Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

100 profesorë universitarë, akademikë, intelektualë, shkrimtarë në mbrojtje të Akademisë së Studimeve Albanologjike

by

ASA/

Rreth 100 profesorë universitarë, akademikë, intelektualë, shkrimtarë, studentë, aktivistë, organizata joqeveritare, etj., brenda dhe jashtë Shqipërisë, iu përgjigjën thirrjes për të nënshkruar Letrën e Hapur në mbrojtje të Akademisë së Studimeve Albanologjike. Kjo nismë e një grupi studentësh/esh dhe profesorësh brenda dhe jashtë Shqipërisë, erdhi pas miratimit të Vendimit të Këshillit të Ministrave për mbylljen e Akademisë së Studimeve Albanologjike. Në këtë Letër të Hapur shprehet publikisht kundërshtia dhe mospajtimi me vendimin arbitrar dhe të dëmshëm ndaj ASA-s. Nënshkruesit do të mbështesin çdo nismë ligjore, administrative a sociale që do të ndërmerret në vazhdim.

Ju ftojmë të lexoni letrën, shqip-anglisht.

05 qershor, 2023

LETËR E HAPUR

Në solidaritet dhe mbështetje të kërkesave të Akademisë së Studimeve Albanologjike për mosmbylljen, por zhvillimin e saj

Ne, studiues/e dhe hulumtues/e shkencorë/e brenda dhe jashtë Shqipërisë, shkrimtarë/e, publicistë/e, gazetarë/e, aktivistë/e, qytetarë/e të angazhuar/a, shoqata, organizata e kolektive të ndryshme, e kemi ndjekur me shqetësim të thellë vendimin e Këshillit të Ministrave të datës 31 Maj 2023 për mbylljen e Akademisë së Studimeve Albanologjike (ASA) dhe për shkrirjen e saj brenda Akademisë së Shkencave. Ndajmë mospajtimin tonë me këtë vendim arbitrar dhe të dëmshëm për të ardhmen e Studimeve Albanologjike, të cilin po ashtu e konsiderojmë cënues për lirinë akademike dhe zhvillimin e mendimit teorik në humanitete, specifikisht në dijet albanologjike krahasuese dhe kritike.

Me këtë letër të hapur dëshirojmë të sjellim edhe njëherë në vëmendje rëndësinë e ASAs me katër institutet e saj kërkimore jo vetëm për akademinë dhe publiken shqiptare, por dhe për kontributin e hulumtuesve/eve që punojnë aty në pluralizimin e dijes në nivel rajonal e global. Përkundër kufizimeve të shumta, ekipi i studiuesve/eve në ASA ka krijuar korniza institucionale për mundësimin e diskursit kritik dhe thellimin e dijes mbi shqiptarët në disiplina të ndryshme të antropologjisë kulturore dhe studimeve për artin, arkeologjisë, gjuhë-letërsisë, historisë, etj. Ky institucion ka trajtuar tema pak të eksploruara më parë dhe ka qenë i hapur ndaj paradigmave të reja teorike dhe praktikave kërkimore ndërshoqërore, ndërdisiplinare dhe ndërinstitucionale. Po ashtu vlen të përmendet dhe puna që ka bërë në drejtim të realizimit të një sërë marrëveshjesh dhe formash të ndryshme bashkëpunimi (projekte, publikime, vizita studimore) me institucione akademike ndërkombëtare me interes të madh për akademinë shqiptare, e cila në përgjithësi mbetet akoma e izoluar.

Në formë të përmbledhur, ASA ka kontribuar që puna me dijen shkencore në Shqipëri të jetë më e hapur, më demokratike, më e lirë dhe me më shumë diversitet, parakushte këto për dije njëherazi plurale dhe të avancuara. Këto praktika institucionale janë vlera të shtuara për shoqërinë shqiptare dhe do të duheshin marrë si shembull për t’u ndjekur dhe mbështetur dhe jo për t’u ndërprerë.

Kritika ndaj çdo institucioni, përfshirë ASAn, është sigurisht e nevojshme dhe e mirëseardhur por duhet të jetë konstruktive dhe të synojë sendërtimin dhe zhvillimin e tyre të mëtejshëm. ASA dhe të gjitha institucionet e arsimit të lartë duhen fuqizuar dhe mbështetur për zhvillimin e hulumtimit dhe përparimin e dijes shkencore në mënyrë të decentralizuar, demokratike dhe me pavarësi akademike. Është e papranueshme që ndryshime dhe ristrukturime të përmasave të tilla të ndërmerren në mënyrë të njëanshme, pa u bazuar në ligj, pa u konsultuar me grupet e interesit, pa përfillur interesat akademike, dhe jo në përputhje me interesat e gjera publike.

Duke pasur parasysh si më sipër, përsërisim solidaritetin tonë me studiuesit/et e angazhuar/a të ASAs dhe përkrahim çdo nismë ligjore, administrative dhe shoqërore që do të ndërmerret në mbrojtje të këtij institucioni dhe lirisë akademike në Shqipëri.

Ne do të vazhdojmë të ndjekim me vëmendje të madhe veprimet e mëtejshme të qeverisë në lidhje me këtë çështje me interes jetik për botën akademike shqiptare.

June 05, 2023

OPEN LETTER

In solidarity with the Academy of Albanological Studies facing immediate dissolution.

