Prof. Lush Culaj/

Këshilli i vitit 1920 problemin kombëtar e pa në tërësinë e tij dhe, ndër të tjera, e çmoi lart atdhetarinë e shprehur nga shqiptarët të Çamërisë në kuadër të lëvizjes kombëtare. Sigurisht vlerësimi për rolin historik dhe për kontributet e çmuara që kishin dhënë shqiptarët e Kosovës, të Çamërisë, të Maqedonisë Perëndimore dhe të Malit të Zi, në rrugën e zhvillimeve historike të kombit, bindnin jo vetëm deputetët, por edhe të gjithë shqiptarët. Vënia në spikamë e këtij problemi në parlament nxiste kujtesën historike kombëtare dhe krenarinë për vëllezërit dhe bash-këkombësit.

Këshilli Kombëtar i vitit 1920 qëndrimin ndaj problemit kombëtar e pa në tërësinë e problemeve, pa dyshim duke e vlerësuar atdhetarinë e shqiptarëve jashtë kufijve politikë. Mirëpo, në qoftë se në vitin 1920, për shkak të rrethanave dhe zhvillimeve politike, që u përmendën më lart, Parlamentit iu desh që ta përqendrojë vëmendjen më tepër te problemet e ndërtimit shtetëror, të çlirimit të krahinave të pushtuara dhe të dëbimit të okupatorëve të huaj, në vitin 1921 këto probleme tashmë ishin zbutur. Kjo i krijoi parakushte Parlamentit të vitit 1921 dhe 78 deputetëve të tij që të përqendroheshin më shumë në problemin kombëtar.

Pas shpërndarjes së Senatit, qeveria e re e Iljaz Vrionit organizoi të parat zgjedhje parlamentare në Shqipëri. Mbledhja e Parlamentit pritej me shpresë, sepse fillimi i jetës parlamentare në Shqipëri, me të drejtë, vlerësohej si fillim i një periudhe të re në historinë e shqiptarëve. Populli, shkruante gazeta “Drita” e Gjirokastrës, më 10 prill 1921, pret me padurim gjer sa të hapet skena e re politike me shpresë që nesër të fillojë një jetë e re. Fillimi i punës së Parlamentit përbënte një fitore të re, të rëndësishme historike dhe politike të shqiptarëve në rrugën e përpjekjeve të tij për forcimin dhe konsolidimin e shtetit të porsamëkëmbur. Mbledhja e Parlamentit përshë-ndetej nga të gjithë shqiptarët kudo që ndodheshin në trojet e veta jashtë kufijve politikë të Shqipërisë dhe nga diaspora. Duke i analizuar zgjedhjet e para parlamentare, studiuesi Blerim Reka thekson: “Pavarësisht luftës së ashpër politike gjatë fushatës elektorale në zgjedhjet e para parlamentare në Shqipëri votat i mblodhi patriotizmi dhe jo partitizmi”. Pra në fushatën elektorale të vitit 1921, ndonëse u paraqitën alternativa të ndryshme në zgjedhje fitoi patriotizmi, d.m.th. ato personalitete dhe figura të cilat kishin ardhur nga betejat e zhvilluara gjatë Rilindjes Kombëtare, për çlirim, liri, pavarësi. Ishin ato personalitete që pas vitit 1913 të zhgënjyera nga vendimet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër që morën përsi-për në një mënyrë apo në tjetrën për ta vazhduar luftën për krijimin e shtetit etnik shqiptar, në përputhje me rrethanat kombëtare e ndërkombëtare.

Mithat Frashëri, më 19 prill 1921 e informonte Eric Drummondin, sekretar i përgjithshëm i Lidhjes së Kombeve, për dhunën ndaj çamëve

Qeveria Shqiptare, nëpërmjet notave dhe protestave të ndryshme, përpiqej në çdo formë ta informonte opinio-nin ndërkombëtar për gjendjen e mjerueshme të shqiptarëve të Çamërisë në tokat e veta dhe angazhohej për pengimin e krimeve dhe shpërnguljeve të shqiptarëve nga këto treva. Nota të ngjashme për mosrespektimin e të drejtave kombëtare dhe njerëzore të shqiptarëve në Greqi kishte dërguar edhe më parë, më 3 mars 1921, përfaqësuesi shqiptar, Mithat Frashëri, kurse më 19 prill 1921 ai ia drejtonte një letër zotit Eric Drummond, sekretar i përgjithshëm i Lidhjes së Kombeve, nëpërmjet së cilës e informonte mbi këtë dhunë.

Në parlament ishin zgjedhur edhe intelektualë të dëgjuar të kohës. Përgjithësisht, për arsye të ndryshme deputetët gëzonin besimin, respektin, dashurinë, simpatinë dhe kishin besueshmëri të domosdoshme politike te mbarë shqiptarët, jo vetëm brenda shtetit shqiptar, por edhe të atyre jashtë kufijve politikë shtetërorë dhe në diasporë.

Ndër këto figura të shquara kulturore e politike ish-in: Gjergj Fishta, Fan Noli, Hasan Prishtina, Luigj Gurakuqi, Kadri Prishtina, Ahmet Zogu, Hil Mosi, Ndre Mjeda, Sylejman Delvina, Sotir Peci etj.

Mithat Frashëri

Pikërisht, duke i pasur parasysh vlerat, cilësitë dhe virtytet e larta të të gjithë deputetëve të zgjedhur, gazeta “Taraboshi” shprehte besim të plotë në punën e tyre në të mirë të mbarë vendit. “Deputetët, shkruante ajo, me veprën e tyre kishin për t’i treguar botës se në Shqipëri ndër çështjet politike dhe atdhetare nuk ka më myslimanë, katolikë e ortodoksë, por shqiptarë me mend, me zemër e me punë”. Ndërsa, gazeta “Shkumbini” shkruante: “Zemrat dhe sytë e gjithë shqiptarëve, që jetojnë brenda dhe jashtë Shqipërisë, sot janë kthyer drejt asaj ndërtese të vogël ku përfaqësuesit e zgjedhur do të mblidhen për t’i dhënë një drejtim të ri jetës shoqërore dhe politike të vendit.”

Kështu, më 21 prill të vitit 1921, nisi punën në Tiranë Këshilli Kombëtar, apo Parlamenti i parë i zgjedhur i shtetit të ri shqiptar. Tribuna e Këshillit Kombëtar u përdor për të parashtruar pikëpamje të ndryshme për çështjet politike, ekonomike e shoqërore. Aty u parashtrua nevoja e ngutshme e zhvillimit dhe e përparimit ekonomik e kulturor të vendit, por nuk u la anash as çështja e pazgjidhur kombëtare. Deputetët e parlamentit, duke pasur parasysh edhe përvojën e luftës politike që e zhvilloi Këshilli Kombëtar i vitit 1920 për këtë çështje, kishin arritur marrëveshje të plotë që çështjet e shqiptarëve jashtë kufijve politikë të kishin trajtim parësor në seancat parlamentare. Madje, u përcaktua si rregull që për pro-blemin kombëtar, të shqiptarëve në Jugosllavi e Greqi, kur e kërkonte nevoja, të lihej mënjanë çdo pikë e rendit të ditës ashtu që parlamenti t’i kushtonte seancë kësaj çështjeje. Ky koncept i trajtimit me prioritet të çështjes kombëtare ishte ndër veçoritë kryesore të veprim-tarisë parlamentare gjatë viteve 1921-1923.

Veç veprimtarisë direkte të parlamentit, deputetët e tij, nëpërmjet rezolutave, protestave apo telegrameve dërguar parlamenteve të shteteve të tjera dhe Lidhjes së Kombeve, bënin trysni të vazhdueshme edhe mbi qeverinë, në mënyrë të veçantë mbi ministrin e Punëve të Jashtme, nëpërmjet interpelancave parlamentare. Ata kërkonin prej tij ndërhyrjen e drejtpërdrejtë të Qeverisë pranë organizmave ndërkombëtarë e sidomos pranë Lidhjes së Kombeve për ta prezantuar me objektivitet çështjen shqiptare dhe kërkesat që dilnin nga zhvillimi i ngjarjeve e i pro-ceseve politiko-historike në zonat e banuara nga shqiptarët.

