Rafael Floqi – Page 9 – Dielli

Maya Angelou mbretëresha e poezizë zezake

February 4, 2023 by s p

Përgatiti dhe përktheu Rafael Floqi/

Jeta ime

ka qenë një shaka e madhe,

Në vale si ecje, një këngë që flitej

Gajasem kaq fort sa s’mbytem

Kur mendoj për veten.

Poetja, balerina, këngëtarja, aktivistja dhe studiuesja Maya Angelou ishte një autore me famë botërore. Ajo ishte më e njohur për stilin e saj unik dhe pioniere e të shkruarit autobiografik. Më 4 prill 1928, Marguerite Ann Johnson, e njohur në botë si Maya Angelou, lindi në St. Louis, Missouri. Për shkak të martesës së trazuar të prindërve të saj dhe divorcit pasues, Angelou shkoi të jetonte me gjyshen e saj nga babai në Stamps, Arkansas në moshë të re. Vëllai i saj më i madh, Bailey, i vuri Angelou pseudonimin e saj “Maya”.

Duke u kthyer në kujdesin e nënës së saj për një kohë të shkurtër në moshën shtatë vjeçare, Angelou u përdhunua nga i dashuri i nënës së saj. Më vonë ai u burgos dhe më pas u vra kur u lirua nga burgu. Duke besuar se rrëfimi i saj për traumën kishte një ndikim në vdekjen e burrit, Angelou mbeti memece për gjashtë vjet. Gjatë memecllëkut të saj dhe në adoleshencë, ajo përsëri jetoi me gjyshen e saj në Arkansas.

Interesi i Angelou për fjalën e shkruar dhe gjuhën angleze ishte i dukshëm që në moshë të re. Gjatë gjithë fëmijërisë së saj, ajo shkroi ese, poezi dhe mbajti një ditar. Kur u kthye në Arkansas, ajo u interesua për poezinë dhe mësoi përmendësh vepra nga Shekspiri dhe Poe. Para fillimit të Luftës së Dytë Botërore, Angelou u zhvendos përsëri me nënën e saj, e cila në atë kohë jetonte në Oakland, Kaliforni. Ajo ndoqi shkollën e mesme George Ëashington dhe mori kurse kërcimi dhe drame në Shkollën e Punës në Kaliforni.

Kur shpërtheu lufta, Angelou aplikoi për t’u bashkuar me Korpusin e Ushtrisë së Grave. E vendosur për të gjetur punë, pavarësisht se ishte vetëm 15 vjeç, ajo vendosi të aplikonte për pozicionin e drejtueses së tramvajit. Shumë burra kishin lënë punët e tyre për t’u bashkuar me shërbimet, duke u mundësuar grave t’i plotësonin ato. Megjithatë, Angelou u ndalua të aplikonte në fillim për shkak të racës së saj. Por ajo ishte e paepur. Çdo ditë për tre javë, ajo kërkonte një aplikim për punë, por iu refuzua. Më në fund, kompania u tërhoq dhe i dorëzoi asaj një aplikim. Për shkak se ishte nën moshën ligjore të punës, ajo shkroi se ishte 19 vjeç. Ajo u pranua për këtë pozicion dhe u bë gruaja e parë afrikano-amerikane që punoi si drejtuese tramvaji në San Francisko. Angelou u punësua për një semestër, por më pas vendosi të kthehej në shkollë. Ajo u diplomua në shkollën e mesme Mission në verën e vitit 1944 dhe menjëherë pas kësaj lindi fëmijën e saj të vetëm, Clyde Bailey (Guy) Johnson.

Pas diplomimit, Angelou ndërmori një sërë punësh të çuditshme për të mbajtur veten dhe djalin e saj. Në vitin 1949, ajo u martua me Tosh Angelos, një elektricist në Marinën e SHBA. Ajo adoptoi një formë të mbiemrit të tij dhe e mbajti atë gjatë gjithë jetës së saj, megjithëse martesa përfundoi në divorc në 1952.

Angelou u shqua gjithashtu për talentin e saj si këngëtare dhe kërcimtare, veçanërisht në stilet e kalipsos dhe kabaresë. Në vitet 1950, ajo performoi profesionalisht në SHBA, Evropë dhe Afrikën veriore dhe shiti albume të regjistrimeve të saj. Në vitin 1950, shkrimtarët afrikano-amerikanë në qytetin e Nju Jorkut formuan Guildën e Shkrimtarëve të Harlemit për të ushqyer dhe mbështetur botimin e autorëve me ngjyrë. Angelou u bashkua me Guildën në 1959. Ajo gjithashtu u bë aktive në Lëvizjen për të Drejtat Civile dhe shërbeu si koordinatore veriore e Konferencës Jugore së Udhëheqjes së Krishterëve, një organizatë e shquar e avokimit pro afrikano-amerikan.

Në vitin 1969, Angelou botoi “Unë e di pse këndon zogu në kafaz”, një autobiografi e jetës së saj të hershme. Historia e saj për forcën personale mes traumave dhe racizmit të fëmijërisë rezonoi me lexuesit dhe u nominua për Çmimin Kombëtar të Librit. Shumë shkolla u përpoqën ta ndalonin librin për përshkrimin e tij të sinqertë të abuzimit seksual, por ai vlerësohet se ka ndihmuar të mbijetuarit e tjerë të abuzimit të tregojnë historitë e tyre. Unë e di pse këndon zogu i kafazit është përkthyer në shumë gjuhë dhe është shitur mbi një milion kopje në mbarë botën. Angelou përfundimisht botoi gjashtë autobiografi të tjera, duke kulmuar në vitin 2013, Mom & Me & Mom.

Ajo shkroi vëllime të shumta poetike, të tilla si çmimi Pulitzer i nominuar “Just Give me a Drink of Ëater ‘fore I Diiie (1971), si dhe disa koleksione esesh. Ajo gjithashtu regjistroi albume të folura të poezisë së saj, duke përfshirë “On the Pulse of the Morning”, për të cilin fitoi një Grammy për albumin më të mirë të fjalës së folur. Poema fillimisht u shkrua për dhe u dorëzua në inaugurimin e Presidentit Bill Clinton në 1993. Ajo gjithashtu fitoi një Grammy në 1995 dhe përsëri në 2002, për albumet e saj të folura me poezi.

Angelou kreu një sërë aktivitetesh në skenë dhe ekran si shkrimtare, aktore, regjisore dhe producente. Në vitin 1972, ajo u bë gruaja e parë afrikano-amerikane që luajti në ekran u shndërrua në film me produksionin Georgia- Georgia. Angelou fitoi një nominim për Tony në 1973 për rolin e saj dytësor në dramën e Jerome Kitty-t Look Away dhe portretizoi gjyshen e Kunta Kinte në miniserialin televizivm Roots në 1977.

Ajo u njoh nga shumë organizata si në nivel kombëtar ashtu edhe ndërkombëtar për kontributin e saj në letërsi. Në vitin 1981, Universiteti Wake Forest i ofroi Angelou titullin Profesor Reynolds e Studimeve Amerikane. Presidenti Clinton i dha Angelou Medaljen Kombëtare të Arteve në vitin 2000. Në vitin 2012, ajo ishte anëtare e klasës inauguruese në Sallën e Famës të Shkrimtarëve të Universitetit Wake Forest. Një vit më pas, ajo mori çmimin letrar të Fondacionit Kombëtar të Librit për shërbimin e jashtëzakonshëm ndaj komunitetit letrar amerikan. Angelou gjithashtu mbajti shumë fjalime para gradimit të studentëve dhe mori më shumë se 30 tituj nderi gjatë jetës së saj.

Angelou vdiq më 28 maj 2014. Për nder të saj u mbajtën disa përkujtimore, duke përfshirë ato në Universitetin Wake Forest dhe Kishën Përkujtimore Glide në San Francisko. Për të nderuar trashëgiminë e saj, Shërbimi Postar i SHBA-së lëshoi një pullë me ngjashmërinë e saj në 2015. Në vitin 2011, Presidenti Barack Obama i dha Angelou, Medaljen Presidenciale të Lirisë, nderimi më i lartë civil i vendit. Ishte një njohje e përshtatshme për karrierën e jashtëzakonshme dhe frymëzuese të Angelou në art.

Mbi devijimet e ndryshme

Kur dashuria është një perde vezulluese

Përpara një dere fati

Kjo është ç’ ka të shpie në atë botën në fjalë

Aty ku luhet vallja makabre

E eshtrave që trokasin në heshtje

E syve që rrotullohen të verbuar

E buzëve të trasha, të holla, mohuese

E një mijë nishaneve të pluhurosur,

Ku prekja sa për të prekur është ndjesi

Dhe jeta është lavire e lodhur.

Do të merresha me veten, jo me butësi

Në atë breg,

Aty ku dashuria është si britma ankthit

Ku asnjë perde nuk e mbulon dot derën.

Që asnjë mos humbi, asnjë mos vajtojë

“Unë urrej të humbas diçka”

ajo e përkuli kokën disi.

“Edhe për një qindarkë, do të doja të kisha vdekur.

Nuk mund të ta shpjegoj. Nuk ka asgjë për të thënë.

E kupton, unë urrej të humbas diçka.

“Një herë humba një kukull dhe qava për një javë.

Ajo hapte sytë dhe gjithçka bënte veçse nuk fliste.

Besoj se ai që e rrëmbeu qe një hajdut kukullash.

Ndaj po ju them, se e urrej kur humbas diçka.”

“Një sahat i im një herë, s’di si mori udhët dhe iku.

Kishte dymbëdhjetë numra, për orët e ditës.

S’ do ta harroj kurrë, dhe ajo çka mund të them

Është se e urrej vërtet të humbas diçka.

“Dhe tani,

nëse ndjehesha kështu për një orë dhe për një lodër,

Ç’ mendon se si ndihem tani për të dashurin tim?

S’ po ju kërcënoj, gjë zonjë,

por ai është gëzimi i mbrëmjes sime.

Dhe po të them me forcë

se urrej shumë të humbas diçka.”

Grua fenomenale

Gratë e bukura pyesin veten se ku qëndron sekreti im.

Unë s’jam i lezetshme, as kam trupin e një modeleje

por kur filloj t’ua them sekretin,

ata mendojnë se po u them gënjeshtra.

Unë u them,

Se ai është aty, në shtrirjen e krahëve të mi,

Në hapësirën time mes ijëve,

Në shtrirjen e hapit tim,

Në përdredhjen e buzëve të mia.

Pasi unë jam një femër fenomenale,

e kjo grua fenomenale, jam unë.

Unë hyj në një dhomë plot me burra

aq të lezetshëm sa të duash,

dhe para një burri,

që shokët qëndrojnë pas ose

i bien në gjunjë , e s’stepen.

Druhen ca pastaj vërshojnë rreth meje,

si një zgjua bletësh.

E unë u them,

Se është zjarri në sytë e mi,

Është shkëlqimi i dhëmbëve të mi,

Janë lëkundjet e belit tim,

dhe gëzimi në këmbët e mia.

Pasi unë jam një femër fenomenale,

e kjo grua fenomenale, jam unë.

Vetë burrat pyesin veten

Se çfarë shohin tek unë.

Përpiqen aq shumë, por s’mund ta cekin

misterin tim të brendshëm.

E kur përpiqem t’ua tregoj

ata thonë se nuk kuptojnë dot ende.

E unë u them,

Se është në harkun e shpinës sime,

Në diellin e buzëqeshjes sime,

Në shkundjet e gjoksit tim,

Në hijeshinë e stilit tim.

Pasi unë jam një femër fenomenale,

e kjo grua fenomenale, jam unë.

Tani e kuptoni

pse koka ime nuk rri e ulur poshtë.

Kur unë nuk bërtas apo kërcej

ose pse duhet të më flisni me zë të lartë.

Kur të më shihni duke kaluar

Dhe kjo duhet t’ju bëjë krenar.

Pasi unë ju them,

Se është në zhurmat e takave të mia,

Në ondet e flokëve të mi,

Në pëllëmbën e dorës sime,

Në nevojën e kujdesit tim,

Pasi unë jam një femër fenomenale,

e kjo grua fenomenale, jam unë.

Në një kohë

Në një kohë të përgjumjeve të fshehta

kur e sotmja përgatit rrënimin e së nesërmes

e majta s’ e di se çfarë po bën e djathta

e zemra ime e copëtuar mbetet.

Në një kohë psherëtimash të fshehta

përshëndetjesh të ëmbla e lamtumirash trishtimi

gjysmë të vërtetash dhe krejt gënjeshtrash

ndërgjegjja ime i bën jehonë bubullimës.

Në një kohë kur shkojnë e vijnë mbretëri

gëzimi im ngjan më i shkurtër se hareja e verës

e pasi lumturia garën e saj e ka vrapuar

dhimbja pastaj kërcen për ta plaçkitur.

Burrat

Kur isha e re, e kisha zakon

Të vëzhgoja pas perdesh

Ndërsa burrat ecnin lart e poshtë rrugës.

Burra të bëshëm, pleq.

të rinj të hajthëm si fije mustardë.

I shikoj ata meshkujt. Burrat janë gjithmonë

duke shkuar diku.

Ata e dinin që unë isha aty. Pesëmbëdhjetë

vjeçe dhe e uritur për ta.

Nën dritaren time, ata do të ndalnin,

Shpatullat e tyre të ngritura si

Gjinjtë e një vajze të re,

Bishtat e xhaketës përplaseshin

Tek prapanicat e tyre të forta,

Eh burrat !

