Reportazh – Page 187 – Dielli

SHQIPTARJA E PALESTINES

February 15, 2013 by dgreca

Nga Namik SELMANI*/

Shtigjet e shkronjave, shumë herë janë më të çuditshme e më tekanjozë se shtigjet e rrugëve që ti i shkel në botë. Të rrugëve ajrore e të atyre që të marrin në detet mes jeleve të dallgëve shkumëbardha. Mes rrugëve gjelbërore apo mes rrugëve të shkretëtirave. Edhe pse një ditë bashkohen si miq të mirë. Ato, rrugët e largëta e të afërta, rrugët e mallit dhe rrugët e kureshtive bashkohen me shkronjat kur ti kërkon që të shkruash mbresat, motivet, të veçantat, gëzimet trishtimet, me të cilat janë mbushur të gjithë rrugët. Ky meditim më erdhi kur nisa të shkruaja për SHQIPTAREN E PALESTINËS, Suzana Kondi, ka 17 vjet që jeton mes ëndrrave dhe trishtimeve të popullit të Palestinës. Të krismave të luftës dhe ëndrrës së paqes. Si një shqiptare, si një besimtare e mirë e fesë islame, në namazet e ditëve i lutet Zotit jo vetëm për Shqipërinë, atdheun e saj, po edhe mbarësinë e Palestinës, me të cilën e lidhin tre fëmijët e saj të mirë. Lutet edhe për bashkëshortin e saj që në vitet e fundit, pjesën më të madhe të jetës e ka kaluar në burgjet izraelite. I sëmurë, pa parë as fëmijët e tij që po rriten pa përkëdheljet atërore.

Kur shkoja si gazetar në vitet ‘90 në Poliçan dhe shkruaja për jetën në këtë qytezë të vogël rrëzë Tomorit, as nuk e mendoja se një ditë një banore e saj e re që ishte vetëm 18 vjeç, vetëm pas pak vitesh do të bëhej pjesa e jetës së Palestinës.

Mbase është e vetmja ose ndër të rrallat shqiptare nëHebron. Vetë Suzana na thotë se nuk ka një shoqe shqiptare nëHebrontë Palestinës për atë informacion që ka ajo. Ka mall shumë për Shqipërinë, për Poliçanin e saj të vogël, midis Beratit dhe Skraparit. Të bukur si një grusht me shtëpi që rrinë në prehër të Tomorit të lashtë e të lartë. Ka një rrëfim shumë të bukur gati poetik kur tregon për jetën e saj. Shumë të dhimbshëm. Mos është vallë malli për familjen, për shkronjën shqipe, për shoqet? Mos është dhimbja shumë e madhe që ajo vazhdon të përjetojë, si të thuash, me një ndarje për së gjalli nga familja në këtë kohë kur bota po bën të gjithë përpjekjet që të bashkohet mes kufijve të saj, mes feve të ndryshme që ka ajo, mes kulturave, shpesh edhe të kundërta?

Tani ka mbushur moshën e 37 viteve jetë e ka tre fëmijë me emra të zgjedhur të fesë islame.

Rrjedha e jetës së saj e sidomos kthesa që ajo mori për ta lidhur pas pak vitesh me Palestinën ajo e tregon thjeshtë. Madje, nuk ngurron që të përdorë edhe vargjet e poezive të saj që mbase janë strofat që ajo i thotë përmendësh në këto vite të një ndarjeje të detyruar nga vendlindja e saj, nga Shqipëria ku nuk ka ardhur këtu që prej 22 vitesh. E nuk e di se kur mund të vijë si vajzë shqiptare si një qytetare e botës.

“Mes kodrave plot rrudha ndodhet qyteti im. Një qytet i vogël që quhet Poliçan. Qyteti në të cilin u linda dhe kalova fëmijërinë time. Kam lindur në vitin 1976 dhe e kam kaluar fëmijërinë time në një shtet komunist dhe as fjalën Zot nuk e dinim ç’do të thoshte. Në shkollë mësonim mësime që ishin kundër Zotit. Çdo gjë u krijua vetë nga natyra. Kalova kështu jetën time, derisa në 1991 u bë Shqipëria demokratike dhe janë lejuar të gjitha fetë në të. Çdo njeri në vetvete kërkon një fuqi të madhe që të mbështetet tek ajo, se pa të nuk është gjë. Kërkon, po nuk e di, nuk e gjen. Janë poezitë e mia të asaj kohe që e shprehin me qartë. Gjithçka kërkon një emër. Gjithçka. Gjithkush kërkon një emër/ dhe lulet kokën ngrenë nga qielli/ dhe pemët kërkojnë ta arrijnë atë/ dhe zogjtë fluturojnë në hapësirën e tij/ dhe malet të zhytur kokën mes resh/ dhe deti dallgët kërkon t’i ngrejë nga qielli/ gjithçka kërkon ta arrijë qiellin/ e njeriu me sy të verbuar kërkon në tokë/ a thua se ajo i duket qiell? Ka qenë 18 vjeç atë ditë kur po ecte në rrugët e qytetit të saj, Poliçanit. Një shoqja e saj e ndaloi dhe i tha që të shkonte me të se diku në atë qytet ishte hapur një kurs për të mësuar fenë. Suzana e pa pak e habitur. Ajo nuk e dinte se një ditë e tillë, një kërkesë e tillë do të ndryshonte të gjithë rrjedhën e jetës së saj. I premtoi ashtu pa dashje se do të shkonte me të.

Vajtën atje dhe i thanë që do ta regjistronin emrin dhe të shkonin po qe se kishin kohë të lirë. Koha e lirë nuk ishte vështirë që ta gjeje në atë qytet ku edhe aktivitetet nuk ishin të shumta. Mendoi se aty do ta kalonte dhe kohën e saj të lirë. Kursin e drejtonte një mësues arab nga Egjipti dhe një nga Tunizia. Kishte edhe një përkthyes që përkthente. U bë pjesë e këtyre mësimeve. Po merrte mësime për fenë islame dhe mësime për kuranin. Deri në atë kohë kjo vajzë kishte shumë pyetje për jetën, për të kaluarën e për të ardhmen e duke qenë në një vend ateist nuk kishte se ku ta mësonte fenë. Mbi të gjithë, dallohej një mësues nga Tuniza që i mësoi parimet kryesore të fesë islame, të praktikimit të saj në jetën e përditshme. Tani ajo kujton ditët e para dhe ndryshimet që mësoi ndërgjegjja e saj: “Feja islame është një fe e drejtë që s’ka dyshim. Ka shumë obligime. Ka qenë dhe e vështirë për ne në atë kohë që te faleshim 5 herë në ditë që të agjëronim Ramazanin që të visheshim me të gjata etj., por një njeri kur besimi i përforcohet, çdo gjë e shikon më të lehtë. Aty mësova që ato ishin urdhra nga i madhi Zot dhe nuk duhet ta kundërshtonim atë. Kam qenë dhe e re në atë kohë, por…”

Më tej, Suzana hap arkivin e saj poetik të poezive të para dhe na citon njërën prej tyre. Është poezia “Braktisja e ëndrrave”

I braktisa ëndrrat, i braktisa dëshirat/

I braktisa tekat e jetës,i braktisa i braktisa të gjitha/ më pëlqen të kërcej në melodinë e një kënge

më pëlqen që era të m’i valëvisë flokët

më pëlqen të vishem sa më sportive

më pëlqen ta jetoj rininë time më pëlqen,

por gjithçka është vendosur nga i madhërishmi Zot

përpara tij askush nuk del dot

prandaj i braktisa të gjitha ëndrrat dëshirat, tekat e jetës/

i braktisa të gjitha, të gjitha për të mos më braktisur ti, o Zot.