Deputeti Avni Gjilani: Parlamenti nuk mund të bënte protestë politike, por njerëzore e miqësore për Parlamentin e Greqisë

Në mbledhjen e 12 majit 1921 deputeti Ali Koprencka, pasi ishin burgosur disa shqiptarë në mesin e tyre edhe një deputet nga Parlamenti shqiptar që ndodhej në Greqi, kërkoj që t’i dërgohej protestë Parlamentit grek. Ai ketë e arsyetoi me faktin se pasi Qeveria nuk ka përfaqësues në Greqi protesta të bëhej nga Parlamenti. Deputeti Tefik Mborja kërkoi që të vinte në Parlament ministri i Punëve të Jashtme që të jepte shpjegime. Deputeti Avni Gjilani shprehu mendimin se Parlamenti nuk mund të bënte protestë politike, por njerëzore e miqësore për Parlamentin e Greqisë. Për deputetin Stavro Vinjau kjo nuk ishte punë e Parlamentit. Deputeti Ali Koprencka i mllefosur deklaroi se do ta tërheq propozimin, kurse për deputetin Osman Haxhija kjo nuk ishte punë e Parla-mentit, por e Qeverisë. Hasan Prishtina kërkoi që të ftohet ministri në Parlament për shpjegime. Fjalën e mori Iljaz Vrioni, i cili theksoi se shpjegimet i jepte si deputet e jo si ministër.

Nga kjo shihet se edhe ministrat e zgjedhur krahas detyrës të ministrit e ruanin edhe detyrën e deputetit. Pra, ushtronin dy funksione. Ai thekson se nuk kanë ndonjë lajm zyrtar, por dëgjohet nga propaganda greke se këto po i bën Greqia për shkak të kishës së Korçës. Fan Noli e pyeti ministrin e Punëve të Jashtme se cili do të ishte përfundimi i protestës ndaj Parlamentit grek. Shkurt a është e udhës të bëhet një protestë e tillë dhe çfarë fitimi do të sjellë? Iljaz Vrioni prapë dha mendimin si deputet e jo si ministër, duke theksuar se në këtë periudhë, kur grekët kanë sjellje të tilla, më mirë do të ishte të protestohej para parlamenteve të botës, por jo para atij të Gre-qisë. Deputetët Hasan Prishtina dhe Fan Noli kërkuan që kjo çështje të shtyhej për të marrë informacione shtesë. Ky propozim u pranua.

Deputetët vepronin në përputhje me strategjinë e lëvizjes kombëtare për ruajtjen, konsolidimin dhe fuqizimin e shtetit të vitit 1913, gjendja e të cilit ndikonte gjithsesi edhe në procesin e përpjekjeve për zgjidhjen e problemit kombëtar. Në mbledhjen e 14 majit 1921, deputeti Hasan Prishtina kërkoi nga Parlamenti që t’i sugjerojë Qeverisë që të përkujdeset në mënyrë të veçantë edhe për ata shqiptarë që ndodheshin jashtë Shqipërisë. Në shpjegime më të detajuara, kërkuar nga Eshref Frashëri, Hasan Prishtina shpreh mendimin se ishte e domosdoshme që Qeveria të përkujdesej për shqiptarët e Kosovës, Ça-mërisë, Stambollit, Rumanisë etj. Deputeti Kristo Dako pohoi se, krahas shkollave greke në Shqipëri, dëshirohet që të ketë shkolla shqipe edhe në Kosovë dhe Çamëri. Mendimi i Ali Këlcyrës ishte se Shqipëria duhej t’i tregonte botës se interesohet dhe se i do shqiptarët e Kosovës e të Çamërisë, gjë që do ta mbante lart moralin e po-pullit të këtyre toka etnike shqiptare.

Më 22.5.1921 Qeveria shqiptare mori vendimin që gjenerali Ali Riza Kolonja të dërgohej në Gjenevë si ekspert ushtarak me kërkesë të kryetarit të delegacionit shqiptar të Parisit. Më 15 qershor nga një thirrje e Vrionit, bazuar në nenin 11 të marrëveshjes, i kërkohej përsëri me urgjencë Lidhjes që ta vlerësonte situatën ekzistuese ndërmjet Shqipërisë, Greqisë dhe Jugosllavisë. Si rezultat i kësaj, çështja e kufijve shqiptarë u diskutua në Këshillin e Lidhjes së Kombeve në sesionin e tij të 13, i cili ishte mbajtur në qershor të vitit 1921. Në sesionin publik të 25 qershorit delegatëve të Shqipërisë, Greqisë dhe Jugosllavisë iu dha mundësia që t’i shprehnin pikëpamjet e tyre në tryezën e Këshillit. Përfaqësuesi shqiptar, Fan Noli, i pari e mori fjalën, duke kërkuar që kufijtë e Shqipërisë të mbeteshin ata që ishin vendosur në Londër më 1913. Sa për Shqipërinë e Jugut Qeveria Shqiptare theksonte se ishte në zotërim të të gjitha territoreve të caktuara më 1913, “me përjashtim të një zone që e rrethonte Korçën, e cila ishte pushtuar nga trupat greke pas tërheqjes së forcave franceze”. Prania e trupave të huaja në tokën shqiptare në jug e veçanërisht përgjatë kufirit me Jugosllavinë, deklaroi Noli, paralizon tërë politikën e brendshme të Qeverisë Shqiptare.

Hasan Prishtina: Meqenëse imzot Noli po shkon në Lidhjen e Kombeve duhet ta ketë gjithnjë në kujdes çështjen e pakicës

Në mbrojtje të trevave të okupuara doli sërish deputeti Hasan Prishtina para Këshillit Kombëtar më 25 maj 1921, duke kërkuar përkujdesje edhe për shqiptarët që janë jashtë Shqipërisë. Me atë rast Prishtina theksoi: “Meqenëse imzot Noli po shkon në Lidhjen e Kombeve duhet ta ketë gjithnjë në kujdes çështjen e pakicës. Lutem që edhe një herë të rrëfehet deshiri i jonë për situatën e atyre shqiptarëve që janë jashtë Shqipnis”.

Pra, pasi u diskutua dhe u miratua propozimi i Qeverisë për dërgimin e Fan Nolit si përfaqësues i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve, deputetët e porosisin Nolin që gjithmonë t’i kishte kujdes të drejtat e shqiptarëve që ishin jashtë Shqipërisë.

Ata ndiqnin me vëmendje, vëzhgonin me mprehtësi ecurinë e ngjarjeve dhe analizonin situatat për fatin e bashkëkombësve, të cilat i përcillnin me preokupim. Kjo u vërejt siç e pamë më lart, në përkrahjen e plotë që pati propozimi i Hasan Prishtinës lidhur me përkujdesjen e Qeverisë për shqiptarët që ndodheshin jashtë Shqipërisë. Nisur nga ky parim, deputeti Kadri Prishtina qysh në seancat e para të Parlamentit, duke e trajtuar këtë problem, shprehu mendimin se për t’i për-balluar me përgjegjësi politike dhe shtetërore nevojat që i diktonte koha, deputetët duhej të tregonin vëmendje të duhur për problemin kombëtar.

Deputetët i bashkonte shqiptarizmi, ndjenja e fortë kombëtare, e cila ishte e fuqishme dhe vepruese në ndër-gjegjen e tyre politike e kombëtare.

