Besnik Fishta/

Në periudha konfliktesh, filatelia tejkalon funksionin e saj tradicional përkujtimor. Pulla postare dhe zarfi i ditës së parë bëhen një mënyrë për të treguar se si një shtet e sheh dhe e interpreton luftën. Pikërisht në këtë drejtim shfaqet një dallim i dukshëm midis filatelisë ruse dhe asaj ukrainase pas fillimit të pushtimit të Ukrainës në vitin 2022. Në një pjesë të konsiderueshme të emetimeve ruse të kësaj periudhe mbizotëron një gjuhë vizuale e lidhur drejtpërdrejt me fuqinë ushtarake: tanke, avionë, raketa, ushtarë, mjete luftarake dhe simbole të ushtrisë. Lufta paraqitet përmes instrumenteve të saj materiale dhe ushtria bëhet elementi kryesor i mesazhit. Imazhi përcjell forcë, teknologji dhe aftësi luftarake.

Filatelia ukrainase, pa e shmangur temën e luftës dhe mbrojtjes, në disa emetime zgjedh një tjetër mënyrë komunikimi. Përveç ushtarit dhe armës, ajo vendos në qendër njeriun, kulturën, letërsinë, folklorin, kujtesën historike dhe identitetin kombëtar. Kjo e zhvendos mesazhin nga ajo që përdoret për të luftuar tek ajo që synohet të mbrohet. Një shembull domethënës është emetimi i lidhur me poemën “Armiku” të poetes ukrainase Liudmyla Horova, publikuar më 22 prill 2022. Poema përmend qytete si Buça, Irpini, Mykolaivi, Harkivi dhe Mariupoli, duke i shndërruar emrat e tyre në simbole të dhimbjes, kujtesës dhe qëndresës ukrainase.

Veçanërisht domethënës është transformimi i kësaj poezie në imazh filatelik. Emetimi “Qoftë mbi ty mallkimi i shtrigës, armik”, i ilustruar nga artistja Kateryna Shtanko, nuk vendos në qendër një tank, raketë apo kolonë ushtarake, por figurën e shtrigës, të marrë nga folklori ukrainas.

Kjo zgjedhje i jep luftës një dimension tjetër simbolik. Shtriga, e ardhur nga bota e legjendave dhe besimeve popullore, shndërrohet në figurë të zemërimit, forcës dhe qëndresës. Në vend të armës si simbol i fuqisë fizike, përdoret kultura si burim i fuqisë morale.

Këtu qëndron edhe një nga dallimet më interesante midis dy qasjeve. Imazhi ushtarak e paraqet luftën kryesisht si përplasje forcash, ndërsa simboli kulturor e lidh atë me arsyen pse një shoqëri lufton për të mbijetuar: për tokën, familjen, kujtesën, traditat dhe identitetin e saj. Një tank tregon fuqinë e luftës; një figurë folklorike, një poezi apo një këngë tregon atë që ndodhet përtej fushës së betejës.

Lidhja e emetimit te zarfit ilustruar me poezinë është po aq e rëndësishme. “Armiku” është një reagim artistik ndaj realitetit të luftës. Fjala shndërrohet në këngë, kënga në emocion kolektiv dhe më pas imazhi filatelik e fikson këtë emocion në një objekt që mund të ruhet e të studiohet edhe në të ardhmen. Për këtë arsye, zarfi i ilustruar “Mallkimi i shtrigës” ka vlerë jo vetëm filatelike, por edhe dokumentare e kulturore. Ajo nuk tregon vetëm çfarë ndodhi, por edhe mënyrën se si një shoqëri e përjetoi konfliktin. Nëse historia zyrtare regjistron datat, betejat dhe vendimet, filatelia mund të ruajë gjuhën emocionale dhe simbolike të një kohe.

Në këtë këndvështrim, përballja e filatelisë ruse me atë ukrainase tregon dy mënyra të ndryshme të komunikimit të luftës: në njërën anë, arma dhe fuqia ushtarake; në tjetrën, fjala, kultura dhe simboli folklorik. Pikërisht ky kalim nga arma te kultura dhe nga objekti ushtarak te simboli njerëzor i jep filatelisë ukrainase të këtij emetimi një dimension të veçantë.

