Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

POEZI: Nga Anton Çefa

by

PRANVERË

Mbi velin e kaltër shtrohen sofra lulesh,

krahët e mëndafshta të puhizave

na dhurojnë aromat

që u shuejnë etjen shpirtnave.

Flladet shërojnë plagët e zogjve

që shkrihen ndër melodi  t’pafund.

Pranverë,

  ti stinë e dritës dhe e melodisë së jetës.

LAMTUMIRA E STINËS NË IKJE

Cegmi shtyn

kah viset e ngrohta të jugut

grinë e heshtun të qiellit.

Nji flauri rosash t’egra

kalon me kuje nalt,

lamtumirë e stinës në ikje.

NË ZEMËR MË NGRINË NJI PLAGË

Ktheva në shtëpi

Si gjethi i zverdhun

Qi era hjedh për dhe.

Ndigjoj trokitjet e nallave të nanës

Në oborrin e shtëpisë së heshtun

Si kumbimet e bekueme

Qi binin mbi fmininë time.

Ajo s’asht ma.

Dhe as qeni nuk asht,

I miri im!

E mbyti malli.

Tani po përtypi

Lehjet e tij të mirëseardhjes

Si kafshata të njelmëta malli.

Vetëm kumbulla, po,

Më përshëndet me nji fëshfërimë të blertë

Qortimi prozhmues.

Në zemër më ngrin nji plagë

Prej bryme e bore

Rishtas e hapun.

KUSHTRIMI I PADËGJUAR I KURDËVE: RINGJALLET ISISI

by

Nga LORENZO CREMONESI

Mos u gënjeni. Isis është I rrahur por jo i mundur. Nëse nuk na ndihmoni t’a luftojmë, do të rikthehet”. E thonin hapur milicët kurdë para gërmadhave të Baghouz, kështjella e fundit e Kalifatit në Sirinë Verilindore. Ishte marsi i vitit 2019: mbas pesë vitesh të një lufte të pamëshirshme kundër terrorit xhihadist, dhjetra mijë viktimash e një pështjellimi të  fuqishëm të koalicionit të drejtuar nga amerikanët, kurdët e krahinës siriane gjysëm të pavarur, që ata e quajnë Rojawa, na paralajmëronin. Por bashkësia ndërkombëtare I dëgjoi pak, dukej një thirrje e interesuar. Faktet e kohëve të fundit provojnë se kishin arsye për të shitur.

Isis dhe skajshmëria islamike ngrenë kokën, godasin në Niger, në Mali, në Burkina Faso, deri n’Afganistanin taleban, përveç Irakut të ndarë në shiitë e sunitë, në kundërshtim me pakicën e saj kurde, e në vetë Sirinë e plagosur nga kriza ekonomike që i shkakton vështirësi të rënda diktaturës së Bashar Asadit. Zilja e kushtrimit më shqetësues ka qënë sulmi në stil të gjërë që, javën e shkuar, jetimët e Abu Bakr al Bagdatit zhvilluan kundër burgut të Gweiranit, një kompleks i gjërë i rrethuar nga mure të lartë në rrethinat e Hasakeh, ku janë burgosur më shumë se 5.000 të papenduar, ndërmjet tyre lulja e xhihadit ndërkombëtar. Të vdekurit janë më tepër se dyqind, nuk është e qartë se ç’është bërë me 600 fëmijë, bij të “martirëve” islamikë të betejave të Mosulit e të Rakës. Luftimi vazhdoi së paku gjashtë ditë, amerikanët dërguan përforcime. E gjithë bërthama qytetare e Hasakehut mbeti e paralizuar nga shtetrrethimi. Kurdët thonë se kanë fituar, por nuk është e qartë se sa kanë ikur e sa kanë arritur kampin e afërt të Al Holit, ku janë të burgosur pothuaj 60.000 ndërmjet grave dhe bijve të xhihadistëve. Ndërkaq qeveria e Bagdatit lajmëron rritjen e sulmeve të Isisit n’afërsi të Mosulit. Kurdët duhen dëgjuar.