Edhe propozimi i Hasan Prishtinës për dërgimin e një delegacioni, ose komisioni parlamentar, në Romë, Paris, Londër e po qe nevoja edhe në Washington, u mbështet kryesisht nga deputetët, si: R. Mitrovica, L. Gurakuqi, M. Kruja. N. Mjeda, Gj. Fishta, H. Mushqeta, H. Kadriu, R. Daci etj., shumica e të cilëve ishin përfaqësues të Partisë Përparimtare. Ata këmbëngulën për dërgimin e një komisioni parlamentar, duke e konsideruar si veprim efikas, ngase heshtja dhe mosveprimi si parlament mund të sillte dëme për vendin. Me këtë rast pretendohej që veprimi i Parlamentit të ishte i pavarur nga masat që do t’i ndërmerrte Qeveria shqiptare.

Më 8 korrik 1921 Mithat Frashëri bëri një mbrojtje të admirueshme të çështjes shqiptare, duke kërkuar nga Komisioni i Ekspertëve që statusi i vitit 1913 dhe integriteti i Shqipërisë së pavarur të jenë çështje të padiskutue-shme. Frashëri hodhi poshtë pretendimet territoriale greke dhe jugosllave, duke kërkuar revidimet shqiptare dhe eliminimin e padrejtësive të nënshkruara në Protokollin e Firences më 1913.

Qeveria e Iljaz Vrionit, në fillim të shtatorit 1921, të gjitha përpjekjet i kishte përqendruar në veprimtarinë e saj ndërkombëtare, kryesisht në Lidhjen e Kombeve. Në ballë të delegacionit shqiptar ishte përsëri Fan Noli. Duke e parë qëndrimin aq përçmues të Qeverisë greke ndaj pakicës shqiptare në kohën kur Qeveria Shqiptare për pakicën greke kishte një përkujdesje të veçantë – kryepërfaqësuesi shqiptar Fan Noli, në fjalimin që mbajti në Lidhjen e Kombeve, kërkoi që pakica kombëtare shqiptare brenda shtetit grek t’i gëzonte të gjitha ato të drejta që i kishte pakica grekofolëse brenda shtetit shqiptar.

Pikërisht ishte kjo arsyeja pse sekretari i Lidhjes së Kombeve, Eric Drummond, sipas porosisë së kryetarit të Këshillit, më 2.X. 1921 ia dërgoi një shkresë kryeministrit grek, duke ia përcjellë edhe procesverbalin e mbledhjes së Lidhjes së Kombeve. Ministri i Punëve të Jashtme i Greqisë, A. Kartalli, nëpërmjet notës së datës 12.XI.1921 i përgjigjej sekretarit të Këshillit dhe Lidhjes së Kombeve dhe theksonte ndër të tjera: “Qeveria helenike për arsye juridike e politike nuk mund të vërë në zbatim marrëveshjen e Sevres për mbrojtjen e pakicës shqiptare, para se ajo të miratohet”.

Mimoza Dajçi/

Rikthimi i Kardinal Ernest Simon Troshanit në ish-burgun e Spaçit ishte një nga ato ngjarje historike ku heshtja e maleve të Mirditës u mbush me lutje, kujtesë dhe një forcë të jashtëzakonshme shpirtërore. Për një njeri që ka përjetuar sprovat më të egra të diktaturës komuniste, ky udhëtim kishte një peshë të jashtëzakonshme simbolike. Në oborrin e atij që dikur ishte kampi famëkeq i punës së detyruar, Kardinali drejtoi Meshën e Shenjtë për të gjithë ata që vuajtën dhe humbën jetën në minierat e Spaçit.

Kardinal Ernest Simon Troshani u arrestua nga regjimi komuinst në prag Krishtlindjesh të vitit 1963, pasi kishte mbajtur Meshë për shpirtin e Presidentit të vrarë amerikan John F. Keneedy. Por në vend që të përcillte urrejtje për ato 18 vite heqje lirie e pune të rëndë, ai u bëri thirrje besimtarëve dhe të pranishmëve për dashuri, bashkim, mbrojtje të së vërtetës dhe falje. Ai vizitoi ambientet ku kishte qenë i burgosur dhe u ndal përpara fotografive të ish-të dënuarve politikë, duke nderuar sakrificën e tyre.

“Jeni bijtë e të madhit Zot, të duani njëri-tjetrin, atdheun, me mbrojt të vërtetën. Falënderoj Zotin që na ka bashkuar – tha ndërmjet të tjerave Kardinali Shqiptar.

Në ceremoninë prekëse, e cila u mabjt dy ditë më parë në Spaç, u lexua edhe një letër e veçantë personale e dërguar nga Ati i Shenjtë, Papa Leoni XIV. Papa e cilësoi Spaçin si një nga faqet më të dhimbshme të historisë shqiptare, por edhe si një dëshmi të palëkundur besnikërie e guximi, ku “asnjë zinxhir nuk është aq i fortë sa të burgosë një ndërgjegje të ndriçuar nga Ungjilli”.

Si sot tetë vite më parë, vizitova këtë kamp-burg me gazetarët e BBC -së, dhe disa ish të burgosur politikë, që kishin vuajtur aty dënimin e tyre politik, ku u realizua edhe një dokumentar mbi të pushkatuarit pa gjyq nga regjimi i diktatorit Hoxha. Fotot nga Mesha, mbajtur nga Kardinal Ernest Simon Troshani në burgun e Spaçit, mi dergoi një mbesa ime e pranishme në Meshë. Në këtë takim të rëndësishëm prezent ishin Dom Gjergj Meta, familjarë të Kardinal Troshanit, përfaqësues të shtetit dhe ish bashkëvuajtës të burgut famëkeq të Spaçit.

Besnik Fishta/

Një vështrim përmes zarfeve të udhëtuar pa pulla postare.

Historia postare nuk është vetëm historia e pullës postare, por historia e organizimit të komunikimit, e administrimit të shërbimit postar dhe e mënyrës se si është evidentuar pagesa e tij. Për këtë arsye, studimi i dokumenteve postare nuk duhet të kufizohet vetëm te pullat, por duhet të përfshijë edhe zarfat, kartolinat, vulat, etiketat dhe çdo element tjetër që dëshmon funksionimin e sistemit postar. Një vend të veçantë në këtë fushë zënë zarfat e udhëtuar pa pulla postare. Në literaturën ndërkombëtare ata përfshihen në kategori të ndryshme, si Stampless Cover (Zarf i udhëtuar pa pullë postare), Unfranked Mail (Postë e pa frankuar) ose Postage Due Cover (Zarf me tarifë për t’u paguar). Këto terma nuk janë sinonime, pasi secili përshkruan një situatë të ndryshme të trajtimit postar. Ajo që i bashkon është fakti se mungesa e pullës nuk përbën në vetvete provë të mungesës së pagesës, por kërkon interpretim në dritën e rregullave postare që kanë qenë në fuqi në momentin e qarkullimit të dokumentit.

Edhe në historinë e postës shqiptare hasen forma të ndryshme të korrespondencës që kanë udhëtuar pa pulla postare.

Këto raste nuk përfaqësojnë përjashtime nga sistemi, por mënyra alternative të evidentimit ose të arkëtimit të tarifës postare. Në këtë kuptim, objekti i vrojtimit nuk është mungesa fizike e pullës, por mekanizmi administrativ dhe financiar mbi të cilin është mbështetur shërbimi postar. Tarifa postare ka qenë gjithmonë elementi themelor i çdo shërbimi postar. Ajo është përcaktuar në bazë të ligjeve postare, rregulloreve të shërbimit dhe tabelave zyrtare të tarifave, të cilat kanë rregulluar mënyrën e llogaritjes së pagesës sipas peshës, destinacionit, kategorisë së dërgesës dhe shërbimeve shtesë. Brenda këtij kuadri normativ janë përcaktuar edhe rastet kur pagesa nuk evidentohej me pullë postare, por me forma të tjera të autorizuara nga administrata.