Një ditë ata do t’ju mbajnë në

Pëllëmbët e duarve të tyre, butësisht, sikur të

Ishin veza e fundit e freskët në botë. Pastaj

Ata do të shtrëngohen disi pas jush. Vetëm pak.

Shtrydhja e parë është e bukur. Një përqafim i shpejtë.

I butë në pambrojtjen tuaj. Pak

Më shumë. Fillon lëndimi. Nxjerrin një si çelës

E buzëqeshja ju rrëshqet prej frikës. Kur

Ajri zhduket,

Mendja juaj shpërthen, duke shpërthyer ashpër, shkurt,

Si koka e një shkrepëse kuzhine. I shpartalluar

Është lëngu juaj

Që shkon poshtë këmbëve të tyre. E u ndot këpucët.

Kur toka rregullon veten përsëri,

Dhe shija përpiqet të kthehet në gjuhë,

Trupi juaj është mbyllur fort ai. Përgjithnjë

Dhe s’ka më çelësa ta hapin.

Pastaj dritarja tërhiqet si plotësisht

Në mendjen juaj. Atje, vetëm përtej

Pas lëkundje së perdeve, burrat ecin.

Duke ditur diçka.

Duke shkuar diku.

Por kësaj herë thjesht thua

Do qëndroj dhe veç t’i shoh.

Ndoshta.

Teoria kritike e racës dhe fjalimi i Martin Luther King, Jr.

January 17, 2023 by s p

Nga Rafael Floqi/

“Unë kam një ëndërr” të King kthehet në të kundërtën e asaj për një të ardhme në të cilën katër fëmijët e tij nuk do të gjykoheshin ” nga ngjyra e lëkurës së tyre, por nga përmbajtja e karakterit të tyre.” Martin Luter King Jr

Sot, është festa e Martin Luter King Jr dhe ajo shërben për qëllime të shumta: Ajo nderon trashëgiminë totale të King; fokusohet në çështjen e të drejtave civile; thekson përdorimin e jo dhunës për të nxitur ndryshimin; dhe i thërret njerëzit të vihen në shërbimin publik dhe të mos harrojnë ëndrrën e tij.
Aktivistët zezakë po synojnë Teorinë Kritike të Racës ndërsa kombi feston Ditën e Martin Luther King Jr., duke argumentuar se teoria që është përhapur në të gjithë vendin është e kundërta e asaj për të cilën King luftoi gjatë jetës së tij.
“Teoria kritike e racës vë në dukje se vetëm një grup ose racë është sistematikisht raciste dhe se ato janë të pariparueshme dhe nuk mund të falen kurrë,” tha Emery McClendon, një anëtar i këshillit këshillimor kombëtar të Projektit 21, të dielën. “Ky koncept kundërshton plotësisht shkrimin dhe moralin e shoqërisë së qytetëruar.
Për herë të parë, ne po nderojmë festën e Rev. Martin Luther King Jr. sipas ligjeve të reja në shumë shtete që ndalojnë udhëzimin e interpretimeve “përçarëse” të së kaluarës. Vetë King është një viktimë kryesore e këtyre përpjekjeve. Teoricienët kritike të racës, një teori marksiste që barazon pozicionin social me racën e kanë shfrytëzuar atë duke e reduktuar në një linjë të vetmuar, të dekontekstualizuar nga fjalimi “Unë kam një ëndërr” për një të ardhme në të cilën katër fëmijët e tij nuk do të gjykoheshin ” nga ngjyra e lëkurës së tyre, por nga përmbajtja e karakterit të tyre.”
Por si depërtoi kjo ideologji marksiste në shoqërinë amerikane?
Kur Horkheimer dhe shokët e tij marksistë “ Të shkollës se Frankfurtit” u larguan nga Gjermania për t’i shpëtuar nazistëve, ata gjetën strehim në Universitetin e Columbias. Horkheimer u kthye në Gjermani pasi bota mundi nazistët, por la pas bashkëpunëtorin e tij, Herbert Marcuse. Ishte Marcuse ai që ndihmoi në shndërrimin e teorisë kritike, në teorinë kritike të racës në Shtetet e Bashkuara, duke identifikuar një “punëtor” të ri për revolucionin, që mund të riedukohej për të përmbysur normat shoqërore: pakicat racore.
Meqenëse një revolucion i udhëhequr nga punëtorët nuk po ndodhte, ata kishin nevojë për një klasë tjetër “të shtypur” për t’i shërbyer qëllimit të tyre. Ky qëllim ishte të shembte institucionet perëndimore që qëndronin në rrugën e revoltës dhe të organizonin një revolucion marksist. Përdorimi i pakicave racore si pararoja e tyre e re do të ishte ide e shkëlqyer.
Kush mund të riedukohet më mirë sesa një demografi njerëzish, paraardhësit e të cilëve kishin vuajtur shtypje në Amerikë, bazuar në ngjyrën e lëkurës së tyre? Kush më mirë mund të pikturohej si viktima e një sistemi besimi të “shtypësve” dhe të pretendonte se e vetmja rrugë e çlirimit ishte prishja e institucioneve të shtypësve? Me fjalë të tjera, projektuesit dhe adhuruesit e teorisë kritike pranuan qëllimin e tyre të vërtetë. Jo barazi para ligjit. Jo të drejtat civile. Jo liri, liri dhe drejtësi për të gjithë. Jo një jetë më e mirë për pakicat racore. Teoricienët kritikë pranojnë se qëllimi i tyre është të përdorin pakicat racore si pararojë për një revolucion marksist. Kështu, lindi teoria kritike e racës.
Por imponim i një tregimi përrallor të Amerikës e bën sakrificën e Kingut krejtësisht të palexueshme, thonë mbështetësit e CRT. Është një vizion i së kaluarës i mbytur nga kujtesa, që i përshtatet më mirë përfytyrimeve distopike të George Orëell-it sesa një kombi që kërkon të shpengojë premtimin e tij për vetëqeverisje të vërtetë, të shtrirë dhe demokratike. Rikthimi i trashëgimisë së tij është të kuptosh se nuk ka dritë mes një shoqërie vërtet demokratike dhe një shoqërie të drejtë racore.
Por pyetja mbetet.
Ku ndryshojnë mësimet e Kingut në krahasim me teorinë kritike të racës?
Për të filluar, është e nevojshme të kuptohet se brenda botimit të vitit 2016 të “Një hyrje në Teorinë kritike të racës: një hyrje”, i Richard Delgado dhe Jean Stefancic argumentuan se CRT ndoqi “traditën radikale amerikane” të Martin Luther King, Jr. Ata e pozicionuan teorinë kritike të racës si një pasardhës të filozofisë së tij të drejtësisë sociale që dënonte imperializmin amerikan, klasizmin dhe racizmin anti-zezak, duke vënë në dukje se trashëgimia e Kingut ishte kooptuar nga “një konservatorizëm i shfrenuar, në fytyrën tuaj” i krijuar për të penguar përparimi racor.
Por si mund të kuptohet përparimi i zhvillimit racor me të njëjtën mendësi të përmbysjes të pushtetit dhe të përcaktimit krejtësisht racist se po je me ngjyrë je i destinuar të jesh i persekutuar dhe po të jesh i bardhë je persekutor, një teori që synon indoktrinimin e fëmijëve synohet tu imponohet atyre që nga shkolla. Këtu ideja e fjalimit “Unë kam një ëndërr” të King kthehet në të kundërtën e asaj për një të ardhme në të cilën katër fëmijët e tij nuk do të gjykoheshin ” nga ngjyra e lëkurës së tyre, por nga përmbajtja e karakterit të tyre.”
Udhëheqësit nga Projekti 21, një rrjet lidershipi i zi i sponsorizuar nga Qendra Kombëtare për Kërkimin e Politikave Publike, thonë se teoria kritike e racës largon kombin nga trashëgimia e Kingut duke politizuar racën ndërkohë kur lideri i ndjerë i të drejtave civile predikoi një mesazh uniteti. Anëtarët e Projektit 21 vunë në dukje shembuj të tillë si Projekti 1619, për të cilin ata argumentuan se mëson ndarjen në vend të unitetit aspironte që King.
Projekti 1619
Projekti 1619 duke shtrembëruar historinë e Amerikës thotë se SHBA nuk është toka e lirisë [por ajo ka lindur nga një mëkat kapital është toka e skllavërisë . Anëtarët e Projektit 1619 Inc. kanë qenë katalizatori për të ndryshuar narrativën e zbarkimit të afrikanëve të parë të skllavëruar që arritën në koloninë e Virxhinias në Point Comfort, Fort Monroe e sotme, në Hampton, VA dhe kjo sipas tyre shënoi mëkatin e pashlyer të Amerikës.
Në zemër të trajnimit të nuancuar të drejtësisë sociale qëndron një nëngrup i ideologjive të përafruara më famëkeq me Teorinë Kritike të Racës dhe lëvizjen Marksiste. Ky trajnim njihet si Projekti 1619, dhe ideologjitë e dukshme marksiste që mbështesin parimet e tij themeluese do ta bënin çdo studiues të lexuar mirë ta fshinte projektin si doktrinë politike që nuk mund të ekzistojë jashtë sferës së fiksionit metaforik.
Pavarësisht mungesës së saktësisë historike, doktrina është prezantuar akademikisht dhe profesionalisht në të gjithë Amerikën. Ndërsa prindërit protestojnë për miratimin e këtij materiali nga shkollat e tyre lokale, nxënësit e shkollave po marrin një shije të synimeve të vërteta pas lëvizjes për drejtësi sociale. Projekti 1619 u themelua nga Nikole Hannah-Jones, një gazetare hulumtuese amerikane dhe shkrimtare kontribues për Neë York Times. Në të kaluarën e afërt, Hannah-Jones ka qenë shumë e zëshme në lidhje me opinionet e saj për çështjet bashkëkohore të të drejtave civile dhe madje ka shkuar aq larg sa të kërkojë publikisht dëmshpërblime për pakicat amerikane, përfshirë edhe veten. Kjo doktrinë e favorshme politikisht supozon shumë më tepër se çdo çështje revolucionare e të drejtave civile. Në fakt, një përmbysje e plotë e historisë amerikane është më shumë në të njëjtin nivel me këtë prirje.
«Shumica e nxënësve të shkollës mund të lexojnë datën e themelimit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës: 4 korrik 1776. Por një projekt i zjarrtë nga Revista Neë York Times e ndryshon këtë datë në 20 gusht 1619—ditën kur 20 afrikanë të skllavëruar mbërritën për herë të parë në tokën e Virxhinias. “NYT e mbuloi këtë ese nga Hannah-Jones, duke e përshkruar Projektin 1619 si “një iniciativë e vazhdueshme nga The Neë York Times Magazine që filloi në gusht 2019, në 400 vjetorin e fillimit të skllavërisë amerikane. Ai synon të riformulojë historinë e vendit duke i vendosur pasojat e skllavërisë dhe kontributet e amerikanëve me ngjyrë në qendër të narrativës sonë kombëtare.”
“Për shkak se Projekti i vitit 1619 dhe Teorisë Kritike të Racës kanë përjetësuar një narrativë të ‘racizmit sistemik’, është edhe më e domosdoshme që të ri përqendrojmë përpjekjet tona në arsyen pse është e rëndësishme të arrijmë ëndrrën e Dr. King për t’u ngjitur në majë të malit, Ndërsa mbrojtësit e teorisë kritike të racës thonë se po përpiqen të mësojnë një pjesë të rëndësishme të historisë amerikane që shpesh injorohet, McClendon kundërshton se në fakt ajo bën më shumë dëm sesa mirë.
Pse Teoria Kritike e Racës është raciste?
CRT është një doktrinë shumë e dëmshme dhe në fillimin e trajnimit të saj, bën që studentët me ngjyrë dhe të tjerët ta shohin veten gjithmonë si viktima inferiore dhe të pafuqishme që diskriminohen pa asnjë zgjidhje të mundshme për ndryshim ose përparim. Teoria “mëson se racizmi është në zemër të themelit të Amerikës”, ndërsa në të njëjtën kohë mëson se “i gjithë sistemi ynë amerikan duhet të shkatërrohet” për të mposhtur racizmin.
“Pas shkatërrimit të tij, ata nuk kanë asnjë rrugë të qartë drejt Rindërtimit, përveçse ta shtyjnë qeverinë tonë drejt marksizmit dhe politikave socialiste” “Nuk është çudi, sepse CRT i ka rrënjët në Teorinë Kritike Marksiste të modifikuar për të depërtuar në sistemin kapitalist.”
Vendi duhet t’i kthehet mesazhit të Kingut, i cili ai tha se i mëson njerëzit të shohin njëri-tjetrin si individë dhe jo t’i përcaktojnë sipas racës së tyre. Ne duhet të theksojmë se çdo individ është i aftë të arrijë suksesin dhe ndjekjen e ëndrrës amerikane përmes punës së palodhur dhe vendosmërisë. Ne nuk duhet të lëmë mënjanë grupe të caktuara dhe t’i bëjmë ata të ndihen sikur nuk mund t’i arrijnë qëllimet e tyre të jetës, nëse nuk ushqehen me lugë dhe nuk u jepet një mënyrë jetese që i bën ata të varur nga qeveria për gjithë jetën. Ata gjithashtu duhet të kuptojnë se mundësitë e barabarta nuk do të thotë të barabarta. Nuk mund të luftosh racizmin me një anti racizëm që është racizëm në kahun tjetër.
Nga na tjetër kundërshtarët “anti-CRT”, e cila kërkon të ndalojë kurrikulat, librat ose trajnimet e lidhura me racën që ofrojnë një pamje të pakëndshme të së kaluarës sonë dhe implikimeve të saj aktuale. King i ka të ngjarë të marrë parasysh me hidhërim dinamikën shumë të njohur pas reagimit të sotëm. Pas lëvizjes globale të vitit 2020 për drejtësi racore në Shtetet e Bashkuara dhe më gjerë, pas vrasjes së egër policore të George Floyd, legjislaturat në 32 shtete janë mbështetur në atë që – se antiracizmi është kundër të bardhëve – për të nxitur kryqëzatën antidemokratike kundër atë që ata e quajnë “teori kritike e racës”. Po a është kështu ?
Për më shumë se 30 vjet, studiuesit kanë përdorur teorinë kritike të racës si një mjet analitik kjo mund të jetë e pranueshme po të jemi në fushën e teorisë. E djathta e ka riemëruar atë si racizmin e ri, pasi zgjimi rrëmbehet, si një kërcënim për nxënësit e pafajshëm të shkollës dhe si përndjekës për vdekjen e vetë “qytetërimit perëndimor”.
Teoria është bërë objektivi i përpjekjeve të koordinuara për të stigmatizuar dhe fshirë breza të njohurive, avokimit dhe historisë antiraciste. Objektivi është edhe zhdukja e historisë së antiracizmit dhe mohimi i rëndësisë së tij bashkëkohore thonë të majtët. Në fakt, teoria kritike e racës nuk është aspak një teori. Nuk është as një “perspektivë” e mësimdhënies së historisë. Është racizëm dhe fanatizëm, dhe jo vetëm kaq – është një përpjekje për të ringjallur një axhendë të dështuar marksiste.
Teoria kritike e racës është një degë e teorisë kritike, ideja e Shkollës së Frankfurtit, një grup marksistësh të shekullit të 20-të të lidhur me Institutin për Kërkime Sociale. (Fakt argëtues: themeluesi i Institutit për Kërkime Sociale donte që ai të quhej Institut fur Marxismus, që përkthehet në “Instituti për Marksizmin”. Ky emër u hoq nga frika se do të tjetërsonte publikun.)
Sigurisht, është e pamundur të përmblidhen shkrimet e shumta të studiuesve të racës kritike së bashku me ato të Dr. Kingut pjellor në disa paragrafë, por ne mund të identifikojmë disa besime thelbësore midis tyre për të përcaktuar se si ato përputhen me njëri-tjetrin.
Në esenë e rëndësishme të Derrick Bell të vitit 1995 “Kush ka frikë nga teoria kritike e racës”, ai shqyrtoi se si CRT ishte një mjet i nevojshëm për ekspozimin e racizmit sistemik në shoqërinë amerikane, duke pohuar troç:
“Siç e shoh unë, teoria kritike e racës pranon se revolucionarizimi i një kulture fillon me një rivlerësim rrënjësor i tij”. Artikulli vëren se si CRT është veçanërisht i dobishëm në kritikimin e diskurseve të verbërisë së ngjyrave në epokën pas të Drejtave Civile, duke vënë në dukje se adhuruesit e kësaj metode kërkon të “prish” dhe të shkojë përtej politikave ligjore si “integrimi, veprimi afirmativ dhe masa të tjera liberale”, duke shtuar se këta studiues janë shumë dyshues për “agjendën liberale”. Referenca për një axhendë “liberale” duket se kritikon ata në establishment që ishin të kënaqur me ndryshimet legjislative të viteve 1960 dhe mbetën të vetëkënaqur pasi padrejtësitë racore shkatërruan komunitetet e zezakëve në epokën e “daltonizmit”.
Në të vërtetë, CRT u zhvillua midis studiuesve të gjeneratës pas të drejtave civile si një lente për zbulimin e metodave të fshehta përmes të cilave amerikanët zezakë margjinalizoheshin vazhdimisht në shoqërinë amerikane. Teoricienët e racës kritike përdorin një sërë metodash për të kritikuar qëndrueshmërinë e racizmit strukturor në epokën e supozuar pas racore të shoqërisë amerikane, duke ekspozuar sesi aparatet ligjore përjetësojnë vazhdimisht politikat raciste dhe padrejtësitë racore edhe pas fitoreve legjislative të viteve 1950 dhe 1960. Ata lëshojnë gjithashtu thirrje për praktika anti-raciste që përballen dhe çmontojnë strukturat e supremacisë së bardhë që vazhduan deri në të tashmen.
Për Martin Luther King, Jr., një nga veprat e tij të fundit, Ku shkojmë nga këtu: kaos apo komunitet?, botuar në vitin 1967, përcakton qartë mendimet e tij rreth asaj se si Amerika e bardhë braktisi kryesisht Lëvizjen për të Drejtat Civile pas fitoreve të saj legjislative në mesi i viteve 1960 dhe diskuton nevojën për të investuar drejtpërdrejt në komunitetin amerikan të zi për të arritur ngritjen kolektive.
Në ngjashmëri me “rivlerësimin radikal” të mbështetur në esenë e Bell-it, King tha troç: “si hapi i parë drejt rrugëtimit drejt barazisë së plotë, ne do të duhet të përfshihemi në një rirenditje radikale të prioriteteve kombëtare”. Në ngjashmëri me shumë studiues të CRT-së, King kritikon njerëzit e bardhë të vetëkënaqur që përfitojnë nga racizmi strukturor, ndërkohë që mohon se ata janë vetë “racistë” ai vëren se Amerika ka ende një “borxh drejtësie” që duhet t’i paguajë popullatës së saj zezake ; ai mbrojti një “të ardhur të garantuar” dhe ai pohoi se një komb i tillë i pasur ka një imperativ moral për të siguruar që të gjithë qytetarët e tij të kenë akses në “një shtëpi të mirë, një arsim të mjaftueshëm dhe para të mjaftueshme për të siguruar nevojat themelore për dikë në familje.
Në realitet, debati i KDF-së është vetëm një moment tjetër në traditën amerikane të keqpërdorimit të MLK-së, duke filluar nga kontestet mbi veprimet afirmative; ngritja e lëvizjes Black Lives Matter; dhe debatet mbi socializmin kundër kapitalizmit, sa për të përmendur disa. Dhe kjo nuk bëhet me reparacione por me krijimin e mundësisë që të gjithë të jenë të barabartë, equality dhe jo equity.
Equality dhe jo equity
Dhe pse këto terma në shqip përkthehen një soj janë të ndryshëm. Equality do të thotë që çdo individi ose grupi njerëzish i jepen të njëjtat burime ose mundësitë. Equity njeh se çdo person ka rrethana të ndryshme dhe shpërndan burimet dhe mundësitë e sakta të nevojshme për të arritur një rezultat të barabartë. Rruga drejt arritjes së barazisë nuk do të arrihet duke trajtuar të gjithë në mënyrë të barabartë. Do të arrihet duke trajtuar të gjithë me drejtësi sipas rrethanave të tyre. Kjo nuk është gjë tjetër veç një teori marksiste që e tregoi vetë rënia e sistemit komunist , jo për parimi i zhvillimit të individëve por frenimi i tyre për të qenë të gjithë të barabartë, një utopizëm marksist i vërtetë, komunizmi shqiptar e vërtetoi këtë.
“Unë kam guximin të besoj se njerëzit kudo mund të hanë tre vakte në ditë për ushqimin e trupit të tyre, të kenë arsimin dhe kulturën për mendjen e tyre dhe dinjitetin, barazinë dhe lirinë për shpirtrat e tyre” pat deklaruar King në fjalimin për pranimin e Çmimit Nobel për Paqe, Oslo, Norvegji, 1964
Rev. Dr. Martin Luther King besonte se arritja e një shoqërie më të mirë kërkon një llogari të ndershme me historinë; që lufton pa falje për të shtypurit dhe të varfrit; dhe që parashikonte një “revolucion të vërtetë në vlera” në krijimin e një shoqërie më të drejtë dhe më të barabartë, që njerëzit të mos gjykoheshin “nga ngjyra e lëkurës së tyre, por nga përmbajtja e karakterit të tyre.”

