s p – Page 1846 – Dielli

Identiteti dhe integrimi në pluralizëm

June 1, 2023 by s p

Në mozaikun e popujve në Mal të Zi bëjnë pjesë edhe shqiptarët të cilët janë të vetmit me përkatësi etnike josllave, duke sfiduar rrethanat shoqërore të kohës për të mbijetuar, çështje e cila është e pranishmë edhe në pluralizëm, sepse koncepti i integrimit modern rrezikon identitetin kombëtar të shqiptarëve në këtë mjedis, ndërsa angazhimi i shqiptarëve, me përfaqësuesit e tyre autentik, por edhe të tjerë, me kërkesa konkrete ndaj qeverisë, duhet të jetë mision i vazhdueshëm në favor të avancimit të pozitës dhe statusit të tyre në këtë mjedis.

Nail Draga

Në fjalorin politik çështja e integrimit është bërë pjesë e përfaqësuesve të gjitha partive politike dhe institucioneve qeveritare, duke theksuar se Mali i Zi si mjedis multinacional dhe multikulturor këtë çështje e ka prioritare në politikën aktuale vendore e ndërkombetare. Por, në këtë aspekt të pjesëtarët e popujve të ndarë sikurse janë shqiptarët kjo çështje ka përmasa të veçanta, sepse integrimi paraqet rrezik për identitetin kombëtar, andaj, në këtë aspekt shqiptarët me të drejtë kanë rezervat e tyre çështje e cila meriton qasje të veçantë.

E vetmja popullsi josllave

Në mozaikun kombëtar të popullsisë në Mal të Zi, shqiptarët janë e vetmja popullsi me prejardhje josllave, e dhënë kjo që i bën të veçantë nga pjesëtarët e popujve të tjerë. Dhe s’ka si të jetë ndryshe, sepse shqiptarët si popull autokton kanë identitetin e tyre të veçantë nga të tjerët, si nga gjuha, kultura, historia e tradita. Andaj duke marrë parasysh këto veçori, me të drejtë bëhët pyetja, se si qendron çështja e identitetit dhe e integrimit të shqiptarëve në këtë mjedis. Pavarësisht rrethanave të reja shoqëror jemi dëshmitarë se edhe në pluralizëm ekzistojnë vështirësi të natyrave të ndryshme sa i përket integrimit të tyre në Mal të Zi, nga fakti se këtu gjithnjë është i pranishëm mentaliteti i kohës së monizmit.

Retorika monotone

Shqiptarët nuk dëshirojnë të jetojnë në geto, por përkundrazi ata dëshirojnë të integrohen, por me identitetin e tyre. Duke marrë parasysh se numërikisht janë pak, rreth 5% sipas statistikës zyrtare nga regjistrimi i popullsisë në vitin 2011, duhet një përkujdesje e veçantë nga strukturat e pushtetit qendror për të mbrojtur identitetin kombëtar, e kjo ka të bëjë sidomos në fushën e arsimit, gjuhës, informimit, kulturës etj. Po ashtu përkujdesje duhet kushtuar edhe në investime e punësim, konformë përqindjës së pjesëmarrjës në kuadër të popullsisë së përgjithshme. Por, përvoja e deritashme dëshmon se për ndryshime cilësore në këtë aspekt duhet të ekzistojë vullneti politik i pushtetit, e jo të dëgjojmë retorikë monotone që në shumë raste i ngjanë demagogjisë.

Sindromi i hegjemonizmit

Nuk ka dilemë se mbrojtja e identitetit kombëtar të shqiptarëve nuk rrezikon askend në Mal të Zi, përveç individ apo subjekte të ndryshme politike e jo politike, të cilët vuajnë nga sindromi i hegjemonizmit.Vetëm duke mbrojtur identitetin e popujve të vegjël, përkatësisht popujve të ndarë, duke mbrojtur dhe valorizuar trashëgiminë kulturore, si dëshmi e identitetit të tyre, Mali i Zi do të ishte në praktikë shtet multikulturor sipas standardëve ndërkombëtare.

