Prof. Besim Muhadri/

Nga vendlindja në botë

Shani Pnishi lindi në vitin 1977 në fshatin Damjan të Hasit, në komunën e Gjakovës, një trevë e njohur për traditat kulturore, arsimore dhe atdhetare. Kjo hapësirë, e ngarkuar me kujtesë historike dhe me përkushtim ndaj dijes, ka qenë një terren i përshtatshëm për formimin e një personaliteti që në thelb do të mbante gjithmonë lidhje të fortë me rrënjët.

Fëmijëria dhe rinia e tij u zhvilluan në një ambient ku fjala, tradita dhe ndjenja e përkatësisë nuk ishin vetëm elemente të jetës së përditshme, por pjesë e identitetit kolektiv. Shkollimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa atë të mesëm në Rogovë të Hasit, ku u dallua për prirjet e tij drejt letërsisë dhe mendimit kritik. Qysh herët, ai tregoi një ndjeshmëri të veçantë ndaj gjuhës, duke e parë atë jo vetëm si mjet komunikimi, por si hapësirë shprehjeje dhe reflektimi.

Një rrugë e ndërprerë nga lufta

Studimet për letërsi shqipe i nisi në Fakultetin e Filologjisë në Universitetin e Prishtinës, në një periudhë të trazuar për Kosovën, kur arsimi dhe kultura shqiptare përballeshin me kufizime dhe presione të vazhdueshme. Kjo ishte një kohë kur të studiosh në gjuhën amtare ishte një akt që tejkalonte dimensionin akademik dhe merrte edhe kuptim kombëtar.

Por, si për shumë të rinj të asaj kohe, kjo rrugë u ndërpre dhunshëm në vitin 1999, gjatë luftës në Kosovë dhe politikave të spastrimit etnik ndaj shqiptarëve. I detyruar të largohej nga vendlindja, Shani Pnishi përjetoi drejtpërdrejt dramën e shpërnguljes – një përvojë e rëndë, që shënoi jo vetëm jetën e tij personale, por edhe orientimin e tij të mëvonshëm intelektual dhe krijues.

Pas një periudhe të shkurtër qëndrimi në Shkup, së bashku me qindra mijëra të dëbuar të tjerë, ai u përball me sfidën e rindërtimit të jetës në rrethana të panjohura. Kjo ndërprerje e dhunshme e studimeve dhe jetës së zakonshme u shndërrua në një pikë kthese, që do të ndikonte thellësisht në botëkuptimin e tij.

Rindërtimi në diasporë

Rruga e jetës e çoi më pas në Kanada, në Toronto, ku nisi një kapitull i ri. Vendosja në një realitet të ri shoqëror dhe kulturor kërkonte jo vetëm përshtatje, por edhe rikrijim të vetvetes në kushte të tjera.

Në këtë kontekst, ai vazhdoi studimet në shkencat politike në McMaster University, duke zgjeruar horizontin e tij drejt analizës së proceseve shoqërore, identitare dhe politike që karakterizojnë shoqëritë bashkëkohore dhe sidomos komunitetet në diasporë. Ky formim i ri akademik, i ndërthurur me përvojën personale të mërgimit, i dha atij një këndvështrim më të thelluar dhe më kritik ndaj çështjeve të përkatësisë dhe integrimit. Megjithatë, edhe pse fizikisht larg, lidhja me vendlindjen dhe me kulturën shqiptare mbeti e pandërprerë, duke u shndërruar në një shtysë për angazhim konkret.

Zëri i angazhuar në komunitet

Në jetën komunitare, Shani Pnishi u shqua si një organizator i përkushtuar dhe një vizionar që e kuptonte rëndësinë e ruajtjes së identitetit në diasporë. Si bashkëthemelues dhe ish-kryetar i Shoqatës Shqiptare të Hamiltonit, ai ka qenë pjesë e përpjekjeve për të krijuar struktura të qëndrueshme komunitare.

