Nga Frank Shkreli/

Protestat e sotme në Shqipëri, janë një shenjë se shqiptarët po rizgjohen për të mbrojtur lirinë dhe demokracinë. Para 10–15 vitesh, kur shkruaja artikuj për “Demokracia nuk pret”, nuk e kisha fjalën vetëm për një shqetësim të çastit politik. Ishte një paralajmërim se demokracia shqiptare nuk mund të lihej në mëshirën e politikanëve, të partive politike apo të interesave të pushtetit. Kam theksuar vazhdimisht se, Demokracia kërkon vigjilencë, kërkon qytetarë pjesëmarrës. Kërkon një shoqëri që nuk hesht kur institucionet dobësohen, kur pushteti përqendrohet, kur korrupsioni bëhet pjesë e sistemit dhe e jetës së përditshme dhe kur qytetari fillon të ndiejë se zëri i tij nuk dëgjohet më.

Sot, pas më shumë se një dekade, kemi ardhur në një pikë ku titulli “Demokracia nuk pret” merr një kuptim edhe më të fortë: Demokracia është në rrezik dhe shqiptarët kanë filluar ta kuptojnë këtë. Protestat që kanë përfshirë Tiranën dhe qytete të tjera gjatë vitit 2026 duhen parë edhe në këtë kontekst. Ato nuk janë vetëm një përplasje ndërmjet opozitës dhe qeverisë. Sigurisht, partitë politike kanë interesat dhe agjendat e tyre dhe do përpiqen të shfrytëzojnë çdo pakënaqsi të qytetarëve me qeverinë në pushtet. Por përtej partive politike, në Shqipëri, më në fund, po shfaqet diçka tjetër: pakënaqësia qytetare dhe dëshira e një pjese të shoqërisë për të mos qëndruar më spektatore përballë mënyrës se si qeveriset vendi.

Në protestat e fundit është parë edhe një element i rëndësishëm: pjesëmarrja e të rinjve. Frank Shkreli: Kur zgjohet rinia, dridhen elitat. A po vjen më në fund ndryshimi në trojet shqiptare?! | Gazeta Telegraf –Lëvizja e njohur si “Revolucioni i Flamingove”, për shembull, ka mobilizuar mijëra shqiptarë, veçanërisht të rinj, të cilët kanë ngritur shqetësime jo vetëm për projektet konkrete të zhvillimit, por edhe për korrupsionin, institucionet publike dhe mënyrën e shpërndarjes së pasurisë e mundësive në vend. Ky mobilizim është ndoshta pjesa më shpresëdhënëse e zhvillimeve të sotme. Sepse një shoqëri demokratike fillon të zgjohet atëherë kur qytetari nuk thotë më: “Çfarë mund të bëj unë?” Por pyet: “Çfarë po bëjmë ne?” Ky është ndryshimi ndërmjet indiferencës dhe qytetarisë.

Me të drejtë, protestat prej pothuaj dy muajsh shikohen nga vërejtës të jashtëm dhe të brendshëm si një shenjë zgjimi qytetar i shqiptarëve. Nuk është aq e rëndësishme vetëm se sa njerëz dalin në një protestë. Më e rëndësishme është fakti se pse dalin. Kur qytetarët dalin në rrugë për të kërkuar transparencë, drejtësi, llogaridhënie, mbrojtjen e pasurisë publike dhe respektimin e institucioneve, atëherë protesta merr një dimension më të madh se një konflikt i zakonshëm politik. Ajo bëhet një shprehje e sovranitetit qytetar. E kjo, pikërisht, është arsyeja pse protestat duhet të lexohen më me kujdes. Edhe analizat e fundit mbi zhvillimet politike në Shqipëri i kanë lidhur protestat me probleme më të thella sistemike të demokracisë shqiptare, jo vetëm me një konflikt të momentit. Sigurisht, kjo nuk do të thotë se çdo protestë është demokratike në çdo formë të saj. Dhuna, sulmet ndaj policisë apo shkatërrimi i pronës nuk mund të justifikohen në emër të demokracisë. Protesta demokratike duhet të jetë e vendosur, por paqësore, e guximshme, por e përgjegjshme. Sepse qëllimi nuk është të zëvendësohet një autoritarizëm me një tjetër. Qëllimi është të forcohet demokracia. Kjo njuk do të thotë se Shqipëria është kthyer në një diktaturë. Por në të njëjtën kohë, një demokraci nuk humbet vetëm atëherë kur mbyllet parlamenti, kur ndalohen partitë politike apo kur burgosen kundërshtarë politikë.

