Mbi vëllimin poetik “ Vallëzimi i Frymës” të Violeta Allmuçës/

Shkruan: Natasha LAKO/Ashtu si “Një degë e këputur” dhe “Jashtë kohës pa kujtesë”, poezia e Violeta Allmuçës dhe libri i saj “Vallëzimi i Frymës”, i sapo paraqitur para lexuesit ndjek një rrugë pa takim me poetë të tjerë.Kur jeton dhe ku jeton poezia e Allmuçës? Më vjen përnjëmend si një pyetje e madhe. Është një pyetje që i bëhet çdo krijuesi. Mund të gjendesh në poezi vetëm, si përpara një stacioni autobusi, ose treni, ose duke pritur si Godoja. Mundet. Mundet…

Përpjekja e njeriut për të mbetur i vetëm dhe për të rikrijuar botën sipas përjetimeve të tij vetjake, është një histori e gjatë, që në gadishullin e Ballkanit përpiqet të zbresë drejt kohëve pellazgjike, në kohën kur gjuha shqipe mbase zgjohej prej një ndërgjegjeje të lindur.

Por nuk është vetëm kjo gjuhë e bukur, që e zbret edhe poezinë e kësaj shkrimtareje atje ku, siç thotë ajo vetë, çdo njeri, ose vetëm një njeri i vetëm ”afër zemrës mban pikëmbështetjen e jetës brenda rrënjëve tërheqëse.”

Këto rrënjë mund të jenë gjuha e bekuar shqipe, të parët tanë, por edhe vetë vdekja. Pra, tipari i parë i poezisë së Allmuçës mbetet shtrirja e frymës në një hapësirë të pafundme. Kjo frymë prej poezisë shqipe më çon deri te Serembe dhe De Rada, ku më së miri bota kthehet në një të kaluar të shprishur, vigane dhe të përjetshme. Është kjo frymë që shtrihet gjithkund, madje që e tejkalon çastin, vrullin e kapërcimit në një trotuar tjetër, nga frika se të shtypin makinat, dhe alarmin e një ambulance. Në këtë poezi nuk ka kaq gjëra të befta, por gjuhë njerëzore si të shkruar një herë e mirë. Duhet të vijë poeti që t’i lexojë.

Kështu, poezia e Allmuçës, si poezia e sotme në përgjithësi, merr trajtat e një stalaktiti ose fosili, kësaj here jo të florës dhe të faunës së dikurshme, të dinozaurëve të zhdukur, por të shpirtit ose të frymës njerëzore, po aq qarkulluese si era, po aq të pasigurtë për të gjetur vendin për t’u ndalur. Ky shpirt, pavarësisht se tërhiqet edhe nga amshimi rrezëllitës, e kapërcen atë, gjithnjë pa asnjë mbështetje.

Pyetjet vijnë njëra pas tjetrës me radhë. Ne po i afrohemi shkencës së vrojtimit të më se padukshmes sonë dhe krijimi i ngjan këmbënguljes së ftohtë. A kemi nevojë për emocione dhe a mund të lindin emocionet nga këto udhëtime pa fund rreth e rreth asaj që kërkon të na shfaqë poezia?

Sigurisht që jemi në botën e qetësisë, pothuajse të heshtjes edhe në poezinë e kësaj autoreje.

Njeriu i saj ka mbetur i vetmuar, i shkëputur, qenie as vigane, as e vogël, thjesht vetëm qenie, në një botë ku “gjethja e dritës lind e verbër”. Por ja që lëvizja ka lindur vetiu, brenda kësaj hapësire të madhe, ku s’reshtemi të themi të paktën në mënyrën e hipotezave shkencore, se bota ka pasur në fillimet e veta ndoshta dhjetë dimensione.

Poetët kanë lindur t’i shprehin këso dimensionesh të fantazisë dhe jo të shkencës, të cilat sot nuk u duhen as konstruktorëve të banesave, as varrmihësve dhe as shefave të ministrive të territoreve, të cilët kanë për detyrë të hapin rrugët.