Në praktikën postare shqiptare, një kategori e rëndësishme përfaqësohet nga korrespondenca zyrtare e institucioneve shtetërore. Në shumë raste, këto dërgesa nuk frankoheshin me pulla postare, por identifikoheshin përmes vulave të institucionit ose shënimeve administrative që dëshmonin statusin e tyre. Kjo praktikë nuk nënkuptonte përjashtim nga rregullat postare, por zbatim të procedurave të veçanta të parashikuara nga legjislacioni në fuqi. Një kategori tjetër me interes të veçantë janë zarfat ku administrata postare ka evidentuar mungesën ose pamjaftueshmërinë e tarifës. Në këto raste përdoren vula ose shënime që tregojnë detyrimin për pagesë. Në materialin postar shqiptar ndeshet shpesh shënimi “Taksë e marrun”, i cili dëshmon se tarifa është arkëtuar sipas procedurës së parashikuar nga rregulloret postare. Këto dokumente nuk pasqyrojnë vetëm një veprim financiar, por japin informacion të vlefshëm mbi mënyrën e funksionimit të administratës postare në periudha të ndryshme.

Modernizimi i shërbimit postar solli edhe ndryshimin e formave të evidentimit të tarifës. Zhvillimi i Meter Mail (Korrespondencës së frankuar me makinë frankuese), përdorimi i etiketave postare dhe më pas i barkodeve e sistemeve elektronike e zhvendosi gradualisht funksionin e pullës postare drejt formave të tjera të identifikimit të pagesës. Në këto raste tarifa vazhdon të ekzistojë dhe të arkëtohet, por mënyra e dokumentimit të saj është tashmë e ndryshme. Ky transformim përfaqëson një etapë të rëndësishme në evolucionin e administrimit postar dhe krijon kategori të reja dokumentesh me interes për historinë postare.

Nga këndvështrimi i studiuesit, rëndësi nuk ka vetëm prania ose mungesa e pullës, por tërësia e elementeve që përmban dokumenti postar. Vulat e nisjes dhe të mbërritjes, shënimet tarifore, etiketat, barkodet, adresat dhe rruga e ndjekur nga dërgesa bëjnë të mundur rindërtimin e procedurave të zbatuara nga administrata postare.

Pikërisht kjo qasje e dallon historinë postare nga filatelia tradicionale, e cila përqendrohet kryesisht te studimi i pullës postare. Në këtë drejtim, koleksionet private kanë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e trashëgimisë postare shqiptare. Shumë dokumente me interes historik nuk gjenden në arkivat publike, por janë ruajtur nga koleksionistët. Analiza, klasifikimi dhe publikimi i tyre pasurojnë njohuritë mbi zhvillimin e postës shqiptare dhe ndihmojnë në dokumentimin e praktikave administrative që kanë shoqëruar shërbimin postar ndër vite.

Për këtë arsye, studimi i tyre nuk ka vlerë vetëm për filatelinë, por edhe për historinë institucionale, ekonomike dhe shoqërore të vendit. Në historinë e postës shqiptare, këto dokumente përfaqësojnë një burim të rëndësishëm kërkimi, sepse pasqyrojnë mënyrën se si janë zbatuar rregulloret postare, si janë administruar tarifat dhe si ka evoluar shërbimi postar. Prandaj, identifikimi, studimi dhe publikimi i tyre përbën një kontribut të dobishëm në pasurimin e historisë postare shqiptare dhe në ruajtjen e trashëgimisë së saj dokumentare.

(Thirrje historike për përgjegjësi kombëtare, bashkim strategjik dhe forcimin e Kosovës, Shqipërisë dhe hapësirës shqiptare në rrugën drejt një të ardhmeje evropiane)

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Zëri i historisë dhe amaneti i brezave

Historia e një kombi nuk është vetëm kujtimi i së kaluarës; ajo është një thirrje e gjallë që vjen nga thellësia e shekujve dhe na kujton detyrimet që kemi ndaj vetes, ndaj atyre që na paraprinë dhe ndaj brezave që do të vijnë pas nesh. Ajo është zëri i të parëve tanë që na flet përmes sakrificave, vuajtjeve dhe përpjekjeve të pandërprera për liri, identitet dhe dinjitet.

Kombi shqiptar është një nga popujt më të lashtë të Evropës, një komb që gjatë rrjedhës së historisë ka përballuar stuhi të mëdha, pushtime të gjata, padrejtësi të shumta dhe përpjekje të vazhdueshme për dobësimin e qenies së tij kombëtare. Megjithatë, përballë çdo sfide, shqiptari ka ruajtur atë që është më e shenjta: gjuhën, kulturën, kujtesën historike dhe dashurinë për atdheun.

Në çdo periudhë të vështirë të historisë sonë, ka qenë pikërisht ndërgjegjja kombëtare ajo që e ka mbajtur gjallë shpirtin shqiptar. Në kohët kur mungonin liritë politike, kur padrejtësitë rëndonin mbi popullin tonë dhe kur ekzistenca jonë vihej në pikëpyetje, brezat tanë nuk hoqën dorë nga shpresa. Ata ruajtën besimin se një ditë drejtësia do të triumfonte dhe se populli shqiptar do të kishte vendin e tij të merituar mes kombeve të lira.

Sot, kur shikojmë rrugën e gjatë të kaluar, nuk mund të mos ndiejmë një emocion të thellë dhe një respekt të jashtëzakonshëm për të gjithë ata që sakrifikuan për këtë ditë. Pas çdo arritjeje që kemi sot qëndron një histori dhimbjeje, qëndrese dhe sakrifice. Pas çdo flamuri që valëvitet lirshëm qëndrojnë duart e atyre që e mbrojtën atë në ditët më të vështira.

Pavarësia e Kosovës, shteti shqiptar dhe lidhja e shqiptarëve me botën demokratike janë arritje të mëdha historike. Ato nuk erdhën rastësisht, por janë rezultat i një rrugëtimi të gjatë, ku ndërthuren përpjekjet politike, diplomatike, intelektuale dhe sakrificat e njerëzve të zakonshëm që bartën mbi vete peshën e historisë.

Por çdo arritje historike sjell me vete edhe një përgjegjësi të re. Liria nuk është vetëm një dhuratë që merret; ajo është një përgjegjësi që duhet ruajtur çdo ditë. Shteti nuk është vetëm një simbol; ai është një amanet që kërkon përkushtim, drejtësi dhe mençuri. Pavarësia nuk është vetëm një datë historike; ajo është një detyrë e përhershme për ta forcuar dhe zhvilluar vendin.

Sot, Kosova dhe Shqipëria ndodhen përpara një kapitulli të ri historik. Sfida jonë nuk është më vetëm mbijetesa kombëtare, por ndërtimi i shteteve të fuqishme, demokratike dhe të zhvilluara. Kjo kërkon institucione të qëndrueshme, sundim të ligjit, arsim cilësor, ekonomi të fuqishme, diplomaci profesionale dhe një kulturë politike ku interesi publik vendoset mbi interesat e ngushta.

Në këtë rrugëtim, uniteti kombëtar merr një kuptim të veçantë. Ai nuk është thirrje për të zhdukur dallimet apo mendimet e ndryshme, sepse demokracia ndërtohet mbi pluralizëm dhe debat. Por uniteti është aftësia për t’u bashkuar rreth çështjeve themelore: mbrojtjes së shtetit, zhvillimit të shoqërisë, ruajtjes së identitetit dhe garantimit të një të ardhmeje më të mirë për brezat e rinj.

Historia na ka mësuar se përçarjet e brendshme shpesh kanë qenë dobësi që të tjerët kanë tentuar t’i shfrytëzojnë. Prandaj, përgjegjësia jonë sot është të nxjerrim mësime nga e kaluara dhe të ndërtojmë një frymë të re bashkëpunimi, ku dallimet të shndërrohen në pasuri demokratike dhe jo në pengesa për interesin kombëtar.