A quhet vjedhje, kur hajduti vjedh hajdutin?

January 14, 2023 by s p

Koment nga Rafael Floqi/

Një pastruese nxori në shesh të palarat dhe tregoi se reformat në drejtësi janë vetëm një lustër. Ajo është një letër lakmuesi për korrupsionin dominant. Kjo thënie duket shprehja “ fjalë zotëri fjalë”, por ajo skenë krimi, është analiza më e mirë e korrupsionit në çdo qelizë të shoqërisë shqiptare, pavarësisht partive dhe prirjeve politike. Persona me kollare që nuk tregojnë paratë e vjedhura se mund t’u bjerë hetimi mbi ta. Persona që pranojnë unazat e tyre të vjedhura dhe që nuk i dalin zot 400 mijë eurove të fshehura në tubin e ajrimit të pastrueses spastruese. Këta persona që mbajnë pastruese për të pastruar shtëpitë e tyre heshtin për paratë e dinë që ato para nuk janë të tyret.

Po duket se “djajtë kanë dalë nga shishet”, një gamë e zyrtarëve të nivelit të dytë duket se nuk kanë frikë nga asgjë dhe fakti që nuk kanë frikë do të thotë se në mendjen e tyre ata kanë një garanci, e cila është se ligji nuk do veprojë mbi ta, pasi nuk vepron mbi shefat e tyre. Megjithatë “Vjedhësit janë një grup paragjykues, frikacak.” -thotë Batman në film. Kjo zonja vjedh-hajdute në banesat ku e kishin marrë për pastrim, prishi një kontratën tonë kombëtare të heshtjes e pajtimit me krimin në planin moral. Ajo veç aktit që është tjetër gjë, na tregoi se mbreti është lakuriq! Mbreti lakuriq na kujton se edhe ata që duken të plotfuqishëm dhe të pagabueshëm mund të ekspozohen si mashtrues dhe sharlatanë

Faktet flasin vetë, një zyrtare e cila u kap duke transportuar drogë pak ditë para Vitit të ri pastaj vjen ish-zyrtarja e Kryeministrisë Alda Klosi, e pushuar nga Rama 10 ditë më parë. të cilës iu vodhën mbi 120 mijë euro nga banesa, mund të kenë qenë raste aksidentale apo e inskenuar. Duket sikur ka një garanci, por cila është garancia?

Garancia është që ligji nuk do veprojë mbi ta, nëse vazhdon kështu më ngjan që ky vit dhe ata në vazhdim do mbushen me ngjarje të tilla. Këto që kanë dalë kanë qenë raste aksidentale. Nuk mban askush para të pastra 500 mijë euro në shtëpi, në banesë mbahen para për shpenzime të familjes. Kushdo që ka qenë zonja Klosi është normale që tani të thotë, që nuk janë të sajat sepse i ka të humbura gjithsesi.

Të gjithë e supozojnë se ka para që qarkullon ilegalisht ose informalisht nëpër dyshekë, nën dollape, futur në çizme, nëpër bodrume të thella ndërtesash, në hatulla çatish. Prandaj, kanë një rrugë të vetme të paguajnë që t’i legalizojnë! Të gjithë supozojnë që ka aq shumë të çara normative dhe institucionale në tenderime, dhënie projektesh publike, etj., sa duhet të ketë jo pak nëpunës që marrin mbrapsht nga firmat përfituese, prej dekadash, parà si shpërblim. Mund të bëhet fjalë për male parash!

Në ligj, vjedhja në përgjithësi përkufizohet si marrja me dashje dhe me vetëdije e diçkaje që nuk ju përket pa pëlqimin e pronarit. Ashtu si në pothuajse çdo qëllim krimi (mens rea) dhe veprimi (actus reus) do të duhet të provohen në mënyrë që të qëndrojnë. Teorikisht, ju mund t’i merrni sendin ligjërisht hajdutit nëse do të kishit pëlqimin e pronarit (hajduti nuk ka asnjë pretendim të drejtë për të, kështu që ju nuk do të vidhnit prej tij dhe me pëlqimin e pronarit nuk ka asnjë krim) por kjo do të krijonte dy probleme: 1) për ta bërë këtë, ka të ngjarë që ju duhet të kryeni një krim (sulm, thyerje dhe hyrje) dhe 2) është një parim i përgjithshëm i ligjit që qytetarët nuk lejohen të marrin ligjin në duart e tyre dhe duhet të apelojnë në qeveri (polici, gjykata) kur të drejtat e tyre janë shkelur. Në juridiksionet ku mbrojtja e pronës është e ligjshme, ardhja në ndihmë e dikujt, prona e të cilit sapo është vjedhur dhe marrja e saj nga hajduti (me kusht që kalimi i kohës të jetë i arsyeshëm) do të justifikohet pasi ligji në përgjithësi nuk bën dallim midis mbrojtjes së vetes ose të të tjerëve, duke përfshirë në lidhje me pronën.

Ky është një gabim logjik i njohur si, “Dy gabime nuk bëjnë një të drejtë”. Pra përgjigja është po! Eshtë akoma vjedhje. Edhe pse siç thotë spastruesja vjedhje për inat ‘E vodha se nuk e duroja dot Aldën? Këtu nuk ka një veprim Robin Hood. Ky akt i marrjes nga të pasurit dhe dhënies së të varfërve shpesh shihet si mënyra e Robin Hood për të korrigjuar gabimet e një shoqërie ku të pasurit kanë shumë dhe të varfrit shumë pak. Por Rozeta nuk ishte Robin, Rozeta vidhte për punët e veta.