E pra, kjo poezi ishte edhe historia poetike e kthesës që kushedi se ku kishte mbetur deri tani pas 22 viteve kur ajo na e citoi sikur ta kishte bërë para një ore. Kështu që vendosi të vërë shami. Ajo dhe një shoqja e saj. U zgjodh ditëlindja për të vënë shaminë. Po mbushte 19 vjeç. E uronte veten: “Le të jetë e mbarë për mua kjo jeta tjetër tani kur po mbulohem…..” Nuk ka qenë një gjë e lehtë veshja e shamisë për të. Prindërit nuk donin. Nëna e saj që prej 10 vitesh është ndarë nga jeta (Zoti e mëshiroftë atë) qante dhe i thoshte: “Si do ta bësh të ardhmen tënde kështu me shami?”

Lotët e saj i shkaktonin shumë dhimbje shpirtërore, por mendonte se po e bënte për të përfituar nga zoti. Ata nuk dinin atë që ajo e ia thyente zemrën nënës për të përfituar nga mëshira e zotit…… Shumë njerëz nuk ju pëlqente kjo që kishte veshur dhe talleshin. “Ju që veni pas arabëve jeni të prapambetura!” Ishte e fortë. Nuk i interesonin mendimet e të tjerëve, sepse ishte e bindur që ishte në rrugë të drejtë. Ata qeshnin, qeshnin dhe vazhdojnë të qeshin dhe ajo ecën, ecën dhe vazhdon të ecë shpejt. Mendon se ata do të lodhen dhe do pushojnë së qeshuri, ndërsa ajo do të vazhdojë do vazhdojë të ecë.

Nga dita në ditë po merrte mësime në atë shkollë për fenë islame, por numri i nxënësve atje u zvogëlua shumë sa që mbetën vetëm 4-5 vajza. Familja e saj i kërkonte që ta hiqte shaminë, po për të kjo ishte një gjë e pamundur. Kurrsesi nuk mendonte të kthehej nga feja.

Pas 2-3 vjetësh, mësoi shumë gjëra për këtë fe. Tani ajo ka frikë Zotin dhe kjo e detyron që që të mos kthehet nga kjo rrugë që e ka filluar Mendon se ishte edhe urdhri i Zotit. Kështu donte Zoti, sipas mendimit të saj, që ta lidhte fatin e jetës me një myslimane nga Palestina Palestina është vend plot dhimbje dhe vend i bekuar nga Zoti Mesxhid al-aksa. E bekon dhe me shumë atë. Tani u krijua një situatë tjetër. Duhet të largohej nga shtëpia e saj. Ka qenë tepër e vështirë që të largohej nga familja dhe nga vendi i saj Shqipëria, Bindja e Suzanës ishte se për çdo njeri për të arritur qëllimin e tij në jetë duhet të bëjë shumë sakrifica duhet që dhe të mendojë me mendje dhe jo me zemër. Duhet të bëhet i fortë që stuhia e kohërave të mos ta rrokullisë atë në humnerën e saj. Ishte para një udhëkryqi: ”Duhet të vendosësh ose të jetosh këtu dhe pa shami dhe pa fe ose jetën në një vend tjetër me fenë tënde dhe veshjen tënde.”

Zgjidhja e saj ishte një dhimbje e re për familjen. Sërish ishte nënë Qelibarja që nuk e pranonte këtë largim. Edhe sot ajo mban mend lotët e saj të rrëkeshëm që i dilnin kur ajo vendosi që të ikte. Këtë largim ajo nënë e quante si një vdekje e vetë fëmijës që ishte ende shumë e re. Dhe vërtet nëna e saj nuk e pa më me sy vajzën Suzana se ka vdekur para 7 vitesh. Dhe Suzana nuk erdhi as ta varrosë atë e t’i hedhë një grusht dheu mbi varr, sepse nuk kishte dokumente. Babai i saj u tregua edhe më i matur duke i thënë: “Dëgjo, moj vajzë! Ti je e rritur dhe je e zgjuar për atë që do të ndodhin në jetën tënde të mëvonshme.” Edhe sot ajo kujton edhe vështrimet e motrave të saj të dashura që buronin kaq shumë dashuri. Secili vështrim kishte vetëm një kuptim: “Lamtumirë!” Vëllai i saj i vetëm e shkonte dhe ndryshe nga të tjerët mendonte se një largim i tillë për në Palestinë ishte thjesht një. . lojë

****

Kështu, më 1996, u martua me një palestinez Qëndruan në shtëpi një muaj sa bënë dhe dokumentet. U larguan për në Jordan (është një qytet në kufi me Palestinën ku jetojnë dhe shumë palestinezë të emigruar që në 1967). Qëndroi në Jordani 3 muaj te xhaxhai i burrit. Bëri pasaportën e përkohshme që të jetonte atje. Burri iku për në Palestinë që të bënte dokumentet. Erdhi vjehërri që të qëndronte me të aty. Pas shumë vështirësive, u bënë dokumentet që të futej në Palestinë, po vetëm si vizitë. Edhe pse ishte e martuar me një palestinez, organet e shtetit izraelit nuk ia nxjerrin dokumentet dhe nuk ia dhanë nënshtetësinë si palestineze. Qëndroi kështu 13 vjet pa nënshtetësinë, derisa më 2009 mori pasaportë palestineze. Bashkë me të e morën edhe shumë të tjerë që kanë pasur statusin e saj. Dhe vjen viti 2006. Një vit provë e forcës shpirtërore. Ajo merr vesh lajmin e vdekjes së nënës së saj Qelibares. Deri në atë kohë kishte gati 10 vjet që ishte larguar nga Shqipëria. Në këto 10 vjet ajo nuk kishte ardhur asnjëherë në Poliçan, në Shqipëri për arsye që i dhamë më lart. PO kësaj radhe duhet që të vinte. Ishte nëna e saj E kishte marrë malli aq shumë për nënën. Dhe ja, sot ajo nuk jetonte më, sa shumë donte ta shikonte. Tani ishte bërë vetë nënë e po e kuptonte nënën sa dikur ajo, ishte vajzë e mund të ishte pak më ndryshe.

“Ah, ah. Kështu ka qene fati im, – shpërthen ajo nga Hebroni i largët. Kështu, Zoti ma ka shkruar jetën time. Unë nuk mund të ndryshoj gjë, por duhet të them elhamdulilah (falënderimi i takon vetëm Allahut) Për çdo gjë në jetën time duhet të jem e fortë.”

Në atë kohë ajo s’kishte pasaportë që të vinte dhe ta përcillte nënën e dashur në banesën e saj të fundit. Në dorën e saj ishte vetëm që të falej për nënën dhe t’i lutej Zotit që ta mëshironte atë, nënën që ta fuste në parajsë (inshaallah) Qante dhe lutej për të që Zoti ta mëshironte.