Nga paralajmërimi disa vite më parë se, “Demokracaia nuk pret”, te alarmi sot se demokracia është në rrezik në Shqipëri, ishte një lidhje gjatë viteve e shkrimeve të mia të dikurshme e deri në ditët e sotëme: Se “Demokracia nuk pret” ishte pra një paralajmërim, ndërsa sot më duhet të jap alarmin se “Demokracia është në rrezik.” Se i ashtuquajturi “tranzicion” është grabitur nga klasa politike në Shqipëri por edhe Kosovë, një fenomen që po dëbon shqiptarët nga trojet e tyre shekullore. Klasa politike në të dy anët e kufirit duhet të kuptojë se legjitimiteti nuk fitohet vetëm në zgjedhje, qofshin ato edhe të lira, por ai ruhet dhe kultivohet përmes integritetit moral e kombëtar, transparencës dhe përgjegjësisë së politikës ndaj qytetarëve. Frank Shkreli: Klasa politike në Shqipëri dhe në Kosovë po tradhëton shpresën dhe besimin e shqiptarëve për të ardhmen | Gazeta Telegraf

Një gjë pozitive nga këto zhvillime të fundit është fakti se protestat janë një nga shenjat se në të vërtetë, një pjesë e shoqërisë shqiptare po e kupton tani këtë rrezik që po i kanoset Kombit shqiptar. Mbetet për tu pa nëse ky është fillimi i një zgjimi që ka munguar për dekada tani. Për vite me radhë shqiptarët janë ankuar në kafene, në familje, në rrjetet sociale dhe në biseda private. Për fat të keq të vendit, shumë prej tyre kanë zgjedhur emigrimin si përgjigje ndaj mungesës së shpresës. Të tjerë janë tërhequr nga politika, disa të tjerë i janë dorëzuar fatit duke menduar se politikanët shqiptarë, “të gjithë janë njësoj”. Por demokracia nuk mund të mbijetojë kështu nëse qytetari largohet prej saj, duke u dorzëuar para së keqes. Prandaj, një qytetar që del në shesh për të kërkuar llogari nga pushteti nuk duhet parë, domosdoshmërisht, si kundërshtar i shtetit. Në një demokraci normale, qytetari kritik është një nga mbrojtësit më të rëndësishëm të shtetit demokratik.

Sa herë jam shprehur se Shqipëria ka nevojë për një zgjim demokratik. Shqiptarët nuk kanë nevojë për një tjetër revolucion politik që të zëvendësojë një grup politikanësh me një grup tjetër. Por ata kanë nevojë për një revolucion demokratik të ndërgjegjes. Duhet një brez që beson se ligji është mbi pushtetin. Një brez që nuk pranon korrupsionin si normalitet. Një brez që kërkon zgjedhje të lira e të besueshme. Një brez që kërkon drejtësi të pavarur. Një brez që nuk e sheh shtetin si pronë të partisë që qeveris. Dhe mbi të gjitha, Shqipëria dhe shqiptarët kanë nevojë për një brez që nuk pranon të largohet nga Shqipëria vetëm sepse nuk sheh një të ardhme në vendin e vet.