“Corriere della Sera”, 30 janar 2022   Përktheu Eugjen Merlika

Ndikimi i Ligës Qytetare shqiptaro-amerikane dhe DioGuardit te politika amerikane për çështjes së Kosovës

by

Jusuf Buxhovi/

Faton Bislimi: “Te Quest for Albanian Fredoom and the Ende of Jugoslavia Hon. DioGuardi and the Albanian American Civil Legue 1985-1993”, botoi Albanian American Fondation, New York 2021. Roli i Ligës Qytetare shqiptaro-amerikane te politika amerikane për ngritjen e çështjes së Kosovës nga rrënimi i autonomisë së saj dhunshëm nga Serbia më 23 mars 1989 e deri te te internacionalizimi i saj në nivel botëror që për pasojë do të ketë edhe ndërhyrjen ushtarake të NATO-s nga 24 marsi deri më 10 qershor 1999, me ç’rast Kosovas, sipas rezolutës 1244 të KS të OKB futet nën protektoratin ndërkombëtar si një fazë kalimtare që do t’i paraprijë pavarësisë së shpallur më 17 mars 2008, është i një rëndësie thuajse historike. Ky vlerësim ka të bëjë me lobimin shqiptar në nivelet më të larta të politikës amerikane nga kongresi, senati, ku do të përfshihen senatorë, kongresmenë me ndikim dhe personalitet të tjera të rëndësishme të politikës amerikane. Ç’është e vërteta puna e lobimit të Ligës Qytetare Shqiptaro-amerikane do të fillojë edhe më herët, sapo të shpërthejnë demonstratat e marsit të vitit 1981 me kërkesën për republikën Kosovës, që nga politika e atëhershme jugosllave u karakterizua si “kërkesë armiqësore” me prapavijë kundërrevolucionare për ç’gjë, nga dy kryesitë e vendit (ajo e shtetit dhe e partisë) edhe u aprovua platforma politike për Kosovën, që i hapi rrugën diferencimit shumëvjeçar, si një proces që çoi te privimi i popullatës së Kosovës nga të drejtat kushtetuese si dhe diskriminimi i saj mbi baza nacionale në përputhje me planet hegjemoniste të Beogradit që Kosova të rikthehej nën tutelën e siç ishte në kohën e Rankoviqit, pra të humbte pozitën e elementit konstituiv të federatës jugosllave që ia garantonte kushtetuta e vitit 1974. Diskriminimi kushtetues i shqiptarëve si dhe dënimet drakonike që pasuan për vite u përcollën me reagime nga Liga Shqiptaro-Amerikane në planin e brendshëm, pra të lobimit te politika amerikane (senatorët dhe kongresmenët), që t’i kundërvihet kësaj fushate, po edhe të merren parasysh kërkesat e shqiptarëve për avancimin e pozitës së tyre kushtetuese në federatë, si dhe ngritjen e saj si çështje të pazgjidhur në planin e ndërkombëtar. Në këtë drejtim vihet me të drejtë në spikamë roli i ish kongresmenit amerikan me prejardhje arbëreshe, Joe DioGuardi, i cili udhëhoqi Ligën Qytetare Shqiptaro-amerikane nga vitet 1985-1993. Gjatë kësaj kohe, në Kongresin amerikan u sollën disa rezoluta, me të cilat u kërkua rikthimi i pozitës kushtetuese të Kosovës në përputhje me atë të vitit 1974 si dhe ndalja e represionit ndaj popullatës shqiptare, që pas vitit 1990 e këndej, gjithnjë e më shumë po merrte përmasat e një aparthejdi të hapur. DioGuardi dhe lobi shqiptaro-amerikan, i dhanë ndihmë të madhe edhe lëvizjes kombëtare për liri, demokraci dhe pavarësi nga themelimi i Lidhjes Demokratike të Kosovës më 23 dhjetor 1989 dhe në vazhdimësi, duke përkrahur atë dhe konceptin e saj të rezistencës aktive institucione (me shtetin paralel) deri te rezistenca e armatosur.Në këtë libër, me fakte, argumentohet puna e madhe e Ligës Qytetare Shqiptare-amerikane nën drejtimin e Joe Dioguardit, me ç’rast sillen thuajse të gjitha dokumentet meritore që iu drejtuan senatit dhe kongresit amerikan, pastaj kongresmenëve dhe senatorëve të rëndësishëm që dhanë ndihmesë të madhe e të vazhdueshme që çështja e Kosovës të kthehet në prioritet të politikës amerikane nga ai juridik e deri te politik.Në tersi, ky libër, si i tillë, sjell informacion autentik nga veprimtaria e Ligës Shqiptaro-amerikane në dobi të çështjes së Kosovës nga shfaqja e saj në vitet e tetëdhjeta e deri te faza dinamike e angazhimit amerikan për të, angazhim ky që ia hapi dyert ndërhyrjes ushtarake, protektoratit, dhe së fundi, edhe shpalljes së pavarësisë së saj. Libri, i tillë, megjithatë, krahas faktimit të një angazhimi konkret në rrethanat e caktuara, sjell edhe mesazhe të qarta rreth domosdosë që lobi shqiptaro-amerikan të aktivizohet edhe në rrethanat e tanishme në mënyrë që politika amerikane të vazhdojë mbështetjen për konsolidimin e mëtutjeshëm të shtetit të Kosovës, veçmas në raport me sfidat e mëdha me Serbinë, e cila po mundohet që me lobimet e shumta në Kongres dhe Senat, shtetësia e Kosovës të pengohet që të fitojë edhe legjitimitetin e plotë ndërkombëtar përmes njohjeve dhe pranimit në OKB.