Angazhimi i tij si bashkëdrejtor i projektit “Shtëpia Shqiptare” dëshmon për një vizion më të gjerë: krijimin e hapësirave ku kultura shqiptare jo vetëm ruhet, por edhe kultivohet dhe transmetohet te brezat e rinj. Këto nisma kanë pasur një rëndësi të veçantë në ndërtimin e një vetëdijeje kolektive dhe në forcimin e lidhjes me trashëgiminë kulturore.

Zëri në media dhe hapësira e dialogut

Veprimtaria e tij është shtrirë edhe në fushën e mediave, ku ka kontribuar në platforma si “Flas Shqip”, “Diaspora Shqiptare” dhe “Albanian Neës”. Në një kohë kur komunikimi dhe informimi janë thelbësore për ruajtjen e lidhjeve komunitare, këto platforma kanë luajtur një rol të rëndësishëm.

Përmes tyre, Pnishi ka ndihmuar në krijimin e një hapësire dialogu dhe reflektimi për shqiptarët në diasporë, duke trajtuar tema që lidhen me identitetin, përkatësinë dhe sfidat e integrimit. Kjo veprimtari e ka pozicionuar atë si një zë të angazhuar në diskursin publik shqiptar jashtë atdheut.

Poezia si kujtesë dhe identitet

Në planin letrar, Shani Pnishi paraqitet si një zë që lind nga ndërkryqëzimi i përvojave – atyre të vendlindjes dhe të diasporës. Ai është autor i përmbledhjeve poetike “99” dhe “Këtu dhe Atje”, ku poezia shndërrohet në një hapësirë të thellë reflektimi.

Vargu i tij është i mbushur me kujtesë, me ndjenjën e humbjes, por edhe me kërkimin e vazhdueshëm të vetvetes. Në të njëjtën kohë, ai arrin të tejkalojë dimensionin individual, duke artikuluar përvojën kolektive të një brezi që u përball me shpërnguljen dhe sfidën e rindërtimit të identitetit.

Në këtë kuptim, poezia e tij mund të lexohet si një përpjekje për të ndërtuar ura mes së kaluarës dhe së tashmes, mes vendlindjes dhe botës së re.

Ambasador i kulturës shqiptare

Për kontributin e tij në jetën kulturore dhe komunitare, Shani Pnishi është nderuar me titullin “Ambasador i Kombit”. Ky vlerësim nuk përfaqëson thjesht një akt ceremonial apo një mirënjohje formale, por është një dëshmi e prekshme e ndikimit të tij të qëndrueshëm në ruajtjen, kultivimin dhe promovimin e vlerave shqiptare në diasporë. Ai reflekton një angazhim të vazhdueshëm, të ndërtuar mbi përkushtim, vetëdije dhe ndjenjë përgjegjësie ndaj identitetit kombëtar, në rrethana shpesh sfiduese për komunitetin shqiptar jashtë atdheut.

Në një kohë kur globalizimi rrezikon të zbehë kufijtë kulturorë dhe të relativizojë përkatësitë, figura e Shani Pnishit dëshmon se ruajtja e identitetit nuk është një proces pasiv, por një përpjekje e ndërgjegjshme dhe e vazhdueshme. Ai ka arritur ta shndërrojë përvojën e mërgimit në një hapësirë veprimi, ku kultura shqiptare jo vetëm mbijeton, por edhe artikulohet dhe përcillet me dinjitet.

Figura e tij përfaqëson modelin e intelektualit të angazhuar, i cili nuk kufizohet vetëm në krijimtari apo reflektim teorik, por merr rol aktiv në jetën shoqërore dhe kulturore të komunitetit. Përmes veprimtarisë së tij, ai kontribuon në ndërtimin e një vetëdijeje kolektive dhe në forcimin e lidhjeve mes brezave, duke dëshmuar se intelektuali i vërtetë nuk qëndron në distancë nga shoqëria, por është pjesë e gjallë dhe vepruese e saj.