Veç saj ajo është bërë prej kohësh pjesë e dhimbjes së popullit palestinez. Në Palestinë, kanë qenë dhe janë situata jo të qeta se është ende nën okupimin e shtetit izraelit. Në vitin 2002, situata u bë edhe më shumë e acaruar. Janë vrarë dhe shumë njerëz. U mbyllën dhe rrugët. Suzana kishte pasur djalin e dytë 2 muajsh shumë të sëmurë. I duhej që ta çonte në spital që të flinte atje. Kështu e kishte gjykuar edhe doktori para një dite. Ditën tjetër u mbyllën të gjithë rrugët dhe nuk lejohej që të shkonte në spital. Ato pak shërbime që mund të bënte si nënë ia bënte në shtëpi. Vetëm Zoti e di se si u shërua ai. Ka vuajtur shumë në atë kohë.

Në 2 janar 2005, në orën 2 ose 3 të natës me shumë se 20 ushtarë izraelitë e rrethuan shtëpinë. Me pushkët e tyre po i binin fort në derë. Thërrisnin: “Hapeni, hapeni derën!”

U zgjuan të frikësuar. Nuk po kuptonin se çfarë po ndodhte. Shumë shpejt, e kuptuan që ata kishin ardhur për të arrestuar burrin e Suzanës. E morën me vete në kërcënimin e armëve. I kishte fëmijët shumë të vegjël. Djali i madh ishte 5 vjeç. Qante për babanë e tij. Burri qëndroi në burg 6 muaj. Pastaj doli dhe qëndroi jashtë burgut vetëm 7 muaj. Përsëri erdhën dhe e morën prapë. Në burgje qëndroi dhe 4 muaj. Pas 8 muajsh erdhën përsëri. Kësaj radhe qëndroi në burg 1 vit e gjysmë. Pa asnjë akuzë të qartë. Akuza e tij, sipas vetë Suzanës, ishte vetëm se “Ishte pengesë për qeverinë izraelite.” Kështu i thonë atyre. “Ti je rrezik për stabilitetin e Izraelit” Kaq mjafton të burgoset çdo njeri. Ai punon si inxhinier ndërtimi. Pas 1 vit e gjysmë doli nga burgu dhe qëndroi jashtë tij 6 muaj. E morën prapë dhe e futën edhe 7 muaj të tjera. E liruan dhe pas një viti. E morën prapë dhe qëndroi 1 vit e gjysmë. Doli në shkurt të 2012-ës. Kështu ka qenë dhe jeta e kësaj shqiptareje të Palestinës, të fëmijëve të saj që po rriten pothuajse pa babanë e tyre. Vizita në burg lejohet vetëm një herë në muaj. dhe Lejohen vetëm 4 persona në vizitë. Koha e saj është vetëm 45 minuta. Ky takim bëhet vetëm prapa xhamit. Vetëm aty ke të drejtë që ta shohësh dhe të flasësh vetëm me telefon e nuk e dëgjon direkt. Vizita është shumë e lodhshme, që nga ora 5 e mëngjesit deri ne 8 të darkës. I burgosuri është shumë i lodhur në burg. Burri i saj është me diabet dhe me infektime ne kocka nga të ftohtët atje. Suzana vazhdon që të rrëfejë për këtë: “Herën e fundit e dërguan dhe në spital se ka vuajtur nga stomaku. I është bërë gjakderdhje e brendshme e stomakut. Nuk e di si është kjo sëmundje në shqip. Gjaku i tij u bë 8. Ju dëgjoni dhe sot për të burgosurit palestinezë. Janë më shumë se 7000 të burgosur. Shumë prej tyre po bëjnë grevë urie. Zoti i ndihmoftë ata!”

Suzana bën jetën e saj si nënë, si besimtare si një palestineze e re. Na tregon se në Hebron ka edhe gra të shteteve të tjera që janë martuar me palestinezë nga Rusia, nga Britania, nga Rumania etj. Disa prej tyre kanë veshur rrobën e myslimanes e disa jo. Vazhdon që të bëjë ritin e faljes së namazeve në Xhaminë Al Aksa. Një xhami shumë e bekuar. Për t’u futur në të duhet të marrësh leje të posaçme nga shteti izraelit. Një gjë e tillë lejohet vetëm në muajin e Ramazanit.

Që larg shpreh shumë dëshira si shqiptare. Kërkon që të vijë të takojë babanë e saj që nuk e ka parë që prej 17 vitesh. Të takojë motrat e vëllanë

O sa dëshirë ka që të vijë në Shqipëri tek babai i saj i moshuar, tek të afërmit, qoftë edhe tek malet që ishin djepi i parë i fantazisë dhe i dashurisë së saj për vendlindjen. Prej shumë vitesh, nuk sheh as në televizor Shqipërinë e saj të dashur. Koha moderne i ka dhënë asaj pak mundësi që të komunikojë me postën e elektronike me shoqet e saj, po shumë gjëra kanë ndryshuar në këto vite. Kanë kaluar 17 vjet dhe zjarri i kujtimeve rinore me këto shoqe ka nisur që të shuhet. Secila prej tyre është martuar ka fëmijë dhe kontaktet janë bërë edhe më të pakta, më të rralla.

Kjo gjë që duket shumë e thjeshtë, është kthyer në një tragjedi të re të vërtetë për të. Një kërkesë që, në pamje të parë, i takojnë një individi, një familjeje, por që mund të kthehet edhe në një objekt për Shoqatat e të Drejtave të Njeriut, e shtypit. Pse jo edhe e ambasadës së Izraelit në Tiranë. Ka 10 vjet që i ka mbaruar afati i pasaportës shqiptare me të cilën ajo u nis, Në Palestinë nuk ka ambasadë shqiptare e ajo nuk i ka se kujt t’i drejtohet për këtë gjë. Ka shkuar në organet izraelite për të marrë një pasaportë izraelite, po edhe atje i thonë se nuk janë të obliguar që të japin pasaportë për shqiptarët që banojnë në Palestinë.

I duhet që të shkojë te ambasada shqiptare në Egjipt. Edhe këtë gjë e bëri. Dërgoi dokumentet përkatëse për vete e për tre fëmijët e saj, por akoma nuk i kanë kthyer përgjigje. Ka kaluar shumë kohë e madje as nuk e di se kur mund të vijë një përgjigje e tillë. Pritja po zgjat, po zgjat shumë.

Për këtë thotë me shumë mall e dhimbje: “Po pres, po pres, po nuk e di sa do zgjasë pritja. Unë kam shumë dëshirë që ta vizitoj atdheun tim, vendin ku kalova fëmijërinë time, ku dhe dielli është tjetër diell, dhe hëna është tjetër hënë. Inshallah Zoti ma bëftë mbarë, se veç Zotit nuk kam kujt t’i lutem tjetër.” Fëmijë e saj, djemtë Thebit, Serjani dhe vajza Xhena (emra myslimanë) ende janë paksa të vegjël për të kuptuar këtë dhimbje të nënës së tyre. Suzana do t’ua tregojë kur të rriten, po nuk e quan një gjë të veçantë. Është shumë e sigurt se një ditë do t’ua tregojë nga afër se ku është vendlindja e gjyshërve të tyre nga nëna.