Prandaj, kjo është arsyeja pse protestat e sotme mund të jenë më shumë se një episod politik. Shpresoj që ato të jenë shenja e një zgjimi të vërtetë qytetar, pa kthesë mbrapa. Dhe nëse është kështu, ky zgjim duhet përshëndetur, por edhe drejtuar ndaj një qëllimi të qartë e të përbashkët: forcimit të demokracisë shqiptare. Sepse — Frank Shkreli: Shqiptarët në Ditën Ndërkombëtare të Demokracisë, 2024 | Gazeta Telegraf — siç kemi thënë shpesh, demokracia nuk mbrohet vetëm në ditën e zgjedhjeve. Mbrohet çdo ditë. Sa herë kam cituar ish-Presidentin e Shteteve të Bashkuara, Ronald Reagan se, “Liria nuk është kurrë më shumë se një brez larg shuarjes. Se për demokracinë duhet luftuar dhe duhet mbrojtur çdo ditë dhe nga çdo brez.” Se demokracia mbrohet kur qytetari flet. Mbrohet kur gazetari investigon. Mbrohet kur gjyqtari vendos sipas ligjit. Mbrohet kur parlamenti kontrollon qeverinë. Mbrohet kur opozita ushtron detyrën e saj. Mbrohet kur pushteti pranon kritikën. Dhe mbrohet, mbi të gjitha, kur qytetarët refuzojnë të heshtin. Sepse historia na mëson se demokracitë nuk zhduken gjithmonë me një goditje të vetme. Ato mund të konsumohen pak nga pak, në heshtje, përmes tolerimit të shkeljeve të vogla, normalizimit të arrogancës së pushtetit dhe indiferencës së qytetarëve. Kam shkruar për vite me rradhë se mungesa e demokracisë së vërtetë, dobësimi i institucioneve, mungesa e një opozite efektive dhe mos-distancimi zyrtar nga trashëgimia dhe krimet e diktaturës komuniste mund të krijonin terrenin e volitshëm për prirje autoritare.

Para një dekade e gjysmë na ishte paralajmërimi im: “Demokracia nuk pret.” Sot do ta përsërisja këtë mesazh me një forcë edhe më të madhe dhe me një zë edhe më të fortë se, po “Demokracia nuk pret”, por demokracia as nuk mbrohet vetë. Prandaj, ma merr mendja se nëse protestat e sotme janë vërtet shenja e një zgjimi qytetar, atëherë Shqipëria ka ende një mundësi. Një mundësi për ta kthyer zemërimin në ndërgjegje, pakënaqësinë në pjesëmarrje, protestën në qytetari dhe zgjimin qytetar në një kërkesë të qartë — se jo vetëm që Shqipëria ka nevojë për një qeveri tjetër të re — kjo është e qartë. Frank Shkreli: Protestat dhe fundi i një epoke politike në Shqipëri, një domosdoshmëri e kohës | Gazeta Telegraf — Por mbi të gjitha, dy shtetet shqiptare –Shqipëria dhe Kosova — kanë nevojë për një demokraci më të fortë, me pjesëmarrjen e qytetarëve. Sepse në fund të fundit, kjo është beteja që nuk përfundoi me rrëzimin e komunizmit dhe siç duket, as me çlirimin dhe pavarësinë e Kosovës. Ndërsa beteja për demokracinë e vërtetë vazhdon.

Këtu qëndron pra edhe ndryshimi ndërmjet “Demokracia nuk pret” e viteve më parë dhe thirrjes sot se “Demokracia është në rrezik.” E para ishte një paralajmërim. E dyta është një alarm për veprim. Se, për fat të keq, sot kemi arritur aty ku paralajmërimet e djeshme janë shndërruar në realitetin e sotëm politik anë e mbanë trojeve shqiptare. Ky alarm nuk i drejtohet vetem qeverisë apo opozitës. Ai i drejtohet gjithë shoqërisë shqiptare sepse demokracia nuk është pronë e asnjë partie politike. Nuk është pronë e kryeministrit, e opozitës, e parlamentit, e ambasadave apo e instiucioneve ndërkombëtare. Demokracia është pronë e qytetarëve.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Në dritën e zhvillimeve bashkëkohore mbi mbrojtjen e diversitetit kulturor, komunitetet arbëreshe përfaqësojnë një nga modelet më të suksesshme të ruajtjes së identitetit etnokulturor në Evropë. Për më shumë se pesë shekuj, ata kanë dëshmuar se është e mundur të integrohesh plotësisht në shtetin ku jeton, pa humbur gjuhën, traditat, kujtesën historike dhe vetëdijen kombëtare.