Integrimi mbarëkombëtar

Me miratimin e pluralizmit me të drejt është pritur se pengesat ideologjike të së kaluarës do të eliminohen dhe shqiptarët do të angazhohen për integrimin e tyre mbarëkombëtar. Një qasje të tillë kishin të gjithë shqiptarët, duke marrë parasysh se kemi përjetuar një periudhë ndarje dhe izolimi për pesë dekada, e cila ka lënë pasoja që janë të pranishme edhe në ditët tona. Dhe s’ka si të jetë ndryshe sepse kemi t pasur të bëjmë me një popull të ndarë, me pamundësi komunikimi me shtetin amë. Pra kemi pasur të bëjmë me procesin e mbijetesës së shqiptarëve në Mal të Zi, duke sfiduar rrethanat shoqërore të kohës.

Ndonëse në pluralizëm janë bërë ca përpjekje në çështjet integruese mbarëkombëtare nga subjekte të ndryshme dhe shoqëria civile në këtë drejtim të arriturat janë minimale. Për ndryshime pozitive në këtë drejtim bartës të këtij procesi duhet të jenë institucionet shtetërore nga shteti amë-Shqipëria, e po ashtu edhe Kosova. Këtu kemi parasysh integrimin në fushën e kulturës, artit, arsimit, informimit, botimeve, turizmit etj., të cilat mund të realizohen duke mbeshtetur projekte përkatëse. Pasi integrimi është koncept i gjerë, fillimisht janë këto fusha ku duhet insistuar sepse janë në favor të identitetit tonë kombëtar.

Bashkimi kulturor shqiptar

Theksojmë më këtë rast pjesëmarrjen e shqiptarëve nga Mali i Zi në Festivalin Folklorik Kombëtar në Gjirokastër(2015) që është ndër veprimtaritë e rralla në nivelin mbarëkombëtar me koordinim nga Ministria e Kulturës së Shqipërisë. Veprimtari të ngjajshme duhet të organizohen nga institucionet shtetërore edhe në fushat e tjera ku duhet të ftohen shqiptarët nga hapësira e tyre etnogjeografike që është në favor të njohjes, këmbimit të përvojave e sidomos të bashkimit kulturor kombëtar. Por, mungesa e shqiptarëve në Mal të Zi ne programin vjetor te kalendarit kombëtar kulturor në Ministrinë e kulturës në Shqipëri nuk mund të arsyetohet me asgjë.

Duke eliminuar paragjykimet e kaluara në pluralizëm veprimtaritë e tilla mbarëkombëtare nuk cenojnë interesat e popujve të tjerë në Mal të Zi, por janë në favor të identitetit kombëtar të shqiptarëve e si të tilla edhe në favor të konceptit multikulturor si kudo në vendet demokratike europiane. Andaj, mbetet obligim moral, profesional dhe kombëtar që të angazhohemi në këtë drejtim me të gjitha kapacitetet sepse punët tona nuk na i kryejnë të tjerët.

(Maj 2023)

FIGURA POETIKE NË POEMËN, “NËNË SHQIPËRI” E POETIT DRITËRO AGOLLI

June 1, 2023 by s p

Skënder Karaçica/

Figura poetike në poemën ,,Nënë Shqipëri,, e poetit Dritëro Agolli, sipas kritikës letrare është gjymtyrë e mendimit dhe ndjenjës, madje jo rrallë ajo na paraqitet si organizëm i plotë[1].

Në dritën e kësaj poeme, është personifikuar Shqipëria në një figurë aq të dashur, të afërt për kohën shqiptare, siç është nëna, kur e kur tërë sistemi figurativ letrar i nënshtrohet logjikës së figurës në brendi të poemës.Për këtë konceptim, kritika latrare thekson se Shqipëria është thirrur nënë gati një shekull më parë nga rilindësit.