Në emër të Zotit, në respekt të kujtimit të të gjithë atyre që sakrifikuan për lirinë tonë dhe me përgjegjësi ndaj brezave që do të vijnë, duhet të pyesim veten:

Çfarë po bëjmë sot që Kosova dhe Shqipëria të jenë më të forta nesër?

Kjo pyetje nuk i drejtohet vetëm institucioneve dhe udhëheqësve politikë. Ajo i drejtohet secilit prej nesh: intelektualëve, profesorëve, studentëve, të rinjve, sipërmarrësve, diplomatëve dhe çdo qytetari që e ndien veten pjesë të këtij rrugëtimi historik.

Sepse një komb nuk ndërtohet vetëm nga ata që shkruajnë historinë, por edhe nga ata që me punën e tyre të përditshme e bëjnë atë histori të vlefshme.

Kosova dhe Shqipëria janë jo vetëm trashëgimi e së kaluarës, por edhe amanet i së ardhmes.

Mësimet e historisë dhe detyrimi për unitet kombëtar

Historia e kombit shqiptar është një libër i madh i shkruar me përpjekje, sakrifica dhe qëndresë. Në çdo faqe të saj gjenden gjurmët e një populli që nuk pranoi të zhdukej përballë stuhive të kohës, që nuk lejoi të humbte gjuhën, kulturën dhe identitetin e tij, edhe atëherë kur rrethanat historike ishin jashtëzakonisht të vështira.

Kjo histori nuk është vetëm një pasuri e së kaluarës, por një përgjegjësi e madhe për të tashmen. Ajo na kujton se liria dhe dinjiteti kombëtar nuk janë dhurata të rastësishme, por vlera të fituara me mund, sakrificë dhe qëndresë.

Nga epoka madhështore e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut, i cili u bë simbol i qëndresës shqiptare dhe evropiane ndaj pushtimeve, te Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila shprehu fuqishëm vetëdijen politike dhe kombëtare të shqiptarëve, nga shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë më 1912 deri te rruga e gjatë e Kosovës drejt lirisë dhe shtetësisë, historia jonë dëshmon një ideal të pandryshueshëm: ruajtjen e qenies kombëtare dhe të drejtës për të jetuar të lirë e me dinjitet.

Por historia nuk është vetëm kujtesë e lavdisë. Ajo është edhe mësim. Ajo na tregon se në periudhat kur shqiptarët kanë qenë të bashkuar rreth qëllimeve madhore, kanë arritur të kapërcejnë sfida që dukeshin të pamundura. Ndërsa në momentet kur kanë mbizotëruar ndasitë, mungesa e koordinimit dhe interesat e ngushta, pozita jonë kombëtare është dobësuar.

Ky mësim historik nuk duhet të na mbushë me pesimizëm, por me urtësi. Një popull i mençur nuk jeton vetëm me kujtimet e plagëve të së kaluarës; ai i shndërron ato në forcë për të ndërtuar një të ardhme më të mirë.

Sot, shqiptarët kanë përpara një realitet të ri historik. Republika e Kosovës është një shtet i pavarur dhe Republika e Shqipërisë është pjesë e aleancave të rëndësishme ndërkombëtare. Këto janë arritje të mëdha që duhet të ruhen dhe të zhvillohen me përgjegjësi të lartë shtetërore.

Por shteti nuk forcohet vetëm nga shpallja e pavarësisë. Ai forcohet nga cilësia e institucioneve, nga besimi i qytetarëve, nga drejtësia, nga zhvillimi ekonomik dhe nga aftësia për të mbrojtur interesat legjitime në arenën ndërkombëtare.

Prandaj, detyra e brezit tonë është më e madhe se çdo herë më parë. Brezat e kaluar luftuan për të na sjellë lirinë; brezi ynë duhet të punojë që kjo liri të shndërrohet në mirëqenie, zhvillim dhe stabilitet.

Duhet të kuptojmë se uniteti kombëtar në kohën moderne nuk matet vetëm me emocione, por me aftësinë për të bashkëpunuar, për të ndërtuar politika të mençura dhe për të mbrojtur interesat e përbashkëta përmes institucioneve demokratike.

Uniteti nuk do të thotë që të gjithë të mendojnë njësoj. Një komb i lirë ka mendime të ndryshme, debate dhe alternativa. Por mbi çdo dallim duhet të qëndrojnë vlerat themelore që na bashkojnë: identiteti, liria, shteti, gjuha, kultura dhe e ardhmja e brezave tanë.

Në një botë ku sfidat globale po ndryshojnë me shpejtësi, asnjë shoqëri nuk mund të përparojë përmes përçarjes së brendshme. Forca e një kombi buron nga aftësia për të bashkuar dijen me përgjegjësinë, politikën me interesin publik dhe krenarinë kombëtare me standardet demokratike.

Sot kemi nevojë për një vetëdije të re kombëtare: një vetëdije që nuk shikon vetëm atë që kemi humbur, por edhe atë që mund të ndërtojmë; që nuk mbetet vetëm te dhimbja e së kaluarës, por punon për shpresën e së ardhmes.

Sepse historia na ka treguar se liria fitohet me sakrificë, por ruhet me mençuri. Ajo fitohet në momente të jashtëzakonshme, por mbrohet në jetën e përditshme përmes institucioneve të forta, qytetarëve të përgjegjshëm dhe një shoqërie që nuk harron rrënjët e saj.

Në kujtim të të gjithë atyre që dhanë jetën për këtë tokë dhe në respekt të brezave që bartën peshën e historisë, kemi detyrimin të ecim përpara me një qëllim të përbashkët:

Të ndërtojmë shtete të forta, shoqëri të drejta dhe një të ardhme ku sakrifica e së kaluarës të marrë kuptimin e saj të plotë.

Sepse një komb që ruan kujtesën, kultivon dijen dhe ndërton unitetin, nuk ka vetëm histori për të treguar – ka edhe një të ardhme për të fituar.

Përgjegjësia e institucioneve dhe elitës kombëtare në ndërtimin e shtetit

Një komb nuk dëshmohet vetëm në momentet e betejave historike, por edhe në mënyrën se si ndërton paqen, drejtësinë dhe zhvillimin pas arritjes së lirisë. Fitorja më e madhe e një populli nuk është vetëm çlirimi nga padrejtësia, por aftësia për të krijuar një shtet ku qytetari jeton me siguri, shpresë dhe dinjitet.

Shteti është forma më e lartë e organizimit të vullnetit të një populli. Ai nuk përfaqëson vetëm kufijtë, flamurin dhe institucionet formale, por mishëron sakrificat e brezave, ëndrrat e atyre që luftuan për liri dhe përgjegjësinë e atyre që sot kanë në duart e tyre drejtimin e së ardhmes.

Prandaj, ndërtimi i shtetit nuk është vetëm detyrë e një qeverie apo e një institucioni të veçantë. Ai është një mision kombëtar ku duhet të kontribuojnë të gjithë: udhëheqësit politikë, institucionet e drejtësisë, intelektualët, akademikët, mësuesit, sipërmarrësit, diaspora dhe çdo qytetar që e ndien veten pjesë të këtij vendi.

Çdo funksion publik është një amanet i madh. Ai nuk duhet parë si privilegj personal, por si një përgjegjësi ndaj historisë dhe ndaj brezave që do të vijnë. Një ministër, deputet, diplomat, gjyqtar, prokuror, profesor apo drejtues institucional duhet ta kuptojë se pozita që ushtron nuk i përket vetëm atij, por i është besuar nga qytetarët dhe nga vetë shteti.

Historia e kombeve tregon se shtetet dobësohen jo vetëm nga presionet e jashtme, por edhe nga dobësitë e brendshme. Kur mungon drejtësia, kur cenohen institucionet, kur interesi personal vendoset mbi interesin publik, atëherë dëmtohet besimi i qytetarëve dhe dobësohet themeli i shtetit.