We, undersigned researchers, writers, publicists, journalists, activists, citizens, associations, organisations and various collectives, have followed with deep concern the decision of the Council of Ministers on 31 May 2023 to dissolve the Academy of Albanological Studies (ASA) and merge it within the Academy of Sciences. We consider this decision to be ill-founded and harmful to the future of Albanological Studies as it undoes a vibrant hub for the development of theoretical thought in the humanities, specifically in comparative and critical Albanian studies.

With this open letter, we would like to bring to public attention the importance of ASA and its four research institutes not only for Albanian academia and the Albanian public, but also for the contribution that its researchers have made towards pluralisation of knowledge on a regional and global level. Despite ongoing funding challenges, the team of researchers at ASA has managed to create the institutional frameworks for enabling critical discourse and deepening knowledge about Albanians in various disciplines of cultural anthropology and art studies, archaeology, language, literature, history, etc. This institution has addressed previously underexplored topics and has nurtured new theoretical paradigms and inter-societal, multi-disciplinary, and cross-institutional research practices. It is also worth mentioning the immense work that has been done in terms of numerous agreements and various forms of cooperation (projects, publications, study visits) with renowned international academic institutions, which is of great interest to Albanian academia, which remains largely isolated.

In summary, ASA has made an invaluable contribution towards the diversification of Albanian knowledge production as well as Albanian Studies more broadly defined. It has also played a key role in the democratisation and pluralisation of scientific knowledge in, and about Albania. These contributions are precious assets to Albanian society and exemplary institutional practices that should be treasured, acknowledged, and further supported.

Criticism towards any institution, including ASA, is certainly necessary and welcome, but it must be constructively aiming at their further development. Solidarity and support for ASA entails empowerment of independent, impartial and democratic academic institutions. It is unacceptable that the government seeks to undertake changes and restructuring plans of such magnitude unilaterally, unfounded in law, without consultations with the relevant interest groups, without taking into account academic interests, and contrary to broader public interests.

Given the above, we would like to restate our solidarity with all the engaged researchers of ASA and emphasise our support with future legal, administrative and social initiatives that they will undertake to ensure the continuation of ASA, and in the spirit of preserving academic freedom in Albania.

We will continue to follow with great attention further actions taken by the government of Albania in relation to this matter of significant public interest.

Firmëtarët/et – Signatories:

Adela Demetja | Artiste, Kuratore, Drejtore e Tirana Art Lab

Adem Ferizaj | Kandidat për Doktoraturë | Centre for Gender Studies at SOAS University of London

Adrian Paci | Artist, Ligjërues | Akademia e Re e Arteve të Bukura, Milano (New Academy of Fine Arts, Milan)

Agata Maria Kochaniewicz | Kandidate për Doktoraturë: Antropologji Sociale | Universiteti Norvegjez i Shkencës dhe Teknologjisë – NTNU (Norwegian University of Science and Technology – NTNU)

Dr. Alment Muho | Filozofi | Universiteti i Tiranës

Dr. Angjelina Hamza-Hasanaj | Antropologji | Instituti Albanologjik, Prishtinë

Aranit Krasniqi | Fondacioni për Trashëgimi Kulturore Thana

Prof. Ass. Arben Hajdari | Arkeologji | Universiteti i Prishtinës

Dr. Arbnora Dushi | Udhëheqëse e Departamentit të Folklorit | Instituti Albanologjik, Prishtinë

Dr. Atdhe Hetemi | Shkenca Politike | Universiteti i Prishtinës

Prof. Asoc. Arsim Canolli | Antropologji | Universiteti i Prishtinës

Aurora Birbilaj | Aktiviste, Ligjëruese në Ekonomi | Universiteti i Tiranës

Ada Cara | Kandidate për Doktoraturë | Universiteti i Flensburgut

Prof. asoc. Besnik Pula, Virginia Tech University

Prof. Dr. Bekim Baliqi | Shkenca Politike | Universiteti i Prishtinës

Besnik Emini | Historian, Maqedonia e Veriut

Prof. Asoc. Blendi Kajsiu | Juridik dhe Shkenca Politike | Universiteti Antioquia, Medellin, Kolumbi (University of Antioquia, Medellin, Colombia)

Boiken Abazi | Politolog, Aktivist

Prof. Ass. Brunilda Pali | Shkenca Politike | Universiteti i Amsterdamit (University of Amsterdam)

Dr. Chiara Bonfiglioli | Studime të Grave dhe Gjinisë | Kolegji Universitar Cork (University College Cork)

Prof. Dr. Christian Voß | Sllavistikë | Universiteti i Humboltit (University of Humbolt)

Diana Malaj | Aktiviste, Kandidate për Doktoraturë: Juridik dhe Politikë | Universiteti i Gracit (University of Graz)

Donika Çina | Artiste Pamore, Aktiviste Kulturore

Dorina Pllumbi | Arkitekte, Kandidate për Doktoraturë: Arkitekturë | Universiteti i Teknologjisë në Delft – TU Delft (Delft University of Technology – TU Delft)

Drivalda Delia | Kandidate për Doktoraturë: Antropologji Sociale, Studime Gjinore | Universiteti i Regensburgut/ Universiteti i Gracit (University of Regensburg/ University of Graz)

Edison Jakurti | Kandidat për Doktoraturë: Ekonomiks | Universiteti i Leipcigut (University of Leipzig)

Dr. Eglantina Farruku | Ligjëruese në Juridik | Universiteti Epoka (Epoka University)

Elena Perez Guembe | Arkitekte, Artiste, Kandidate për Doktoraturë: Arkitekturë | Universiteti i Teknologjisë në Delft – TU Delft (Delft University of Technology – TU Delft)