Vargu i poetit D.Agolli me tipare të novatorisë qëndron në mënyrën e krijimit të portretit poetik të Nënës Shqipëri, të lidhjeve të saj me bijtë në mote të ndryshëm, në kushte e rrethana të kohës. Bota poetike që hapet në këngën e parë të poemës: ,,Lermë të bie në prehrin tënd të ngrohtë,/o hallemadhja ime shekullore,, mbushet me asociacione konkrete e të gjalla, nga kënga në këngë[2].

Në gjithë perceptimin figurativ, poeti Dritëro Agolli i qëndron besnik përsonifikimit, kur e kur ai në kohën zbrazjes së shpirtit me poemën, ai nuk u drejtohet më fushave dhe maleve, lumenjve e liqeneve,gurëve të Shqipërisë, por gjymtyrëve të pjesëve të trupit të Nënës:

Të puth duart e tua,më të mirat në botë,

i ngazëllyer të hesht me heshtje foshnjore;

duart e tua u regjën nga puna dhe gishtërinjtë,

që zunë kallo nga këmbëzat e dyfekëve,

dhe supet që u varën nga xhoka e nga guna,

dhe mesin që u hollua nga gjerdanët e fishekëve,

dhe ballin që u rrudh e u lërua nga mendimi,

dhe beben e syrit që u mpreh nga shënjestra,

dhe këmbët,që u zmadhuan nga ecja e mundimi,

dhe qerpikët që u dogjën nga baruti në shkrepa…

Për fund le të ndalemi në vargjet që cituam,kur e kur,çdo varg i poemës ,,Nënë Shqipëri,, e Dritëro Agollit, ka kryefjalë nga një emër prozaik: duar, gishtërinj, supe, mes, ball, bebe, syri, këmbë dhe për të përmbyllur me kallzuesët e këtyre kryefjalëve që shprehin aq fuqishëm jetën dhe bëmat e shqiptarit në shekuj.

_______________

[1]XhezairAbazi,Jeta dhe procesi letrar,Tiranë,1984

[2]Po aty,faqe 263

Më pak nxënës në shkollë, pasoja afatgjata për Shqipërinë!

June 1, 2023 by s p

Bujar Leskaj/

Të dhënat e fundit të INSTAT tregojnë se këtë vit shkollor regjistrimet në arsimin e mesëm shënuan rënie mbi 7.4 %, gati dyfishi i rënies në arsimin 9 vjeçar.

Në vitin shkollor 2022-2023 kishte gjithsej 95.8 mijë të regjistruar në arsimin mesëm, nga 154 mijë në vitin 2012, me një rënie prej 38%, ose 58.5 mijë nxënës më pak.

Më pak nxënës në bankat e shkollës, arsim më pak cilësor, shpopullim masiv, pasoja afatgjata në ekonomi e shoqëri.

Dhe nuk është vetëm rënia natyrore e popullsisë, as integrimi i hershëm në tregun e punës, por është edhe shpopullimi, edhe largimi i të rinjve për arsye emigrimi, që po thellon një plagë 32 vjeçare për shoqërinë tonë!

Mijëra të rinj nën moshën 18 vjeç, një kontingjent për arsimin e mesëm të ulët e të mesëm të lartë, zgjedhin emigrimin në të shumtën e rasteve me familjet e tyre.

Varfëria, mungesa e shpresës, papunësia, pamundësia për të përballuar “arsimin falas” në Shqipëri, burokracia, arsimi jo cilësor, mungesa e gjetjes së një vendi pune, mungesa e meritokracisë; janë disa nga arsyet që mund të listoj…

“Politikat arsimore” të qeverisë së sektit Rama në pushtet kanë 10 vite që vetëm nxisin emigrimin, analfabetizmin dhe analfabetizmin funksional, ndëshkojnë të arsimuarit, vrasin shpresën.

Në 10 vite të Edi Ramës në pushtet, mbi 300.000 të rinj dhe mbi 720.000 shqiptarë janë larguar nga Shqipëria.

Në 10 vitet në pushtet të sektit Rama, afërsisht 150.000 nxënës braktisën shkollën.