Mes dy botëve, me një identitet të qëndrueshëm

Historia e Shani Pnishit është një histori që reflekton përvojën e shumë shqiptarëve të kohës sonë: një jetë e ndërtuar mes dy botëve, mes vendlindjes dhe mërgimit, mes kujtesës që nuk shuhet dhe realitetit të ri që kërkon përshtatje të vazhdueshme. Është historia e një njeriu që bart me vete jo vetëm kujtimet e një vendi, por edhe peshën e një përkatësie që nuk zbehet me distancën, por përkundrazi, shpesh bëhet më e vetëdijshme dhe më e thellë.

Në këtë ndërmjetësi të vazhdueshme mes së kaluarës dhe së tashmes, mes rrënjëve dhe horizontit të ri, përvoja e tij merr një dimension më të gjerë: ajo shndërrohet në pasqyrë të një realiteti kolektiv, ku shumë individë përballen me sfidën e ruajtjes së identitetit në kushte të ndryshimit të pandërprerë. Por ajo që e veçon Shani Pnishin është mënyra se si ai nuk është mjaftuar ta përjetojë këtë gjendje, por e ka kthyer atë në vlerë – në krijimtari letrare, në angazhim komunitar dhe në një vetëdije të artikuluar kulturore.

Ai dëshmon se përkatësia nuk është një e dhënë statike apo thjesht një fakt gjeografik, por një proces i vazhdueshëm ndërtimi, ruajtjeje dhe rishpjegimi. Ajo jeton në gjuhë, në kujtesë, në veprim dhe në mënyrën se si individi ndërton marrëdhënien me botën përreth.

Në këtë kuptim, figura e tij mbetet një dëshmi e gjallë e fuqisë së kulturës për të mbijetuar përtej kufijve, për t’u transformuar në rrethana të reja dhe për të krijuar ura të qëndrueshme mes njerëzve dhe botëve të ndryshme. Ajo tregon se identiteti nuk humbet në lëvizje, por, përkundrazi, riformulohet, pasurohet dhe, në rastet më të mira, bëhet një urë lidhëse mes të shkuarës dhe së ardhmes.

Agim Baçi/

Do të jetojmë si fëmija e përrallës së Andersenit te “Rrobat e mbretit”, që i thotë mbretit se është lakuriq, apo do të zgjedhim të duartrokasim si shumica pa guxuar të themi se çfarë shohim realisht me sytë tanë apo që dëgjojmë me veshët tanë? Kjo dilemë nuk ka të bëjë thjesht me një guxim për të pohuar vetëm realitetin, por ka të bëjë me kurajën për të patur disa përgjigje të rëndësishme në jetë, që i japin kuptim asaj që duam, asaj që bëjmë apo asaj që i shmangemi. Por, a komunikojmë ne sot si shoqëri me të vërtetat? A po rritet një brez me të cilin mund të bashkëndajmë kurajën për të ndryshuar veten dhe realitetin? A besojnë të rinjtë e sotëm se mund të marrin në dorë fatet e vendit? A i kemi bërë ne si brez detyrat që t’ua besojmë atyre të nesërmen, apo vijojmë të ngarkojmë mbi to edhe dështimet,dhe dyshimet tona?

Eshtë mëse e zakonshme që çdo brez është disi skeptik lidhur me fuqinë që kanë të rinjtë. U ka ndodhur edhe gjyshërve me prindërit tanë. U ka ndodhur prindërve tanë me ne. Do t’u ndodhë edhe brezave që do të vijnë. E megjithatë, kohët e ndryshme kanë patjetër sfida të ndryshme. Në botën e sotme, ku ndryshimi ka një shpejtësi shumë më të madhe se sa ajo që kanë patur breza më parë, pikëpyetjet dhe sfidat janë edhe më të mëdha. Prej kohësh kanë ndryshuar edhe marrëdhëniet në familje, në shoqëri, në prodhim, e sidomos në komunikim.Teknologjia e sotme e ka zvogëluar botën. Të rinjtë e sotëm komunikojnë lirisht me bashkëmoshatarët e tyre në mbarë botën, flasin disa gjuhë të huaja, kanë shëtitur për të parë mjaftueshëm se si rrojnë të tjerët. Por a janë mjaftueshmetë gjithë këto lehtësira dhe avantazhe që kanë të rinjtë për të besuar se brezi i ri do të mund t’i përballojë sfidat?