Zef Pergega/

 Tё gjithё e dimё historinё. Pёr njё femёr tё bukur, pёr njё tradhti bashkёshortore ra Troja dhe pёr njё karrike tё lakmuesme sa bukuria e Helenёs po bie Kosova.

   Besoi se e kam dёshmue me liba, shkrime e vepra atdhetare dashurinё pёr Kosovёn, pёr gjakun e deshmoreve. Ne nё Amerikё jemi frymёzue prej malsorёve, prej Gjok Martinit e shumё tё tjerёve heronj tё demostratave pёr lirinё e Kosovёs. Sa morёn pushtetin bimbashet, shumё prej tyre ishin tё fshehur ose defreheshin nё klubet e natёs me serbet, nuk u ndiu fare tё paktёn pёr njё falenderim qoftё edhe si kortezi. Shpejt e harruat nderen se nga Detroiti erdhen 16 vetё tё luftonin me ju e u krijue “Fondacioni Vendlidja therret!”

    Vjen njё ditё e njeriu i mёrguar qё la gruan nё spital e u nis mё çue armё pёr nё Kosovё, tjetri la punёn e nuk i pyeti prindёrit, por nё areroport veshi uniformёn e UCK-sё, tjetri u nis pёr nё Shtepinё e Bardhё tё takonte Klintonin, e tjetri…, o sa shumё sakrifikun pёr ketё ideal, por….mosmirёnjohje totale, krej more bac pashalare. Eshtё fytyrzi e katran nё shpirt shqiptari pёr karrike sunduesi e agallari me brekushe osmani…

    Ai ёshtё i mençuri i tё gjithё botёs, por asnjёherё pёr punёt e veta nuk u vuni gishtin kokёs!

    Pёr njё grua tё martuar u mbyt nё gjak Troja, ndёrsa pёr karrikёn e presidentit honor ka rrezik edhe tё gjakoset Kosova. 10 milion dollarё pёr njё palё zgjedhje jo zgjidhje. Zgjidhje nё tё mirё tё popullit, demokracisё dhe sigurisё s’ka edhe pse nё fushatё e lirojnё kollarёn nga fyti pёr tё ia lidh votuesit mё pas pёr tё ia zan frymёn. 

  Janё zverdh nё fytyrё politikanёt e Kosovёs, kur ua kam thenё miqёsisht: vini tre katёr nga komunitetin katolik nё qeveri e nё trupin diplomatik jashtё Kosovёs. Vini nga pakicat ne diplomaci e ne qeveri qoftё edhe serb tё pranueshёm nё dialog.  Pёrfshini rininё qё ka mbaruar jashtё  nё qeveri e profesione. U zverdhёn si zhapini! Pse?!

   Sepse pushteti nё Prishtiniё s’ka vlera shpirtёrore qyeteruese, por krahinore siç ёshtё nё Shqipёri qё nё kohёn e luftёs partizane. Ama ajo Albulena ta shpif mbi takat e tangerllekut, sikur ka dal nga elita boterore sa mё dukёn sё popullit iu ngulen nё dritё tё syve! C’ёshtё kjo shfaqje e piste me truproje e bodigardё nga pas! Ky ёshtё modeli i perfqesuesit tё polullit?! Senatoret e kongresmenet amerikanё levizin me makinat e veta pa armё nё brez e pa bodigardё vetёm mё stafin zyrёs! A me tё vertetё me mend e Albulenave mund tё ketё properitet Kosova?! 

    Ju keni njё kyetar Bashkie nё Prishtinё njё arkitekt i zoti qё ka jetuar jashtё nё Londёr me bashkёshorte shqiptaro- amerikane e leme nё Detroit dhe e njoh personalisht e familjarisht, tё cilёt kanё njё histori suksese. Axha i saj Pjetёr Ivezaj qё u burgos nё Mal tё Zi bёri qё Kongresi amerikan tё ndёrpriste maredhёnjet me Jugosllavinё, pёr tё ardhur tek bombardimi. Po ju ua ka zenё sytё gjaku i lluksit.  Apo do tё thoni se ajo ёshtё kryqalije?! Pa pyeteni njere z. Rama se çmendon pёr rolin e shtetit dhe tё presidentit?!