Prof. Asoc. Elidor Mëhilli | Histori, Politika Publike | Universiteti i Qytetit të Nju Jorkut

(City University of New York)

Dr. Elife Krasniqi | Instituti i Historisë | Universiteti i Gracit | University of Graz

Elina Alatalo | Arkitekte, Kandidate për Doktoraturë: Politika Ambjentaliste | Universiteti Tampere, Finlandë (Tampere University, Finland)

Elsa Paja | Aktiviste, Artiste

Elvis Hoxha | Përkthyes, Studiues i Filozofisë

Endi Tupja | Artiste, Studiuese

Dr. Endri Shabani | Studiues, Aktivist

Prof. Asoc. Enis Sulstarova | Shkenca Politike | Universiteti i Tiranës

Erblin Ajdini | Aktivist Feminist

Ervin Goci | Ligjërues në Shkenca Komunikimi dhe Gazetari | Universiteti i Tiranës

Ervina Halili | Shkrimtare

Esterina Celami | Kandidate për Doktoraturë: Filozofi | Universiteti Evropian i Viadrinës, Frankfurt Oder (European University Viadrina Frankfurt Oder)

Fatma Paja | Aktiviste, Artiste

Fatos Lubonja | Shkrimtar, Gazetar, Drejtues i Revistës Përpjekja

Fjolla Muçaj | Aktiviste Feministe

Prof. Dr. Florian Bieber | Drejtor i Qendrës për Studime të Evropës Juglindore | Universiteti i Gracit (University of Graz)

Dr. Florian Cullhaj | Shkenca Politike | Universiteti Europian i Tiranës – UET

Fortuna Haziri | Fondacioni për Trashëgimi Kulturore Thana

Flora Koleci, Università del Salento

Gazmend Bajri | Regjisor, Producent

Genc Shehu | Psikoterapist, Përkthyes

Dr. Gent Carrabregu | Studiues Shkencor, Shkenca Politike | Universiteti Duke (Duke University)

Prof. Dr. Ger Duijzings | Antropologji Sociale | Universiteti i Regensburgut (University of Regensburg)

Dr.Gëzim Krasniqi | Shkenca Politike dhe Sociale | Universiteti i Edinburgut (University of Edinburgh)

Gjergj Erebara | Gazetar, Botues

Gresa Hasa | Aktiviste, Studiuese

Prof. Dr. Hanna Musiol | Letërsi Bashkëkohore dhe Moderne | Universiteti Norvegjez i Shkencës dhe Teknologjisë – NTNU (Norwegian University of Science and Technology – NTNU)

Iliada Korçari | Studiese, Shkenca Politike | Universiteti i Tiranës

Iliaz Shehu | Studiues, Filozofi

Iliriana Lira Blakaj | Kandidate për Doktoraturë, Antropologji | Universiteti i Oksfordit (University of Oxford)

Dr. Irena Dule | Studiuese e ligjit, Avokate

Irma Semini | Specialiste për Monitorimin dhe Vlerësimin e Projekteve, Hulumtuese | Insituticioni për Demokraci dhe Ndërmjetësim

Jesmina Sengla | Studente, Pjesëtare e SciDev

Prof. Ass. Jeta Mulaj | Filozofi | Universiteti Metropolitan i Torontos (Toronto Metropolitan University)

Jeton Neziraj | Regjisor, Dramaturg, Qendra Multimedia

John Hanna | Kandidat për Doktoraturë, Arkitekturë | Universiteti i Teknologjisë në Delft – TU Delft (Delft University of Technology – TU Delft)

Dr. Julian Myftari | Shkenca Politike | Universiteti i Tiranës

Klaudina Kuçi | Juriste, Aktiviste

Dr. Klejd Këlliçi | Shkenca Politike | Universiteti i Tiranës

Klodiana Millona | Arkitekte, Artiste, Studiuese

Krenar Zejno | Shkrimtar, Botues

Kreshnik Merxhani | Arkitekt, Studiues i Trashëgimisë

Kristina Millona | Aktiviste, Studiuese

Leonora Visoka-Weller | Kandidate për Doktoraturë: Arkeologji | Universiteti i Kembrixhit (University of Cambridge)

Dr. Linda Gusia | Shefe e Departamentit të Sociologjisë | Universiteti i Prishtinës

Liri Kuçi | Aktiviste, Hulumtuese

Liridona Sijarina | Aktiviste Feministe

Luljeta Lleshanaku | Poete

Maria Novas Ferradas | Kandidate për Doktoraturë: Arkitekturë | Universiteti i Teknologjisë në Delft – TU Delft (Delft University of Technology – TU Delft)

Mevlyde Hyseni | Kandidate për Doktoraturë | Free University of Berlin

Prof. Dr. Michael L. Galaty | Antropologji | Universiteti i Miçiganit (University of Michigan)

Mirishahe Syla | Aktiviste, Studiuese

Dr. Mirza Balaj | Koordinatore Shkencore e CHAIN, Sociologji dhe Shkenca Politike | Universiteti Norvegjez i Shkencës dhe Teknologjisë – NTNU (Norwegian University of Science and Technology – NTNU)

Dr. Mrika Limani Myrtaj | Histori | Instituti i Historisë ‘Ali Hadri’ Prishtinë

Monica Genesin, Università del Salento

Nama’a Qudah | Kandidate për Doktoraturë, Arkitekturë | Universiteti i Teknologjisë në Delft – TU Delft (Delft University of Technology – TU Delft)