Mos kemi nevojë të vidhte kjo pastruesja për të kuptuar ne si qytetarë që nuk përjashtohet që ka nëpunës dhe fëmijë nëpunësish të lartë që jetojnë krejtësisht jashtë mundësive të rregullta të fuqisë blerëse me rrogat që marrin? Aspak! Por këtu skenari bëhet më i komplikuar

Kryeministri Edi Rama ka reaguar shpejt lidhur me vjedhjen e kryer nga sanitarja Rozeta Dobi dhe djali i saj, Havier Dobi në shtëpinë e ish-shefes së kabinetit të Arben Ahmetajt. Rreth 500 mijë euro është shifra e parave dhe sende të tjera me vlerë që u grabitën te shtëpia e Alda Klosit. Në një postim në Facebook, Rama ka deklaruar se duhet t’u shkohet deri në fund hetimeve dhe forca e ligjit duhet të mos ndalojë përpara askujt, kur faktet provojnë se është shkelur ligji për përfitime të paligjshme. Kreu i qeverisë ka shtuar se kjo ka qenë edhe arsyeja e Reformës në Drejtësi dhe se mburoja e vjetër politike për të tilla raste ka rënë”.

Por shtrohet pyetja kush i mbulonte gjer tani? Pa dashje kryeministri bën një mea culpa. Pasi këta persona që flitet kanë qenë zyrtarë të tij, deri para 10 ditësh, dhe pastaj ligjërata e tij vazhdon me tymnaja shashkë të parullave te propagandës rilindase për të mbuluar atë që peshku qelbet nga koka.

“Nuk e di kur do ta kuptojnë disa që Reforma në Drejtësi dhe forcimi i institucioneve ligj- zbatuese bëhen pikërisht për të pastruar llumin! Prandaj kur del llumi falë punës së këtyre institucioneve, s’duhet harruar se këto janë provat e vullnetit tonë kundër korrupsionit! E thënë ndryshe, në një kohë tjetër policia apo drejtësia nuk ia nxirrnin kurrë lakrat në shesh njerëzve të veshur me kostum zyrtar, ndërsa sot kohët ndryshojnë përditë për mirë edhe në këtë drejtim! Sepse sot vullneti politik është i plotë dhe mburoja e vjetër politike ka rënë!”, shtoi ai.

Cila mburojë e vjetër? Kush i ka venë në detyrë këta njerëz? Sa vjet kanë ata në detyrë? Pse vidhet kjo ish punonjëse, një javë pas shkarkimit nga Rama? Vërtet, po të mos ishte kjo pastruesja a do t’i thoshte këto fjalë Rama? Pse ky reagim i shpejtë i kryeministrit? Pse hesht opozita, apo ka një pakt të heshtur me qeverinë pasi të gjithë janë njësoj? Por Rama përse kërceu, për vjedhjen e pastrueses apo të zonjës së saj. Pasi ne të gjithë e pamë reagimin që nuk kapërcehet me elokuencë Një fjalë popullore do të thoshte “ç’pati ky tani, pse i dogji”.

Dhe pastaj seria tjetër. Duket si një serial fiksional “ Unlaë, no order”. Arrestimi i Sekretarit të Përgjithshëm të Ministrisë së Financave, Arlind Gjokutaj është një goditje tjetër në nivelet më të larta të administratës publike për një rast korrupsioni. Së bashku me Drejtorin e Shërbimeve Mbështetëse dhe Çështjeve Ligjore Fatmir Hoxha dhe përmbaruesin Alban Ruli ata akuzohen se i dhanë 1.2 milion euro nga buxheti një person, që i kishte marrë një herë paratë. Nuk dihet se si, por Thana arriti që nëpërmjet zyrës së përmbarimit të marrë përsëri paratë e dëmshpërblimit të së njëjtës magazinë dhe truall. Këtu hynë në lojë të arrestuarit, nëpunësit e shtetit Gjokutaj dhe Hoxha dhe përmbaruesi Ruli. Prokuroria thotë se përmbaruesit e caktuan vlerën e magazinës në kundërshtim me ligjin për 145.000.000 lekë duke e trajtuar si ish pronar Ilir Thanën.

Mor po këta të arrestuarit, kush i vuri në pozitë të tillë. Arlind Gjokutaj simbolizon një nga historitë e suksesit të nëpunësve të administratës civile gjatë qeverisjes së Rilindjes. Arlind Gjokutaj është emëruar sekretar i Përgjithshëm të Ministrisë së Financave rreth një vit më parë. Gjokutaj së fundmi ka drejtuar Njësinë Speciale Antikorrupsionit dhe Antievazion. Më herët ai ka qenë ka pasur disa detyra të rëndësishme e kryesisht në institucionet si Drejtoria për Parandalimin e Pastrimit të Parave dhe drejtor i Përgjithshëm i Doganave. Ai qëndroi në postin e “kryedoganierit” vetëm për 7 muaj.

Përveç karrierës së suksesshme në administratë, Gjokutaj ka një cv për t’u pasur zili. Ai ka kryer studimet për Administrim Biznesi në Universitetin “Bocconi” në Milano, si dhe ka përfunduar studimet master për Financë dhe Menaxhim Risku në Universitetin “Bicocca” në Milano.

Ai është angazhuar si lektor i jashtëm në Universitetin e Tiranës dhe në disa Universitete private. Është çertifikuar si “Trainer of Trainer në fushën e Antikorrupsionit dhe mirëqeverisjes”, nga OSBE. Si duket edhe ky ka thënë me vete “të gjithë po vjedhin pse të mos ndyhem dhe unë.” Por a nuk mendojnë këta njerëz që e venë kryeministrin në siklet. Duket se janë duke vjedhur te gjithë dhe s’po i mban dot pleshtat në një grusht, siç thoshte Fishta, dhe tani duket se janë duke vjedhur jo vetëm me miratim por pa leje. Pasi hajdutët janë si barërat e këqija, ata gjithmonë do të gjejnë një mënyrë për t’u rritur.

Dhe ne si qytetar dhe e pse e dimë heshtim, dhe vetëm në Facebook lëshojmë komente si ky. “Rama e ka lëshuar SKAP-in e partisë, të lehë e t’i frikësoje ca, dhe këtë do me e shit si sukses, ndaj arrestimet e fundit, sikur kërkojnë të mbulojnë korrupsionin galopant. Por problemi më i madh është që këta që Rama i ka fut në administratë i kanë sytë te leku dhe janë grykësa. dhe nuk i mbledh dot më as Rama e as SPAK-u. Eshtë çthurrur administrata s’ka burrë nëne ta përmbajë më, dhe këta që kanë hyrë administratë nga kjo frymë që është aty, janë superhajdutë apo janë bërë. Besoj se ajo pastruesja nuk do vidhte po të mos i shihte paret sheshit. Ajo te AKSHI bënte trafik droge, kjo e këshilltarja Ahmetajt i fuste eurot nën dyshek, ky tjetri i jep lek dëmshpërblim me paret e shtetit. Kanë dalë të gjithë me kosë në dorë e s’të falin as gramin, ah mos harroj atë pastruesen që ka dalë me fshesë me korrent”.

“Ndërkohë me këtë historinë e kësaj pastrueses mund të bëhet best-seller botëror apo një triller. Se mund të fantazosh për të bërë një roman se ajo vidhte, por jo vetëm, ajo edhe shantazhonte ata që grabiste duke u thënë : Shiko, po më denoncuat, do ta hani keq! Madje fantazia mund të shkojë edhe më shumë. Ajo në roman mund të paraqitet si personazh edhe sikur i vidhte, por pastaj, pasi u gjeti vendin ku i fshihnin lekët, u kërkonte punëdhënësve të saj çdo muaj lekë për të mos folur. Kështu që mund të imagjinojmë që në fakt argate nuk ishte ajo, por argatë ishin ata që fillimisht e kishin marrë si pastruese. Argatja u kthye në zonjë dhe zotërinjtë dhe zonat u kthyen në argatë. Sikurse ndodh zakonisht! Këta të fundit mblidhen, në roman gjithmonë, dhe thonë: Si të bëjmë? Ose ta vrasim, ose njëri prej nesh të tregojë se është vjedhur që të shpëtojnë të tjerët! Por, Sudja e kohëve të reja i kishte kapur fort ish argatët e vet prej koqesh. Madje aq e sigurt saqë dilte me disa vetura luksoze. Pastruesja shkonte me Benz për të pastruar! – Fantazi! shkruante në një opinion profesori im i filozofisë Artan Fuga. apo realitet? Fatkeqësisht në Shqipëri realiteti i korrupsionit ia kalon fantazisë, ose një variant tjetër është se paratë prej 500 mijë dollarësh janë të Aldës apo të shefit të saj Ahmetaj, ministrit me shkollë Anglishte të shpallur Ministër Ekonomie, apo dhe dikujt tjetër më lart, janë paratë e atyre djegësve ( inceneratorëve), dhe se mos Alda bashkëpunoi me pastruesen për të larë disi ato. Fakti që pastruesja pavarësisht aktit ishte e pa rrahur në këso punësh, foli për para të tjera me të birin në dhomën e përgjimit të policisë. Kështu Rozeta mund të jetë vjedhëse, por mund të jetë edhe viktimë.(sic!)

Ky është sistem i pastër kleptokrat pavarësisht ngjyrimeve politike. siç thoshte një miku i im. “Pozita dhe opozita e kanë mendjen tek depozita”.

Një sistem “kleptokratik” i referohet një sistemi qeverisjeje ose organizimi në të cilin ata në pushtet përdorin pozicionin e tyre për të vjedhur dhe për të fituar pasuri dhe burime përmes korrupsionit dhe abuzimit të pushtetit. Është një lloj qeverisje që karakterizohet nga korrupsioni i përhapur dhe vjedhja e burimeve shtetërore nga pushtetarët. Kjo mund të çojë në mungesë transparence, qeverisje të dobët dhe mungesë llogaridhënieje. Në një sistem kleptokratik, sundimi i ligjit shpesh shpërfillet dhe të drejtat e qytetarëve shpesh shkelen. Kjo mund të çojë në mungesë besimi te qeveria dhe institucionet dhe mund të shkaktojë paqëndrueshmëri sociale dhe ekonomike.

A ju ngjan kjo me Shqipërinë, ku e gjithë piramida shtetërore ngrihet mbi vjedhjen dhe blerjen me paratë e vjedhura. Ky është një sistem piramidal, pasi duke dashur të mbajnë dëshpërimisht pushtetin, si garanci për të mos u ndëshkuar, ata kanë nevojë të vazhdueshme të vjedhin. Mirëpo bota është shumë e madhe për t’i kënaqur të gjithë. Këtë e tregoi më së miri çështja e inceneratorëve. Me gjithë dhjetëra milionat e derdhura për t’i mbyllur gojën medias, afera plasi dhe nuk mund të mbyllet. Është fatkeqësi, një nga efektet më të tmerrshme të një diktature është padyshim, shpërfytyrimi i karakterit dhe dinjitetit njerëzor këtë dëshmoi dhe kjo vjedhje.

Logjika normale nuk e rrok, se përse ai që ka vjedhur miliarda me inceneratorë, me leje ndërtimi e me koncesione gjithfarësh, tani ka nevojë edhe për fondet modeste të një rruge atë të dëmshpërblimit sa herë shitur të binasë, dhe kur kjo pronarët e vërtetë nuk marrin as pronat e gjyshit të vet.

Grykësia e të pangopurve nuk e justifikon, as edhe atë pastruesen milionere që jo vetëm na prishi kontratën e heshtjes që ne kemi të gjithë me të keqen, si pozita si opozita si Rama si Saliu por edhe na nxori të palarat si shoqëri. Kjo shpjegon këmbënguljen e kryeministrit për amnisti fiskale… “Problemi nuk janë vjedhësit dhe mashtruesit, problemi është qëndrimi i shoqërisë ndaj tyre”, shkruante një shekull më parë Fjodor Dostojevski.

Tani pa fantazi. Ka zëra që vjedh-hajdutja dhe mund të bëhet e penduar e policisë, për të shpëtuar veten dhe djalin. Dhe atëherë do të kuptohet, pse duhet që të gjithë nëpunësit e politikanët ta kalojnë vetingun. “Vetingu është baza për marrjen e vendimeve të informuara dhe shmangien e gabimeve të kushtueshme. Vetingu është një proces i vazhdueshëm që kërkon vëmendje dhe vigjilencë të vazhdueshme për të siguruar saktësinë dhe plotësinë”, përsërisin teoricienët e Reformës në Drejtësi. Epo kush ja ka ngenë! Çfarë thashë, “veting”, mos o zot na duhet të presim 5 vjet!

Vetingu më i mirë, tani e ka emrin Rozeta Dobi.

McCarthy: Një lider i dobësuar apo i shpëtuari i trimëruar?

January 13, 2023 by s p

Analizë nga Rafael Floqi /

UASHINGTON – Pas katër ditësh ngërçi dhe disfatash që nuk janë parë në një shekull, udhëheqësi i GOP-së të Dhomës së Përfaqësuesve, Kevin McCarthy më në fund krijoi një rrugë për të qetësuar një fraksion rebelësh të Partisë së tij republikane dhe për të siguruar postin e lartë të shtunën herët, me premtime që mund t’i kthehen kundra duke e përndjekur atë .

McCarthy bëri që 14 kundërshtarë të hiqnin dorë nga pozitat e tyre dhe e bindi pjesën tjetër të tërhiqej, duke siguruar zgjedhjen si kryetari i 53-të i Dhomës në votimin e 15-të, pasi kapërceu një hall të minutës së fundit që i prishi planet e tij më të mira të votimit të mëparshëm.