Prandaj, sundimi i ligjit duhet të jetë shtylla kryesore e çdo shoqërie demokratike. Një shtet i fortë është ai ku ligji është i barabartë për të gjithë, ku qytetari ka besim te drejtësia dhe ku korrupsioni, keqpërdorimi i pushtetit dhe padrejtësia nuk gjejnë hapësirë.

Për Kosovën dhe Shqipërinë, forcimi institucional është edhe një përgjegjësi historike. Pas një të kaluare të vështirë, ku shpesh shqiptarët janë përballur me mungesë të drejtash dhe padrejtësi, sot detyra jonë është të ndërtojmë modele shtetërore që respektojnë plotësisht lirinë, demokracinë dhe dinjitetin njerëzor.

Në këtë proces, roli i elitës intelektuale është i pazëvendësueshëm. Një komb nuk mund të ecë përpara pa njerëzit e dijes, pa universitetet, pa shkencën, pa kulturën dhe pa mendimin kritik. Intelektuali nuk duhet të jetë vetëm vëzhgues i kohës së tij, por zë i ndërgjegjes shoqërore dhe udhërrëfyes drejt së ardhmes.

Profesorët, studiuesit, shkrimtarët dhe njerëzit e kulturës kanë një detyrë të veçantë: të ruajnë kujtesën historike, të edukojnë brezat dhe të kontribuojnë në krijimin e një shoqërie ku dija dhe merita vlerësohen mbi interesat e ngushta.

Sepse fuqia e një kombi nuk matet vetëm me numrin e banorëve apo me pasuritë natyrore. Ajo matet me cilësinë e njerëzve të tij, me nivelin e arsimit, me fuqinë e institucioneve dhe me aftësinë për të krijuar një vizion të përbashkët.

Një rëndësi të veçantë ka edhe bashkëpunimi ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë. Ky bashkëpunim duhet të jetë një forcë zhvillimi dhe përparimi në fushat e arsimit, kulturës, ekonomisë, shkencës, sigurisë dhe diplomacisë. Ai duhet të ndërtohet mbi respektin reciprok, mbi interesat e qytetarëve dhe mbi parimet e fqinjësisë së mirë dhe së drejtës ndërkombëtare.

Në këtë rrugë, diaspora shqiptare përbën një pasuri të jashtëzakonshme kombëtare. Për dekada ajo ka ruajtur lidhjen me vendlindjen, ka mbështetur familjet, ka kontribuar në çështjet kombëtare dhe ka dëshmuar sukses në shumë fusha të jetës në vendet ku jeton. Sot, potenciali i saj profesional, ekonomik dhe intelektual duhet të lidhet edhe më fuqishëm me zhvillimin e Kosovës dhe Shqipërisë.

Por mbi të gjitha, duhet të ndërtojmë një kulturë të re të përgjegjësisë. Një kulturë ku pyetja kryesore nuk është vetëm “çfarë përfitoj unë?”, por “çfarë mund të bëj unë për vendin tim?”.

Sepse shteti ndërtohet nga mijëra veprime të vogla të përgjegjshme dhe nga miliona vendime të marra me ndërgjegje.

Në emër të atyre që sakrifikuan për lirinë tonë, duhet ta kuptojmë se ndërtimi i shtetit është vazhdimi i luftës së tyre me mjete të reja: me dije, me ligj, me punë dhe me përgjegjësi.

Ata na lanë amanet lirinë. Detyra jonë është t’u lëmë brezave një shtet të fortë.

Roli i rinisë, diasporës dhe vizioni për të ardhmen kombëtare

Çdo komb e ka një pasuri që është më e madhe se çdo burim tjetër: brezat e rinj. Ata janë vazhdimësia e historisë, bartësit e kujtesës kombëtare dhe ndërtuesit e së ardhmes. Një shoqëri që kujdeset për rininë e saj, kujdeset për vetë ekzistencën dhe zhvillimin e saj.

Sot, brezi i ri shqiptar trashëgon një realitet që brezat para tij e kanë ëndërruar me dekada: mundësinë për të jetuar në liri, për të studiuar, për të krijuar dhe për të ndërtuar të ardhmen pa barrën e padrejtësive që rënduan mbi paraardhësit tanë.

Por liria që iu dha brezit të sotëm nuk duhet të shihet si një përfundim i rrugës. Ajo është fillimi i një misioni të ri. Të rinjtë shqiptarë duhet të jenë forca e dijes, e inovacionit, e profesionalizmit dhe e ndryshimit pozitiv. Ata duhet të jenë brezi që e shndërron sakrificën e së kaluarës në zhvillimin e së ardhmes.

Një komb nuk mund të ndërtohet vetëm duke u mbështetur në kujtesën historike; ai duhet të investojë në shkolla, universitete, shkencë, teknologji dhe krijimtari. Sepse betejat e kohës moderne nuk fitohen vetëm me forcën e zemrës, por edhe me forcën e dijes.

Prandaj, detyra jonë si shoqëri është t’u krijojmë të rinjve mundësi reale: arsim cilësor, vende pune, hapësira për zhvillim profesional dhe një mjedis ku talenti dhe puna vlerësohen mbi lidhjet personale dhe privilegjet.

Një i ri shqiptar nuk duhet të ndihet i detyruar ta kërkojë fatin e tij larg vendit të lindjes. Ai duhet të ketë mundësinë të ndërtojë ëndrrën e tij në Kosovë, në Shqipëri dhe kudo ku jetojnë shqiptarët. Kjo është një nga përgjegjësitë më të mëdha të shtetit dhe të shoqërisë.

Diaspora – ura e fuqishme mes atdheut dhe botës

Historia e shqiptarëve jashtë trojeve tona është një histori sakrifice, pune dhe përkushtimi. Diaspora shqiptare për dekada ka qenë një shtyllë e rëndësishme e mbështetjes ekonomike, kulturore dhe kombëtare.

Shqiptarët në mërgim kanë ruajtur gjuhën, traditat dhe lidhjen shpirtërore me vendin e origjinës. Ata kanë ndihmuar familjet e tyre, kanë kontribuar në zhvillimin e komuniteteve shqiptare dhe kanë luajtur rol të rëndësishëm në ndërgjegjësimin ndërkombëtar për çështjet shqiptare.

Por sot, në epokën e dijes dhe të globalizimit, diaspora duhet të shihet jo vetëm si mbështetje financiare, por si një kapital i madh njerëzor, profesional dhe intelektual.

Brenda diasporës shqiptare gjenden mijëra profesionistë, studiues, profesorë, sipërmarrës dhe ekspertë të fushave të ndryshme. Përvoja dhe njohuritë e tyre duhet të lidhen më fuqishëm me zhvillimin e Kosovës dhe Shqipërisë.

Një shtet që di ta bashkojë potencialin e qytetarëve të vet brenda dhe jashtë vendit, ndërton një urë të fuqishme drejt zhvillimit. Diaspora nuk duhet të jetë vetëm kujtim emocional i atdheut, por partner aktiv në ndërtimin e tij.

Një vizion i ri për shekullin e zhvillimit shqiptar

Shekulli i ri kërkon një qasje të re. Koha e sfidave të mëdha historike nuk duhet të na gjejë të ndarë, por të përgatitur. Ne duhet ta ndërtojmë të ardhmen jo vetëm me krenari për atë që kemi qenë, por me përgjegjësi për atë që duam të bëhemi.

Vizioni ynë duhet të jetë një Kosovë dhe një Shqipëri të zhvilluara, demokratike dhe të respektuara ndërkombëtarisht; vende ku qytetari ka besim te shteti, ku ekonomia ecën përpara, ku arsimi është themel i shoqërisë dhe ku të rinjtë shohin shpresë.