   Kjo ёshtё njё lojё sulltanore e sllave me thika mbas shpine si ato 33, herё tё ngulurat tё Brutit. Pse pas zgjedhjeve kёrkohet “marrevjeshje politike”. Kjo u kёrkua edhe ma parё e nuk pati rezultat. Ku ishim, hiq gjёkundi, siç ishte mbeti katundi! Pёrsёri e pikёn zero, pёrsёri 10 milion ero!

    Nuk do tё jetё e larget dita qё toka dadane do tё sulmohet nga ortodoksizmi dhe helmi i kishёs se saj edhe nga ajo greke, maqedore e malazeze, sepse keni lejuar qё femija nё bark tё nanёs tё ushtarit tё UCK-se, tё hapur nga bajoneta e karabinёs sё paramilitarit serb, sot po ushqehet me tamlin e ushqimet e Serbisё. Nuk ka patiotizёm nё ketё drejtim vetёm lёshim. As opozita me armёn e patriotizmit dhe tё krahinizmit po bёn njё vetёvrasje nё dem tё Kosovёs, t’ue e bin botёn se shqiptarёt jane mbeturina osmane dhe nuk dinё tё qeverisen, teze kjo e armikut e po i shkoni pas me gjethe tё fikut!

   Ma tё bute, burra, me tё ndёgjegjshёm, me komunikues dhe ma dritё nё sy para territ tё muzgut gjakpirёs tё karrikёs!

   Ku ёshtё ngёrçi?! Karrikja e presidentit! Sypistç para saj shqiptari. Ҫuditem ku e mbaruan shkollёn gazetarёt e Prishtinёn qё u shkojnё mbrapa kalit me zorrё nepёr kambё?! Ata nuk dinё si ato nё Shqipёri se ç’ёshtё lajmi?

                        I dashtun Albin!

   Ti e din se e kam treguar respektin pёr Ju nё dy vizita qё keni bёrё nё Detroit. I lexova sot shkrimet e mia dhe kronikat televizive, por nuk i kam pa tё realizuera ato premtime! Si more burrё i mirё e i dashtun nuk u ule njёherё gju me me gju me diasporen, me pleqtё e maleve se lluksi i Prishtinёs se tangelleku idiot i Albulenёs tё ban peng, ai s’ka nder as taban. Si more nuk e bane njё takim me disa shkrimtarё, poet e studiues mё i pyet e mё qa hall?!

    Se pari, i dashtun liroje frymёmarjen demokratike tё Kosovёs, duke ia len karrikёn e presidetit opozitёs. Kuptoje lojёn, duhet ta kishe kuptuar pa patur nevojё tё shkoje ne zgjedhje dhe mos u kap pas saj si i mbyturi se vjen shpejt momenti e nuk ta jep kush dorёn. Politikёn shqiptare nuk e ke me vete, me tё drejtё apo pa tё drejtё, por as opoziten e shqiptarёve nё Maqedoni se ёshtё e zёnё me solemnitete e glorifikime deri nё marri shqiptare, mё i shpall polikanёt e vet shenjtёr.

    Lenja Vollces detyrёn e Pesidencёs dhe kёtu mbyllet cikli,  e mos e  bajё pёr vete se besoj se asnjё nga tё tutё nuk e ban ma mirё se ajo, le ma ta mbash pёr Albulenёn me gjeste tё pa etikshme dhe as per ndonjё konsensual. Per kosensual duhej shkue ne referenduam dhe ta kishe shpall emrin ose disa prej tye kandidat e te pytej populli si e doni Presidentin?!

    Politika amerikane ёshtё e zgёnjyer pёr ketё veprim, i dashtun Albin. Ajo sigurisht hesht se amerikanet nuk tё ndalojnё tё besh atё qё don, por nёse nuk u pelqen nё rastin mё tё parё tё ndёshkon. Ban kuvend me burra tё mёnçur tё Kosovёs dhe jo lёpirёsit qё i kacavarёn si gjarpёr pushtetit, duke mos i pёrfill gёrrhitjet politike dhe si njeri gjigand e tolerues e i qytenuem nxirre Kosovёn nga kolapsi politik e jepi frymё qё tё marri frymё.