******

Hebroni i është bërë një vendlindje e dytë. Në këtë qytet është edhe Xhamia ku ka jetuar profeti Ibrahim. Ka jetuar në këtë qytet me tradita të lashta dhe me histori të madhe për gati 18 vjet po aq sa ka kaluar edhe në Shqipëri. Brenda kësaj jete, ajo duhet të shkojë herë pas here në burg të takojë bashkëshortin e vet. Atje në Hebronin e mbushur me histori, me vreshta me ullinj, por edhe me një dimër të ftohtë (një klimë shumë të afërt me Shqipërinë) shumë gra, miq e pyesin shumë herë për konceptin e lumturisë. Na thotë për të: “Njeriu është i lumtur kur gjen atë që kërkon. Unë erdha këtu për fenë islame dhe jam e lumtur për këtë. E di se njeriu në një mijë forma do kalojë vështirësi në jetën e tij, po kjo gjë nuk më intereson.” Shqiptarja e Palestinës vazhdon ende të jetojë ëndrrën më të madhe të tanishme, atë të prekjes së tokës së saj, të të parëve të saj. Një dëshirë që ende mbetet një ëndërr e parealizuar. E dhimbshme.

*E falenderojem shkrimtarin Namik Selmani qe e dergoi per DIELLIN

NJË AMERIKAN NË MINESOTA, NË KËRKIM TË “RRËNJËVE” SHQIPTARE…

February 12, 2013 by dgreca

-Ndërsa shumëkush kërkon “amerkanizim” sa më të shpejtë, një 30 vjeçar në jug të qytetit të Mineapolisit, pas dy gjeneratash, hulumton për paraardhësit e vet shqiptarë….

Nga Shefqet Meko/Minneapolis/
Ishte miku im Ridvan Hajrullahu, një shqiptar i suksesshëm nga Kosova, që në funjdjave më ftoi të pinim një kafe në verilindje të qytetit. “Dikush kërkon të njihet me shqiptarë, të flasë shqip, të mësojë shqip, të diskutojë për shqiptarët…Thotë se është amerikan me gjyshe shqiptare dhe kërkon të pimë një kafe…” do të më dërgontë një mesazh mua dhe Uljan Çobos. Më erdhi mirë nga kjo ftesë e beftë e mikut tim nga Kosova. Ridvani ka vetëm 3 vjet në Minesota, por ka bërë progres më të shpejtë dhe të suksesshëm, se ata që kanë 10 vjet e më shumë. Ky djalosh kosovar, të bën të ndiesh mirë të ulesh e pish kafe me të, sepse thellë thellë është sa shqiptar aq edhe amerikan moderrn me një perceptim realist për hapësirën pa kufi që të ofron Amerika, por edhe “Bateritë e karikuara” shqiptare… E kam njohur për herë të parë në Festën e Pavarësisë, ku me kureshtje të plotë mori librin tim “Unë, Ikanaku shqiptar..” Ai midis ishte midis atyre miqve të mirë që do të komentonte me pasion essen e atij libri per babanë. “Riktheju dhe bëje libër më vete Meko…është unike, është e shkruar plot ndjenjë…Botoje online, përktheje në anglisht. Do kesh sukses…” do të më këshillonte ky djalosh që me pasion e këmbengulje të rrallë, ka krijuar një profil tipik intelektual shqiptar në Minesota. Nxitja dhe sugjerimi i tij ende gëlon brënda meje…
Atë të shtunë, i gjeta të tre miqtë në kafe. Pasi shtrënguam duart si miq e shokë, rufita kafen duke pyetur mysafirin në tavolinë për emrin. “Më quajnë Kesi Kluge…(Gërmëzohet Kasey).Unë e kam gjyshen nga Shqipëria…” do të më thoshte ky djalë i imët rreth të 30ave me një fytyrë pak të hequr, me një shprehimi ekspresive shqiptare. Ishte punë sekondash, që “akulli” i porsanjohjes të shkrihej lehtazi. Uljani dhe Ridvani duket se kishin bërë prezantimet e veta. Qysh në belbëzimin e parë të Kesit, munda të mësoja se “rrënjët” e tij do të ishin diku nga jugu shqiptar. Pak anglisht, pak shqip,ai do të më thoshte se shqipja e tij “ishte e ligë…” Qesha lehtë me këtë përpjekje modeste të bashkëkombasit të saponjohur. Ai e përdori atë shprehjen “e ligë” dhe më zhyti papritmas në disa fjalëza me konotacion krahinor shqiptar. “Duket se rrënjët e tua janë diku në jug të Shqipërisë…E them nga mënyra se si e përdor fjalën “e ligë” i thashë Kesit. “Po, po, unë e kam gjyshen nga Përmeti… Atë e quajnë Margarita… Qysh femijë mi ka mësuar ca fjalë shqip dhe dua shumë të “zbuloj” rrënjët e parardhësve të mi…” thotë qetësisht Kesi Kluge. Na tregon se familja e gjyshes së vet ka ardhur në Amerikë në fillimet e shekullit të 20të, por erdhën përmes Greqisë dhe perdorën mbiemra grekë. Madje edhe pashaporta greke. Por në të vërtetë janë shqiptarë të kulluar. Ata ishin vendosur diku në Miluaki të shtetit Uiskonsin dhe gjyshja ishte martuar me gjyshin e tij gjerman. “Gjyshja ime gjithmonë më ka folur me dashuri për Shqipërinë, bile më ka mësuar edhe të bëj lakror, na tregon Kesi. “Unë gatuaj shumë mirë lakruar shqiptar…Unë do t’u sillja lakror që sot, por gruaja ime, që është me origjinë meksikane, më tha se është herët.Herën tjetër kur të pimë kafe, unë do sjell lakrorin shqiptar…”
Gati kërceva përpjetë nga një gëzim që më zgjon ky amerikan me gjak shiptari. Mu kujtua lakrori që gatuante përditë nëna ime në fshat. Ai lakror që e kapërdimin me ndonë gotë dhallë, ishte thuajse ushqimi ynë i përdishëm… Lakror me domate, lakror me gjizë, lakror me hithra…. Ato dy petza të tërhollura nga nënat tona, të shtruara nëpër tepsi e çerepë, të pjekurra në nën saç dhe mbi prush, na rritën në atë varfëri mjerane dhe ajo shije e djeshme duket se na zgjon aq ëndrra dhe nostalgji për sofrat tradicionale shqiptare. “I dashur Kesi, i them. A e di se lakrori ka qënë menuja jonë e përditshme… Shija e atij lakrori edhe tani na bën të na lëngëzojë goja…Do ta provojmë me dëshirë…” Ai qesh dhe nuk e beson se tema e lakrorit na zhyti të gjithëve në një botë të shkuar, por edhe në një traditë gatimi të admirueshme.
Nuk e di se si kaluan më shumë se dy orë biseda. Folëm për këngët, gjuhën, politikën, traditën, të shkuarën dhe të ardhmen shqiptare… Folëm të gjithë dhe dëgjonte secili. E pyes Kesin se çfarë e shtyu të kërkojë “rrënjët” shqiptare. “Kam mbaruar kolegjin dhe një grupi ynë mori një udhëtim studimi dhe njohje në Greqi dhe Turqi…Aty pyeta veten për herë të parë: “Kush jam dhe nga vij…Më erdhën në mendje rrëfimet e gjyshes dhe ndieva emocion… Ishim diku në veri të Greqisë. Pyeta për Shqipërinë dhe dikush më tha: “Ai mali i lartë tutje është mal shqiptar…Përtej është Shqipëri…” Mu kujtua gjyshja ime, vajzë e re, e bukur, me ëndrra…Andej tutje, në ato pllaja malesh mbase ka luajtur si fëmijë…Aty janë rritur prindërit e saj, motrat, vëllezërit, kushërinjtë… Dhe kisha mall, emocion, dëshirë të madhe të shkoja deri atje, por nuk mundja… Atë moment vendosa të kërkoja më shumë për përkatësinë time shqiptare…” Duket se është edhe një arsye tjetër madhore që shtyn amerikanin e ri drejt “rënjëvë” shqiptare. Ai pret të bëhet baba për herë të parë, dhe kjo ndjesi pritje e të qënin prind, duket se e ka zgjuar dëshirën e zbulimit të pjesës së identitetit të tij shqiptar.
Biseda rrëmbehet nga pyetjet dhe diskutimet. Është një “simpozium” miqsh që duan krenarisht Shqipërinë, sikurse çmojnë Amerikën, që u jep shanse të tilla emocionale. Uljan Cobo përpiqet të përshkurajë tipiken mes burrave të jugut dhe të veriut, Ridvani flet për gjuhën dhe shpirtin patriot, për Skënderbeun dhe mbretin, për diktaturen dhe komunizmin. Po tani, është demokraci Shqipëria?- pyet Kesi, njeriu që kërkon rrënjët e veta shqiptare.Secili nga ne jep një gjykim ndërsa unë veçova: “ E keqja e jonë më e madhe janë qeveritë tona…Historikisht ata që vijnë në pushtet dhe qeverisje në shoqërinë shqiptare, nuk e shohin veten si aktorë të përkohshëm të progresit, por duan të diktojnë përjetësi pushteti…Këtë bëri Zogu, Hoxha dhe vetë pushtetmbajtësit e sotëm…Gjithë lufta bëhet si të mbash pushtetin, jo si ti shërbesh pushtetit dhe shoqërisë…” Natyrisht Kesi e ka të vështirë ta perceptojë këtë realitet të hidhur shqiptar dhe bën një pyetje të beftë: “ Çdo të thotë Xhaxhi në shqip?…” Ridvan Hajrullahu drejtohet nga unë dhe më thotë jo pa shaka: “ I thuaj se xhaxhi, dmth Enver….”
Duke qeshur me atë që thotë Ridvan Hajrullahu unë përpiqem të shpjegoj konotacionin e fjalës së pyetur:”Xhaxhi osa Xhaxha përdoret në jug për të respektuar më të rriturit. Dmth një fëmijë nuk mund t’i drejtohet një 30- 40-50 vjeçari direkt me emër, por përdoret “xhaxhi” si respekt moshe. Në fakt gjatë komunizimit (Në vitet e fundit) kur thoshim xhaxhi ( në politikë kuptonim Enver Hoxhën, si njeriun që diktonte çdo gjë…”