Ky model përputhet plotësisht me parimet moderne të mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, të diversitetit gjuhësor dhe të të drejtave të komuniteteve historike, të mbështetura nga instrumentet juridike ndërkombëtare dhe evropiane. Përvoja arbëreshe dëshmon se identiteti nuk mbrohet me izolim, por me edukim, kulturë, institucione dhe ndërgjegje historike.

Në këtë kuptim, arbëreshët janë një shembull referues jo vetëm për shqiptarët, por edhe për shumë komunitete të tjera historike në Evropë që synojnë të ruajnë trashëgiminë e tyre kulturore në kushtet e globalizimit.

Po aq i rëndësishëm është edhe roli i tyre në diplomacinë kulturore. Arbëreshët kanë qenë dhe mbeten ambasadorë natyrorë të kulturës shqiptare në Itali dhe në Evropë. Përmes veprimtarisë së tyre shkencore, artistike, fetare dhe kulturore, ata kanë krijuar ura mirëkuptimi ndërmjet popullit shqiptar dhe popujve të tjerë evropianë, duke afirmuar vlerat universale të qytetërimit shqiptar.

Në këtë prizëm, trashëgimia arbëreshe nuk është vetëm pjesë e historisë së kombit shqiptar. Ajo është një pjesë e çmuar e trashëgimisë kulturore evropiane dhe një dëshmi se identitetet historike mund të mbijetojnë, të zhvillohen dhe të kontribuojnë në pasurimin e qytetërimit të përbashkët.

Analiza historike, juridike, kulturore dhe albanologjike e paraqitur në këtë studim dëshmon se komunitetet arbëreshe të Italisë përfaqësojnë një nga rastet më të suksesshme të mbijetesës dhe të vazhdimësisë së identitetit kombëtar në historinë evropiane. Për më shumë se pesë shekuj, ato kanë ruajtur gjuhën, kujtesën historike, traditat, besimin, folklorin dhe vetëdijen për prejardhjen shqiptare, duke krijuar një model unik të rezistencës kulturore dhe të qëndrueshmërisë identitare.

Fenomeni arbëresh tejkalon kufijtë e një historie të zakonshme migrimi. Ai përfaqëson një proces të vazhdueshëm të ruajtjes dhe të ripërtëritjes së identitetit kombëtar në rrethana të reja politike, shoqërore dhe kulturore. Në këtë kuptim, arbëreshët nuk janë vetëm pasardhës të shqiptarëve të larguar nga trojet e tyre në shekullin XV, por bartës aktivë të një trashëgimie historike që ka mbijetuar falë forcës së familjes, institucioneve fetare, arsimit, kulturës dhe ndërgjegjes së lartë kombëtare.

Nga këndvështrimi i albanologjisë, arbërishtja mbetet një nga burimet më të rëndësishme për studimin e historisë së gjuhës shqipe, ndërsa letërsia, folklori dhe tradita shpirtërore arbëreshe përbëjnë një pasuri të pazëvendësueshme për kulturën shqiptare. Po kështu, kontributi i intelektualëve arbëreshë në Rilindjen Kombëtare Shqiptare dëshmon se diaspora mund të luajë një rol vendimtar në formësimin e identitetit dhe të vetëdijes politike të një kombi.