  Hiqe traun e rrugёs sё kombit. Nuk mё lanё tё kaloi me patentёn amerikene. Shprehja: “Unё jam fituesi tё çon tek humbçsi! Sa ma parё organizo dёgjesёn me studentё e profesorё dhe me diasporёn. Ajo ministria e disporёs ёshtё njё syqorre e punё hore!

    Tё fala nga njё mik qё ta don tё mirёn nga njё za nё Amerikё, por dashnia pёr Kosovёn ёshtё gjaku im i ngrirё, nё dorёn jashtё vorrit tё luftёtarit tё pavarёsisё e nё lotin e lokёs, qё nuk i thahet derisa tokёs sё Dardanisё ti vinё sytё e lirisё.

   Edhe njeherё, i dashtun lenja postin e presidentit opozitёs e mos ban lojё me numrat, he tu prifte e mbara. Jam thjeshtё e mik i yti bash si fjala!

Nga Frank Shkreli/

Ukraina kërkon respekt për sovranitetin e saj, Serbia këmbëngul kundër Kosovës, ndërsa Tirana dhe Prishtina vazhdojnë të flasin shpesh me dy zëra. Kjo është koha për një politikë shqiptare më të bashkuar, më të mençur dhe më të vendosur. Përqafimi i presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky me presidentin serb Aleksandar Vuçiç në Beograd nuk mund të kalojë pa koment. Jo sepse një përqafim diplomatik është diçka e pazakontë, por sepse pas kësaj fotografie qëndrojnë dy realitete që vështirë se mund të mos përplasen në mendjen e kujtdo që e njeh sadopak historinë e Ballkanit. Nga njëra anë është Ukraina, e cila prej vitesh lufton për sovranitetin dhe integritetin territorial të saj dhe kërkon nga bota që të mos pranojë pushtimin rus.

Nga ana tjetër është Serbia, e cila vazhdon të deklarojë se nuk do ta njohë kurrë Kosovën si shtet të pavarur. Dhe pikërisht këtu lind pyetja që Prishtina dhe Tirana duhet t’ia bëjnë hapur Kievit. Si mund të kërkojë Ukraina respekt për sovranitetin dhe integritetin territorial të saj, ndërsa vetë vazhdon të mos njohë Kosovën? Kjo nuk është pyetje kundër popullit ukrainas. Nuk është as kundër luftës së drejtë të Ukrainës për mbijetesë. Është pyetje për parimet. Sepse nëse sovraniteti dhe integriteti territorial janë parime të së drejtës ndërkombëtare, atëherë ato duhet të vlejnë për të gjithë, jo vetëm për ata që kanë nevojë për mbështetjen e botës në një moment të caktuar.

Solidariteti me Ukrainën nuk kërkon heshtjen për Kosovën. Shqiptarët e kuptojnë shumë mirë dhimbjen e Ukrainës. E kuptojnë mirë çfarë do të thotë të përballesh me një fuqi shumë më të madhe. E kuptojnë çfarë do të thotë të luftosh për lirinë dhe ekzistencën. Kosova ka kaluar nëpër luftë, dëbime, dhunë dhe krime nga regjimi terrorist serb i Millosheviçit. Aleanca perëndimore NATO, ndërhyri për t’i dhënë fund katastrofës humanitare dhe Kosovës iu hap rruga drejt lirisë dhe shtetësisë. Prandaj shqiptarët nuk kanë asnjë arsye të jenë indiferentë ndaj fatit të Ukrainës. Përkundrazi, Shqipëria dhe Kosova duhet të vazhdojnë të jenë në anën e Ukrainës kundër agresionit rus. Por solidariteti nuk do të thotë heshtje. Miku i vërtetë nuk është ai që të duartroket gjithmonë. Është ai që të thotë të vërtetën edhe kur ajo nuk të pëlqen. Dhe e vërteta që duhet t’i thuhet Kievit është e thjeshtë: Nëse integriteti territorial është parim për Ukrainën, ai nuk mund të jetë përjashtim kur bëhet fjalë për Kosovën. Kosova nuk kërkon privilegj. Por kërkon të njëjtin standard.

