ka ngjyer flamurin tonë kombëtar si dëshmi e një lufte të paepur të shpirtit shqiptar për liri dhe demokraci.”

Duke iu drejtuar përfaqësuesve të pranishmëve në këtë ceremoni përkujtimore të 71-vjetorit të fitores mbi nazifashizmin, Kreu i Shtetit i falënderoi në emër të shtetit shqiptar “për kontributin që keni dhënë si antifashistë në luftën e përgjakshme për lirinë e Atdheut!” “Kontributi juaj i rëndësishëm është i madh, me pjesëmarrjen e mbi një mijë luftëtarëve çamë në Çetën dhe më pas në Batalionin Çamëria, në radhët e ushtrisë nacionalçlirimtare shqiptare, si dhe në batalionin ‘Ali Demi’ në radhët e ushtrisë së ELLAS-it grek. Një respekt të veçantë e meritojnë ata djem e vajza të Çamërisë që luftuan në formacionet partizane edhe jashtë kufijve si në rastin e pjesëmarrjes jo vetëm në brigadat luftëtare në Shqipëri, por edhe në batalionin e katërt të regjimentit 15 së bashku me formacionet antifashiste në Greqi. Janë këto kontribute që na bëjnë të shprehim mirënjohje të thellë ndaj të gjithë pjesëmarrësve dhe veçanërisht ndaj Heroit të Popullit Ali Demi dhe dëshmorëve të shumtë nga Çamëria që dhanë jetën që shqiptarët të ishin të lirë. Të bashkëbisedosh në këtë 71-vjetor të fitores mbi nazifashizmin, me pjesëmarrës të drejtpërdrejtë në këtë luftë heroike, si dhe me pasardhës të familjeve që kontribuuan në luftën antifashiste, është njëherazi edhe një vlerësim dhe mirënjohje, ndaj te gjithë atyre qe sakrifikuan gjithçka ne përpjekjet e rezistencës antinazifashiste.”

“Është e njohur dhe një nga epopetë më të lavdishme, lufta 55 ditore e Konispolit në vitin 1944 në muajt gusht e shtator që batalioni “Çamëria” dhe pjesëtarë të çetave “Ali Demi” e të tjera, që organizuan, drejtuan dhe fituan një betejë, ku u ranë heroikisht në fushën e nderit mbi 40 partizanë çamë. Janë të shumtë dëshmorët, ndër të cilët do të përmendja dhe nderoja Heroin e Popullit Ali Demi dhe mbi 230 dëshmorë të tjerë, emrat e të cilëve janë të skalitur në kujtesën historike të kontributeve të komunitetit çam, në anën e antifashizmit në Luftën II Botërore. Është ky momenti të veçoj këtu edhe disa pjesëtarë të këtij komuniteti si Hajri Fetahu, Mezan Jonuzi, Nuri Emin Zane dhe Osman Zenel Taka, Bejaz Muhamet Muho e të tjerë të internuar në kampet e përqendrimit dhe shfarosjes në masë në Itali dhe në Gjermani.” – u shpreh Presidenti i Republikës.

“Përfundimi i Luftës II Botërore në favor të koalicionit të madh antifashist ku shqiptarët kishin vendin dhe kontributet e tyre, edhe shqiptarët e Çamërisë kanë nderin që të krenohen për këtë investim në shërbim të lirisë dhe demokracisë dhe të respektimit të të drejtave si ato të hebrenjve pas kësaj lufte botërore. Çamët nuk ishin bashkëpunëtorë me fashistët dhe as me nazistët. Ata, as u bënë pjesë e masakrave që u bënë në Çamëri. Çamëria, në luftën e madhe antifashiste, kontribuoi materialisht dhe moralisht. Me qindra të rinj çamë u hodhën në radhët e ELLAS-it, kur EAM-i lëshoi kushtrimin e luftës për liri. Me zgjerimin e luftës antifashiste kundër okupatorit gjerman, popullata çame u hodh pa rezerva në një luftë totale kundër okupatorit dhe formoi Batalionin e 4-t të Regjimentit të 15-të të ELLAS-it. Nga popullsia e vogël e Çamërisë dolën më tepër se 500 luftëtarë që luftuan me trimëri dhe vendosmëri kundër okupatorit nazifashist. Gjaku i Heroit Kombëtar Ali Demi dhe i dëshmorit Bido Sejko, gjaku i dëshmorëve Muharrem Myrtezai, Ibrahim Hallumi, Hysen Vejselit etj. që u derdh së bashku me atë të partizanëve grekë në Qafat e Qeramicës, dëshmon konkretisht për këtë fakt.” – theksoi Presidenti në fjalën e Tij.

Në përmbyllje, Presidenti Nishani u shpreh: “Në këtë ditë të shënuar të 71-vjetorit të fitores mbi nazifashizmin, shqiptarët si komb në përgjithësi, dhe bashkësia çame në veçanti, gjenden përkrah aleatëve të mëdhenj antifashistë me kontributin e tyre të pakontestueshëm dhe të nderuar në historinë e kombit shqiptar! I përjetshëm qoftë kujtimi dhe vepra e heronjve shqiptarë prej ngado që vinin dhe kudo ku bënë sakrificat më sublime për liri dhe për vlerat e demokracisë, përfshirë edhe ata çamë!”