Ne si shoqëri kemi ardhur nga një periudhë e gjatë e gënjeshërt dhe e dhunshme. Filma, libra, muzeume, tekste shkollore dhe një kastë e tërë akademikësh të emëruar nga sistemi i shkuar diktatorial na dhanë trashëgim një botë të gënjeshtërt nga ajo që ka qenë. Dhe, fatkeqësisht, shumë pasoja të asaj bote të dhunshme, të gënjeshtërt e me shumë mosbesim, vijojnë të jenë mbi jetët tona, pasi shumica e asaj ideologjie që është prodhuar në atë kohë ka vijuar të ushqejë edhe brezat pas vitit 1990, sidomos me pranimin e dhunës si normalitet.

Ndërkaq, bota e sotme –një botë e nënshtruar ndaj konsumizmit- është e rrezikuar nga manipulimi dhe spektakli.Të rinjtë, në shumicën e rasteve, janë të joshur nga fama, për të cilën nuk kursejnë asgjë që t’ia arrijnë. Ndaj, me një të shkuar të dhunshme dhe një të tashme të manipuluar, të rinjtë kanë të drejtë të pyesin, se cilës anë i përkasin: të jenë fëmija që thërret “Mbreti lakuriq”, apo të duartrokasin atë që u sugjerohet si më e mira për ta?

Kjo pyetje vjen dhe më e mprehtë në këtë kohë kur gënjeshtra ka marrë fytyrën e së vërtetës, kur kemi të bëjmë me “një shoqëri të lëngët”, siç thotë sociologu Zygmunt Bauman, pra që merr vetëm formën që i japin. Vështirësitë e përgjigjeve shtohen edhe ngase duartrokitësit që nuk e shohin “mbretin lakuriq” i fshehin dështimet pas slloganeve se “gjithçka është vendosur”, se “është e kotë të luftosh”, se “e drejta dhe morali janë fjalë pa kuptim”. Të gjitha këto justifikime krijojnë rreziqe të mëdha për prindërit e sotëm, të cilët kanë gjithnjë e më shumë vështirësi që të komunikojë me të rinjtë përmes së vërtetës.

Në fakt kjo është sfida, dhe këtu duhet të ndalim. Sepse sfida e parë për t’i besuar fëmijëve tanë është që ne të pranojmë se çfarë nuk mundëm të bënim si duhet, se çfarë bëmë keq dhe çfarë nuk guxuam ta thonim me zë të lartë, që të paktën ata të ruajnë dashurinë për ne dhe të na falin që nuk ishim aq të guximshëm për të ndaluar të keqen, që nuk mundëm t’i thonim disa të vërteta në kohën dhe vendin e duhur e që lamë gënjeshtarët dhe “të fortët” të merrnin në dorë fatin tonë.

Filozofi Izajah Berlin shprehej se “frika ndaj lirisë nuk është gjë tjetër veçse frika ndaj zbrastësisë sonë!” Por liri nuk do të thotë të mos pyesësh askënd apo që të bësh ç’të duash. Përkundrazi, liri do të thotë të luftosh që të fitosh edhe kur e sheh malin e mundimshëm përpara teje. Liri do të thotë të marrësh parasysh se çmund të ndodhë kur thua të vërtetën, ndërkohë që të tjerët duartrokasin rrobat e mbretit që nuk i ka. Liri do të thotë të mbrosh mendimet e tua pa menduar se shkuara është e kotë. Për këtë betejë secili ka pjesën e vet. Dhe pa u parë në këtë pasqyrë, pa pranuar se cilit krah i përkasim kur jemi përballë “mbretit lakuriq”, nuk mund të kemi asnjë shans që të fajësojmë të tjerët. Aq më pak fëmijët tanë, te të cilët në një mënyrë a në një tjetër jemi gjithnjë pasqyrë për atë që bëmë apo që nuk bëmë.