Lessons from the Last Pandemic by John M. Barry

by

Rafaela Prifti/

I read John Barry’s essay on the 1918 influenza pandemic eager to understand the parallels with the current coronavirus one, or see if there are any to speak of. It is, among other things, an interesting read on human behavior. Mr. Barry is a distinguished scholar at the Tulane University School of Public Health and Tropical Medicine. Citing accounts and records of the early 20th century influenza pandemic that claimed the lives of at least 50 million people worldwide, Mr. Barry states that a third wave of the respiratory contagion finally subsided in the summer of 1919 . Yet a lethal variant of the virus that had emerged in 1920 caused the death numbers to rise. In some Midwest cities, the mortality rates exceeded the second wave which had seen most of the pandemic’s deaths in the United States. Mr. Barry writes that during the peak of the second wave in the fall of 1918, the majority of cities were under restrictions to blunt the power of the virus. But in the winter of 1920 there was no response by cities and public officials, although the death numbers were climbing. This was happening, he writes, “despite the fact that the U.S. population had plenty of natural immunity from the influenza virus after two years of several waves of infection and after viral lethality in the third wave had already decreased.” It meant that the immune protections of the population and the less deadly variant were no match for a devastating fourth wave. Yet the community and even historians did not acknowledge it. The fourth wave was just ignored. It seems people had moved on before the virus mutated into ordinary seasonal influenza in 1921. A hundred years later, after two years of dealing with SARS-CoV-2, the society has reached at the same point of exhibiting signs of complacence.and experiencing pandemic fatigue.He argues that overconfidence, indifference or weariness, present a real danger now. The Omicron cases are declining overall, the virus is highly transmissible but less virulent and the population’s immune system is being strengthened either by being infected or vaccinated. Yet this is no time to abandon the public health measures. As of January. 27, only 44 percent of the 70 percent of the vaccinated had received boosters, which provide vital protection against severe illness. And about 20 percent of children ages 5 to 11 are fully vaccinated. The result is that the seven-day average for daily Covid-19 deaths in the United States stands at 2,404, an increase of 1.6% since last week’s average and it has surpassed the Delta peak in late September. When it comes to predicting the next variant, past outbreaks of influenza that occurred in the 50s and 60s do not offer encouraging scenarios. There is a reasonable chance that future variants will be less dangerous, but mutations are random. That is what science tells us. What is certain is that the successful variant will elude the immune protection rendering it more dangerous and more lethal.”Such precedents should make us wary,” writes John Barry. Vaccines and the new arrivals of antiviral drugs could end the pandemic, but that depends on their availability on a global scale and on the virus not developing resistance. These are not good odds. For now, the timeline is controlled by the virus and how we wield our current arsenal of protections against it. He calls on the individuals to not let the guard down. “As a society, we have largely abandoned the public health measures… As individuals, we can still act.”John Barry is a distinguished scholar at the Tulane University School of Public Health and Tropical Medicine. He is the author of “The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History.”