Duke vepruar kështu ai u bëri një sërë lëshimesh, që e dobësojnë fuqinë e pozitës së zyrës së tij dhe zgjerojnë ndikimin e anëtarëve të ekstremit të djathtë të konferencës republikane në Dhomën e Përfaqësuesve, gjë që kritikët thonë, se mund t’ia komplikojë punën e tij të mëtejshme të qeverisjes nën një shumicë të vogël ndaj demokratëve.

McCarthy dhe aleatët e tij e ndienin se ishin në prag të një fitoreje të enjten mbrëma pasi republikania Francis Hill nga Arkansas dhe të tjerë u takuan me mbështetës të krahut të djathtë – duke përfshirë përfaqësuesit Scott Perry nga Pensilvania, Chip Roy nga Teksasi dhe Byron Donalds nga Florida. Rebelimi u drejtua nga anëtarët e grupit të Dhomës së Lirisë të djathtë, e cila njihet për zotërimin e pushtetit të papërpunuar dhe tolerancën e lartë ndaj veprimeve të lirshme për t’i detyruar udhëheqësit e Dhomës së Përfaqësuesve të GOP-së, të përkulen sipas dëshirave të tyre.

Ekipi i McCarthy u paraqiti atyre një “kornizë” të ndryshimeve të rregullave të Dhomës së Përfaqësuesve dhe premtime të tjera që do ta qetësonin grupin – dhe që përfundimisht bëri që gjashtë anëtarë të Dhomës të votonin “të pranishëm”, në një lëvizje vendimtare që e uli pragun për një shumicë dhe hapi rrugën që ai të kishte sukses.

“Dje në mbrëmje patëm një vizitë inkurajuese. Dhe ne u inkurajuam para se të shkonim në shtrat që kur të ngriheshim në mëngjes, do të kishim një seancë të mirë pune, “tha Hill të Premten. “Gjatë mëngjesit, ndiheshim sikur kishim bërë përparim.” Perry, kryetar i Grupit të Grupit të Lirisë, tha të premten se ai vendosi të votonte për McCarthy-n pasi korniza e kërkesave të tyre u pranua në tryezë. Por ai gjithashtu e bëri të qartë se mbështetja e tij për McCarthy-n ishte e kushtëzuar nga kushtet e marrëveshjes.

“Nëse korniza shpërthen, unë jam jashtë,” u tha ai gazetarëve. Kevin McCarthy (R-CA) nuk arriti të fitonte më shumë se 218 vota në disa fletë votimi; kjo qe hera e parë në 100 vjet që Kryeparlamentari nuk u zgjodh qysh në votimin e parë.

Paketa e rregullave republikane e pranuar të premten përfshinte këto lëshime. Ajo do të lejojë që çdo anëtar ta detyrojë me një “mocion për të liruar” karrigen, kryetarin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe ta rrëzojë atë. Kjo e bën më të vështirë për Dhomën e Përfaqësuesve, që të rrisë shpenzimet, taksat dhe kufirin e borxhit. Dhe Perry tha se marrëveshja përfshinte edhe një “përfaqësim konservator” në të gjithë Dhomën, duke përfshirë shtimin e numrit të anëtarëve të krahut të djathtë në komisionet kryesore.

Perry dhe Roy nuk pranuan të zbulojnë detaje, por dy burime me njohje për situatën i thanë NBC News se Grupi i Grupit të Lirisë po kërkonte tre vende në Komitetin e fuqishëm të Rregullores, i cili kontrollon projektligjet që paraqiten në dhomën e Përfaqsuesve. “Është jashtëzakonisht e rëndësishme që Komisioni i Rregullores të reflektojë organin dhe të pasqyrojë vullnetin e popullit. Dhe kjo është një pjesë e këtij kuadri,” u tha Roy gazetarëve të premten. “Ajo për të cilën kemi rënë dakord në kuadër, do të duhet të ketë llogaridhënie. Ne duhet të jemi në gjendje të vazhdojmë të besojmë se do të jemi në gjendje të zbatojmë kuadrin e asaj për të cilën kemi rënë dakord.”

Ndërsa përpjekjet e ish-presidentit Donald Trump për t’u bërë presion republikanëve për të mbështetur McCarthy-n në fillim të javës dështuan, ai po organizonte mbështetësit me telefon të premten dhe organizoi disa telefonata trepalëshe me McCarthy-n. Ai synoi që dy anëtarë të veçantë: Rep. Matt Rosendale nga Montana, një kandidat i mundshëm për Senat dhe Rep. Eli Crane nga Arizona, të ndërronin mendje, tha një këshilltar i Trumpit. Të dy ata votuan të pranishëm në votimin përfundimtar.

Marrëveshja është gati të rrisë fuqinë e republikanëve të ekstremit të djathtë në kurriz të të moderuarve që duan të avancojnë legjislacionin që mund të fitojë edhe miratimin në një Senat të kontrolluar nga demokratët dhe presidenti Joe Biden. Kjo mund ta bëjë detyrën e McCarthy-t për miratimin e projektligjet e domosdoshme si financimet nga Qeveria dhe heqja e tavanit të borxhit shumë më e vështirë nën një shumicë të vogël në Kongres , nëse një grup prej pesë republikanësh mund ta bllokojnë atë në çdo kohë.

Prapëseprapë, republikanët më të moderuar ose më të zakonshëm i bënë pak rezistencë paktit për të cilin ranë dakord liderët e partive, dhe disa e pranuan atë si një kosto e të bërit biznes nën kufij të ngushtë.

“Ata nuk duhet të shqetësohen për mua. Unë paraqitem për çdo praktikë,” tha Rep. Mike Kelly, një republikan nga Pensilvania.

Kevin Smith, një ish ndihmës i kryetarit të pensionuar të GOP, John Boehner, tha se McCarthy e meriton mundësinë për të qenë kryetar, por paralajmëroi se kërkesat e anëtarëve të djathtë mund ta dëmtojnë Dhomën.

“Nëse anëtarë të caktuar të konferencës duan më shumë role drejtuese, atëherë ata duhet ta shfrytëzojnë këtë mundësi për të demonstruar lidership, në vend që të shkatërrojnë institucionin,” tha Smith.

Demokratët thonë se lëshimet e raportuara do ta bëjnë Dhomën e pa qeverisshme dhe do të shkaktojnë kriza.

“Ajo që ne po shohim është zvogëlimi i pabesueshëm i rolit të Speakerit ,” tha ish-kryetarja e Dhomës së Përfaqësuesve, Nancy Pelosi në një intervistë të premten. “Nuk është gjë e mirë për Dhomën e Përfaqësuesve. Ne jemi shtëpia e popullit. Duhet të negociojmë me Senatin. Duhet të negociojmë me Shtëpinë e Bardhë. Dhe në vend të kësaj, ne po zvogëlojmë rolin udhëheqës të Dhomës.”

Dhoma e Republikanëve do të votojë siç ka premtuar për projektligjet për të kufizuar abortin dhe emigracionin. Përf. Jim McGovern, një demokrat nga Massachusetts dhe kryetari më i fundit i Komitetit të Rregullores, tha se vendosja e tre anëtarëve të Grupit të Lirisë në panel, i cili zakonisht ndahet 7 me 4 midis palëve, mund të pengojë ambiciet e kryetarit të ri të Dhomës së Përfaqësuesve.

“Arsyeja pse këta njerëz duan të jenë në Komitetin e Rregullores është se duan t’i prishin gjërat për McCarthy-n. Ata duan të mikromenaxhojnë çdo gjë që ai sjell në sallë,” tha McGovern. “Ai ka dhënë gjithçka, përfshirë dinjitetin e tij, në përpjekje për t’u bërë kryetar i Dhomës së Përfaqësuesve. Dhe kur ai të bëhet kryetar i Dhomës ë Përfaqësuesve, atëherë makthet e tij sapo do fillojnë.”

“Ai mendon se kjo është e keqe – çfarë po kalon tani? Ai nuk ka parë asgjë akoma, bazuar në ata që mund të rezultojnë.”

Disa anëtarë në GOP thanë se mund të ketë një mënyrë për të parandaluar që Komisioni i Rregullave të bëhet një pikë mbytëse për legjislacionin që mbështet shumica e konferencës.

“Teorikisht, ju mund ta përballoni këtë duke rritur madhësinë e komisionit,” tha përf. Mark Amodei, një republikan nga Nevada. “Gjithçka është e mundur.”

Rep. Mario Díaz-Balart, një republikan nga Florida, tha se ai nuk shqetësohet se ndonjë person mund të detyrojë një votim për filluar procesin për të liruar karrigen e kryetarit. “Realiteti është se pesë republikanë tani mund të ndalojnë gjithçka,” tha ai. Ai tha se rregullat do të decentralizonin vendimmarrjen në grup. “Do të jetë e vështirë,” tha ai, ndërsa e mbrojti atë si një proces më të mirë se sa si Pelosi, kur një kryetarja e Dhomës së përfaqësuesve i merrte të gjitha vendimet vetë.

Gjatë gjithë bisedimeve me dyer të mbyllura, McCarthy i informoi të moderuarit për lëshimet e mundshme ndaj konservatorëve, tha Rep. Don Bacon, një republikan i Nebraskës. Mesazhi që lideri mori nga qendrat e tij që bëjnë marrëveshje ishte : Ne mund të jetojmë, duke u dhënë vende të komisioneve të anëtarëve të Grupit të Lirisë, por përgjigja pwr dhëniet e kryesive së komisioneve ishte”jo qysh në fillim”.

“Askush nuk duhet të marrë drejtimin në një kryesi pa e fituar atë,” tha Bacon. “Kur i thua dikujt: ‘Hej, unë do të votoj për ty, nëse më bën kryetar’, kjo është marrëzi. Kjo na mërzit.”

Díaz-Balart tha se kishte marrë garanci se “nuk kishte asnjë marrëveshje të prerë në lidhje me kryesimet” në komisione si pjesë e votave të lëkundura që u deshën për ta bërë McCarthy-n kryetar.

Përfaqësuesi Matt Gaetz i Floridës dukej i dorëhequr për faktin se republikani i Kalifornisë do të siguronte votat. ndërsa lëshoi mesazhe për mbledhjen e fondeve për mbështetësit të premten, duke sulmuar McCarthy si “thjesht një anije për lobistët me interesa të veçanta”. Gaetz përfundimisht votoi “i pranishëm”, duke ndihmuar kështu mundësinë për fitoren e McCarthy-t.

Ai u luhat në një pozicion të ndërmjetëm, duke argumentuar se ndryshimet e rregullave që i dhanë McCarthy-t dhe aleatëve të tij “këmisha mbrojtëse funksionale” dhe mund të ndihmojnë për “demokratizimin e pushtetit”.

“Unë jam shumë optimist për vendin ku jemi tani,” tha Gaetz në Fox News të premten mbrëma, duke e quajtur McCarthy-n “kryetar të zgjedhur”.

Kryetarja Nancy Pelosi, D-Calif.,e pat hequr rregullin “lirojeni karrigen” kur demokratët rifituan shumicën në 2019. Një ligjvënës me përvojë që kishte bërë histori si gruaja e parë që ishte kryetare, Pelosi drejtoi Dhomën me forcën e përvojë.

McCarthy ka qenë në detyrë për 15 vjet, sa gjysma e Pelosit kur mori drejtimin e parë, dhe me shumë më pak fitore legjislative për të folur. Në bisedimet e javës së kaluar me linjat e ashpra, ai u detyrua të rikthejë “mocionin për të liruar karrigen” për të fituar mbi të penguesit. Por ata tani mund ta mbajnë atë peng çdo ditë.

“Nëse një CEO nuk po e bën punën, ju mund ta pushoni atë – e njëjta gjë është edhe në politikë,” tha republikani Ralph Norman i Karolinës së Jugut, një nga vendet që McCarthy fitoi me ndryshimet e rregullave.

Kaosi që shpërtheu në katin e Dhomës së Përfaqësuesve javën e kaluar mund të përfundojë si një prelud për Kongresin që do të vijë.

“Ajo që patë gjatë javës së kaluar,” tha Norman, “është se si funksionon demokracia”.

GJERGJ ADHAMI, AKADEMIKU I ORIGJINËS PELLAZGE TË SHQIPTARËVE

January 3, 2023 by s p

ose si Dr. Adhamudhi kërreu origjinën e lashtë të shqipes

Nga Rafael Floqi

Figurat e Rilindjes shqiptare janë të njohura për mbrojtjen e të drejtave të kombit shqiptar dhe për lirinë e atdheut të tyre. Ata luftuan për të ndërtuar një Shqipëri të pavarur dhe të fuqishme, dhe ndikuan në ndërtimin e identitetit kombëtar dhe kulturor të Shqipërisë moderne. Megjithatë, ka figura historike që janë lënë mënjanë në histori, dhe që meritojnë të njihen më mirë për rolin e tyre në luftën për liri dhe pavarësi. Është e rëndësishme që të nderojmë dhe t’i njohim të gjitha figurat e Rilindjes shqiptare, pavarësisht nga popullariteti i tyre.

Gjergj Adhami Frashëri, i njohur edhe si Gaqo Adhamidhi ose Adhamidh Frashëri, ishte një mjek dhe figurë politike shqiptare në fillim të shekullit të 20-të. Ai lindi në Korçë gjatë pushtimit turk dhe më pas emigroi në Egjipt, ku studioi mjekësinë dhe u bë mjek personal i Abbas II të Egjiptit. Pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1914, Adhamidhi u kthye në Shqipëri dhe u bë Ministër i Financave në kabinetin e Turhan Pashë Përmetit. Gjatë Luftës së Parë Botërore, ai u vendos në Zvicër dhe u bë kryetar i “Këshillit Kombëtar Shqiptar” në Gjenevë. Ai gjithashtu përfaqësoi Shqipërinë në Lidhjen e Kombeve.