Natasha Paja | Aktiviste, Artiste

Prof. Dr. Nathalie Clayer | Drejtore e Kërkimit Shkencor në C.N.R.S., Drejtore e Studimeve në EHESS CETOBaC (CNRS-EHESS-Collège de France); (Director of Research at C.N.R.S., Director of Studies at EHESS CETOBaC [CNRS-EHESS-Collège de France])

Nerina Guri | Aktiviste Feministe, Kandidate për Doktoraturë: Ekonomi | Universiteti i Lirë i Berlinit (Free University of Berlin)

Prof. Dr. Oliver Schmitt | Instituti i Historisë së Evropës Lindore | Universiteti i Vjenës (University of Vienna)

Orgest Azizi | Studies i Filozofisë, Përkthyes

Pavjo Gjini | Aktivist, Kandidat për Doktoraturë: Juridik dhe Politikë | Universiteti i Gracit (University of Graz)

Dr. Piro Rexhepi | SSEES | Kolegji Universitar i Londrës – UCL (University College London – UCL)

Pleurad Xhafa | Artist

Dr. Raino Isto | Histori Arti dhe Dizajn | Instituti Pratt, Nju Jork (Pratt Institute, New York)

Prof. Asoc. Ramona Gonczol | Gjuhë Rumune, SSEES | Kolegji Universitar i Londrës – UCL (University College London – UCL)

Dr. Renata Jambrešić Kirin | Histori dhe Letërsi Gojore | Instituti i Etnologjisë dhe Folklorit, Zagreb (Institute of Ethnology and Folklore Research, Zagreb)

Rinë Kika | Avokate dhe Hulumtuese e të Drejtave të Njeriut

Romeo Çollaku | Shkrimtar, Përkthyes

Dr. Rory Archer | Researcher | Universiteti i Gracit/ Universiteti i Vjenës (University of Graz/ University of Vienna)

Dr. Rozafa Berisha | Antropologji Sociale | Universiteti i Prishtinës

Saara Milderberg | Kandidate për Doktoraturë, Studime Kulturore Universiteti i Talinit (Tallin University)

Dr. Sabine Jesner | Instituti i Historisë | Universiteti i Gracit (University of Graz)

Sashenka Lleshaj | Kandidate për Doktoraturë: Shkenca Politike | Universiteti McGill

(McGill University)

Dr. Siegfried Gruber | Instituti i Historisë | Universiteti i Gracit (University of Graz)

Dr. Skerdi Zahaj | Psikologji | Universiteti i Tiranës

Dr.Sokol Çunga | Arkivist në Drejtorinë e Arkivit Qendror Shtetëror, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave të Shqipërisë; Anëtar i Akademisë së të Rinjve të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë

Prof. Asoc. Dr. Stephanie Schwander Sievers | Antropologji | Universiteti Bournmeouth (Bournemouth University)

Prof. Asoc. Dr. Svava Riesto | Arkitekturë | Universiteti i Kopenhagenit (Universty of Copenhagen)

Prof. Ass. Dr. Teuta Toska | Gjuhësi | Universiteti i Elbasanit

Dr. Tonio Weicker | Instituti për Gjeografi Humane | Universiteti Gëte Frankfurt (Goethe University Frankfurt)

Trëndelinë Rrustemi | Kandidate për Doktoraturë | Qendra për Mjekësi Molekulare Max Delbruck (Max Delbruck Center For Molecular Medicine)

Trëndelinë Halili | Regjisore

Trina Binaku | Aktiviste Feministe

Valentina Koca | Drejtore e ZETA Contemporary Art Center

Dr. Valentina Bonizzi | Artiste, Hulumtuese | Bulevard Art & Media Institute

Venera Çoçaj | Kandidate për Doktoraturë: Studime Evropiane | Shkolla e Ekonomisë dhe Shkencave Politike në Londër – LSE (London School of Economics and Political Science – LSE)

Dr. Vincent W.J. Gerven Oei | Filolog, Drejtor i Punctum Books, ShBA

Prof. Asoc. Dr. Vjollca Krasniqi | Fakulteti Filozofik | Universiteti i Prishtinës

Prof. Ass. Dr. Vjosa Musliu | Marrëdhënie Ndërkombëtare | Universiteti i Lirë i Brukselit – VUB (The Free University of Brussels – VUB)

Dr. Will Bowden | Udhëheqës i Departamentit të Arkeologjisë | Universiteti i Notingamit (University of Nottingham)

Yuan Chun Liu | Artist

Dr.Zanita Halimi | Antropologji | Universiteti i Prishtinës

Organizata:

Aleanca LGBT, Shqipëri

Citizens Channel

Diaspora për Shqipërinë e Lirë

Drejtësi Sociale

Eco Albania

Fondacioni për Trashëgimi Kulturore Thana

Grupi ATA

Grupimi “E drejta për Qytetin”

Hapësira Komunitare “Tek Bunkeri”

Instituti Britm i Parë

Komuniteti dhe Mjedisi

Lëvizja për Universitetin

Levizja Rinore Egjiptiane Rome

Mbro Parkun Kombëtar Zall Gjocaj

Organisation der Albanischen Studierenden und Alumni e.V. – OASA

Organizata Fuqizim Komunitar

Protection and Preservation of Natural Environment in Albania – PPNEA

Qendra “Gema”

Qendra Për Advokim Social

Qendra Rinore “HANA” Lezhë

Qendra Rinore “Sebastia” Kurbin

Qendra T’reja

Qendra Uja

Qëndresa Qytetare

Rrjeti Gjermano-Shqiptar për Angazhim Politik — Deutsch-Albanisches Netzwerk für politisches Engagement (DANPE)

Rruga Press

#liriaakademikeasa

#saveacademicfreedom

MENDIME NË QELQ – POEZI NGA OREST ÇIPA

by

MENDIME NË QELQ/

Malli grish …

Pikon,

Gjakon,

Zjarr gjiri!!