Kjo kërkon një ndryshim të madh në mënyrën e të menduarit. Duhet të kalojmë nga kultura e reagimit te kultura e planifikimit; nga ndarja te bashkëpunimi; nga interesat e ngushta te vizioni afatgjatë kombëtar.

Nuk duhet të harrojmë se bota i respekton kombet që respektojnë veten. Një komb fitoi respekt kur ndërton institucione të forta, kur zhvillon ekonominë, kur investon në dije dhe kur vepron me përgjegjësi në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Në këtë rrugë, uniteti kombëtar mbetet një vlerë themelore. Jo një unitet i kohëve të vjetra, por një unitet modern: bashkim rreth dijes, zhvillimit, shtetit të së drejtës dhe interesit të përbashkët.

Sepse e ardhmja nuk u përket atyre që vetëm kujtojnë të kaluarën, por atyre që kanë guximin ta ndërtojnë atë.

Brezi i sotëm shqiptar ka marrë nga historia një amanet të madh. Detyra jonë është që atë amanet ta shndërrojmë në një realitet më të mirë për brezat që do të vijnë.

Uniteti kombëtar, partneritetet ndërkombëtare dhe përgjegjësia për paqen e zhvillimin

Historia e popujve dëshmon se asnjë komb nuk e ndërton të ardhmen vetëm duke u mbështetur në forcën e vet të brendshme. Në një botë të ndërlidhur, ku sfidat politike, ekonomike dhe të sigurisë janë gjithnjë e më komplekse, zhvillimi dhe mbrojtja e interesave kombëtare kërkojnë mençuri, diplomaci të përgjegjshme dhe partneritete të qëndrueshme.

Për shqiptarët, rruga drejt lirisë dhe shtetësisë ka qenë gjithmonë e lidhur edhe me përpjekjen për të fituar mbështetjen e botës demokratike. Në momente të rëndësishme historike, miqësitë dhe aleancat ndërkombëtare kanë luajtur një rol të rëndësishëm në mbështetjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit në hapësirën shqiptare.

Sot, Republika e Kosovës dhe Republika e Shqipërisë kanë përgjegjësinë që këto partneritete t’i kultivojnë me seriozitet, besueshmëri dhe vizion afatgjatë. Marrëdhëniet me aleatët strategjikë duhet të ndërtohen mbi bazën e vlerave të përbashkëta: demokracisë, lirisë, sundimit të ligjit dhe respektimit të të drejtave të njeriut.

Një komb i përgjegjshëm nuk kërkon vetëm mbështetje nga miqtë e tij, por dëshmon se është vetë një partner i besueshëm. Kjo arrihet përmes institucioneve funksionale, diplomacisë profesionale, zhvillimit ekonomik dhe një shoqërie që respekton standardet demokratike.

Prandaj, forcimi i shtetit të Kosovës dhe zhvillimi i mëtejshëm i Shqipërisë nuk janë vetëm çështje të brendshme. Ato janë pjesë e një vizioni më të gjerë për paqen dhe stabilitetin në Evropën Juglindore.

Uniteti si forcë e interesit kombëtar

Në çdo periudhë të historisë, shqiptarët kanë qenë më të fortë kur kanë ditur të bashkohen rreth çështjeve të rëndësishme. Bashkimi nuk ka nënkuptuar gjithmonë të njëjtin mendim, por ka nënkuptuar aftësinë për të vendosur interesin e përgjithshëm mbi ndarjet e përkohshme.

Sot, sfidat tona nuk kërkojnë më vetëm reagime emocionale, por një strategji të qartë kombëtare. Kjo strategji duhet të mbështetet mbi zhvillimin ekonomik, forcimin institucional, ruajtjen e identitetit kulturor, avancimin arsimor dhe një diplomaci aktive.

Dashuria për atdheun nuk duhet të mbetet vetëm një ndjenjë e bukur shpirtërore. Ajo duhet të shfaqet përmes punës, përgjegjësisë dhe përkushtimit për të ndërtuar një shoqëri më të mirë.

Një qytetar që respekton ligjin, një mësues që edukon brezat, një studiues që zhvillon dijen, një sipërmarrës që krijon vende pune dhe një zyrtar që shërben me ndershmëri – të gjithë janë pjesë e ndërtimit kombëtar.

Kombet nuk forcohen vetëm në momentet e mëdha historike. Ato forcohen çdo ditë, përmes miliona veprimeve të ndershme të qytetarëve të tyre.

Përgjegjësia ndaj kujtesës dhe së ardhmes

Një nga detyrimet më të mëdha të një kombi është të ruajë kujtesën e tij historike. Popujt që harrojnë sakrificat e tyre humbin një pjesë të identitetit të tyre. Por kujtesa nuk duhet të jetë vetëm kthim te dhimbja; ajo duhet të jetë burim force për ndërtim.

Ne duhet t’i kujtojmë heronjtë, dëshmorët dhe të gjithë ata që sakrifikuan, jo vetëm me fjalë nderimi, por duke ndërtuar një shoqëri sipas idealeve për të cilat ata luftuan.

Ata ëndërruan një popull të lirë.

Ata sakrifikuan për një shtet me dinjitet.

Ata luftuan që brezat e ardhshëm të jetonin më mirë.

Prandaj, përgjegjësia jonë është të mos e humbim këtë mundësi historike.

Sot kemi detyrë të ndërtojmë një të ardhme ku shqiptari të jetë krenar jo vetëm për historinë e tij, por edhe për institucionet, ekonominë, arsimin dhe standardin e jetës që krijon.

Thirrje për një frymë të re kombëtare

Koha kërkon një frymë të re kombëtare: një frymë që bashkon patriotizmin me qytetërimin, krenarinë me përgjegjësinë dhe identitetin me zhvillimin.

Patriotizmi i shekullit XXI nuk matet vetëm me fjalë, por me aftësinë për të ndërtuar. Ai matet me respektin për shtetin, me mbrojtjen e demokracisë, me përkushtimin ndaj arsimit dhe me punën për mirëqenien e qytetarëve.

Kjo është rruga që duhet të ndjekim: një rrugë ku Kosova dhe Shqipëria ecin përpara me besim, duke ruajtur miqësitë ndërkombëtare, duke forcuar institucionet dhe duke investuar te njeriu.

Sepse në fund të fundit, forca më e madhe e një kombi nuk është vetëm ajo që shihet jashtë, por ajo që ndërtohet brenda shpirtit të tij.

Një komb me kujtesë, me dije dhe me unitet nuk ka frikë nga e ardhmja.

Mesazhi përfundimtar për brezat – Kosova dhe Shqipëria, amaneti i së kaluarës dhe shpresa e së ardhmes

Në fund të këtij reflektimi mbi historinë, sakrificën, unitetin dhe përgjegjësinë kombëtare, mbetet një e vërtetë e madhe që duhet ta mbajmë gjithmonë në zemër: asnjë komb nuk e ndërton të ardhmen pa e njohur thellësinë e rrënjëve të veta.

Kombi shqiptar nuk është vetëm një emër në hartën e Evropës. Ai është kujtesë e gjallë e një populli që ka kaluar nëpër shekuj të vështirë, por që ka ruajtur shpirtin, gjuhën, kulturën dhe identitetin e tij. Është historia e brezave që nuk u dorëzuan, e familjeve që ruajtën traditat, e intelektualëve që mbajtën gjallë dijen dhe e luftëtarëve që sakrifikuan jetën për lirinë.

Sot, kur shohim pas rrugëtimin tonë historik, kemi arsye të jemi krenarë. Por krenaria e vërtetë nuk qëndron vetëm në atë që kemi qenë, por në atë që jemi të aftë të bëhemi.

Sepse historia nuk na ka sjellë deri këtu që ne vetëm të kujtojmë sakrificat e së kaluarës. Ajo na ka sjellë deri këtu që ne të ndërtojmë një të ardhme që i jep kuptim atyre sakrificave.