“I njohur me pseudonimet Pano Bej Frashar apo Dr. Frassari Adamiti, të cilin Çajupi, për inate veç personale (pse Adhami nuk e bëri dhëndër të tij, nuk i dha vajzën për grua !) do ta shndërronte atë në personazh qesharak, “Dr. Adhamuti” apo “Adham –Uti”, siç e shkruan këtë nofkë Dr. Robert Elsie. Çajupi te komedia e tij Klubi i Selanikut e ndërtoi personazhin “Doktor Adhamudhi” duke portretizuar Adamidin. Përmes këtij personazhi autori trajtonte shqiptarin grekoman, zengjin, parazit e oportunist që gjendej rëndomë nëpër shoqëritë sekrete të Selanikut dhe gjetkë nëpër perandori. Arsyeja se pse Çajupi e trajtoi në mënyrë të tillë ka qenë sepse i kërkoi dorën njërës prej vajzava të familjes ku ishte dhëndërr Adamidi, sipas Krishti Frashërit ky i fundit kishte refuzuar ta kishte për baxhanak Andon Zakon; ku dhe gjeti burim mëria e shkrimtarit. Më 1908 u zgjodh njëzëri në krye të grupit “Bashkimi” të shqiptarëve të Egjiptit dhe mori pjesë në përgatitjet për Kongresin e Manastirit, ku ishte i prerë për vendosjen e alfabetit latin si dhe shkronjave “dh” e “th”.

Ai duke përfituar nga pozicioni që kishte në Egjypt ishte ndër të parët që hodhi me argumente historike tezën në kumtesën e tij “Les Pelasges et leurs descendants les albanais”, “Pellazgët dhe pasardhësit e tyre shqiptarët”, në institutin e Akademisë Historike të Kajros botuar në frëngjisht fillimisht me 1902

Një polemikë që ka vazhduar edhe ne buletinet e viteve 1904 -1906. Nuk po i hyjmë biografisë së këtij personaliteti të Rilindjes sonë më në thellësi , kur tashmë prof. Kristo Frashëri, ndër të parët, është ndalur posaçërisht te kjo figurë e nderuar patriotike. Doktor në shkencat mjekësore, fizike e historike, Gjergj Adhami Frashëri, intelektual me të paktën shtatë gjuhë të huaja (greqisht, latinisht, arabisht, osmanisht, gjermanisht, frëngjisht, italisht), ishte në shekullin XIX një anëtar aktiv i bashkësisë shqiptare të Egjiptit dhe anëtarë i Akademisë Historike aty.

Gjergj Adhami Frashëri, i njohur edhe si Gaqo Adhamidhi ose Adhamidh Frashëri, ishte një mjek dhe figurë politike shqiptare në fillim të shekullit të 20-të. Ai ishte i njohur për qëndrimin e tij patriotik dhe për erudicionin e tij të thellë në çështjen e kombësisë shqiptare të Epirit. Adhamidhi kishte ndërtuar një historik të plotë të Pellazgjisë, që e cilësonte si “Perandori pellazge”, e konsideronte si një qytetërim të lulëzuar me fise të ndryshme të përbëra nga një gjuhë të përbashkët pellazge në dialekte të ndryshme. Ai kishte argumentuar me shkencë përkatëse ndaj tezës së filologut grek Dr. Apostolidès se “Pellazgët u helenizuan tërësisht dhe u përthithën nga Helenët”, duke theksuar se “Pellazgët nuk u përthithën nga raca e vogël helenike, por vazhduan të mbijetojnë gjer në ditët e sotme si pasues të tyre me emrin shqiptarë”. Adhamidhi gjithashtu kishte botuar një referat me titull “Pushtimet e Racave Evropiane në Egjipt në Kohën Parahistorike”, ku argumentonte se pellazgët kishin shtrirë veprimtarinë e tyre deri në Egjipt.

Pushtimet e Racave Evropiane në Egjipt në kohën Parahistorike

“Falë monumenteve egjiptiane dhe teksteve më të vjetra që rreshtojnë dhomat mortore të piramidave të Pepit dhe Tetës, si dhe figurave të tridhjetë e shtatë amunëve të sallës funerale të Kh.-Hotepi i Beni-Hassanit dhe skllevërve të faraonëve Ramses, egjiptologët e ditur na mësojnë, se racat e huaja, Ha-neb-u, e kishin pushtuar Egjiptin nga ana veriore e Detit, qysh në kohëra të lashta dhe në periudha të ndryshme. Megjithatë, ne nuk kemi vendosur për llojet etnologjike që formuan elementet heteroktone të popullsisë së Egjiptit të lashtë. Kolegu i nderuar Dr. Apostolidès, duke u bazuar në stelin me trilinja të Canopus dhe tryezën e famshme të nëntë kombeve, ishte përpjekur të demonstronte përpara shoqërisë suaj të ditur se Ha-neb-u duhej t’i bashkohej racave helene, të cilat, pa ndërprerje, duhet të jenë vendosur në luginën e Nilit qysh nga kohërat parahistorike, por me të drejtë është vënë në dukje se veç këtyre popujve veriorë mund të kenë pasur raca të tjera evropiane, përveç helenëve, të cilët, sipas pohimit të ‘Herodotit, shfaqen vetëm për herë të parë në Egjipt. në kohën e mbretërimit të Psammitichus nën emrin e karo-jonianëve dhe si mercenarë të mbretit, përveç kësaj, emri i duhur i helenëve nuk përmendet, deri rreth shekullit të njëmbëdhjetë,( p. K) madje edhe vargjet që kanë të bëjnë me këtë racë, në poemën e Homerit, diskutohen nga Straboni se janë nga Epiri, nga një rajon i Thesprotisë. Atje na thotë Tukididi, helenët, ose Greci, ose Selli u grupuan rreth orakullit të famshëm pellazg Dodona, ku ruanin lopët Larini (në shqip: lopë gri) të Herakliut dhe quheshin Lopëssi (në shqip: barinjtë e lopëve), prej nga vjen rrethi Ellopia (në shqip: lopë fshati), emër i përkthyer nga athinasit në Euboia (vend i qeve).

Grekët formuan kështu një fis hierarkik të kaligrafive pellazgjikë të Dodonës, duke u shquar ndër fiset e tjera pellazge të Epirit, si dhe emrin e tyre Selli ose sylianët (në shqip: shpërthim drite, në greqisht selas = dritë tregon. atë dhe për Zeusin e tyre Sylian, perëndinë e tyre të dritës.) Ata emigruan vetëm në Thesali pas luftës së Trojës, në drejtim të fushave të Pelasgiotis (Thesalisë), por lanë gjurmë të origjinës së tyre, të maleve të Shqipërisë, aty ku etnografi Chopin i gjeti, në gjysmën e parë të shekullit të kaluar, një fis Greci, ndër shqiptarët e veriut. Emigrimi i grekëve dhe thesalianëve u pasua menjëherë nga ai i Heraclïdëve Dorianë, nën kryetarin e tyre Hyllus (në shqip: Hyll. është ylli, dielli), emigracion që sipas traditës ende kujtohet nga shqiptarët me emrin Kohë e Hirit (që do të thotë: koha e heronjve) është ήρωας Heroi në greqisht. Herakleidët janë zhdukur, nga vendi i Hyllianëve, një rajon në kufi me Thesprotinë; ata pra ishin fqinjë me pellazgët e Epirit. Ata janë ilirët ose hyllirët, sepse ilirët në latinisht, përmenden në mbishkrime edhe si Hyllirici, emër që kujton qartë Hyllianët.

Por nëse Dorianët Herakleidë janë ilirë, atëherë pse përmenden edhe nga autorët grekë si pellazgë? Është e njëjta gjë me Thesalinë, origjinën ilire të së cilës e demonstron gjerësisht profesori O. Müller. Ne kemi pasur rastin, për më tepër, të merremi me këtë çështje para jush në konferencat e mëparshme të Institutit dhe kemi vërtetuar se perandoria e pellazgëve përfshinte, përveç racave të shumta të gjithë Greqisë, edhe një numër të madh popujsh ilirë, të cilët quhen herë ilirë, herë pellazgë. Kështu Maqedonia, vendi i parthinëve (të bardhëve, shqip) ilirëve, për Justinin është vendi i Popullit të Pellazgëve; Epiri i lashtë është Kátu IIecoyis; Epiri i Epërm (Shqipëria e Veriut) është “Avo IIɛdæoyis; provinca shqiptare e Dardanisë është vendi i origjinës së dardanëve të Trojës, të cilët, duke qenë ilirë, përmenden edhe si pellazgë.

Së fundi, e gjithë Greqia, ne kemi demonstrime, mbante, para shfaqjes së helenëve, emrin e lledaoyía dhe gjithçka që ishte helene në kohën e Herodotit, më parë mbante emrin e pellazg, sipas pohimit të vetë këtij autori. Vetë babai i historisë na bën të analizojmë racat e ndryshme helene dhe na bind se Jonianët, Akaianët, Argjivët, Dorianët, Athinasit, të gjithë ata, më parë, kanë qenë pellazgë. Është e pamohueshme, pra, se një perandori e madhe pellazge dhe, për ta shprehur të vërtetën më mirë, një perandori e pamasë, e një boshti kryesor, Iliro-Pellazg pushtoi gjithë gadishullin ballkanik. Kjo tendosje etnike, arkaike dhe homogjene përbën thurjen e kanavacës së banorëve autoktonë, evropianë dhe arianë, mes thurjeve të së cilës, falë dyndjeve të përsëritura të kohërave parahistorike janë përmbledhur edhe elementë të tjerë heteroktonë. Duke hedhur një vështrim të shpejtë edhe mbi toponimet e ndryshme të këtij rajoni, si dhe në ndarjet filetike dhe gjeografike, vërejmë se iliro-pellazgët autoktonë kishin pushtuar, përtej Adriatikut, brigjet e Italisë së Jugut dhe të Siçilisë, e në të njëjtën kohë, duke kaluar Helespontin, ata kishin emigruar në Azinë e Vogël. Sinonimet e shumta të emrave të qyteteve dhe maleve, si dhe popujve të cituar nga gjeografët e lashtë, na kanë mundësuar të gjejmë gjurmët dhe rrugën e ndjekur nga emigrantët nga Evropa në Azi në një zonë që shtrihet nga brigjet e Italisë deri në Azinë e Vogël. Profesor Pauli, i goditur edhe nga ky homogjenitet etnik dhe toponimik i kësaj zone, ia atribuon atë tirreno-pellazgëve; por, po të kemi parasysh se gërmimet tirrenase mbivendosen mbi rrënojat shumë më të vjetra të pellazgëve dhe se sinkronizmi i këtyre dy popujve është i pamundur dhe raporti i tyre i dyshimtë, natyrshëm kthehemi në trungun arkaik të Ilirëve. Pellazgët, banorët e vërtetë të Evropës Jugore, emigrimin e të cilëve do t’i ndjekim deri në luginën e Nilit. Por kjo etnografi kolektive e iliro-pellazgëve kontestohet nga kolegu ynë D’Apostolidhes, i cili u përpoq të reduktonte perandorinë pellazge të kufizuar në një rreth të vetëm të Thesalisë dhe të përthithur me shpejtësi nga raca helene. Për të demonstruar origjinën e toponimeve ballkanike, ai fut në skenë skytho-tartarët ose turanët, me një interpretim krejtësisht të gabuar; kështu që “toponimet”, thotë ai, të maleve Skardos, Pindos, Olympos, etj., janë vetëm transkriptime të fjalëve turaniane Scharg-dagh, Pin-dagh, el-Bouz etj., emra që turqit i japin edhe sot (për fjalën “mal” si Karadagh, Mali i Zi, RF). Por emri Skardos ose Kardos, Skambe ose Kambe, Skambouni ose Kambouni i këtyre trevave janë nga fjalët shqipe. Skarde do të thotë greminë, rrëshqitje që vjen nga rrënja shqipe shkaet ose skas analoge me greqishten e vjetër oxàs dhe do të thotë rrëshqitje, anim. Është e njëjta gjë me skambin që në shqip do të thotë shkëmbinj. Pindus, në shqip do të thotë “krahët” pendët, Olimpes, në shqip është peloton (mal i kodrinuar), në analogji me malet Tempes dhe Dempeles (Dhëmbeli R.F) që do të thotë i dhëmbëzuar. Përsa u përket prapashtesave dagh, turqit qysh nga pushtimi i tyre e shtuan këtë fjalë për të treguar se bëhet fjalë për male. Sigurisht, D’Apostolidès u mashtrua nga prapashtesat “dagh” të gjuhës turke, këtë do t’i shmangej po të dinte shqipen, e vetmja mbetje e paprekur e të gjitha idiomave iliro-pellazgjike, gjuha pelake ose shqyp siç e quajnë shqiptarët. Ne kishim këmbëngulur tashmë në rëndësinë kapitale të gjuhës shqipe dhe të ndarjeve filetike dhe të emrave të fiseve që kombi ka mundur t’i ruajë të paprekura deri më sot, pavarësisht nga përmbysjet e mesjetës.