Violeta Allmuça, me poezinë dhe në qëndrimin e saj statik, nuk e di as vetë se si e ka krijuar lëvizjen dhe dimensionet. Por drita e saj lind e verbër, pikërisht ajo dritë që na bën të shohim. Kontrasti, e papritura vjen si një rrokullimë që rrëzon atë çfarë është ngritur deri në këtë çast, duke krijuar lëvizjen e madhe poetike.

Poeti ndoshta ka lindur që të transmetojë këtë stafetë të frymës që s’do të shihet dot dhe vargjet ndoshta janë thjesht vetëm ca gjurmë.

Shpesh thuhet se leximi i poezisë është zbehur dhe se këto përsiatje s’para u shkojnë përshtat vrulleve ose mullirit ku ke zënë radhën për të bluar jetën, që nga dyqani ku blen bukën deri te tregtia e bananeve ose e naftës. Njerëzve u pëlqen shurdhëria dhe vetmia.

Por ligjet tona shoqërore dhe natyrale, pavarësisht nga zbulimet e reja të ekzistencës materiale, uljeve ose ngritjeve të prodhimit, krizave ose nën krizave, nuk para e pranojnë shterpësinë. Sikur të mendohet për një çast se një komb i tërë nuk do të ketë më aftësinë e riprodhimit (të njeriut dhe të mallrave), do të stepej. Secili e përjashton veten nga shterpësia e plotë.

Atëherë lind një pyetje tjetër, e cila në fakt shpërfill muret e përkohshmërisë.

Çfarë do të ishte pa poezinë dhe rikrijimin e vazhdueshëm të fjalës, përpos koha e dinozaurëve të zhdukur, çfarë do të shihte bota nëpërmjet shterpësisë së krijimit? Me sa duket, një përgjigje vjen edhe me poezinë e Violeta Allmuçës, madje e gjithë poezia e saj është një përpjekje për t’i gjetur vetes një përgjigje. Kështu, në këtë vetmi të plotë, kur gjendet ende vetëm një njeri i vetëm në të gjithë botën, gjithçka, qoftë edhe kjo vetmi është po aq madhështore. Në botën e autores, “trupi digjet si tym”, por “fijet e barit bëjnë dashuri me tokën, nën velin hënor”.

Jo rastësisht tingëllon gjithnjë ndryshe poezia e saj nga një varg në tjetrin. Për hir të kësaj vetmie të përgjithshme, një emër, i nxjerrë nga bota femërore, kërkon rreth vetes pjesën e lirisë. Në këtë hapësirë pothuajse të zbrazët të njeriut të vetëm, shfaqet herë pas here njeriu i dytë, herë skelet dhe herë i gjallë, në një botë ku është shumë e vështirë të gjesh dhe të kuptosh lidhjet. Poetja, në poezinë “Pikëtakimi”, thotë:

Unë dhe ti

Në një pikëtakimi

Përse nuk i takojmë

Zemrat në atë pikë

Unë dhe ti

Rreth pemës tokësore

Lidhim këpucët

Nëpër udhët e kësaj bote

 Unë dhe ti

Rendim në prapahije

Ende nuk e dimë

Se çfarë kemi për të gjetur

Por, në këtë botë të ftohtë, në poezinë e saj digjen herë pas here edhe fijet e barit. Në këtë vetmi sublime dhe përpjekje për t’u shkrirë në pafundësi me tjetrin, ngrihet në një piedestal më vete, njësoj si emri i nënë Terezës, figura e nënës së paemër.