NARRATIV REAL PËR POLITIKËN  GJENOCIDALE SERBE KUNDËR SHQIPTARËVE

by

Adil FETAHU

(Rade Radovanoviq: QESHJA NËN TREKËMBËSHIN E VARJES, roman historik, botoi “Koha”, Prishtinë, 2021)

Autori i romanit, Rade Radovanoviq, është  gazetar e kolumnist i cili ka punuar për disa media të vendit e të hueja, është njëri nga themeluesit e gazetës së pavarur “Danas”. Është edhe dramaturg e skenarist. Mbi të gjitha, është njeri, antifashist dhe antiracist.  Në kohën e bombardimeve të NATO-s mbi forcat serbe, ka qenë korrespodent i luftës dhe shef i  studios Radio Evropa e Lirë në Beograd. Për punën e tij, në raportimet objektive gjatë kohës së bombardimeve, është shpërblyer nga drejtori i përgjithshëm i REL. Pas asaj lufte, të cilën autori me sarkazëm e quan “Lufta  e parë serbo-botërore”, Radovanoviqi ka shkruar romanin “Qeshja nën trekëmbëshin e varjes”, me tematikë për ngjarjet më dramatike dhe më të tmerrshme të krimeve serbe në Kosovë gjatë viteve 1998-1999.   Pjesa dërmuese e romanit i kushtohet tmerreve që kanë përjetuar e pësuar shqiptarët nga forcat serbe para dhe gjatë kohës së bombardimeve, por edhe shkatërrimeve,  pasojave  dhe viktimave në Serbi.  Romanin e ka përkthyer në gjuhën shqipe Flaka Surroi, drejtoreshë dhe kryeredaktore gazetës “Koha”, Prishtinë.

Titulli i romanit “Qeshja nën trekëmbëshin e varjes”,  është metaforë për gjendjen psikologjike, kur njeriu  qeshë pavend, edhe kur është në gjendje të pashpresë, sikur në rast kur është vu në trekëndëshin e varjes. Kështu edhe udhëheqësit në Serbi qeshnin derisa NATO bombardonte e shkaterronte infrastrukturën e tyre. Në nëntitull  ka shtuar: “krejt çfarë  kishit dashur të mos e dini për luftën në Kosovë”. Me këtë  nëntitull  ka aluduar në tri kategori të njerëzve në Serbi: ata të cilët i dijnë krimet serbe kundër shqiptarëve por që nuk duan t’ja dijnë;  ata që nuk i dijnë ato, dhe ata të cilët nuk kishin dashur t’i dijnë.

Romani është i strukturuar në 50 ese, në të cilat shtjellohen ngjarje e tema të ndryshme të  periudhës dyvjeçare (1998 e 1999). Shumica prej tyre kanë të bëjnë me krimet e forcave serbe të kryera kundër civilëve shqiptarë, gjatë vitit 1998 dhe gjatë kohës së bombardimeve të NATO-s (24 mars – 9 qershor 1999). Gjithashtu ka trajtuar aspekte të ndryshme   politike e të sigurisë dhe shkatërrime, viktima në njerëz e dëme të cilat NATO i ka shkaktuar në Serbi. Prej krimeve serbe të kryera kundër civilëve shqiptarë, autori i përmendë dhe jep hollësi për vrasjen e civilëve në Gllogovc, Qirez e Likoshan; luftën treditore dhe vrasjen e 55 pjesëtarëve  të Familjes Jashari; betejën e Rahovecit, në të cilën u vranë 95 shqiptarë dhe u zhdukën 42 serbë, trupat e të cilëve më vonë janë gjetur në varreza masive në Malishevë, Volljakë dhe Kleçkë; atentatin në Kafenënë “Magic” në Prishtinë, ku u vra studendja Adriana Abdullahu dhe u plagos profesori Enver Petrovci; krimi në kafenenë “Panda” në Pejë; krimet në qytetin dhe në fshatrat e Gjakovës, veçmas krimet e vrasjes masive në Meje; krimet e tmerrshme në Picerinë “Kalabria” në Suharekë; krimet dhe kurdisjen e kolonës me refugjatë në Korishë që u goditën edhe nga bombat e NATO-s; masakrën e Raçakut, etj.Për të gjitha këto masakra dhe krime tjera, autori jep hollësi me shifra e fakte, me emra e mbiemra (shifrat për to i ka marrë nga Fondi për të Drejtën Humanitare), ndersa faktet nga burime të ndryshme, për të cilat ka raportuar në emisionet e Radios Evropa e Lirë, si reporter i luftës. Këto krime, si dhe zhdukja e gjurmëve të tyre, ishin  strategji dhe të planifikuara që nga kreu i shtetit, nga “Udhëheqësi”, siç e quan S.Millosheviqin, nga Shtabi i Përgjithshëm dhe në nivele tjera, për eliminimin e shqiptarëve dhe pastrimin etnik të Kosovës. Sistemi i pastrimit etnik të Kosovës ishte i përpunuar dhe zbatohej me përpikmëri: granatoheshin fshatrat, hynin policia, ushtria e paramilitarë të ngjyrave të ndryshme, vrisnin e nxirrnin njerëzit prej shtëpive, plaçkitnin gjithçka që mund të merrej e bartej: para, vetura, traktorë, motokultivatorë, makina, mobilje, e pastaj i sperkatnin me benzinë dhe u jepnin flakën shtëpive, ndonjëherë edhe me njerëzit brenda. Policë e paramilitarë, në mesin e të cilëve kishte edhe shumë kriminelë nga luftërat e Bosnjes e të Kroacisë, me gëzim vinin në Kosovë, për të vrarë e plaçkitur. Plaçkën e ndanin edhe me komandantët e tyre. Për hollësitë e disa nga veprimet kriminale të forcave serbe në fshatrat e Gjakovës, autorin si reporter i luftës, e kishin informuar edhe policët e dezertuar Zhelko Staniq e Bojan Zllatkoviq, nga njësia 32 e Policisë Speciale. Ai thotë se Kosova në vitin 1998 ishte Eldorado për  plackitësit. (fq.49). Një ish-polic tjetër, Sllobodan Stojanoviq  i njësisë 37 të Policisë Speciale, tregon në hollësi ngjarjen e tmerrshme. Në fshatin Lez, të Hoçës së Prizrenit, gjyshi mbante në prehër një djalosh të vogël, tre-katër vjeç. I afrohet polici i quajtur me nofkën Rambo, dhe e pyet:

  • Nip e ke?
  • Po, nip, thotë plaku.
  • Gjyshi e ruan nipin, e babai në mal, a po?
  • Jo, babai punon në Gjermani.
  • Eh mirë pra. Mbasi punon në Gjermani, çon pare, a po; ia kthen tytën e automatikut fëmiut. Sa pare i ke?
  • Të jap krejt sa kam, thotë plaku.
  • Jo krejt, por aq sa vlen nipi, dhe ia cakton “vlerën” 5000 marka. Shkon plaku në shtëpi, i merr sa ka të holla, kthehet ia jep policit. 
  • Këtu janë 3000, edhe 2000 marka, që të mos ta vras nipin.
  • Të gjitha që kisha t’i dhash, flet plaku duke qarë.
  • Rambo shtiu me plumb në kokën e fëmiut. Asnjë zë s’iu dëgjua fëmiut! (fq.66).

“Ka mbi një dekadë që zgjatë thuajse pa ndërperje tmerri shtetëror serb ndaj shqiptarëve në Kosovë. Nuk është asnjë lajm i ri, terror ka pasur edhe më heret, nga koha e luftërave ballkanike, kur ushtria serbe kishte kryer masakra të tmerrshme ndaj popullatës shqiptare. Ka pasur edhe pas Luftës së Parë Botërore, kur historianët dhe akademikët serbë, hartonin plane për spastrimin etnik, torturën dhe dëbimin e shqiptarëve të Kosovës në hapësirën e Anadollit”,  thotë atori.(fq.30). Që pastrimi etnik i Kosovës ishte strategji e planifikuar e regjimit, e vërteton edhe biseda e kolonelit Millan Kotur, me kolonelin britanik Richard  Chonglinski, oficer i ndërlidhjes i Misionit të Verifikuesve në Kosovë. Në atë bisedë, koloneli serb, duke i shpalosur hartat e aksioneve që do të ndërmarrin forcat serbe në luftimin e UÇK-së dhe deportimin e popullsisë, ia shpjegon kolegut britanik  arsyet dhe fazat e aksionit të pastrimit etnik të Kosovës: 

-Kur të mbarojë puna me eliminimin e plotë të UÇK-së, do t’i largojmë të gjithë shqiptarët nga Kosova. Kështu Serbia i bënë shërbim (edhe) Perëndimit dhe NATO-s.

– Çfarë shërbimi?

–  Shërbim të madh të serbëve në mbrojtjën e civilizimit perëndimor, se nëse tash nuk e zgjidhim problemin me UÇK-në dhe shqiptarët, ju duhet ta bëni në të ardhmën (fq.192).