Kështu, për sa i përket dardanëve që z. Apostolidès i nxjerr nga Te-Thranes, tradita e mëposhtme e Plinit na jep çelësin e gabimit etimologjik të kësaj race të madhe dhe gjuha shqipe na e vërteton atë. Vëllai i Keltusit dhe Galatusit, Iliri, kishte tre vajza: Parthô, Dassurô dhe Darda, prej nga ishin fiset ose popujt e Parthenët ose Bartheni, që banonin në të gjithë Maqedoninë, Dasaretët që banonin në rrethin e Goricës dhe Dardanët e Dardanisë. Nga me shkop Skopi (shkopi, shqip). Epo, Parthô është e bardha, Dassurô është e dashura ose delet dhe Darda është dardha. Fshatrat Dardha ekzistojnë në shqip dhe banorët edhe Dardanët apo Dardharët. Dy vëllezër shqiptarë, në Aleksandri (mjek dhe avokat), mbajnë mbiemrin Dardha, të huazuar nga fshati ku jetojnë. Atëherë nuk mund ta kuptoj se si z. Apostolides mundi ta deshifrojë këtë emër të pastër dhe të thjeshtë shqiptar me një etimologji Te-Thrané.

Autorët latinë dhe grekë na përshkruajnë një seri të tërë fisesh të trungut iliro-pellazgë, disa prej të cilëve ruhen te shqiptarët e Epirit dhe të Shqipërisë së Epërme dhe që do të shërbejnë si filli i Arianës, si origjinë e racës së Brygeve ose Frigasve ( Frigjianët), Sekuliotët (Sikoulis), Chanes ose Chaones, Dardanët së bashku me Tros ose Teukrët dhe Mosches etj. Nga bregu i Adriatikut, duke iu afruar bregut të Italisë, më pas drejt ishujve Esperides, drejt Gjibraltarit, ku ndodheshin stelat e liderit të madh legjendar Herakliut. Më pas gjejmë Herakleidët që migrojnë drejt brigjeve të Afrikës, në Libi; ku Heracliu plak, pas triumfeve të piraterisë kthehet në Iliro-Thesproti, ku fillon një sherr për tufat e Gérysne, etj. Në çdo rast, pikënisja e këtyre aventurierëve është bregdeti i Iliro-Thesprotisë, bregdeti i Adriatikut. Është gjithashtu në një pikë të këtij bregdeti që zbarkojnë argonautët, të dëbuar nga kolkët. Ekspedita e Argonautëve është gjithashtu vepër e Iliro-Pellazgëve. Sipas traditës, aq të njohur, argonautët u larguan nga Yolcos për t’u kthyer në vendin e tyre të origjinës në bregdetin e Iliro-Thesprotisë, duke zbritur në Yleine. Këta dy emra topografikë, pika e nisjes dhe e kthimit, identifikohen duke përcaktuar ujkun në shqip, sepse shqipja yle është greqisht (lycos = ujk). Emërtimi Argo, për më tepër, të kujton fjalën aq të dashur nga pellazgët, duke qenë se i gjithë Argos ishte pellazgjik. Pa dyshim pra se në këtë fabul të bukur bëhet fjalë qartë dhe qartë për një sipërmarrje të iliro-pellazgëve, një sipërmarrje e ngjyrosur dhe e modifikuar sipas imagjinatës së çdo poeti më modern. “E njëjta gjë vlen edhe për ekspeditën më të famshme, Luftën e Trojës, e përjetësuar në Eposin e Homerit. Edhe pse tradita e priftërinjve të Tebës nuk përputhet me atë të poemës homerike, megjithatë emri i Argiens, nën të cilin janë përfshinte konfederatat e gadishullit helen, na kthen në një kohë para shfaqjes së racës së helenëve, kur Greqia quhej Pellazgji dhe qytetet e Argosit ishin të shumta pasi që i gjithë Argosi është pellazgjik, mjafton për të bindur. ne, që emërtimi i Argjienëve ishte sinonim i Pellasgëve dhe është i justifikuar mirë, pasi emri përgjithshëm i helenëve daton nga një periudhë shumë më e re, dhe ishte për shkak të shtëpisë mbretërore të racës akaike, një racë që përmendet vetë si pellazgjike dhe vjen nga rajonet veriore të Greqisë.

Ne e dimë, në fakt, se në Pelasgiotis të Thesalisë ekzistonte një Akaia, e cila më vonë u transferua tek ata në jug të Greqisë dhe se thesalët, ishin një racë iliro-pellazgjike, sipas 0. Müller të afërm të Akainjve, emigruan nga Pleasgis (Epiri) i poshtëm, që iu takonte Khaonëve dhe Chaones ose Kaos ose Chaios. Nuk ka dyshim se ata janë një fis iliro-pellazgjik dhe jo aziatik, siç pretendon D’Apostolidès; sepse çfarë lidhje mund të kishte midis popullit të Greqisë veriore, akaianëve dhe a-çashdëve të Azisë aq larg, farefisnia e të cilëve nuk përmendet aspak? Sa për Danaoï, ne e dimë se ky emër u imponua nga Danaus mbi Argjivët. Kështu poema e pavdekshme e Homerit na përshkruan një aventurë të konfederatëve iliro-pellazgë të Gadishullit Helen përpara mureve të Trojës. Agamemnoni dhe vëllai i tij, Menelausi biond, nuk mund të ishin A-chashdes ose Kaldeas, por Evropianë.

Egjipti nuk mundi t’i shpëtonte lakmisë së aventurierëve të tillë, të cilët kishin guxuar të lundronin nga Deti i Zi në Hesperidet dhe kishin pushtuar ishujt e Arkipelagut dhe Jonit. Tradita e njohur e ekspeditës së Herakliut, me bashkëshokët e tij ilirët (hilianët), në Gjibraltar, Libi dhe Egjipt, ku ishin robër, tashmë na vë në gjurmët e dyndjeve të iliro-pellazgëve në luginën e Nilit. dhe të burgosurit Ha-neb-u, të cilët ndjekin qerret triumfale të Ramsesit, dëshmojnë për pushtimin e këtyre nga “populli” tradicional i Detit të Veriut. Ne do të vazhdojmë këto gjurmë në hijen parahistorike falë shqipes edhe me. Phryges ose Bryges. Frigëve ose Brigëve. – “Një nga mbretërit më të lashtë të Egjiptit, Manes, ishte një Frig,” pushtuesi i parë i huaj i luginës së Nilit, sipas Plutarkut. Këtë e vërteton edhe Diodorius. Për të qenë pushtues, ky mbret duhej të shoqërohej nga bashkatdhetarët e tij, Frigas, të cilët duhej të largoheshin ose nga Evropa ose nga Azia. Frigjianë janë gjithashtu tridhjetë e shtatë amunët, të cilët shfaqen në sallën e funeralit në Beni-Hassan. “Me veshjet e tyre, frizurën e tyre dhe një lire frigjiane, ata u ngjajnë grekëve parahelenikë (prehistorikë). Ata janë Frigjianë ose Myzo-Frigjianë,” thotë studiuesi D’Apostolidès “Këta janë grekë të epokës parahelene”, konfirmon egjiptologu francez. Këta grekë parahelenë, siç e kemi treguar, janë iliro-pellazgët. Në të vërtetë, Frigët ose Frigët e Frigjisë në Azinë e Vogël, ishin nga zona iliro-pellazgjike, me banim në Maqedoni, fqinjë me Medët, pranë malit Bormia (në shqip do të thotë: mali i dëborës). Sipas Herodotit, vetë maqedonasit konfirmuan se “frigët ilirë bashkëjetonin me ta në Maqedoni dhe quheshin më parë Bryges, por me emigrimin në Azi e ndryshuan këtë emër në Friges”. Kjo është shumë e drejtë, sepse fiset e tjera, qoftë ilire qoftë maqedonase, përmenden nga autorë grekë apo latinë, me emrin Bryges apo Bruges apo Briges, Βρύξ, Βρέας, Βρεκεντίοι etj., etj., etj. Hesychius zbulon se Bçuk dhe Bpèxs identifikohen me Bpiyes. Është thjesht një fjalë topografike shqipe, Breg që ka shumës Brigje, Brekes, dhe që do të thotë male ose kodra. Kështu, në ditët e sotme, ne e quajmë Breg-Détis një rreth të Epirit, që do të thotë kodrat e Detis, deti, ku mbretëronte perëndesha Oétis dhe i biri i Akilit, Parisi ose Neoptolémos. Bryges pranë Dyrrhachium, citohen nga Appian, Briges pranë qytetit shqiptar të Korçës afër Maqedonisë, qytetet e trakëve që mbanin emrin Briga ose Brigje, janë krejtësisht analoge me emrin Brygé ose Bregun e shqiptarëve, që thonë: për Malin e Zi Brygué-Brygué, pra kodra-kodra. Nëse trakët nga Iliro-Pellazges shpërndanë toponimin Brigje në gjurmët e tyre të kalimit, Bryges ose Phryges me të vërtetë lanë gjurmë të origjinës së tyre përgjatë zonës gjeografike të Iliro-Pellazge. Ashtu si populli i thrakëve (thrakasve), raca e frigëve konsiderohej si një nga më të vjetrat dhe më të mëdhatë në Evropë dhe po ashtu fiset e trakasve, nga Bryges kishin emigruar në Azinë e Vogël, Frigji, duke ndryshuar theksin e fortë nga B në Ph (F). ; pra Phryges në vend të Bryges. Nëse Herodoti na mëson se “Πολλαι δ’ ομωνυμίαι Θραξί και Τρωσίν”, nga Platoni na thotë, se frigët janë të lidhur me grekët dhe shumë fjalë frigjiane janë të zakonshme. Kjo do të thotë se Bryges ose Phryges, të dy të Gadishullit Ballkanik dhe ata të Azisë, janë iliro-pellazgë, të afërm të grekëve, të cilët janë po ashtu vetë janë sipas studiuesit Apostolides. “Këta janë grekë të epokës parahelene”, konfirmon egjiptologu francez. Këta grekë parahelenë, siç e kemi treguar, janë iliro-pellazgët. Në të vërtetë, Frigët ose Frigët e Frigjisë në Azinë e Vogël, ishin nga zona iliro-pellazgjike, me banim në Maqedoni, fqinjë me Medët, pranë malit Bormia (në shqip do të thotë: mali i dëborës). Sipas Herodotit, vetë maqedonasit konfirmuan se “frigët ilirë bashkëjetonin me ta në Maqedoni dhe quheshin më parë Bryges, por me emigrimin në Azi e ndryshuan këtë emër në Friges”. Kjo është shumë e drejtë, sepse fiset e tjera, qoftë ilire qoftë maqedonase, përmenden nga autorë grekë apo latinë, me emrin Bryges apo Bruges apo Briges, Βρύξ, Βρέας, Βρεκεντίοι etj., etj., etj. Hesychius zbulon se Bçuk dhe Bpèxs identifikohen me Bpiyes. Është thjesht një fjalë topografike shqipe, Brek që ka shumës Bregues, Brekes, Bryrguès; dhe që do të thotë mali ose kodra. Kështu, në ditët e sotme, ne e quajmë Brek-Détis një rreth të Epirit, që do të thotë kodrat e Detis, deti, ku mbretëronte perëndesha Oétis dhe mbretëronte i biri i Akilit, Parisi ose Neoptolemi. Bryges ndodheshin pranë Dyrrhachium, (Durrësit) cituar nga Appiani, Briges pranë qytetit shqiptar të Korçës në Maqedoni, qytetet e trakëve që mbanin emrin Briga ose Brigje, janë krejtësisht analoge me emrin Brygé ose Brégué të shqiptarëve, që thonë: për Malin e Zi Brigje-Brigje, pra kodra-kodra. Nëse trakët nga Iliro-Pellazges shpërndanë toponimin Breg në gjurmët e tyre të kalimit, Bryges ose Phryges me të vërtetë lanë gjurmë të origjinës së tyre përgjatë zonës gjeografike të Iliro-Pellazgëve. Ashtu si populli i thrakëve (thrakasve), raca e frigëve konsiderohej si një nga më të vjetrat dhe më të mëdhatë në Evropë dhe po ashtu fiset e trakasve, nga Bryges kishin emigruar në Azinë e Vogël, Frigji, duke ndryshuar theksin e fortë nga B në Ph. ; pra Phryges në vend të Bryges. Nëse Herodoti na mëson se “Πολλαι δ’ ομωνυμίαι Θραξί και Τρωσίν”, nga citohet dhe Platoni na thotë, se frigët janë të lidhur me grekët dhe shumë fjalë frigjianase janë të zakonshme tek helenët. Kjo do të thotë se Bryges ose Phryges, të dy të Gadishullit Ballkanik dhe ata të Azisë, janë iliro-pellazgë, të afërm të grekëve, të cilët vetë janë Frigjianë dhe Thrakas, nga Pellazgjia ose Epiri (Shqipëria e Jugut) ose Thesprotia, shtëpia kryesore e iliro-pellazgëve. Përveç kësaj, Bryges kishin pushtuar edhe Greqinë. Këta banorë malorë, pra Bryges ose Phryges të shpërndarë në Evropë, erdhën në klimën më të butë të Azisë; me zakonet e këtij mjedisi të ri ata u rafinuan dhe në kontakt me aziatikët, evoluan krejt ndryshe nga prindërit e tyre në Evropë. Ashtu si pellazgët, edhe Frigjianët lanë monumente megalitike në Azi. Ashtu si trakasit, Frigjianët kishin lirën e tyre, dhe për këtë arsye ishin të përshtatshëm për muzikën. Por ç’të themi për shkrimin frigjian, që zoti Ewans beson – se e ka gjetur në Arkipelag dhe madje edhe në Kretë?