“Unë pyes për fjalën xhaxhi, sepse ajo përdorej shpesh nga gjyshja kur fliste për xhaxhin. Ishte dikush në atë fis që të gjithë i drejtoheshin me “xhaxhi”. Madje ky “xhaxhi” ka përfunduar në Amerikë pa këmbë, dhe gjithë familja i shërbente denjësisht duke e mbajtur në kurris e duke e ngjitur e zbritur në shkallë… Ky rrëfim më është ngulitur si respekti dhe shërbimi më i madh ndaj të moshurave. “Ky është virtut…” kam thënë që në moshë të hershme. Kesi na tregon se ende ka një foto të “Xhaxhit” të vet me mustaqe spice, me veshje tradicionale dhe armë në brez…Është një foto e çmuar familjare që dua ta zbërthej më tej… “ pohon me emocion Kesi. Ridvani ndërhyn duke thënë se “duhet kërkuar ky “xhaxhi” se mund të ketë qënë njeri i infulencës së asaj kohe…Të ishte në gjëndje të kishe foto në funded e shekullit të 19të, do të thotë se ishe dikush…Gërmo për “xhaxhin” se mund të befasohesh nga ato që mund të gjesh” sugjeron Ridvan Hajrullahu.
Po rakija? – pyet Kesi. Si është zakoni se baba më ka thënë se kur shkonin në fundjave tek njerëzit e gjyshes, fillohej e pihej që në mëngjes, dhe në drekë, thuajse gjithkush ishte i dehur, e flitej me zë të lartë, me zë diktues e këndohej në shqip…
Natyrisht folëm edhe për rakinë. Folëm për gjellët dhe këngët, për dollitë dhe gjuhën tonë si gjënë më të çmuar trashëgimore. Ishte një kohë kafe magjepsëse në Verilindje të qytetit. Të nesërmen prisnim stuhinë e borës. Fiollat e para po fillonin të binin qetësisht. “Unë kam shumë dëshirë të shkoj në Shqipëri… Unë do vete në Shqipëri…” bën premtimin e vet amerikani Kesi Kluge. “Por premtimi më i afërt është se herën tjetër do t’u sjell lakruar shqiptar që më ka mësuar gjyshja ime 88 vjeçare”…
Ishte një kafe e paharruar në verilindje të qytetit tim, Mineapolis. U ndamë plot mbresa dhe fill mbas ndarjes ne filluam t’i tekstonim njëri tjetrit: “Mirënjohje Rido që na fale këtë të shtunë të pashlyeshme në këtë ditë shkurti” dhe Ridvani komenton mbresshëm: “…ishte interesante kur shikon dy anët e shqiptarëve, ata të cilët duan të “amerikanizohen” apo “evropianizohen” me çdo kusht, dhe ata që pas dy gjeneratave kërkojnë “rrënjët” shqiptare”.
Kesi Kluge: “Shumë famelinderit që më takuat sot. E çmoj pa masë… Mezi pres të shihemi sërish dhe të hamë lakror shqiptar…” Kjo më bën të besoj se nuk do lakojë shumë kohë kur ne do të mund të shtrëgojmë duart me zonjë Margarita, shqiptaren më të hershme në Mineapolis, që mosha mund tj’a ketë fashitur kujtesën, por jo vetëdijen shqiptare. Margarita nga Përmeti ynë,meriton një vizitë zakoni shqiptar… Ajo mund të jetë “thesar” në Minesota… Më vijnë këto mendime në mendje dhe ja tekstoj Ridos. Ai më përgjigjet: “Si jo bre burrë…është nder për ne si shqiptarë të Minesotës…”
Dëbora vijon e dendësohet…Një furtunë dëbore po afrohet në Mineapolis. Nuk e di pse kjo “përleshje” në hapësirën gri qiellore të flokëve të bardha të borës, më kujton furtunat shqiptare, rrugëkryqin historik shqiptar, mbijetesën tonë triumfale ndaj atyre që kanë predikuar zhdukjen tonë, dhe luftën tonë me vetveten që nuk mbaron dhe nuk duket se do të mbarojë. Në gjithë këtë lëvizje shekullore dhe tragjike, për fatin tonë të madh,“vektorët” e kombit tim gjithsesi kanë pasur një kah pozitiv triumfues…
Minneapolis, 10 shkurt 2013