Në planin juridik dhe ndërkombëtar, përvoja arbëreshe harmonizohet me parimet bashkëkohore të mbrojtjes së diversitetit kulturor, të drejtave gjuhësore dhe ruajtjes së trashëgimisë shpirtërore të komuniteteve historike. Ajo dëshmon se integrimi në një shtet demokratik nuk nënkupton asimilim, por mund të ndërtohet mbi respektimin e identitetit, të kujtesës historike dhe të pluralizmit kulturor.

Në të njëjtën kohë, arbëreshët kanë luajtur dhe vazhdojnë të luajnë një rol të rëndësishëm në diplomacinë kulturore ndërmjet Shqipërisë, Kosovës, Italisë dhe Evropës. Ata janë ura më e natyrshme e dialogut ndërkulturor dhe një dëshmi e gjallë se qytetërimi shqiptar ka qenë dhe mbetet pjesë organike e qytetërimit evropian.

Prandaj, mbrojtja dhe promovimi i trashëgimisë arbëreshe nuk është vetëm një detyrim moral ndaj historisë së kombit shqiptar, por edhe një përgjegjësi shkencore, kulturore dhe institucionale me rëndësi ndërkombëtare. Ruajtja e gjuhës arbëreshe, e monumenteve kulturore, e traditave, e arkivave, e letërsisë dhe e kujtesës historike përbën një investim të drejtpërdrejtë në ruajtjen e një pjese të rëndësishme të trashëgimisë kulturore evropiane.

Në përfundim, arbëreshët e Italisë mbeten dëshmia më bindëse se identiteti kombëtar nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë politikë apo nga afërsia gjeografike. Ai jeton përmes gjuhës, kulturës, kujtesës historike, traditës dhe ndërgjegjes kolektive. Pikërisht për këtë arsye, bota arbëreshe duhet të konsiderohet një nga shtyllat më të rëndësishme të vazhdimësisë historike të kombit shqiptar dhe një vlerë e çmuar e trashëgimisë kulturore të Evropës.

“Arbëreshët nuk janë thjesht kujtesa e një mërgimi pesëshekullor; ata janë vazhdimësia e gjallë e shpirtit shqiptar në zemër të Evropës. Historia e tyre dëshmon se një komb mund të mbijetojë përtej kufijve shtetërorë, për aq kohë sa ruan gjuhën, kulturën, traditën dhe vetëdijen për identitetin e vet. Prandaj, arbëreshët përbëjnë jo vetëm një krenari të historisë shqiptare, por edhe një pasuri të qytetërimit evropian dhe një model universal të qëndrueshmërisë kulturore.”

Foto: albinfo.at

Edon Alibegu/

Një vështrim mbi veprën e Astrit Dragovojës.

Astrit Dragovoja u bë piktor pa e planifikuar. Arkitekt nga Ulqini, i lindur në vitin 1991, pas një lëndimi në shpinë që i mori sportet dhe punën, mori një kanavacë që motra e tij e kishte lënë përgjysmë dhe e përfundoi vetë. Piktura e tij e tretë përfundoi në një galeri në Zvicër; së shpejti veprat e tij vareshin në Bazel. Por ajo që mbetet për t’u parë nuk është historia, por vetë pikturat.

Dhe ato janë të jashtëzakonshme. Kanavaca dy metra të larta, ku dora e arkitektit nuk fshihet: aks vertikal, pasqyrim, ekuilibër i llogaritur. Mbi atë skelet të ashpër shtrohet një teprim i plotë — dahlia, pupla, flutura, peshq tropikalë — i pikturuar me durim thuajse forenzik: çdo buzë petali, çdo grimë pjalmi.

Te Where Do We Go When We Fall Asleep, një tigër fle mes luleve, ndërsa një grua shtrihet përkrah tij me një sy të vetëm hapur; ndër petale fshihen kafka të vogla zogjsh, memento mori e vendosur aty ku syri me nguti nuk e gjen. Piktura nuk përgjigjet me një vend, por me një gjendje: atë ku grabitqari shtrihet e nuk të ha, dhe ku një pjesë e vetes refuzon të fundoset me të tjerat.