Ndërkaq, Vuçiçi e di shumë mirë se çfarë kërkon. Aleksandar Vuçiçi nuk është politikan që vepron pa llogari. Serbia prej vitesh luan një lojë të kujdesshme mes Perëndimit, Rusisë dhe Kinës. Beogradi kërkon afrimin me Evropën, por njëkohësisht ruan marrëdhëniet e veçanta me Moskën dhe vazhdon politikën e tij të mosnjohjes së Kosovës. Tani Serbia po afrohet edhe me Ukrainën. Ka interesa ekonomike, politike dhe strategjike. Ukraina ka nevojë për mbështetje, marrëdhënie dhe partnerë të rinj. Kievi ka interes të forcojë pozitat e veta në Evropë dhe në Ballkan.

Por këtu shtrohet pyetja: A duhet që Kosova të paguaj çmimin e kësaj diplomacie? Kjo është ajo që Prishtina duhet ta bëjë të qartë. Sepse Vuçiçi e di se Kosova është karta më e fuqishme e politikës së jashtme të Serbisë. Dhe nëse Beogradi arrin ta përdorë afrimin me Ukrainën për të forcuar pozicionin e vet kundër Kosovës, atëherë kjo nuk duhet të kalojë në heshtje. Por problem kryesor nuk është vetëm Beogradi, Moska e Kievi.

Këtu arrijmë te pjesa më e dhimbshme e kësaj historie. Shqiptarët, historikisht, kanë plot të drejtë që të ankohen dhe të kritikojnë trajtimin e tyre, anë e mbanë trojeve të veta. Por, para se të drejtojmë gishtin ka Beogradi, Moska, Kievi apo kancelaritë evropiane, duhet të shohim edhe nga vetja. Plaga më e madhe e shqiptarëve vazhdon të jetë mungesa e një politike të koordinuar shqiptare, në interes të kombit. Sidomos vitet e fundit, Tirana dhe Prishtina shumë herë nuk janë paraqitur si dy shtylla të së njëjtës hapësirë shqiptare dhe evropiane, por si dy qendra politike që konkurrojnë, dyshojnë dhe kundërshtojnë njëra-tjetrën.

Ky është një luks që shqiptarët nuk mund t’ia lejojnë vetes. Në diplomaci nuk mjaftojnë emocionet, duhet strategji. Nëse Beogradi shkon në Kiev me një qëndrim të qartë për interesat e Serbisë, ndërsa Tirana dhe Prishtina shkojnë nëpër kancelari me mesazhe të ndryshme, kush del më i fortë? Përgjigjja është e qartë. Serbia nuk ka nevojë gjithmonë të fitojë betejën me shqiptarët. Mjafton që shqiptarët të humbin kohën duke luftuar me njëri-tjetrin, siç po ndodhë me klasën aktuale politike në Tiranë dhe në Prishtinë. Ky është një nga mësimet më të hidhura që duhet të nxjerrim nga fotoja e përqafimit Zelensky-Vuçiq.

Mjaft është mjaft! Tirana dhe Prishtina duhet të ulen në të njëjtën tryezë në mbrojte të interesave kombëtare. Kjo është koha për një ndryshim të mentalitetit politik përçarës që ka dominiuar marrëdhëniet ndërshqiptare. Nuk është hera e parë që kam theksuar nevojën për bashkrendim të interesave kombëtare midis Tiranës dhe Prishtinës -Frank Shkreli: Për një normalitet në marrëdhëniet Shqipëri-Kosovë, jo fjalë boshe! | Gazeta Telegraf- sidomos kur preken çështje që kanë rëndësi strategjike për shqiptarët. Tirana dhe Prishtina duhet të konsultohen me njëra tjetrën, para se të flasin me botën.

Jo për të krijuar një politikë të përbashkët që cenon sovranitetin e Kosovës apo të Shqipërisë. Jo për të ndërhyrë në punët e njëra-tjetrës. Por për të siguruar që, në çështjet madhore të Kombit, interesat shqiptare të mos paraqiten të përçara. Midis dy shteteve shqiptare, duhet të ketë konsultim të rregullt për zhvillimet në rajon, marrëdhëniet me BE-në dhe NATO-n, dialogun Kosovë–Serbi dhe marrëdhëniet me fuqitë që ndikojnë në Ballkan. Një Shqipëri e fortë dhe një Kosovë e fortë nuk janë kërcënim për askënd. Por një Shqipëri dhe një Kosovë që flasin me dy zëra janë një mundësi për të tjerët. Dhe Beogradi e di shumë mirë këtë gjë.