DR. ANNA KOHEN:”TRE VLLAZEN” U BE FOLE MBROJTJE PER FAMILJARET E MI HEBRE

February 7, 2013 by dgreca

Dy takime me dr. Anna Kohen, ne Manhattan dhe ne Tirane. Mbresa dhe mesazhe…./

Nga Angjelina Xhara/

Mesazhi i dr. Ana Kohen per 100 vjetorin e Pavaresise:”Gezuar nje Shqiperi Demokratike pergjithmone!”/

Mesazhi i kesaj Zonje te nderuar,Presidente e shoqates se grave “Motrat Qiriazi” ne Amerike,mbeshtetet ne nje ide te madhe qe rrezaton nga Rilindasit tane te medhenj,nga intelektualet korifej te Vatres se Amerikes,Noli e Konica e del krejt natyrshem nga shpirti i saj demokratik dhe dashuria e madhe per Shqiperine!Ajo u dashurua me Shqiperine qe kur ishte femije…ardhur nga vitet tronditese te luftes se dyte boterore,kur per te shpetuar nga Holokausti,gjeti strehe ne atdheun e shqiponjave.Fshati “Trevllazen” u be fole mbrojtjeje per familjaret e saj hebrej.

Pata fatin ta intervistoj dr.Kohen ne Manhatan, Nju Jork, gjate xhirimit te filmit per Vatren e shqiptareve te Amerikes dhe me erdhi rasti ta takoj ne mjediset e hotel”Rogner”,kur ajo kishte planifikuar nje takim me shoqet e saj te matures te gjimnazit”HALIM Xhelo”Vlore,viti 1961.

Ishte nje atmosfere magjike,nje takim i ngrohte shoqesh,qe edhe pse te ndara per 40 vjet,flisnin me njera tjetren sikur te ishin ne vazhdimsi bashke…”he,moj gjitonja ime e dashur,Ana,do ta fillosh ti, tregimin me te rejat tona qekurse jemi ndare?’-e hap biseden Ani,keshtu i therisnin shoqet Ana Kohen.

Flasin me radhe te gjitha hoqet,Eli,Teuta,,Eleni,Urania,Valentina…Sjellin kujtime nga vite te veshtira te dikurshme,por me sukseset ne jete te femijeve ne vitet e reja te demokracise.Eshte nje tryeze e thjeshte e rrumbullaket,me kafe,caj.leng portokalli,por sikur ne te, te ishin gjithe te mirat e botes…

Ani ,e buzeqeshur dhe me syte qe i shkelqejne nga gezimi vete,tregonte per veten e saj dheper familjen,per punen e saj e mbi te gjitha per menyren si u largua nga Shqiperia.

Ajo flet thjesht e me detaje te tilla qe e bejne biseden shume intime.Eshte nje rrefim I sinqerte e shume interesant.

“Kur u largova nga Shqiperia,doja te harroja cdo gje ,fillimisht,dhe truri me ndihmoi …Por erdhi casti tjeter i mallit per shoqet e mia,per njerzit e dashur, qe kisha lene pas,dhe kur e lashe veten te lire I kujtova te gjitha…Ja sa afer jemi tani, keshtu ju kam menduar gjithmone…’Syte e saj mbushen me lote dhe pergezimet e perqafimet vazhdojne…

“Kishim me vete vete 1 dollare.ishim 7 pjestare te familjes,babai mamaja,gjyshja e ne 4 femijet..””Po,po me kujtohet dita kur iket,kam qene edhe une me familjen time ne ate tren drejt Tiranes,shton Eleni.”ti bije ne sy, se ishe e gjate e me floke kacurela si tani”

Ana Kohen e ve theksin tek veshtiresite e jetes,qe e bene me te mire njeriun…” Kur isha ne Greqi ,kurseja shume, se nuk kisha para. Kur vazhdoja shkollen,me ndihmonte dhe vellai qe me dergonte20 dollare ne muaj,ndersa une mezi rregulloja deri parate e autobuzit…Por edhe kur vajta ne Amerike,shkolla me fillonte ne oren 9,une isha gati qe ne oren 7,me bluzen e bardhe te veshur dhe punoja,qe te nxirrja shpenzimet e Universitetit…”

Ajo flet ngrohte per familjen e saj me bashkeshortin e dy femijet e saj,dhe ka nje merak ,qe s’eshte bere akoma gjyshe…”

Biseda vazhdon gjate,fillon me dite e me pas mbremesohet e ne cepin ku jane ulur “vajzat “e gjimnazit “Halim Xhelo”,nuk ka dhe drite shume…Kamarieri sjell 4 qirinj dhe atmosfera behet me romantike e mallengjyese. Flasin aq bukur me njera tjetren e mundohen te marrin edhe keshilla apo mendime per jeten.Sejcila ka pervojen e saj dhe kane cfare te thone.Diku, diku biseda prek edhe ne ndonje humbje jete te te afermeve,por me shume ato flasin per gjerat e bukura te jetes,per realizimet personale e familjare.dhe biseda natyrshem vjen edhe per festen e madhe te 100 vjetorit por edheper festen e 50 vjetorit te matures se tyre,qe ishte matura e pare e gjimnazit’”Halim Xhelo”.

Mendimi i tyre ishte ta festonin sa me mire bashke,se keto gezime jane vertete jubilare.

Ana Kohen eshte tipi i njeriut kerkues per vete e per te tjeret.Ajo tregon si mori jeta e saj nje dimension te ri me shoqaten “Motrat Qiriazi” qe drejton ne Ny Jork.Dhe mendjen e ka vazhdimisht edhe per ne Shqiperi.

Nga biseda e pare me te ne Amerike me kishte mbetur ne mendje nje fjale e saj.Dua te bej dicka per fshatin qe na strehoi ne vite te veshtira, per”Trevllaznit” e mi…

Ajo kenaqet me petkun e festes qe ka veshur Tirana e Vlora historike…Dr,Ana Kohen flet shume e emocionuar per 100 vjetorin e Pavarsise…”nje vit i madh i paharruar per te gjithe shqiptaret kudo qe ndodhen ne bote dhe miqte e tyre.Ne fund thote mesazhin qe drejton per Shqiperine:”te jete gjithmone demokratike!”