Mbi problemet e vjetra të gazetarëve, shtohen të reja:

Lëndimi, traumatizimi dhe abuzimi me ndjeshmërinë publike përmes mediave, është përgjegjësi e editorit dhe cënon rëndë Kodin e Etikës së Mediave Shqiptare.

Tiranë më 3 Maj 2026

Sot është Dita Ndërkombëtare e Lirisë së Shtypit, (që në të vërtetë duhet korektuar) të Mediave, qyshse kur shtypi i shkruar nuk është më, sikundër ka qenë.

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë si në çdo vit, në këtë datë jo vetëm reagon dhe publikon, por sjell në vëmendje të komunitetit të gazetarëve profesionistë të vendit dhe më gjerë, çështjet më përmbajtësore, problemet më të mprehta dhe gjendjen reale të skenës mediatike të vendit dhe sidomos të gazetarëve.

Nga viti në vit gjendja dhe realiteti i gazetarëve në Shqipëri mbart probleme të vjetra dhe shton të reja, mbetet në çështje të pazgjidhura dhe i shtohen të reja, vuan probleme kronike, sikundër pëson të reja.

Në këtë 3 Maj 2026 UGSH konstaton se mediat dhe sidomos skena mediatike e Shqipërisë njeh një shtim në përmasa inflacioniste të mediave të reja. Ende në vendin tonë printohen 7 gazeta të përditshme, mes te cilave një gazetë sportive. Ka dy gazeta kombëtare javore kulturologjike, tre revista periodike mujore. Ka ende 70 radio, 70 televizione, 100–110 operatorë kabllorë, 5 platforma numerike tokësore dhe tri platforma dixhitale. Ndërkohë që në mediat e reja të cilat sipas një statistike të UGSh, ka aktualisht mbi 665 media të reja online, në të cilat janë të punësuar mbi 1300 vetë, kryesisht gazetarë, si dhe të diplomuar për IT, gazetari dhe shkenca komunikimi si dhe studentë që vijojnë studimet.

Në krejt këtë spektër multimedial të vendit, janë të punësuar mbi 5200 punonjës të kategorive të ndryshme profesionale, prej të cilëve mbi 2170 mbajnë statusin si gazetarë dhe redaktorë në strukturat redaksionale. Mediat kanë probleme në shumicën e tyre, me ekzistencën financiare. Struktura financuese në ato është ende e mbuluar me informalitet dhe karakterizohet nga një sistem jo i qëndrueshëm financimi dhe funksionimi ekonomik. Për këtë arsye ka probleme serioze me skenat e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore për gazetarët dhe punonjësit. Nga një kampion sondazhi i realizuar nga UGSH gjatë periudhës Janar-Prill 2026 pranë anëtarësisë sonë të shpërndarë në gjithë spektrin multimedial të vendit mësojmë se janë 10 media audiovizive në Tiranë që kanë krijuar probleme serioze për shkak të mospagesave të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore për punonjësit dhe gazetarët. Janë mbi 15 media që kanë krijuar vonesa të ripërsëritura të pagesave mujore të gazetarëve dhe punonjësve për këtë periudhë katër mujore të këtij viti.