Dhe kjo shifër rritet vit pas viti, duke treguar se sa besim ka rinia jonë tek arsimi, punësimi, mundësitë që ky sekt në pushtet u krijon atyre…

Promovimi i vëllimit 8 të veprës së zgjedhur të Mid’hat Frashërit*

June 1, 2023 by s p

*Fjala e drejtorit të Institutit të Studimeve Historike “Lumo Skëndo”, Uran Butka, gjatë promovimit te vëllimit 8 të veprës së zgjedhur të Mid’hat Frashërit.

Të nderuar pjesëmarrës, ju falënderoj dhe ju vlerësoj të gjithëve, intelektualë, mëtues të kulturës dhe veçanërisht të librit, por që në ngushtësi të kohës, po përshëndes të ftuarit nga Kosova, akademikun e shquar Rexhep Ismajlin, dramaturgun Ekrem Kryeziu dhe shkrimtaren Resmie Kryeziu, që na nderuan në këtë përurim të veçantë, si edhe deputetin Agron Shehaj, sponsor i veprës së Midhat Frashërit.

Instituti i Studimeve Historike Lumo Skëndo përuron sot vellimin 8 të veprës së Midhat Frashërit, që kulmon në këtë botim me veprimtaritë si diplomati më i madh kombit tonë dhe si një albanolog dhe antropolog i spikatur, por i panjohur.

Do të kumtoj, si hyrje, vetëm disa sentenca të nxjerra nga vëllimi i tetë:

Shqiptarizma a s`është sinonim me kultin, me adhurimin e Shqipërisë, me naltësimin e çdo gjëje që i përket kësaj Shqipërisë sonë? E mira, e dobishmja, bukuria, nderimi, frymëzimi i çdo therrorie për këtë Shqipëri, a s`do të jetë kurdoherë dhe tekdo ideali i idealeve tona, kandili i udhës sonë?

Nuk mund të flitet për liri aty ku rrahjet me shkop marrin karakterin e një riti. (

Çështja ka një rëndësi fort të madhe dhe mbase munt që të shkakëtojë zbrazjen dhe shkretimin e Kosovës, duke shtënë në rrezik dhe rrojtjen e Shqipërisë, në qoftë se nuk merrenë masa serioze që tani.

Në vend te lirisë, turmat preferojnë barazinë në robëri.

Shqiptari s`është akoma mësuar të lexojë, të ndjejë nevojën e ushqimit të trurit, të kërkojë ide të reja, të ketë uri (një uri më të fortë se ajo fizike, mëse të panginjshme) për njohje dhe dije. Kjo ësht`e meta e atij që duhet ta marrë, ta konsumojë lëndën e shtypur. Nga ana tjetër, e meta i takon edhe kësaj literature, që s`ka ditur edhe kjo të jetë e kandshme dhe e dobishme.

Nga gjithë ç’kanë lënë prindërit dhe gjyshërit tanë, m’e vlejtur dhe m’e dashur për ne është gjuha që flasim. Kjo gjuh’ është shënj’e gjallërisë dhe e rrojtjes sënë, kjo gjuh’ është shpirti dhe zëmra jonë. Po gjuha fuqinë dhe rrojtjen e saj e gjen në bukuri të saj: një gjuh’e shëmtuar dhe e pa stolisur ësht’e vdekur. Gjuha është një qint herë më grua se gruaja më e stolisur.

“Fjalët dhe frazat e gjuhës janë kufoma pa jetë. Stili u jep shpirt. Ky shpirt që vëmë në stil, është uni”

Jam sigur se në qoftë që nuk mejtohemi sot për shëndetin e popullit dhe për të shpëtuar djemt’e vegjël nga vdekja, po qe që s’bëmë shoqëri për të mësuar të punojnë çupat dhe gratë, jam fare sigur, them, se nesër ne ose djemtë tanë do të venë dhe lypin në dyert e kafeneve ose të mejhaneve, ose do të lajnë tabakatë e botës. Më mirë, pra, të mejtohemi pak sot.