Gulçimë e pazë e gjoksit tim,

Mbushu me frymë!

Nëpër deje,

Gurgulloje ofshin urtësisht,

Skalite lotin !

Kripës së oqeanit shtoja kaltërsinë

Dallgën shkumoja!

Se ti,

Lundër e lidhur fort ndër mua,

Kurr nuk do të ikësh prej aty!

Ndaj ,

Krehi me sqimë edhe ligështitë,

Heshtjen qeshe!

Mos u gënje!!!

Qielli gjëmon,

Pulëbardhat hedhin valle në erë

Nuk vajtojnë!

Ndaj, me grusht shkunde kraharorin,

Zgjohu !

Syt e zemrës ende kanë dritë

Ngjyrat shquaj!

Mendimet përplasi në qelqin e dritares…

E bëji copë-copë!

Unë jam po ai …

“I MBYTUR”

S’durova më,

I flaka tutje,

Doja ti mbysja,

Ato çaste të zjarrta kujtimesh…

Të treteshin,

Pa zhurmë, pa dëshmitar,

Në këtë ditë-ikje..

Në fund të oqeanit,

T’i përpinte dallga,

Doja ..

Ta shuaja zjarrin me ujë!

Kur nata mbërriu,

Ndryshe ndodhi.

Prej syrit tim dole

Në pika loti,

Më e pikuar se kurrë..

Me e kripur se kurrë …

Si oqean më mbyte!

Prurje të reja në historinë e komunitetit dhe të ardhmen e tij si “familje e madhe shqiptare” nga Festivali i Usterit

by

Rafaela Prifti/

Nga datat dy deri katër qershor Festivali shqiptar i Usterit me jetëgjatësi 40 vjeçare ruajti traditën e respektuar por solli edhe risi e projekte afatgjate për historinë e bashkësisë shqiptare këtu edhe përtej oqeanit Atlantik. Ceremonia e inagurimit të rrugës Gjergj Kastrioti Skënderbeu, ardhja e mysafirëve arbëreshë dhe pasurimi i pavionit shqiptar për muzeun e historisë së Usterit përbëjnë tri nga veçoritë më të spikatura të tij. Ndonëse festivali mbahet në këtë qytezë, historikisht pjesëmarrësit vijnë nga shtete e vende larg e afër. Tenda e madhe në oborrin e Kishës Ortodokse Shqiptare Fjetja e Shën Mërisë rrethakohej me flamujt e banderolat e bizneseve shqiptare që mbështetën veprimtarinë. Kisha, si organizatore me përvojë të gjatë në mbledhjen e fondeve, është amvisë e mirë e vendorëve dhe mysafirëve, siç shihej tek manifestimi i trashëgimisë shqiptare duke nisur nga menyja artizanale e gastronomike deri te programi i larmishëm artistik. Lidhja me grupin arbëresh ishte një homazh për heroin kombëtar, për të cilën djemtë e Kishës së Shën Mërisë si mikpritës ishin veçanërisht të kënaqur.

Frank Zdruli, me origjinë nga Korça, dhe Presidenti i kësaj shoqate, i ardhur në Massachusetts në vitet e adoleshencës e vlerëson shumë ruajtjen e traditës, riteve dhe gjuhës shqipe. “Në rolin drejtues si President i Djemve të Shën Marisë, ndihma dhe dhurata jonë me e vlefshme për Festivalin dhe për gjithë shqiptarët ështe padyshim inagurimi i emërimit të nderit rrugës Salisbury në emër të Heroit tonë kombëtar Gjergj Kastrioti Scanderbeg Way. Akoma më mbresëlënëse është prania e pasardhësit të familjes Kastrioti Loris Castriota Skanderbegh dhe Kryebashkiakut të “Horës së Arbëreshëvet” Piana degli Albanesi nga Sicilia, Rosario Petta në këtë ditë historike dhe ceremoniale. Do ta kujtoj për jetë pasi ashtu si 6 shekuj më parë na i bashkon përsëri heroi ynë kombëtar dy komunitetet shqiptare më të vjetra larguar ndër dy kontinentet në 555 vjetorin përkujtimor të Gjergj Kastriotit Skenderbeut.”

Banor i Usterit prej një kohe të gjatë, Frank vetë ka marrë pjesë në festivalin shqiptar në fillim si valltar. Ai mban mend se fillimisht programi i valleve ishte nismë e grupit të parë që u krijua në Boston me Dhimitraq Demirin dhe AANO (Albanian American National Organization). Pas dhjetë vjetëve, në 2007, kur ai erdhi me familjen në Uster, Frank Zdruli u bë pjesë e grupit organizativ të kishës dhe prej atëherë ai dhe Greg Steffon kanë qenë bashkëkryetarë të shtatë festivaleve në Uster.