VOGELUSHJA NGA MITROVICA PER KURIM NE NEW YORK NEN KUJDESIN E ROTARY CLUB

February 4, 2013 by dgreca

– Klubit Rotari – Dhurata e Jetës – në Bronks – New York – sjellë një vajzë 9 vjeçe nga Mitrovica – për kurim
– DioGuardi, dhe Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane bëhen pjesë e një fushate për të mbledhur donacione për fëmijët e sëmurë nga Kosova me sëmundjet e zemrës/

New Roshelle – New York : Persidenti i Lidhjes Qytetare Shqiptaro Amerikane, Joseph J.DioGuardi – Ish kongresmeni republikan në dy termin nga Nju Jorku, dhe gruaja e tij, Shirley Cloyes DioGuardi, Këshilltare e Çështjeve Ballkanike, të shtunën në New Rochelle – New York, ishin të ftuar speciale në një darkë për mbledhjen e fondeve, e cila u organizua nga një organizatë amerikane joqeveritare, Klubi Rotari i Qarkut 7230 ./

NGA BEQIR SINA/Ai mori pjesë në një darkë me një numër të anëtarëve të Bordit i Drejtorëve të LQSHA-së, organizatën patriotike rinore Rrënjët Shqiptare – Albanian Roots në Amerikë, anëtarë të Kishës Katolike Shqiptare Zoja e Shkodrës dhe të një grupi i të rinjve që kishin ardhur enkas për këtë darkë mbledhje donacinesh nga Houston- Teksas. Gjergjë Dedvukaj i cili është anëtarë i Bordit të Drejtorëve të LQSHA, u nderua me një çertifikat mirënjohje për mbajtjen në lokalin e tij të një vajze nga Kosova vitin e kaluar.

Pavarësisht, kësaj darke për grumbullimin e donacioneve ku Lidhjes Qytetare Shqiptaro – Amerikane, dha një shumë mjfat të mirë, Joseph J.DioGuardi – dhe bashkeshortja e tij, Shirley Cloyes DioGuardi, Këshilltare e Çështjeve Ballkanike – kan pasur lidhje të mira me “The Rotary Club of New York” , duke zhvilluar në të kaluarën takime për senasabilizimin e : Çështjes së Pavarësisë së Kosovës, – Problemet e shqiptarëve në Ballkan përfshirë çështjen Çame, : “Edukimin e amerikanëve mbi çështjen shqiptare, me anë të komuniteteve të fuqishme sidomos, ato të konsideruara “Headline” në SHBA.

Joseph J.DioGuardi – dhe bashkeshortja e tij, Shirley Cloyes DioGuardi, me Lidhjen Qyetetare dhe komunitetin shqiptarë, kohët e fundit një rëndësi të veçantë po i kushtoin veprimtarive me Klubit Rotari – Dhurata e Jetës – Rotary Club’s Gift of Life në Bronks – New York, duke dhënë sadopak ndihmën e tyre me sjelljen e fëmijëve të sëmurë nga zemra nnga Shqipëria dhe Kosova.

Kjo veprimtari vjen mbi të gjitha falë programit që praktikon në të gjithë botën me fëmijët e sëmurë me problemet e zemrës, Klubi i Rotary – Fondacioni Dhurata e Jetës, në Bronks – New York, me donacionet e organizatave dhe të individve, filantrop dhe bamirësë të njohur , që kan bërë të mundur sjelljen e dhjetëra fëmijëve nga Kosova dhe Shqipëria në Shtetet e Bashkuara, për intervenime të vështira në zemër dhe kurimin e tyre.

Me punën e madhe vullnetare që po bënë gjatë kësaj periudhe dhe një ish refugjate e kohës së luftës në Kosovë, Albana Krasniqi, si kordinatore me fëmijët nga Kosova, dhe pas përcaktimit korrekt të diagnozës, nga mjekët në Kosovë , dhe dy zyrat e Klubi i Rotary – Fondacioni Dhurata e Jetës, në Prishtinë dhe Gjakovë, kan sjellur dje një fëmijë 9 vjeçe nga Mitrovica e cila ka nevojë, patjetër, të operohet në Amerikë.

Për sjelljen e fëmijëve të sëmurë nga zemra në Kosovë, është arrit me ndihmën e autoriteteve në Kosovë, koordinatorit të Klubit Rotary – Dhurata e Jetës, në Prishtinë, Prof. Dr. Mazllum Belegu, dhe zotit Gani S. Abazi, MD, MPH , Këshilltar për Politikat e Shëndetësisë i Ministrit të Shëndetësisë, në Qeverinë e Kosovës.

Kujdestar familjar me këtë gjest bamirësie për këtë vajzë, është bërë artisti i njohur i komunitetit Roko Markolovic, regjisor dhe producent filmash

Vajza është Dea Haxhiu, 9 vjeçe nxënse e klasës së 4-të, e shkollës Eqerem Çabej në Mitrovicë, e bija e Shkumbin dhe Ajshe Haxhiut . E cila prej se kur ka linduer është konstatuar nga mjekët dhe specialistët në Kosovë, se ka një “vrimë” në zemër

Ajo ka patjetër të nevojshme, një ndërhyrje krirugjikale korrektuese, e cila bëhet vetëm në SHBA. Mbasi, në Kosovë, megjithëse e kan përcaktuar mjaft mirë diagnozën, nuk janë në gjendje për të marrë përsipër një operacion kaq të vështirë, ”..në një kohë që gjendja e saj shëndetësore ka vazhduar të përkeqësohet çdo ditë”, thanë mjekët.

Klubi Rotary – Dhurata e Jetës – është një organizatë ndërkombëtare jo-fitimprurëse i administruar nga Rotarians, të cilit duke mbledhur fonde, nga qytetarët, bizneset dhe organizatat humanitare, filantrop të njohur amerikan kanë arritur të sigurojnë shërbim mjekësor falas (operacione kryesisht ndërhyrje të vështira në zemër) për fëmijët në nevojë nga e gjithë bota.

Rikthim në kraterin e ferrit

January 29, 2013 by dgreca

Mos të pafsha më kurrë shkretëtirë e mbetur Shkretë!/

Nga Bedri Blloshmi/

Me kërkesën e z.Agron Tufa, drejtorit të Institutit të Studimeve të Krimeve të Komunizmit, u nisëm për të vizituar burgun e Spaçit. Nuk kisha asnjë lloj dëshire për të shkelur përsëri në këtë humnerë, këtë krater, këtë gropë të rrejpur pa asnjë lloj bimësie, pas asnjë lloj krijese të gjallë, ku edhe egërsirave apo kaçakëve nuk u pëlqen as të kalojnë e jo më të jetojnë. Në këtë anë këtu edhe uji i pakët që rrjedh nga grykat e galerive apo maja e kodrës së djegur ka një ngjyrë të kuqerreme i cili ngjan si të jetë gjak që rrjedh nga një trup i plagosur, që rënkon pa pushim.

Z.Agron Tufa, gjatë bisedës më pyeste herë pas here: “- Hë Bedri, si të duket ky udhëtim? Çfarë të bën më shumë përshtypje?” “- Asgjë nuk më bën përshtypje. Nuk është hera e parë që shkel pa pranga në duar në këtë humbëtirë të mbetur shkretë.”edhe ju Z.Agron këtë rrugë e keni shkelur që kur ishte fëmijë, me trasta në krahë, me opinga të grisura, me barkun bosh e me një ndjenjë frike tek shkonit të takonje babanë e tuaj. Sapo lamë autostradën, rruga më tej gjarpëronte përgjatë një përroi që zhdukej poshtë majave të maleve të rrjepura. Me vete kishim dhe një kameraman, që shikonte nga brenda xhamit të makinës këtë vend të çuditshëm, i cili vetëm shkrepte aparatin, psherëtinte e psherëtinte me vete, duke shikuar here nga unë e here nga përroi i thellë që si dukej fundi.