XXMM dhe Inxhija janë i njëjti mendim nga dy skaje të kundërta. Në të parën, goja e gruas është zëvendësuar nga një flutur morpho: fjala hiqet dhe në vend të saj vihet diçka që vetëm mund të fluturojë larg — e megjithatë sytë e mbajnë të gjithë bisedën. Në të dytën ndodh e kundërta: sytë mbulohen, kurse goja mban një perlë, dhe te supi i saj një gocë deti e hapur me forcë mban perlën e vet. Rima nuk është e rastësishme: bukuria këtu nuk është diçka që trupi e zotëron, por diçka e nxjerrë prej tij.

I pyetur për ndikimet, Dragovoja përmend Monen dhe Degan — dhe të dy gjenden aty, i pari te lulet që gëlltisin kornizën, i dyti te fytyrat e prera në buzë të kanavacës. Por ndihet edhe prania e dy emrave që ai nuk i përmend: Caravaggio, në sfondin krejt të zi ku figura tërhiqet përpara nga një dritë pa burim të dukshëm, dhe Gustave Doré, në dramën vertikale që rrëzohet. Admirimi i tij shkon te drita e ditës; temperamenti i përket barokut.

Sa larg shkon aftësia e tij e dëshmon Ava, ku ngjyra hiqet krejtësisht dhe nuk humbet asgjë. E gjithë kanavaca është modeluar në tone të graduara — përveç maskës së zezë të lepurit, e sheshtë dhe absolute, e vetmja formë që nuk pranon të marrë pjesë: një simbol modern i harxhueshëm, i mbjellë në majë të një apokalipsi romantik.

Vetë artisti nuk pranon të ngarkohet me domethënie. Pikturat, thotë, udhëhiqen nga rrëfimi më shumë sesa nga emocioni.

“Ndonjëherë nuk ka asnjëfarë mesazhi të fshehur për t’u zbuluar, thjesht një bashkim i gjërave të bukura, formave, ngjyrave dhe ideve që krijohen për të zgjuar kureshtje tek vëzhguesi. Nuk besoj se çdo pikturë duhet të jetë me një mësim; ndonjëherë bukuria në vetvete është e mjaftueshme.“

Ulqini nuk shfaqet askund në këto piktura — dhe pikërisht kjo është lidhja. Ky lloj arti mungonte atje, thotë ai, dhe kjo e shtyu të krijonte atë që do të donte ta shihte përreth vetes. Në Born for Greatness, një fëmijë me sy të argjendtë qëndron para një harku të gdhendur guri: kafshët nuk e kërcënojnë, por i rrinë roje. Nuk është e vështirë të merret me mend për kë është pikturuar.

“Mos e matni potencialin tuaj me standardet e qytetit ku jetoni. Prezantoni punën tuaj para botës dhe shihni se ku mund t’ju çojë”.

Fundi i shekullit dhe fillimi i një tjetri, i gjen shqiptarët në një prani impresionuese në veprat e mjeshtrave të penelit. Trajtesa është e larmishme, siç mbetet e tillë edhe gjeografia prejku ata u ngjitën në tablo për t’u bërë pjesë e thesareve të artit dhe një testament i shpirtrave krijues që e pasuruan botën me shqiptarët, ku spikatin periudha të ndryshme të ngjarjeve ku ata ishin protagonistë dhe shprehet magjike karakteristika e tyre, veshjet me ngjyra të gjalla dhe unike. Në kapërcyell të shekujve ky hir erdhi për të zënë vend dhe për të rrokur adhurim në galeritë e artit dhe koleksionet private, duke treguar përmes mahnitjes së artit vetë madhështinë që na identifikon dhe ne përfaqësohemi.