Këtë vit Frank dhe Greg ia kaluan “stafetën” organizatorëve të rinj. Zdruli thotë se përvoja e tij tani mund të shërbejë për të këshilluar dhe ndihmuar në ruajtjen e traditave të bashkësisë shqiptare duke u përqendruar më shumë te brezat e rinj. “Rritja e nivelit të Festivalit por edhe e komunitetit shqiptar në vazhdimësi kërkon edhe ndarjen e detyrave në rolet e drejtuesve të tjerë. Tani eksperienca jonë e fituar duhet të vihet në funksion të këshillimit të ekipit të ri drejtues dhe fokusimi jonë si drejtues duhet të jetë tek forcimi i komunitetit në një solidifikim të brezit të ri që rritet në Uster,” thotë Frank.

Frank Zdruli e vlerëson pasurimin dhe dokumentimin e historisë së bashkësisë shqiptare për muzeun e qytetit si pjesë me rëndësi e trashëgimisë sonë. Një nismë e tillë e cila është e inkuadruar në festival është gjithashtu një projekti në vazhdimësi e sipër, nën kujdesin dhe e koordinuar nga qendra shqiptare pranë Politeknikumit të Usterit. Frank thotë se “së bashku me kolegun tim Gregory Steffon energjitë tona tashmë janë vënë në ecurinë e projektit afatgjatë që kemi ndërmarrë me Muzeumin Historic të Worcester dhe Albanian Project Center të WPI për të dixhitalizuar historinë e komunitetit shqiptar si pjesë e historisë.”

Dielli e ndoqi festivalin që nga dita e hapjes dhe në vazhdim. Ndonëse në ditët e fundjavës, moti ishte me reshje dhe temperaturat e ulëta, pjesëmarrësit ishin të shumtë. Në mbyllje i pyetëm mysafirët arbëreshë për mbresat nga Festivali i Usterit. Ata thanë se bashkësia këtu i kishte pritur krahëhapur dhe se “ishin ndjerë pjesëtarë të familjes së madhe shqiptare” përtej Atlantikut.

Dje, të ftuar në Katedralen ortodokse shqiptare të Shën Gjergjit në Boston, ata me zonjat e tyre u pritën nga anëtarë të bordit të Kishës, pjesëtarë të shoqatave e aktivistë të komunitetit. Kryebashkiaku Rosario Petta dhe gazetari Loris Castriota Skanderbegh e ripërforcuan “lidhjen vëllazërore” në një vend që ka domethënie të shumëfishta historike “për të gjithë që kanë gjak shqiptari,” thanë ata.

Foto: nga e majta, Petrit Alibeaj, Sami Ajdini, Erik Hoxha, Mark Kosmo, Brunilda Sota, Rafaela Prifti, Giusepina, David Kosta, Rosario Petta, Dhimiter Demiri, Frank Zdruli, Loris Castriota Skanderbegh, Grazia Vietri, Elisabeta Cani, Enertila (Eni) Kosta, Naum Prendo, Evans Liolin,

Ulur: Neka Doko, Feride Istogu Gillesberg, Erand Sojli, Adriaktik (Adriano) Hila, Luljeta (Gulia) Batelli, Klojdan Pepi

Foto: Flamuri historik i Shën Gjergjit në Fondin e trashëgimisë kulturore Fan Noli, Kryebashkiaku Rosario Petta, gazetari Loris Castriota Skanderbegh, Neka Doko, Përgjegjëse e Bibliotekës memoriale Fan Noli

Foto nga Festivali

FAN NOLI DHE FRYMA E TIJ NË JETËN TONË

by

Prof. dr. Begzad Baliu/

Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina”, Republika e Kosovës/

Të nderuar drejtues dhe pjesëmarrës të këtij takimi!

Jemi takuar sot në këtë aktivitet për të shënuar një përvjetor të Degës së Federatës Vatra dhe për të kujtuar njërin prej apostujve të saj Fan Nolin!

Të ishe fanolist dje

Në këtë rast dua të them disa fjalë për frymën e Fan Nolit dje dhe për frymën e Fan Nolit sot.

Fan Noli është shkrimtari, intelektuali, krijuesi, përkthyesi, politikani e politologu, rreth të cilit shqiptarët janë bashkuar shumë herë, shumë kohë dhe shumë breza, sepse prej veprës së tij kemi pasur çka të vjelim e të bisedojmë për të kaluarën, të sotmen dhe të ardhmen e popullit shqiptarë.

A është e rastit që Fan Noli i ka pasur jo vetëm bashkëkohësit e tij, po edhe fanolisët e brezave të mëvonshëm. E pra, historianët e popullit shqiptar, na kanë folur shumë për fanolistët e viteve ’20 e ’30, madje jo vetëm shkrimtarë, të cilët janë përpjekur ta emitojnë me krijimtarinë letrare dhe përkthimet e tyre, jo vetëm me pikëpamjet politike e ideologjike po edhe me heroizmat e me vdekjen për atdhe; historianët e popullit shqiptarë na kanë folur edhe për fanolistët e antifanolistët e gjysmës së dytë të shekullit XX, e kjo do të thotë për fanolistët e përkushtuar ndaj veprës së tij dhe prirjet artistike e politike të studimit të saj; për prirjen shkencore të studimit të gjuhës dhe vlerave estetike të saj, si dhe për prirjet politike të ngjyrosjes ideologjike të saj; historianët, kulturologët dhe sociologët sigurisht një ditë do të flasin edhe për fanolistët e kohës sonë.