-Më falni zoti Blloshmi e zoti Tufa, por nga po na çoni këtej? Nuk besoj se nga kjo anë që po shkojmë ka jetesë? Kush mund të jetojë në këto shkrepa? Mos jemi gabim? – na pyeti kameramani ndërsa vazhdonte të shkrepte aparatin.

-Ne po shkojmë atje ku kemi qenë të mbyllur e rrethuar me tela me gjemba e gryka mitralozi, – iu përgjigja unë, – por edhe nëse e kemi gabim, kjo rrugë të çon o në Qaf Bari ose në burgun e Gurthit, këto rrugë janë vetëm rrugë burgu.

Pa e kuptuar sa kishim udhëtuar, në një moment shoferi më pyeti: – Z,Blloshmi, këtu nga do të shkojmë, se janë dy rrugë? Të thashë një herë si rruga poshtë edhe kjo sipër të çojnë në një burg por ne do kalojmë sipër këtu është burgu për të cilën jemi nisur ta vizitojmë.

-Mbaj sipër, – i them përsëri unë – ja, arritëm pas kësaj kthese do të shohim godinat që na presin me gojë hapur se galeritë nuk duken, janë në përrua. Çdo gjë është shkatërruar, por megjithatë gërmadhat janë. Ja, i sheh këto -vazhdova t’i shpjegoj, mbasi ecëm gati 300 u afruam unë fillova të tregoj ja kjo godina komanda, këtu, ka qenë porta e hekurt, këtu fusha e qymyrit, kjo gërmadha këtu, ka qenë një dhomë ku bënin spiunët “takim special”,këtu ka qenë mensa, këtu kanë qenë birucat, këtu depoja e veshmbathjeve, kjo është fusha që rreshtoheshim kur donin të arrestonin sërish një të dënuar. Këtu u arrestua Xhelal Koprencka kur prokurori thirri gjithë inat e turivarur, duke tundur dorën e shtrirë drejt nga ne në fushë: “Xhelal Koprencka, në emër të popullit arrestohesh!”, pa mbaruar fjalën prokurori policët e mbërthyen me pranga ndërsa Xhelali iu përgjigj: “Jo në emër të popullit, por në emër të armiqve të popullit po më arreston!”.

Kur kaluam përpara pallateve vazhdova të tregoj: Ky pallat ishte plot me të dënuar të cilët punonin në galeri. Kjo është dhoma ku kam jetuar për pesë vjet me radhë. Shiko mbi derë akoma është parrulla me thënien e diktatorit, ja shiko gjithë andej ka parrulla.Në këtë dhomë flinin 51-52 të dënuar e në çdo dhomë krevatet ishin me tre kate, të bëra me hekura të salduara. Kjo gërmadha përpara nesh ka qenë banjoja, ndërsa tarraca përdorej për të bërë apelin tri herë në ditë. Këtu rrinim me orë të tëra në shi e dëborë duke pritur of. rojes për të na numëruar. Kjo gërmadha tjetër këtu ka qenë depo që përdorej nga ne për të lënë çizmet e grisura të llastikut që kundërmonin era djersë e rrobat e grira nga acidi, që vinin po aq erë të keqe sa çizmet, të lagura nga djersa dhe uji që kullonte fillim e mbarim të galerisë. Ja dhe zona e dytë, ajo në kodër e njoh mire atë zone atje kam punuar 5 vjet pa shkëputje, aty temperature ishte 45 –47 gradë. Lart fare, zona e pare e tretë dhe e katërta dhe kjo këtu poshtë fare quhej zona e pestë. Në këto zona punohej me tri turne. Në çdo turne kishte: brigadën e armatorëve, brigadën e sipërfaqes ku çdo brigadë kishte mbi 48 të dënuar veç brigades që nxirrte vagonat. Kur nuk arrinim të bënim normën, polici na lidhte pas një shtylle për 6-7 orë rresht e cila ndodhej atje tej, në kodër pranë barangës së tij. Shumë herë na lidhnin në hekuart e duarve edhe një rrotë vagoni e cila nuk takonte në tokë peshonte vetëm në duart e prangosura. Kishte raste që mbasi të linin lidhur në kodër, deri sa të dënuarit e tjerë të dilnin nga galeria në fund të turrnit kur brigada zbriste për të shkuar në fjetore, na zbrisnin të lidhur e më pas na fusnin në birucë. Në mëngjes të nxirrnin e na çonin prapë në punë. E sheh këtë pallatin tjetër? Ky ishte pallati i ”papaunësisë„ ishte i mbushur plot me pleq sakatë, me një dorë apo me një sy, dhe ata që ishin me raport mjeku. Kishte dhe të dënuar të cilët kishin dalë nga fiqiri prej torturave në hetuesi, thënë troç: i kishin çmendur dhe, të gjithë këta i fusnin çdo ditë në një sallë dhe u çanin kokën 4-5 orë duke lexuar dokrrat e përrallat e diktatorit. Tani të lutem mos më pyet më, se po ndihem keq. Pse çfar po ndjen? Të lutem ma thuaj. Unë habitem kur kujtoj se gjithë ajo dhunë psikologjike, gjithë ai presion, birucat, riarestimet, vrasjet në galeri, vrasjet nga ushtarët, pushkatimet.Shpesh here humbnim shpresën sa here futeshe operative në kamp të gjithë ne dridheshim nga tmerri se dinim që diçka do të ndodhte, ja tani si vjen koha çdo gjë është zhdukur e shkatërrua e kanë mbetur vetëm gërmadha.

Por kamerani prapë vazhdonte: – Po ndonjë rast vrasjeje, a të kujtohet?

-Po, – iu përgjigja unë, – disa raste. Ikim dhe flasim rrugës në makinë se nuk mund të qëndroj më këtu. M’u zgjuan shumë kujtime të tmerrshme që më kallin datën e drithërrojnë shpirtin, ikim ikim çfarë kërkon më shumë të dish. E gjithë pllaja ku jemi ne vetë rënkon e pëshpërin e janë shpirtrat që s’kanë gjetur asnjëher ashtue s’kanë për të gjetur qetësi.

Z.Agron vetëm shikonte i heshtur e thithte cigaren me ngut. Me bishtin e cigares së përfunduar ndizte tjetrën mendushëm ndërsa shtëllungat e tymit ngjiteshin e shpërndaheshin ngadalë kush e di se ku duke humbur ashtu siç u harruan e anashkaluan krimet 50 vjeçare të terroristëve komunistë, duke mohuar gjithë atë gjak të derdhur e gjithë ato sakrifica pa iu nënshtruar e pa u futur në strehën e çadrës së tyre gjakatare. E sot, bijtë e vrasësve të djeshëm sundojnë vendin duke u pasuruar e mbrojtur baballarët e tyre. Edhe kjo është “Demokraci”! Ndërsa me mijëra nëna shamizeza përsërisin legjendën e qyqes duke vajtuar kodër më kodër e përrua më përrua me lot në sy, me shkop në dorë e të kërrusura nga pesha e halleve dhe dhimbjes së përjetshme. Ato rënkojnë e shpresojnë për djemtë, vllezërit, baballarët e tyre që edhe të vdekur e të zhdukur i kërkojnë e i kërkojnë duke psherëtirë…

Mos të pafsha më kurrë shkretëtirë e mbetur Shkretë!