Ka një sistem pagash diskriminues për shumicën e reporterëve, redaktorëve dhe punonjësve mediatikë. Ka disnivele mes një kaste emrash si editorë, moderatorë emisionesh politike dhe kategorive që kontribuojnë në strukturat e tjera redaksionale të spektrit multimedial të mediave kombëtare, ka një sistem pagesash në dorë dhe një hise përmes sistemit bankar. Ka një autoritet të padiskutueshëm pronarësh dhe administratorqësh të mediave që shpërfill, injoron dhe keqpërdor atributet e editorit të mediave shqiptare.

UGSH konstaton se problem serioz që ka të bëjë me raportin mes lirisë individuale të gazetarit, censurës pronësore të mediave si dhe atyre që vijnë prej grupeve të interesit dhe elitave politike, imponohen përmes një statusi të munguar dhe përshkrimi pune formale për atributet e editorit të mediave. Për shkak të këtyre të fundit, mediat e rëndësishme të vendit janë ndarë në media pro dhe kundër dy palëve kryesore politike. Ndërkohë që shumica qeverisëse ndjek politika selektive në ndarjen e financave dhe donacioneve publike ndër media. Këto politika kanë shkaktuar suprimim të rolit dhe autoritetit të editorit si dhe kanë goditur rëndë gazetarët dhe mediat vendore si dhe strukturat redaksionale të profilit investigativ dhe atyre për raportim të thelluar.

Krejt skena mediatike e vendit nuk ka struktura sindikale, qoftë për mbrojtjen e të drejtave të gazetarëve, ashtu edhe për punonjësit mediatikë në përgjithësi. Ky është dështim i vetë komunitetit, i organizatave tona, përfshi edhe UGSH, i OSBE dhe sidomos i disa entiteteve të financuara për këtë qëllim nga organizma dhe organizata ndërkombëtare që monitorojnë lirinë e medias në vend. Media publike është goditur në atë farë mase, sa sot debati dhe diskutimi më i mprehtë për rolin apo rëndësinë e saj është i lidhur vetëm me dilemën: Do të mbetet apo do të tjetërsohet? Do të zhbëhet apo do të mbyllet?!

Skemat pensionale per gazetarët dhe punonjësit e medias janë tepër diskriminuese. Gjatë pesë vjetëve të fundit kanë dalë në pension 35 gazetarë, paga përfituese mujore e të cilëve shënon shumën prej 28000 lekë (të reja).

Ndërkohë që raporti me mediat e reja është edhe më kritik përsa i përket funksionit dhe rolit informues, besueshmërisë dhe kritereve e mbrojtjes së parimeve të gazetarisë profesionale. Tendenca për t’u vetëcilësuar gazetarë në mediat e reja ka prekur dhe mbartet tek më shumë se 360 persona që vijnë nga rrethana dhe kushte jashtë përgatitjes profesionale, formimit arsimor dhe sidomos kualifikimit dhe përvojës së konsiderueshme në media.

Të nderuar kolegë gazetarë!

Në këtë ditë të rëndësishme për kujtesën dhe historinë e gazetarisë, gjejmë rastin të bashkështojmë reagimin tonë, së bashku me disa kolegë dhe ente apo organizata të tjera për ripërsëritjen si në rastin e pasqyrimit të ndodhisë së sotme në qytetin e Durrësit, ku prej goditjes së fëmijëve gjetën vdekjen dy dhe u plagos një i tretë. Shpërndarja dhe publikimi i imazheve të gjakuara në mediat tona është një akt i përsëritur, është një incident i shpeshtë antietik, që bie ndesh me Kodin e Etikës, por nuk bie ndesh me kulturën dhe ndërgjegjen që kanë krijuar disa përfaqësues të editorit në spektrin multimedial të vendit, sidomos të mediave të reja, dhe disa reporterëve. Papërgjegjëshmëria e mediave ndaj shëndetit mendor të publikut, audiencave nuk duhet toleruar. Për raste të tilla ne mbështesim pa ekuivok organizimet vullnetare të strukturave ekzekutive vetërregulluese si dhe autoritetin e entit publik të mediave audiovizive të vendit. Liria e cilësishme e mediave dhe gazetarëve është autoritet dhe integritet i një pushteti që e mishëron kurajon bashkë me përgjegjësinë publike.