Është nevojë e madhe të çelim një dritare dhe një rrugë të re për ambicionin dhe madhërinë e shqiptarit. Është koha, më duket, të themelohet një aristokraci e vërtetë, ajo e vlerës, sipas shërbimeve të çdo njeriu, sipas mendjes dhe punës së ti. Të mos e kërkojë më njeriu nderin dhe madhërinë me verbëri, me thikë ose me farmak në dorë, po ta kërkojë nga puna, djersa, talenti, mendja dhe vullneti i tij, një nder dhe madhëri mbi themel të vërtetë e të shëndoshë, për fitim dhe dobi të njerëzisë. Të mësohen shqiptarëttë kërkojnë famën në punë, te puna pjellore dhe ftimtare, e qetë dhe pa gjëmë, pa tym, pa pluhur, pa thirrje e pa çjerrje, që ka dobi për punonjësin vetë dhe për botën. Të shohë se njeriu ka më tepër vlerë dhe është fort m’i dobishëm, kur është një shkrimtar i mirë, një poet i mençur, një mendimtar i thellë, sesa duke qenë një funksionar i madh ose një fitonjës të hollash me çdo mënyrë që të jetë, të ndershme a të turpshme. Është nevojë e madhe të çelim një dritare dhe një rrugë të re.

Nuk mund të mohohet se në shumë rasje fuqitë shqiptare, aspiratat individuale edhe pasionet personale, kanë pasur një force largonjëse nga qendra, një forcë “centrifuge”. Duhet, pra, që ajo forcë, në qoftë e mundur duke u shtuar edhe më tepër, të transformohet në një fuqi që mblidhet drejt qendrës dhe të hyjë në një veprimtari të dobishme dhe prodhimtare. Ujërat, rrëketë, përrenjtë duhen kanalizuar drejt mullirit të math që i thonë jetë kombëtare dhe shtetnore dhe jo të lihen që të largohen nga mulliri dhe të mbetet thatë korita. Në qoftë se i vemë re jetës sonë historike, gjithë fatkeqsia jonë ka ardhur, jo nga mungesa e forcave, por nga shpërndarja e këtyre fuqive dhe nga të bërët shkatërrimtarë.

Vendi që kam nderin të përfaqësoj u ka dhënë pakicave etnike që jetojnë brenda kufijve të tij të gjitha të drejtat fetare, kulturore, civile dhe qytetare. Në këtë aspekt, Shqipëria është shteti më liberal në pjesën juglindore të Evropës.

Nga një letër dashurie:

“Siç e di, dashuria as që komandohet; dhe në të dua, këtë e bëj për veten time, nga një hov i papërmbajtshëm i krejt qenies sime; dhe nuk do desha aspak që ti të më duash mua. Dashuria nuk lypet”.

Për Midhat Frashërin si albanolog, do të kumtojë personaliteti i shquar i kulturës shqiptare, gjuhëtari i mirënjohur, shkencëtari dhe akademiku Rexhep Ismajli, me dhjetra vepra të botuara, mes tyre edhe vepra e plotë e Selman Rizës, me dhjetra e dhjetra hulumtime dhe studime në revista shkencore shqiptare e të huaja për diturinë e shqipes, gjuhën dhe letërsinë si dhe përkthime të rëndësishme.

Raising Funds and Cancer Awareness, AFC Hits All the Right Notes at Boston Gala Concert

June 1, 2023 by s p

Rafaela Prifti/

To raise funds in order to benefit patients, caregivers, survivors, Albanians Fighting Cancer (AFC) USA hosted a concert of classical music with two internationally acclaimed artists Inva Mula and Genc Tukici at Jordan Hall, New England Conservatory on Saturday. The event also raised spirits and placed AFC on the map as the leading cancer advocacy organization for the community. https://gazetadielli.com/misioni-fisnik-i-afc-nderthuret…/ Eglantina Kica, physician and general sponsor of AFC, in her opening remarks noted how encouraging it is to have the support shown at the fundraiser. She said that it furthers the AFC mission, dedication and hard work of its members. Thanking the Board and the donors as well as all supporters and volunteers, Roberta Panariti Nashi, founder and director of AFC called the concert an “homage to hope”. She cited a quote by Pope Frances echoing the message that only love gives meaning and happiness in life: “We are born to help one another regardless of hardships. Life is beautiful when you are happy but it is even more beautiful when others are happy because of you.”