Ajo ndjek në largësi

Shpirttrazuar anijen

Vegimeve të harruara

Fluturave blu e yjeve

Me copëzat e shpresës

Dhe valët në breg qan

Batica e zbatica klith

Kur derdh lot të kripur

Më poshtë: Atje tej murit të dritës i shfaqet Ave Maria, dhe më tej: Fjala e ngjyrosur me liri shemb muret e botës / Eh, të gjallët njerëz i çliron vetëm dashuria.Autorja ka zbuluar klithmën e shkruar në historinë e botës duke e kthyer njësoj si fosilet e tjera. Domosdo pas këtij rishikimi kaq vetjak, lind edhe pyetja tjetër, e vetmisë, pasi poeti nuk është pothuaj askund pjesëmarrës, madje nuk i nevojitet edhe aq të thotë me të madhe se domosdoshmërisht i takon farës femërore. Kjo shkrimtare ka aftësinë ta kthejë edhe farën femërore në një forcë neutrale.Ne si shqiptarë nuk jemi mësuar edhe aq me çdo lloj neutraliteti, megjithëse kemi jetuar gjithmonë në një kryqëzim të kulturave të mrekullueshme dhe të ndryshme të botës. Ky lloj neutraliteti e bën poezinë e Allmuçës të mos i diferencojë edhe poezitë nga njëra-tjetra. Të gjitha poezitë qëndrojnë bashkë për të krijuar të tërën. Nuk mund të thuash se secila prej tyre mund të marrë me vete një jetë të plotë dhe të jetë mbështjellë me membranën e saj. Ka poetë që me çdo poezi krijojnë një botë më vete, ka poetë që një botë më vete e krijojnë të ndarë dhe të thyer në copë-copë reflektimesh, për të thënë se bota dhe njerëzimi është vetëm një. Jeta e secilit njësoj si e peshkut rrotullohet nga akuariumet në oqean.Poetja e mbyll vëllimin e saj më të ri “Vallëzimi i Frymës“ me poezinë “Trup dhe shpirt”, ku nuk i kujtohet asnjë dashuri pa dashuri.  Ende, siç thotë vetë në këtë pafundësi, dritat nuk janë ndezur të plota. Ajo shpreh njeriun e etur dhe të pashtershëm që frymon duke u endur pafund.Libri është një copëz, ku ndoshta çlodhet kjo frymë e një shkrimtareje të veçantë shqiptare me emrin Violeta Allmuça, e cila pas disa romaneve të sukseshëm i kthehet farës së saj poetike.

BIOGRAFIA

Violeta Allmuça, poete, romanciere, publiciste, kritike letrare u lind në Dibër. Studimet e larta për Gjuhë-Letërsi shqipe i përfundoi në Tiranë në vitin 1991. Pasioni i saj për letërsinë iu shfaq qysh herët. Vite me radhë shkruajti e botoi, poezi, tregime, ese dhe publicistikë. Librin e parë me poezi “Sytë e Natës” e publikoi në vitin 1994. Sipas kritikës letrare poezia e saj është e prekshme, vizionare në kuptimësinë e fjalës. Njihet si një profil i veçantë që afirmohet me vargun e shprehimësisë së nëntekstit e mendimit të thellë, i cili konvergon nga realja drejt tokësores. Poezitë e autores janë botuar në gjuhët, italisht, anglisht dhe spanjisht. Po ashtu është përfshirë në disa antologji ndëkombëtare me poezi.Modeli i saj më i mirë në publicistikë është realiteti në terren, ku ka spikatur me shkrime në gazetat e pavarura, sidomos gjatë luftës në Kosovë.

Aktualisht punon e jeton në Tiranë

Titujt e veprave të autores

“Sytë e Natës”, Poezi 1994

“Era e Pasionit”, roman 1995, Bestseller, ribotuar 1996, 1999, 2001, 2005

“Zonjusha në Mjegull”, roman, 1998

“Jetoj me Zjarrin”, Poezi, 2000

“Zë Gruaje”, publicistikë, 2002

“Julia”, roman, 2004

“Dashuria vjen nga Jugu”, roman, 2010, ribotuar 2012

“Vallëzimi i Frymës”, poezi, 2015

Libra në gjuhë të tjera

“Zë gruaje”, publicistikë, 2002, italisht, anglisht

“Vallëzimi i Frymës”, 2014, anglisht, SHBA