Zyra Informuese

Unioni i Gazetareve Shqiptare

Aleksandër Çipa/

Kurrë nuk e kam kuptuar dhe nuk dua ta besoj helmin verbal, virtual dhe të shkruar të shqiptarëve kundër Kadaresë dhe Rexhep Qoses…më herët ndaj Naimit, Fishtës, Nolit, Lasgushit etj., etj.!

Fatmirësisht, ky helm është më i paktë se ai i fqinjëve, të cilët renditen sipas kontributit të tyre të zi antishqiptar, si serbët, maqedonasit dhe, pak më pak, grekët, pas shqiptarëve.

Kurrsesi jo të gjithë, por pjesa më militante e nacionalizmit, kripto dhe filonacionalizmit të tyre, e ka kryer dhe vazhdon ta kryejë me devocion këtë shërbesë toksikuese ndaj shqiptarëve, historisë dhe sidomos kulturës sonë.

Avantazhi i tyre qëndron te shtetet e tyre, përballë shtetit tonë të penguar dhe të pavetëbërë.

Nuk ka asnjë dyshim se, për ta drejtësuar këtë arsye, krejt shqiptarët mirë është të lexojnë dhe rilexojnë Kadarenë, sidomos esenë “Mosmarrëveshja”, si dhe Prof. Qosen në të gjithë kolanën e veprës së tij…

Sepse mendja ndër shoqëritë shqiptare është “minoritare” në raport me shkumëzimin e përditshëm, molepsjen dhe patologjinë… sidomos në pamjen dhe shprehjen virtuale, të mëhershme dhe të sotme (!).

Kombi ynë shqiptar e ka dhe e ka pasur (shpresoj, optimistisht, se edhe do ta ketë) mendjen e mjaftueshme për të mos mbetur në sëmundjet apo molepsjet e veta, për të përgëruar vlerat e vetes, përpos kontributeve apo rekrutimeve prej fqinjëve. Do t’ia dalim të mbetemi në krenarinë e vlefshme se e kemi cilësinë dhe shquarjen e mendimit shqiptar në tërësinë e mendimtarisë evropiane.

Kombi ynë ka vetëm një betejë themelore:

të mbërrijë tek vetvetja e plotë.

Kjo është kohë e mbrothët për këtë destinacion të përëndishëm të shqiptarëve, të cilët, në kohën pas mbërritjes në anëtarësimin në bashkësinë e zanafillës së tyre në Evropë, nuk kanë për të qenë të ndarë si sot në pesë shoqëri, por në shoqërinë e së njëjtës gjuhë kombëtare.

Saimir Kadiu/

“Nga shqiptarët mora kurajën, nga rumunët fuqinë për të duruar.” – Cezar Ivanescu (6 gusht 1941-24 prill 2008).

Një nga poetët më të rëndësishëm rumunë të gjysmës së dytë të shekullit XX, i njohur për stilin e tij ritual, dramatik dhe të ngarkuar me mitologji.

Ai ishte gjithashtu dramaturg, përkthyes dhe eseist.

Veprat e tij kryesore jane: “Rod”, “Rosarium”, “Doina” dhe “Jeu d’Amour” / “Lojë Dashurie” (antologji e përkthyer në shqip nga Luan Topçiu, botuar në Tiranë më 2007)

Poezia e tij është e ngarkuar me elemente mitologjike, rituale dhe mistike, duke e parë artin si një akt magjik që bashkon muzikën dhe fjalën.

Kritiku i njohur rumun Nicolae Manolescu e ka cilësuar debutimin e tij me vëllimin Rod (1968) si një “revolucion letrar”.

Te tjere kritike vendas e kanë quajtur si “poeti më i madh i shfaqur në testamentin e gjuhës letrare të Eminescu”-t.