Nga ata që shkruan me penel copëza të historisë dhe identitetit tonë në panoramën e madhe të kulturës dhe artit të botës, ishte piktori ushtarak austriak, Rudolf Otto von Ottenfeld, një anëtar themelues i Secessionit të Vjenës dhe profesor në Akademinë e Arteve të Bukura, Pragë.

Shqiptarët në pikturat e tij janë ato që kemi përcjellë në periudha të mëhershme dhe të mëvonshme, janë ato që dallojnë për një mishërim të reales përmes fuqisë së artit. Ai përcjell me një besueshmëri të admirueshme dhe besnikëri korrekte kostumet tradicionale por edhe shprehinë dhe karakteristikat dalluese të shqiptarëve, ku spikat krenaria dhe ashpërsia.

Pasuria e kostumeve dhe ngjyrave, armëve dhe sendeve të tjera personale vijnë pas më shumë se 100 vitesh kaq domethënëse dhe kaq të vërteta.

Më shumë se sa piktura ata janë ai testament shpirtëror i atyre banorëve që jetuan dhe luftuan. Bëhej fjalë për Shqipërinë nën sundimin osman, një Shqipëri hekakeqe por shprehëse, një shqiptari që rrekej të sfidonte kohën dhe vështirësitë.

Rudolf Otto von Ottenfeld lindi më 21 korrik 1856 në Veronë dhe vdiq më 26 korrik 1913 në Pragë. Ishte një nga anëtarët themelues vjenez të Shkëputjes dhe profesor në Akademinë e Arteve të Bukura në Vjenë. Si student ishte nën mbikëqyrjen dhe trajtimin artistik dhe estetik të mjeshtrave Karl Wurzinger dhe Leopold Carl Muller.

Ai jetoi në Mynih gjatë viteve 1883–93 dhe në Vjenë në 1893–1900. Për Ekspozitën e Gjashtë Ndërkombëtare të Artit në Mynih në 1892, ai u zgjodh si juri. Ilustrimet e Ottenfeld në një histori të ushtrisë austriake midis 1700 dhe 1867 në 1895, u bënë një vepër standarde referimi për uniformat në atë periudhë.

Albert Vataj

Shoqëritë e lira demokratike të Perëndimit, ku shqiptarët kanë dëshirë të shkojnë dhe të integrohen, kanë ndërtuar standarde politike dhe ekonomike. Besoj se këtë askush nuk e vë në dyshim.

Realisht, shqiptarët e kanë shfaqur dëshirën dhe vullnetin e tyre që në ditët e para të viteve ’90 për t’iu bashkuar Perëndimit, por janë pikërisht këto standarde politike dhe ekonomike që u janë përplasur në fytyrë shqiptarëve dhe që, fatkeqësisht, vazhdojnë t’u përplasen edhe sot e kësaj dite.

Natyrisht, është e drejtë e këtij grupimi politik dhe ekonomik, që quhet Bashkimi Evropian, t’u imponojë vendeve kandidate standarde të caktuara, ashtu siç është detyrim i klasës politike të vendeve kandidate t’i përmbushë ato.

Paradoksi i gjithë historisë tragjikomike të integrimit të shqiptarëve në Bashkimin Evropian është se BE-ja kërkon standarde reale dhe të prekshme, të cilat, të përkthyera në shqip, do të thotë standarde dhe cilësi jetese për shqiptarët. Ndërsa klasa politike shqiptare vazhdon prej 36 vitesh vetëm t’i mashtrojë shqiptarët se po punon për realizimin dhe përmbushjen e këtyre duke u shndērruar realisht nē pengesēn kryesore te integrimit, pasi Bashkimin Evropian nuk kanē mundur ta mashtrojë.

Mirëpo, çdo gjë ka një fund, duke përfshirë edhe durimin.