Qosiqi pranon se kishte gjenocid

Në kohën kur faktori ndërkombëtar kërkonte  nga kreu i shtetit ndaljën e krimeve dhe torturave kundër shqiptarëve dhe kërcënohej me intervenimin e NATO-s,  nënkryetari i Qeverisë, Shesheli  në mbledhje të Parlamentit të Serbisë kërcënohej kundër shqiptarëve: “Nëse ndodhë bombardimi i NATO-s, nëse ndodhë agresioni amerikan, ne serbët do të pësojmë mjaft, por më nuk do të ketë shqiptarë në Kosovë. Do t’i ndjekim përtej Bjeshkëve të Nemuna, prej nga edhe kanë ardhur. E pra ju tash zotërinj, urdhëroni e na sulmoni, kurse deri atëherë…”(fq.76). 

Pas krimit të kryer, të vrasjes masive në Meje, aksion që u zhvilluar nën komandën e gjeneralit Vlladimir Llazareviq, Udhëheqësi (S.Millosheviq,v.j.)  më 27 prill, e kishte dekoruar Llazareviqin me Medaljen e Flamurit të Luftës, me motivacion: “për rezultatet e realizuara në mbrojtjen e shtetit” (fq.369-370). Për hollësitë e krimit të kryer në  Gjakovë dhe në fshatrat përrreth, ka  folur polici ushtarak, dëshmitari i mbrojtur në Tribunalin e Hagës. Kanë folur edhe policë tjerë të dezertuar: Zhelko Staniq (fqi i autorit) dhe Dejan Zllatkoviq. Ata kanë  treguar se në operacionin ”Reka,” më 27 e 28 prill, në rrethin e Gjakovës ishin vrarë mbi 350 civilë. Duke i mbledhë informatat pas aksionit të kryer, komandanti Llazareviq i kishte raportuar gjeneralit Pavkoviq, që ishte komandant i Armatës së Tretë (në Kosovë), se gjatë operacionit “janë eliminuar mbi 350 “terroristë” dhe se më shumë se 4000 shqiptarë janë dëbuar për në Shqipëri. I gjithë operacioni u krye me djegëjen e pothuajse të gjitha shtëpive në fshatrat ku është krye operacioni”. Këtë informatë Pavkoviqi ia ka përcjellë kryeshefit të Shtabit të Përgjithshëm, Dragolub Ojdaniqit, ndërsa ky i fundi, sipas linjës komanduese, i ka referuar komandantit suprem (S.Millosheviqit,v.j.).

Pasi ishte informuar prej disa serbëve nga Kosova për këtë dhe krimet tjera  që ushtria dhe policia serbe kishin kryer kundër shqiptarëve, “Babai i kombit serb”, akademiku Dobrica Qosiq, kishte shkruar në ditarin e tij: “Nëse  vërtetë kjo është bërë me urdhër të komandës  dhe të komandantit suprem, atëherë ata duhen gjykuar në Beograd për krime lufte dhe gjenocid ndaj popullit shqiptar. A me pastrim etnik të Kosovës e Metohisë do ta përfundojmë luftën tonë për mbrojtjën e tokës së shejtë serbe? Ky është turp kombëtar, ky krim kolektiv i ushtrisë serbe e zhdukë etosin e popullit serb dhe e rreshton atë mes të tillëve çfarë janë popujt gjermanë, amerikanë, kroatë, myslimanë, aziatikë…Si do ta vazhdojmë ekzistencën historike me këtë faj kolektiv” (fq.374).

NATO paraprakisht informonte për caqet dhe kohën e bombardimit !