Kosova nuk duhet të jetë monedhë këmbimi. Kjo duhet të jetë pika ku Prishtina dhe Tirana duhet të jenë, absolutisht, të qarta. Kosova nuk mund të jetë çmimi i një afrimi Ukrainë–Serbi. Kosova nuk mund të jetë kusuri i një marrëveshjeje ekonomiko-politike Serbi-Ukrainë. Kosova nuk mund të jetë peng as i interesave të fuqive të mëdha në rajon. Dhe, mbi të gjitha, Kosova nuk mund të jetë përsëri në duart e diplomacisë së të tjerëve. Fatkeqsisht, historia shqiptare është e mbushur me raste kur të tjerët kanë vendosur për shqiptarët. Në konferenca, në kancelari, në marrëveshje diplomatike. Në tavolina ku shqiptarët shpesh nuk kanë qenë të pranishëm. Nuk duhet të përsëritet ajo histori. Sot shqiptarët kanë dy shtete, institucione, aleanca dhe miq ndërkombëtarë. Por, mbi të gjitha, duhet të kenë edhe vetëdijen politike për të mbrojtur interesat e veta, me një zë.

Prandaj, përqafimi Zelensky-Vuçiq duhet të zgjojë shqiptarët, jo t’i trembë ata — se Zelensky në Beograd po mbron interesat e Ukrainës. Vuçiçi po mbron interesat e Serbisë. Kancelaritë evropiane po mbrojnë interesat e tyre. Kjo është politika ndërkombëtare. Pyetja që shqiptarët duhet t’i bëjmë vetes është: Kush po i mbron interesat e Kosovës, Shqipërisë dhe të drejtat e shqiptarëve në përgjithsi, në trojet e veta shekullore? Frank Shkreli: At Gjergj Fishta dhe të drejtat e shqiptarëve – Zemra Shqiptare Dhe këtu shqiptarët nuk mund të presin gjithmonë përgjigjen nga të tjerët. Duhet ta japin vetë përgjigjen në mbrojtje të interesave të përbashkëta të dy shteteve shqiptare në Ballkanin Perëndimor. Prishtina duhet të flasë. Tirana duhet të flasë.

Dhe, për çështjet strategjike, duhet të flasin me një zë. Jo kundër Ukrainës. Jo kundër Evropës. Jo kundër askujt. Por për Kosovën dhe për interest kombëtare të shqiptarve, sidomos Kosovës, se Kosova nuk është monedhë këmbimi, as nuk është dekor diplomatik, për askënd. As nuk është dosje që hapet e mbyllet sipas interesit të ditës, nga miq e armiq të saj. Kosova sot është një realitet politik, historik dhe njerëzor, një shtet i pavarur i njohur nga mbi 120-shtete të botës. Dhe nëse përballë një fotografie Vuçiq-Zelenski në Beograd, Tirana dhe Prishtina vazhdojnë të merren më shumë me njëra-tjetrën sesa me atë që po ndodh rreth tyre, atëherë rreziku nuk vjen vetëm nga jashtë.

Rreziku vjen edhe nga renda –“rreziku i përbrenshëm”, e ka quajtur dikur At Gjergj Fishta — paaftësia e liderve të klasës aktuale politike shqiptare në Tiranë dhe në Prishtinë për të qenë bashkë kur historia i kërkon të jenë bashkë. Frank Shkreli: Pa busull historike, kur “kultura” përplaset me kujtesën kombëtare në Prizren dhe heshtja e institucioneve në Prishtinë e në Tiranë | Gazeta Telegraf. Kjo është ajo që duhet të ndryshojë. Jo nesër, por sot. “Qëllimi ynë i shenjtë është mbrojtja e të drejtave të Kombit shqiptar”, ka thënë Abdyl Frashëri, ideolog e atdhetar i shquar i Rilindjes së Vërtetë Kombëtare Shqiptare.