Eshte nderuar ne Rumani me “Mare Premiu” i Festivalit Kombëtar të Poezisë “Mihai Eminescu” (1968) dhe me Ordinul Național “Steaua României”, një nga dekoratat më të larta shtetërore.

Cezar Ivănescu u propozua nga Shqipëria për Çmimin Nobel në Letërsi në vitin 2008. Ky propozim erdhi pas vizitave të tij në Korçë dhe Tiranë, ku u nderua si poet me origjinë shqiptare nga nëna e tij, Ksanthipi Naumi.

Në Tiranë u prezantua edhe antologjia e tij “Jeu d’Amour / Lojë Dashurie”, e përkthyer në shqip.

Ivănescu e theksonte shpesh trashëgiminë e tij arumune dhe shqiptare.

Erdhi dy here ne Shqiperi… ne vitin 1973 dhe 2008

Heren e dyte vizitoi Korçën dhe Tiranën, duke u pritur me respekt nga komuniteti letrar.

Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptarë e paraqiti kandidaturën e tij në vitin 2008, duke e konsideruar si një figurë që bashkonte kulturën rumune dhe shqiptare.

Vdiq 18 vjet me pare me 24 prill 2008, vetem disa dite pasi ishte kthyer nga Shqiperia.

Per koincidence edhe rumuni i madh i letrave me origjine shqiptare Viktor Eftimiu vdiq me 27 nentor 1972 ne Bukuresht vetem disa dite pas kthimit nga Shqiperia.

Në shtratin e tij, libri i fundit që lexoi ishte një dorëshkrim i përkthimit të romanit “Funerali i pafundmë” te shkrimtarit tone te njohur Visar Zhiti, përkthyer prej Luan Topçiut.

Ai gjithashtu ishte nje promovues i letërsisë shqipe. Si drejtor i shtëpisë botuese “Junimea”, një nga shtëpitë botuese më të vjetra dhe më të njohura të Rumanisë, donte të hapte një kolanë me letërsi shqipe. Gjatë viteve të fundit kishte botuar “Pallati i ëndrrave” të Kadaresë dhe “Verë pa kthim” nga Besnik Mustafaj.

Dy rumunet e medhenj me origjine shqiptare Eftimiu dhe Ivanescu kane edhe nje lidhje tjeter te perbashket…

Në verën e vitit 2019 ne Rumani u iniciua procedura për klasifikimin e shtëpisë ku shkrimtari Cezar Ivănescu jetoi në periudhën e fundit të jetës së tij (1986-2008) si monument historik, në një regjim emergjence (vendim i Ministrisë së Kulturës dhe Identitetit Kombëtar, kërkesë e paraqitur në mars 2018).

Ndërtesa, që daton nga viti 1894 ishte shtëpia prindërore e shkrimtarit rumun me origjinë shqiptare Viktor Eftimiu (në bodrumin e së cilës Eftimiu, si fëmijë, vuri në skenë shfaqjet e tij të para).

Duke pasur një vlerë të lartë përkujtimore-simbolike, shteti rumun kishte menduar ruajtjen dhe transformimin në një muze kushtuar dy shkrimtarëve të mëdhenj me origjinë shqiptare: Eftimiu dhe Ivanesku.

Fatkeqësisht, per shkak te ndertimeve te reja prane kesaj shtepie ende nuk eshte bere efektive.

Sipas Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Rumune, “shtëpia njëfamiljare e ndërtuar në fund të shekullit të 19-të (1894) në një mënyrë të karakterizuar nga shija specifike e epokës, potenciali i saj arkitektonik dhe artistik dyfishohet nga një rëndësi e veçantë përkujtimore-simbolike, nga fakti se dy personalitete të shquara të kulturës rumune jetuan dhe krijuan këtu radhazi, Viktor Eftimiu, akademik dhe dramaturg (1889-1972), dhe Cezar Ivănescu, poet dhe përkthyes (1941-2008), të dy rumunë me origjinë shqiptare”.