Në historinë e popullit shqiptar e të kulturës së tij, janë disa personalitet, biografia jetësore, biografia intelektuale dhe vepra e të cilëve e ka pasuruar përmbajtjen shpirtërore të popullit shqiptar në paqe, e ka ndihmuar popullin shqiptar në kohë luftërash dhe ka ndihmuar madje në kapërcyell të kalimit nga një periudhë në tjetrën. Në këtë rrjedhë, i kemi bërë luftërat për liri me këngët për Skënderbeun dhe skëndebegianët e të gjitha kohëve, kemi shtegtuar në periudhat e mëdha të Përlindjes Kombëtare me veprat e apostullit të saj Naim Frashërit e të bashkëkohësve të tij; kemi kapërcyer shtegun më të vështirë të historisë së këtij mijëvjeçari në fillim të shekullit XX, me bëmat e babait të shtetit kombëtar Ismail Qemali dhe ridimensionimin kulturor, intelektual e politik të diskursit të komunikimit tonë me Europën dhe Amerikën, të cilën e kanë bërë Fan Noli, Faik Konica e bashkëkohësit e tyre; jemi përballur me shtypjen e re sllave në ish-Jugosllavi duke u mbajtur, duke nderuar, duke u identifikuar e duke pasur në mendje sakrificën personale të Adem Demaçit etj.

Për mësuesit tanë në Kosovë e ish-Jugosllavi, për edukatorët tanë, ateistë të periudhës së komunizmit, të cilët ligjëronin Fan Nolin në shkollë a në Universitet, nuk ishte e mjaftueshme të ishe besimtar që i faleshe zotit. T’i besoje Perëndisë, ligjëronin ata, do të thotë, të punoje për gjuhën dhe atdheun, që Zoti pastaj ta shpërblente si vlerë të nderimit dhe besimit për të; për mësuesit tanë, të besoje Perëndinë do të thoshte t’i shërbeje kombit dhe institucionit fetar autoqefal të themeluar prej tij, prej Fan Nolit.

A është e rastit që edukatorët, mësuesit tanë ateistë të periudhës komuniste, të cilët nuk e shquanin shumë institucionit fetar të formimit të Konstantin Kristoforidhit; të cilët kalonin nën zë emrin e institucionit fetar të formimit fillestar të Naim Frashërit; të cilët e heshtnin institucionin fetar të formimit e besimit të Ndre Mjedës; në rastin e Nolit, e shquanin largvajtshëm dhe madje gjenin strehë në institucionin fetar autoqefalist të Kishës Ortodokse Shqiptare, të themeluar prej tij.

Të ishe fanolist në fund të shekullit të kaluar dmth të kishe guximin qytetar dhe intelektual që t’ia grisje maskën e së keqes, pushtetit, politikanit, akademikut, shkrimtarit e klerikut serb, maqedonas e malazez, ashtu sikur bënin Profesor Rexhep Qosja në Kosovë, Profesor Agim Vinca në Maqedoni dhe Profesor Nail Draga në Mal të Zi.

Të jesh fanolist sot

Të jesh fanolist sot do të thotë të jesh krijues, që më parë se sa t’i artikulosh idetë, temat, mendimet a konceptet në veprën fetare, letrare, politike, kulturore a shkencore, duhet të krijosh neologjizmat, fjalët vetjake, termat shkencorë, mbi strukturën fjalëformuese e kuptimore të gjuhës shqipe, aq të munguara në komunikimin shkencor, politik e kulturor sot; të jesh nolian sot do të thotë të jesh i pakompromis në identifikimin e saktë të shqetësimeve ditore dhe t’ia çjerrësh maskën politikanit, deputetit, qeveritarit dhe uzurpatorëve të institucioneve shtetërore, arsimore, shkencore e kulturore, aq të pranishme në jetën tonë kombëtare sot; të jesh fanolist sot do të thotë të jesh i vendosur në përzgjedhjen dhe sjelljen e vlerave universale për kulturën e popullit tënd, aq të munguara në institucionet shkencore e akademike sot; të jesh fanolist sot, do të thotë të jesh i vendosur deri në shenjtëri për të thënë të vërtetën dhe vetëm të vërtetën në jetën tonë, pra, të besosh dhe të jesh i bindur deri në idealizëm se e vërteta dhe vetëm e vërteta e sjell fundin e lumtur të çdo gjëje: madje, të jetës dhe të vdekjes!

Të jesh fanolist sot, do të thotë të respektosh qytetërimin, trashëgiminë, besimet fetare, Lindore e Perëndimore në jetën e popullit shqiptar, e kjo do të thotë të mos e shohësh fqinjin si mysliman, katolik a ortodoks, po si shqiptar të një përkatësie, të cilën ai e ka zgjedhur brenda zemrës së tij. Të jesh nolian, në të vërtetë, do të thotë t’i japësh kuptimin kombëtar institucionit fetar në të cilin i lutesh Perëndisë, pa ndjerë nevojën që të kalosh në tjetrin për të ridimensionuar imazhin kombëtar, intelektual e kulturor vetjak.

Të jesh fanolist sot, do të thotë të mos ndalesh një jetë të tërë, së hulumtuari e studiuari veprën e Fan Nolit, sikur bëri Nash Jorgaqi dhe të vazhdosh atë rrugë sikur bën sot studiuesi Sevdai Kastrati në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe botuesi e studiuesi Mehmet Gëzhilli në Shqipëri.