Archimandrite Theofan (Koja) of the Saint George’s Albanian Orthodox Cathedral, Boston commended “the musical selections that smoothly transitioned from classical compositions to Albanians ballads, old and new.” The recurring theme of finding hope in life’s moment of despair resonated with the audience and the artists. On stage soprano Inva Mula praised AFC as a one of a kind association that has moved her deeply. “Genci and I have toured around the world, we have not encountered an organizations such as this one,” she said amid much applause.

Sitting close to the stage of the prestigious hall, Mara from Worcester also credited “the careful selection of Italian and French arias followed by a well covered Albanian repertoire that was endearing to the community and embodied the theme of the concert.” A few aisles behind her, Valbona Lavdari, a North Shore based realtor, came to show support for AFC along with her mother and some friends. In anticipation of the concert, Valbona, who is from Berat and has moved with her family to the Boston area over two decades ago, posted a video urging her followers on social media to come to the event and be part of the experience. It is the kind of support that AFC is very grateful to have received, Dr. Ivi Kasimati said in his thank-you-address at the end.

Another resident of the Boston area, Ariana Cani, recalls her childhood memories from the time she and now-world-known artists were growing up in Albania. Ariana’s wish is to see more events like the concert of Inva Mula and Genc Tukiçi, “a dual pleasure of sounds that couples her wonderful voice with his magical hands to benefit a humanitarian cause.” Ariana Cani “counts herself fortunate to have known Roberta, the head of AFC, whom she admires for the drive and commitment centered on the community. Miranda Bego, the designated driver of the trio group of friends, replayed some songs acapella on the way home.

In the audience, there were folks of various demographics, including first-born Americans with their Albanian American parents and grandparents. Although the former group doesn’t particularly follow the classical music and is likely unfamiliar with the old-time repertoire of Shkodra songs, they politely applauded and sometimes snapped pics during the performance. Yet some of them grew more attentive when the audience responded to Inva’s invite to sing along. That’s because “it reminded me of our family’s gatherings when we burst out singing as a group,” says Rea Kondi, a Junior at Northeastern University.

In one of Tukici’s arrangement of an Albanian musical potpourri, as soon as the notes played out, some audience members immediately reacted to the song written in 1901 by Thoma Avrami, a teacher of the first Albanian language school that opened in Korca. Easily a top covered Albanian song popularized by the Lira choir, its original title was Longing for Motherland (Dëshërim për Mëmëdhenë) later known by a different name Mornings of May (Mëngjeset e Majit). Many knew its lyrics and some only the refrain yet when Tukici’s piano keys sounded out the notes the air inside Jordan Hall was charged with emotion. “Tukici’s arrangement of Dua Më Shumë Shqipërinë (I love Albania the most) embodied the double-layered meaning of the song,” says Mara. It is about love for one another and above all a love hymn to the homeland. Suddenly the impromptu accompanying turned the audience into an enchanted choir that performed live from the seats the over-a-hundred-year-old tune with the celebrity pianist on stage. Everyone instantly knew that it was the most memorable moment of the event.

In the days leading to and after the concert, AFC mailbox has been flooded with messages from survivors, family members and other supporters of the cause. One individual in Columbus, Ohio, who is going through radiation and chemo, writes: “I am grateful to you for spreading awareness especially in normalizing the word cancer,” that usually carries the weight of a death sentence in our culture. The note continues to say that “knowing that there are others specially Albanians that are going thru this helped out a lot!” In the end, the patient offers “to do my part to help the next person like myself who is or will go through this journey! Thank you!”

Albanians Fighting Cancer – USA https://albaniansfightingcancer.org/ is a registered non-profit charity in Boston, MA 501(c)(3) founded in 2019. It is dedicated to raising awareness in our community about cancer prevention & treatment as well as helping families and patients battling cancer disease.