A duhen krahasuar këto pak elementë të qytetërimit frigjik me qytetërimin mjaft të përparuar të iberikëve, të cilët gjithashtu e kanë origjinën në Iliro-Thesprote? Kjo është një pikë shumë e rëndësishme për t’u studiuar. Sepse ne e dimë mirë se pellazgët hyjnorë të Epirit (Thesprotisë) kishin krijuar mitologjinë e parë të bukur greke dhe kishin përdorur alfabetin e parë parahelen dhe se edhe iberianët që ishin larguar nga Thesprotia përdornin një alfabet dhe poema shumë arkaike. A është i njëjti alfabet, e njëjta gjuhë e përdorur edhe nga Phryges të cilët gjithashtu lanë të njëjtin trashëgimi? Është e vështirë t’i përgjigjesh kësaj. Gjithsesi duhet të vërejmë se këta malësorë Bryges ose Phryges na lanë disa fjalë që janë të njëjta si te shqiptarët; kështu fjala becos, të cilën foshnja e burgosur nga Psammitichus e shqiptoi, është bukë në frigjianisht; tek shqiptarët ruhet si buk ose beke, si dhe fjalët e cituara te Platoni, si fjala bukëpjekëse e gjermanëve është e ngjashme me të, ashtu si berg është thuajse bregu i shqiptarëve dhe briga e skocezëve është afër bregut alban. Kjo tregon sërish se Iliri, vëllai i Keltusit dhe Galatusit, duhet të ketë pasur lidhje farefisnore gjuhësore me këto raca. Kështu kthehemi në përfundimin se Frigët ose Bryges janë evropianë iliro-pellazgë të vendosur në Azinë e Vogël dhe se Frigët e Kretës, të mbretit frigjian Manes dhe tridhjetë e shtatë amonët që mbanin lirën frigjiane, në Beni-Hassan, janë. aq shumë të njëjtë. Të njëjtat fjalë frigjiane gjenden identike në gjuhën armene; kjo është ajo që vërteton pohimin e Herodotit se “armenët e marrin origjinën e tyre nga Frigasit. ( Ka mjaft ngjasime në fjalë mes shqipes dhe armenishtes gjithashtu, deri më sot të pashpjegueshme nga lidhja duke pasur parasysh distancën gjeografike R.F) Shenjat e pushtimit progresiv të iliro-pellazgëve nga Ballkani, Greqia, në Egjipt. Sa për Muso-Fryges, ky koalicion na duket krejt i natyrshëm; sepse Muzat ose Mushët ose Moisiu kanë bashkëjetuar në Maqedoni me Bryges dhe maqedonasit e tjerë “μετά Μοισών μόνοι τότε οικούντες”, por ne e dimë se të gjithë banorët e kësaj treve mbanin një emër të përgjithshëm “Ilirë- Parthinë”, domethënë ilirët e bardhë në shqip. Mysët me Brygët, duke u larguar nga Maqedonia, emigruan me ta në Azi. Përveç Moises apo Myses apo Mushit formuan edhe një krahinë të madhe të Ballkanit, Moesia. Ata janë po iliro-pellazgë, dhe këta tridhjetë e shtatë amonët të Beni-Hassanit, këta Muso-Fryges të Dr. Apostolides, dhe kjo aleancë mes Frigjeve dhe Moisiut është e natyrshme. Teukrët dhe Dardanët Rreth shekujve të pesëmbëdhjetë dhe të tretë para Krishtit, pushtuesit e guximshëm Ha-ne-u nga Deti i Veriut u lidhën me zinxhirë pas karrocës triumfale të faraonit Ramses. Studiuesit egjiptologë kanë mundur të lexojnë midis këtyre të burgosurve Takra, Sacali ose Sekouli, Shardanët ose Dardanët, Achaionët ose A bajonet etj. Me emrat e Takrës dhe Shardanëve ose Dardanëve, ne njohim menjëherë Teukrët dhe Dardanët, të cilët së bashku, duke filluar nga Samothraka dhe Lemnosi, themeluan nga kolonia e tyre qytetin e Trojës; prej nga vijnë Troes ose Teukres ose Tros dhe Dardene të cituar nga Homeri, duke pasur si prijës Priamin dhe Enean. Qyteti i Trojës, quhet edhe Illion dhe Teukrët janë pranë Dardanëve dhe Pellazgëve. Këto sinonime midis këtyre kolonizatorëve dhe vendeve të tyre të reja, analoge me të ngjashmet në Gadishullin Ballkanik, na detyrojnë të mendojmë se Teukrwt dhe Dardanët u larguan nga Evropa për t’u vendosur në Azi. Pohimi i Herodotit se Teukrët pushtuan Evropën mund të jetë i vërtetë vetëm pas rënies së mbretërisë së Priamit. Por ekzistenca e një krahine të madhe iliro-pellazgjike në Evropë, Dardanisë, si vend i banuar nga Dardanët autoktonë, pasardhës të një fëmije të Ilirit, dhe analogjia e shpërnguljeve të Frigëve dhe racave të tjera trake, na detyron të mendojmë se Teukrët dhe Dardanët e Trojës e kanë origjinën nga Gadishulli Helen ose Ilirik. Krahas traditës, se dardanët vijnë nga Iliri njësoj si Parthenët, Daseretët etj., na jep çelësin, që vajza Parthô, është vajza e bardhë (Parth ose Bartho, në shqip është e bardha) dhe i dha Partheni, vajza Dasserô është “dashuri” ose dele dhe se Dassaretët dhe se Dardanët vijnë nga emri Darda ( dardha në shqip). Kjo është e vërtetë në kuptimin që emrat e vendeve dardha dhe banorët e Dardanëve apo Dardarëve përdoren edhe sot shumë te shqiptarët. Dardanët e Dardanisë, përmenden edhe herë si ilirë, herë si pellazgë dhe në çdo rast të lidhur me arkadët, pellazgë par excellence të Peloponezit. Por këta arkadë ruajtën gjuhën e tyre dhe zakonet e tyre pellazgjike, arkaike, me gjithë pushtimin e Dorianëve Herakleidë, me të cilët megjithatë kishin një marrëdhënie gjuhësore. Kjo na tregon se dorianët erdhën nga vendi i ilirëve (hillianët) të quajtur edhe pellazgë, me të mbërritur në Peloponez gjetën banorë arkaikë, të cilët ruajtën gjuhën e tyre primitive dhe se kjo gjuhë arkaike e arkadëve ishte pothuajse identike me atë të pushtuesit hyliano-dorianë, është pellazgjikja ose iliro-pellazgjikja. Atëherë është e lehtë të kuptosh marrëdhëniet e përmendura midis dardanëve dhe arkadianëve, të dy racat që vijnë nga i njëjti grupin iliro-pellazg. E njëjta marrëdhënie vërehet edhe midis Teukrëve të Kretës (Etookrestëve), Pellazgëve dhe Dorianëve, të cilët kanë jetuar së bashku në Kretë edhe para luftës së Trojës dhe para Dorianëve Herakleidë. Para Homerit, pra, kanë qenë dorianët iliro-pellazgë dhe teukrë, ku z. Ewans gjeti gjurmë të shkrimit trojan ose frigjik, gjurmë gjithmonë të kalimit të iliro-pellazgëve. Po këta Dardanë dhe Teukër u larguan nga Evropa dhe u vendosën në Azinë e Vogël, me një qytet Illion, kjo është ajo që kujton vendin e Hyllianëve, një rajon Dardania sinonim i Dardanisë shqiptare me kryeqytet Skopin (skeptri në shqip),(Skopi,Shkopi, Spektrim Shkupi R.F) ndërsa kalonte nga ishulli Candie, takoi të burgosurit e faraonit Ramses. Ndërsa të afërmit dhe paraardhësit e tyre, Phryges, shfaqen më tepër si pushtues në histori. Megjithatë, nuk është thelbësore të konkludohet se këta iliro-pellazgë kanë ndjekur gjithmonë të njëjtën rrugë, duke qenë se bregu i Adriatikut është mjaft afër ishujve të Jonit. Kjo ide na sugjeron Sekali ose Sekouli (Sikeliotët e Sicilisë), të cilët figurojnë në burg me konfederatat e tyre Teukras dhe Dardanët, të cilët janë të afërm shumë të afërt. Për të demonstruar lidhjen e tyre farefisnore, duhet vetëm të kërkohen ndër fiset shqiptare të ditëve tona, tek ato që mbijetojnë në Epir. Të lashtët na thonë se ka pasur disa fise sikuliotësh apo sikeli të vendosur në Sicili, Epir, Etoli etj. Ndër shqiptarët e Epirit kanë mbijetuar këto fise: Lyncheritët që kujtojnë Lynchistae të grekëve, Phliokiotët që citohen gabimisht si (Ani)philochioi, Sikuliotët, të cilët janë të njëjtët Sikuliotë të historianëve dhe në fund Hanetët që përfundojnë tek Khaonët ose Chaones e autorëve të lashtë. Të gjitha këto raca flasin shqip, qysh nga kohërat e lashta. Por edhe sikuliotët e Italisë, na thotë Straboni, ata që kishin ndërtuar qytetin e Brindisit, duket se flisnin të njëjtën gjuhë me sikuliotët shqiptarë të sotëm, domethënë shqip. Për çfarë tjetër është gjuha që, sipas Strabonit, a arrin e shpjegon emrin e qytetit të Brindrésit me “brirët e drerit”, siç e kishin quajtur banorët sikuliotë të Brindizit? Vetëm në shqip gjejmë këtë shpjegim: bri, është bri, ndrése-dreri. Veç kësaj, të gjithë autorët latinë na përmendin fise sinonime në Epir dhe në Sicili. Për më tepër, të burgosurit sikali ose sikuliotë të Ramsesit, sipas vëzhgimit të mjekut të ditur Abate Pasha, mbajnë në kokë brirët e drerit, si simbol të vendit të tyre. Këtu jemi përsëri një fis iliro-pellazg, i cili, me të afërmit e tyre, kishte vizituar luginën e Nilit. Nëse këtyre fiseve do t’u shtojmë Akaianët ose Abaiouches, të burgosurit e tjerë të Ramsesit, do të kemi akoma akaianët, ndoshta nga Thesalia. Kështu, ne u kujdesëm në praninë e konfederatëve të tjerë të eposit të Homerit, por këta pak të famshëm dhe me një fat shumë të trishtuar e paguajnë nga burgu shfrytëzimin e tyre të guximshëm. Të gjitha këto raca të aleatëve të robëruar e kanë pikënisjen në Gadishullin Ballkanik, të lidhura shumë ngushtë me fiset e ndryshme të shqiptarëve të sotëm, të cilët janë pasardhësit më të drejtpërdrejtë të iliro-pellazgëve, ashtu si dhe historia, etnologjia dhe gjuhësia e dëshmojnë këtë. Grekët, përkundrazi, falë apogjeut të tyre të qytetërimit, për kaq shumë shekuj, ndonëse të afërm të shqiptarëve, u devijuan shumë nga lloji i tyre primitiv, nga vëllezërit e tjerë iliro-pellazgë. Kjo është arsyeja pse ata vetë e kishin keqkuptuar marrëdhënien e ngushtë që i bashkon me shqiptarët apo arbrit, dhe për këtë arsye athinasit, edhe pse vetë pellazgët, kishin dashur t’i përçmojnë iliro-pellazgët e tjerë që banonin si në Greqi ashtu edhe në Epir, në Maqedoni dhe në Ilirinë greke. Ndaj si konkluzion, popujt e Detit të Veriut, Ha-neb-u i përkisnin llojit të grupit të madh të iliro-pellazgëve, të cilët ishin përpjekur vazhdimisht të banonin ose plaçkitshin Egjiptin në kohët e lashta, para shfaqjes së racës helene.

Kështu autori nuk mungon me këtë rast, të nënvizojë se i janë dashur njëzet vjet studime të thelluara për të ndërtuar të plotë historikun e Pellazgjisë (që e cilëson “Perandoria pellazge”), si një qytetërim i lulëzuar, i përbërë nga fise (të cilat i quan “popullata”) të ndryshme, me një gjuhë të përbashkët pellazge, por në dialekte të ndryshme qëndrime që po ta lidhësh gjuhësisht me gjuhën shqipe i qëndrojnë përqasjeve edhe pas një shekulli si ato të studiuesit Petro Zheji.

Nuk mund të kuptohet kjo anw e studiuesit pa patriotizmin e tij per tw cilin Sekretari i Komitetit kombëtar të Gjenevës, Visar Dodani, e përmend në kujtimet e veta, ku i kushton radhët “… Z. Dr. Adamidi […] është njeriu që ndihu pa masë të përparojë dëshir’e të gjithëve. Mik me Englezë, me Amerikanë, njerëz të mëdhenj […] të gjithë filloshqiptarë, Dr. Adhamidhi ka shërbyer çështjen shëntore plotësisht […] Dr. Gjorgji Adamidhi ka punuar dhe dëshëronj të kujtohet emër i tij për jetë.” Dhe ne besojmë se po hedhim një hap në këtë drejtim.

Literaturë

Thomas Frashëri,. “E vërteta e Dr. Adhamudhit: zbulohet profili “Pashait të Frashërit” i damkosur nga Çajupi. Botohet për herë të parë biografia e Dr. Gjergj Adamidi Frashërit, personalitetit të shquar të Rilindjes Kombëtare”. Shqiptarja.com. – Nr. 28. suplementi Rilindasi, II-5: 13–16.

Fotaq Andrea, https://shqiptarja.com/lajm/gjergj-adhami-nje-proteste-br-historike-per-kufijte-e-shqiperise

Dr. Dr. Adamidi, Institut égyptien. Bulletin De L’Institut Égyptien. Alexandrie Quatrieme Serie -N6 LeCaire Impremerie nathionale 1905 fq 77-87

« Previous Page
1
…
7
8
9
10
11
…
33
Next Page »