Nuk dua të ndalem te arsyet e humbjes së durimit nga ana e shqiptarëve, pasi jo vetëm që është e tepërt, por shqiptarët kanë mbi 80 vjet që mbajnë mbi supe komunizmin e pasojat e tijē e tē trashëgimtarëve të tij gjenetikë e ideologjikë. Fakt është se këtij durimi i erdhi fundi dhe shqiptarët mbushën rrugët dhe sheshet e Shqipërisë, si edhe të vendeve të Perëndimit ku jetojnë, në një protestë madhështore kombëtare dhe paqësore, duke i treguar vetes dhe gjithë botës se populli shqiptar nuk pajtohet më me sundimtarët e tij mashtrues dhe hajdutë.

Protesta kombëtare e shqiptarëve, në atdhe dhe në diasporë, është jo vetëm një fakt, por edhe një zhvillim qytetar, politik dhe shoqëror i një niveli shumë të lartë, krahasuar me standardet më të mira të shoqërive perëndimore, edhe sikur protesta të përfundonte nesër.

Jo vetëm kaq, por shqiptarët i treguan botës se në shpirtin e tyre ekziston një energji e madhe lirie dhe se nuk mund të pajtohen mẽ as me grabitësit e pasurisë së tyre dhe as me shtypësit apo mohuesit e lirive të tyre, duke e shpalosur këtë mospajtim brenda standardeve më të larta demokratike të shoqërive perëndimore, të cilave kanë shfaqur dëshirën dhe vullnetin për t’iu bashkuar qẽ nē 90tēn .

Pra, shqiptarët dhe Shqipëria ndodhen në një paradoks që tashmë ka dalë në pah si drita e diellit, jo vetëm në sytë e çdo shqiptari, por edhe në sytë e botës demokratike, falë edhe mediave perendimore profesionale që raportuan për këto zhvillime nga sheshet e kryeqytetit shqiptar.

Ky paradoks qëndron ndërmjet një populli shqiptar tashmë të ndërgjegjësuar për fuqinë dhe mundësinë që ka shpirti i tij i lirë, me kokën lart, dhe një klase politike fosile, e cila, të paktën në mentalitet, ka mbetur ende në vitet ’90.

Mirëpo, e gjithë kjo histori përplasjeje ndërmjet popullit shqiptar dhe sundimtarëve të deritanishëm ka edhe anën e saj ironike: sundimtarët u tregojnë protestuesve mandatet e fituara, për të cilat shqiptaret tashmē janē ndergjegjesuar se janë marrë në mënyrë të pandershme, në njē pērpjekje tē dēshperuar për të dëshmuar një legjitimitet që e dinē se nuk e kanē e nuk e kanē pasur kurrē si establishment politik nese i referohemi standarteve te perendimit qē nuk i kanē permbushur asnjehere.

Megjithëse sundimtarët, në fundin e tyre politik, mund të humbasin sensin e logjikës dhe të besojnë se demagogjia vazhdon të funksionojë, një gjë është e sigurt: sa më shumë të rezistojnë ndaj hapjes së rrugës për zgjidhje politike, aq më i madh rrezikon të jetë shpërthimi i pakënaqësisë popullore.

Sistemet demokratike e shkarkojnë këtë pakënaqësi përmes dorëheqjeve dhe zgjedhjeve të reja. Nëse vazhdohet të injorohet ky mekanizëm i rëndësishëm i demokracisë, atëherë rreziku është që strukturat e vjetra politike të përfundojnë në koshin e plehrave të historisë.

Uroj dhe shpresoj që sundimtarët të mos i provokojnë shqiptarët pafundësisht, sepse fundin e një përplasjeje të tillë nuk e di askush. Populli është ndërgjegjësuar dhe është ngritur në këmbë për të mbrojtur të drejtat e tij. Histori na mëson se fundi i diktaturave e regjimeve të korruptuara vjen atëherë kur populli zgjohet e ndërgjegjësohet për fuqinë e lirisë së tij.

Ajet Delaj

New York