Nuk ka dyshim se nga selia e NATO-s, para se të  zhvillonin  aksionet e bombardimit, udhëheqësve të caktaur iu vinin informatat për caqet dhe kohën e bombardimit. Kjo bëhej me qëllim që t’iu shmangën vrasjes së civilëve, punëtorëve në objektet, fabrikat dhe institucionet. Kështu, nga bombardimi i Ndërtesës së KQ të LKJ-së, të Fabrikës së armëve në Kragujevc, dhe të disa objekteve tjera, ishin evakuar punëtorët dhe nuk ka pasur viktima në njerëz.  Këtë fakt ia vërtetoi autorit vet ministri i atëhershëm i informatave, radikali  Aleksandar Vuçiq, kryetari i tashëm i Serbisë. Vuçiqi ishte afrua shumë me autorin pas vrasjes së gazetarit e redaktorit Quruvie, me qëllim që në REL ta plasojë “të vërtetën” e tij, se Quruvien e ka vrarë mafia malazeze. Por, afrimin më të madh e pati pas bombardimit të ndërtesës së RTS, ku u vranë 16 e u plagosën disa gazetarë, redaktorë e punëtorë tjerë. Të nesërmën e bombardimit, ministri takohet me reporterin e REL, dhe shumë i mllefosur i tregon se për bombardimin kanë qenë të informuar drejtori i përgjithshëm, Millanoviq, redaktori Komrakov  dhe dy-tre persona tjerë udhëheqës, të cilët i kanë hequr prej ndërrimit njerëzit e vet, ndërsa këtë nuk e kanë informuar që ta evakuojë nënën e tij, Angjellina, që ishe redaktore e lajmeve në RTS. Qëllimi ka qenë që të vritën sa më shumë njerëz, për ta shfrytëzuar rastin për propagandë në mediat ndërkombëtare kundër NATO-s. Kur autori e ka pyetur ministrin Vuçiq, a të raportojë në REL për këtë, i ka thënë: “Kjo do të ishte e fundit e që do të thoshe diçka”.  

Me Vuçiqin që ishte ministër për informata, autori që ishte reporter i luftës dhe shef i përfaqësisë së Radios Europa e Lirë, në Beograd, ka pasur shumë takime, sidomos gjatë kohës së bombardimeve të NATO-s. Për karakterin e Vuçiqit, autori thotë se ishte dhe mbeti një radikal perverz, pa  karakter, lavdëraç, cinik, frigacak, i pabesë.  Gjatë luftës në Bosnje, Vuçiqi publikisht ka deklaruar se për një serb të vrarë, do t’i vrasim 100 myslimanë! Si ministër për informata, ishte një censor që dënonte dhe mbyllte gazetat e pavarura (merr shembëll gazetën “Danas”). Pas rënies së regjimit të Millosheviqit, Vuçiqi organizoi aksione për përkrahjen dhe mbrojtjen e kriminelvëe të luftës, pastaj e braktisi Partinë Radikale Serbe (të Sheshelit), por mbeti një radikal filiz, formoi partinë tjetër dhe arriti në postin e kryeministrit e të kryetarit të Serbisë!.

** *

Në romanin “Qeshja nën trekëndëshin e varjes”, do të gjeni shumë emra personazhes reale, të njohura e të pa njohura, negative e pozitive. Si roman historik paraqet një pasqyrë reale të tmerrit që kanë përjetuar shqiptarët gjatë luftës në vitin 1998 dhe gjatë bombardimeve të NATO-s (1999).  Temat e trajtuara kanë mbështetje jo vetëm në aspektet individuale, por edhe të spektrit të formacioneve shetërore, politike, ushtarake, policore, që e bëjnë librin të besueshëm si literaturë historiografike. Është botuar pothuajse në të njëjtën kohë në Beograd, në Zagreb dhe në Prishtinë.

Libri  ka karakter edhe si roman autobiografik, sepse në qendër të ngjarjeve është vet autori, Rade Radovanoviq (Radomir Radoviq), si reporter i luftës, korespodent  i shumë mediave të brendshme e të jashtme dhe shef i përfaqësisë së Radios Europa e Lirë në Beograd, e të cilin regjimi dhe segmentet tjera shoqërore të Serbisë e konsideronin si spiun i Amerikës dhe i NATO-s. Edhe vet titulli i romanit në njëfar mënyre ka të bëjë me situatën në të cilën vepronte  autori.

I koncipuar në mënyrë dramatike, gjatë leximit të romanit të krijoht përshtypja se je duke parë filmin apo dramën e ngjarjeve të përshkruara. Ka zëra që thonë se romani do të ishte si lektyrë historike për shkollat e mesme. Por, sa të jetë ky regjim dhe ky sundimtar (Aleksandar Vuçiqi, v.j.), nuk do të dihet as për viktimat e veta, e lere më të “armikut”, thotë autori. 

Mjerisht, mentaliteti dhe qëndrimi i njëjtë është edhe sot në elitat politike, shtetërore, kishtare e kulturore të Serbisë dhe të shumicës së serbëve kudo që jetojnë, gjë që paraqet rrezik për paqen në “Ballkanin e hapur” të Vuçiqit, Ramës e Zaevit!

Adil FETAHU