Të nderosh Nolin sot, do të thotë të botosh veprën e plotë, sa më të plotë të tij, ashtu sikur vepron fanolisti nga Tirana, Z. Mehmet Gëzhilli, duke botuar jo vetëm krijimtarinë letrare, mendimin shkencor, publicistikën, përkthimet etj., po edhe literaturën kishtare, në një kohë që edhe botuesit shumë herë më të mëdhenj se ai, kujdesen të botojnë prej tij vetëm një pjesë të Albumit, Historinë e Skënderbeut dhe shumë shumë ndonjë përkthim të Shekspirit për nevoja të lekturës shkollore.

Të jesh sot fryma e Fan Nolit do të thotë të mbrosh me dije dhe me kulturë shkencore e intelektuale Autoqefalinë e Kishës Ortodokse Shqiptare, duke botuar liturgjinë noliane kishtare dhe ta vesh në funksion të secilës Kishë dhe lutësve të saj, ashtu sikur vepron editori Mehmet Gëzhilli në Tiranë.

Të nderosh dhe të risjellësh sot mendimin politik, shkencor e letrar të Fan Nolit në gjithë hapësirën shqiptare, do të thotë të punosh me dekada për të përgatitur Bibliografinë shteruese të tij, duke e vendosur deri edhe në Bibliotekën e Harvardit, ashtu sikur punoi e punon studiuesi e editori nga Tirana, Mehmet Gëzhilli.

Të jesh bartës i Frymës fanoliste sot, sot do të thotë të nderosh e respektosh demokracinë planetare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, do të thotë ta mbash në tavolinën e punës e ta nderosh Kushtetutën Amerikane dhe ta mbash në tavolinën e punës e ta respektosh Kushtetutën e shtetit tënd. E kjo do të thotë, ta mbash në njërën dorë Biblën a Kuranin dhe në dorën tjetër Kushtetutën dhe shpatën. Besoj, të tillë ishin fanolistët e Luftës së Kosovës në vitin 1999, luftëtarët e Batalionit “Atlantiku”, për të cilët vite më parë pata shkruar: Nëse moshatarët e tyre në trojet etnike ishin rritur dhe përgatitur për luftë duke lexuar Biblën a Kuranin dhe duke u vetëdijësuar për lirinë si mision njerëzor para varrit të Çerçiz Topullit e Adem Jasharit, luftëtarët e batalionit “Atlantiku” ishin rritur duke mbajtur në dorë edhe Deklaratën e të Drejtave Universale dhe duke u frymëzuar nga Shtatorja e Lirisë, e cila bashkonte konceptin për lirinë kolektive, krenarinë kombëtare dhe botën humane të tyre. E kjo do të thotë se luftëtarët shqiptarë që erdhën nga Amerika në Luftën e Kosovës ishin pasardhës edhe të frymës së Fan Nolit dhe vargjeve të tij paradigmatike “Mbahu, Nëno, mos kij frikë / Se kë djemtë n’Amerikë”.

A mjafton kjo që ta përmbyllim fjalën tonë me konstatimin se, Fan Noli me bëmat e tij në fillim të shekullit XX dhe me veprën e tij në fund të shekullit XX, e ka kryer misionin e tij kombëtar, politik, krijues, klerikal dhe human në jetën e popullit shqiptar.

Duke shkruar për Balzakun, Viktor Hygo, pati thënë: “Njerëzit e mëdhenj e bëjnë vet piedestalin e tyre, e ardhmja ngarkohet të vendosë statujën”. Fan Noli ishte i tillë. Krijoi piedestalin e tij mbi në kontinente, por statujën e kemi borxh ta vendosim edhe ne, brezi ynë.

Le të jetë kjo fryma e tij, vepra e tij dhe lavdia e tij, e cila na ka bashkuar edhe sonte!

Prishtinë, 3 qershor 2023

* Në “10-vjetori i Degës së Federatës VATRA Queens NY”, SHBA

SHBA, Kosova dhe Ballkani jashtë interesave pansllaviste

by

Dr. Lulzim Nika/

Para 79 viteve SHBA-të bashkë me aleatë e saj evropian, zbarkuan në Normandi të Francës për ti mbrojtur vlerat evropiane nga fashizmi dhe depërtimi i Ushtrisë se Kuqe ruse, e cila kishte përparuar kundrejt ushtrisë fashistë gjermanë duke sjell një ideologji moniste-diktatoriale, Komunizmin, që për fat të keq këtë indologji komuniste e përqafuan shumë shtet të Evropës lindore.

Po të merrej në konsideratë plani i kryeministrit Çerçill nga ana e amerikanëve, që zbarkimi ushtarakë i forcave aleate të behej në Ballkan duke përfshi edhe Shqipërinë, me të cilën gjë do ti ndalej hovi i Ushtrisë së Kuqe ruse dhe indologjisë së saj komuniste, duke pretenduar për të depërtuar deri në Gjibraltar.

Kjo për shqiptaret do të ishte me siguri shumë më mirë. Ushtria e Kuqe do të ishte ndaluar pa hyrë në vijën që ata pretendonin nga Poloni deri në ngushticën e Bosforit.

Për Britaniket pas fashizmit rrezik i vlerave evropianë ishte BRSS dhe ideologjia e saj komuniste, që për fatin e keq edhe shqiptaret do të sundohen nga kjo indologji komuniste për gjysme shekulli.

Nga kjo kohë ushtria e SHBA -ve do të jetë rojë dhe siguri për botën perëndimorë, po ashtu për fatin tonë të mirë, në fund të shekullit të XX-të, SHBA-të do të ndërhyjnë edhe në Ballkan, duke e nxjerr Kosovën jashtë interesave strategjike pansllaviste, duke e shndërruar në një shtet të pavarur dhe sovran.