Prandaj, brezi i sotëm shqiptar ka një mision të madh historik: të ruajë lirinë, të forcojë shtetin dhe të ndërtojë një shoqëri ku çdo qytetar të ndihet i barabartë, i respektuar dhe me shpresë për të ardhmen.

Duhet ta kuptojmë se shteti nuk ndërtohet vetëm nga institucionet, por nga ndërgjegjja e njerëzve që e përbëjnë atë. Një shtet është aq i fortë sa janë të forta vlerat e qytetarëve të tij. Drejtësia, ndershmëria, puna, dija dhe përgjegjësia janë themelet mbi të cilat ndërtohet një komb i qëndrueshëm.

Sot kemi nevojë për një brez që nuk e sheh atdheun vetëm si një simbol emocional, por si një përgjegjësi konkrete. Një brez që e kupton se dashuria për vendin shprehet përmes punës, dijes, profesionalizmit dhe kontributit për shoqërinë.

Në këtë rrugëtim, duhet të ruajmë gjithmonë frymën e bashkëpunimit ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë, duke e zhvilluar atë në të gjitha fushat: në arsim, kulturë, ekonomi, shkencë, siguri dhe diplomaci. Forca jonë qëndron në aftësinë për të ndërtuar ura bashkëpunimi dhe për të krijuar mundësi të reja për qytetarët tanë.

Duhet të kujtojmë gjithashtu se diaspora shqiptare është një pjesë e pandarë e këtij rrugëtimi. Ajo është dëshmi e fuqisë së shqiptarëve kudo në botë dhe një pasuri e madhe për zhvillimin tonë kombëtar.

Por mbi të gjitha, duhet të ruajmë besimin te vetja. Një komb që humbet besimin te vetja humbet energjinë për të përparuar. Ndërsa një komb që beson në vlerat e tij, që respekton historinë dhe punon për të ardhmen, mund të përballojë çdo sfidë.

Në emër të Zotit, në nderim të të gjithë atyre që dhanë jetën për lirinë tonë, në respekt të brezave që vuajtën dhe në përgjegjësi ndaj fëmijëve tanë, le të ndërtojmë një të ardhme ku sakrifica e tyre të mos mbetet vetëm kujtim, por të jetë themel i një shoqërie më të drejtë dhe më të zhvilluar.

Le të mos harrojmë:Liria është amanet.�Shteti është përgjegjësi.�Kombi është dashuri dhe detyrë.

Prandaj, detyra jonë është të ecim përpara me urtësi, unitet dhe besim. Të ndërtojmë një Kosovë dhe një Shqipëri ku historia dhe e ardhmja takohen; ku krenaria kombëtare bashkohet me përgjegjësinë qytetare; ku kujtesa e sakrificave shndërrohet në energji për zhvillim.

Sepse vetëm një komb që di të bashkojë kujtesën me vizionin, dijen me përgjegjësinë dhe lirinë me drejtësinë, mund të sigurojë vendin e tij të merituar në familjen e kombeve të lira.

Kosova dhe Shqipëria nuk janë vetëm trashëgimi e së kaluarës. Ato janë amanet i brezave që luftuan, përgjegjësi e brezit tonë dhe shpresë e brezave që do të vijnë.

Le ta mbajmë këtë amanet me nder. Le ta ndërtojmë këtë të ardhme me punë. Le ta ruajmë këtë liri me mençuri.

PËR UNITET, DINJITET DHE SHTETNDËRTIM – PËR NJË TË ARDHME MË TË FORTË TË KOMBIT SHQIPTAR.

Rafael Floqi/

Nga “Načertanije” te “Bota Serbe”

Shkodra nuk ishte thjesht një qytet kufitar. Ajo ishte nyja që lidhte Kosovën, Malin e Zi dhe ultësirën bregdetare shqiptare. Për një strateg ushtarak, ajo ishte pikë kontrolli. Për një ekonomist, ishte korridor tregtar. Për një diplomat, ishte çelësi i ekuilibrit në Adriatik. Ndërsa për nacionalistët serbë, ajo përfaqësonte portën që mund të ndryshonte përgjithmonë pozitën gjeopolitike të Serbisë.

Duhet theksuar se gjatë këtij hulumtimi nuk u gjet asnjë burim primar ku Jovan Cvijiçi të ketë shkruar ose thënë frazën që shpesh i atribuohet atij: „Gde god jedan čovek govori srpski, to je srpska zemlja.“ Kjo fjali qarkullon gjerësisht në publicistikën ballkanike, por nuk rezulton në veprat e botuara të Cvijiçit. Megjithatë, është e kuptueshme pse shumë autorë e lidhin atë me emrin e tij. Filozofia e hartave dhe analizave të tij mbështetej pikërisht në idenë se kufijtë etnikë ishin më të rëndësishëm se kufijtë shtetërorë. Edhe pa e shqiptuar kurrë atë slogan, Cvijiçi krijoi një kornizë teorike që më vonë u përdor për të justifikuar pretendime territoriale.

Ndërkohë që akademikët hartonin teori dhe diplomatët përgatitnin argumente, në terren po afronte momenti kur këto ide do të viheshin në provën më të madhe. Në tetor të vitit 1912 shpërtheu Lufta e Parë Ballkanike. Për herë të parë, projekti për daljen e Serbisë në Adriatik nuk do të diskutohej më vetëm në libra, memorandume apo konferenca. Ai do të provohej me armë në dorë. Dhe qyteti ku u përqendrua kjo përplasje nuk ishte Beogradi, as Cetina, as Stambolli.

Ishte Shkodra.

Rrethimi i Shkodrës: Beteja që ndryshoi fatin e Ballkanit

Më 8 tetor 1912, Mali i Zi i shpalli luftë Perandorisë Osmane, duke hapur atë që historia e njeh si Lufta e Parë Ballkanike. Brenda pak ditësh, Serbia, Bullgaria dhe Greqia iu bashkuan ofensivës kundër Perandorisë Osmane. Zyrtarisht, objektivi i Aleancës Ballkanike ishte çlirimi i popujve të krishterë nga sundimi osman. Në praktikë, secili shtet kishte hartuar projektet e veta territoriale. Serbia synonte Kosovën, Maqedoninë dhe daljen në Adriatik; Mali i Zi kërkonte Shkodrën; Greqia synonte Epirin dhe ishujt e Egjeut; ndërsa Bullgaria shihte drejt Trakës dhe Maqedonisë. Në këtë garë për territore, shqiptarët rrezikonin të humbnin vendin e tyre përpara se shteti shqiptar të njihej ndërkombëtarisht.

Pikërisht në këtë moment kritik, Shkodra u bë qendra e përplasjes. Qyteti ishte një nga fortesat më të rëndësishme osmane në Ballkan dhe, njëkohësisht, simboli i Shqipërisë së Veriut.

Për mbretin Nikolla të Malit të Zi, pushtimi i Shkodrës do të përmbushte ëndrrën shekullore të shtetit malazez për të zbritur në fushën e Zadrimës dhe për të kontrolluar Bunën. Për Serbinë, edhe pse qyteti nuk do të administrohej drejtpërdrejt prej saj, një Shkodër nën kontrollin e aleatit malazez do të forconte pozicionin sllav në Adriatik dhe do ta afronte Beogradin me objektivin strategjik të daljes në det.

Rrethimi i Shkodrës zgjati pothuajse gjashtë muaj dhe ishte një nga betejat më të gjata e më të përgjakshme të Luftës së Parë Ballkanike. Qyteti mbrohej nga garnizoni osman nën komandën e Hasan Riza Pashës, një oficer me reputacion të lartë ushtarak, i cili gëzonte respekt edhe nga popullsia shqiptare. Ai e kuptonte se rënia e Shkodrës nuk do të ishte vetëm humbja e një fortese osmane, por edhe goditja më e rëndë për perspektivën e shtetit shqiptar që sapo kishte shpallur pavarësinë në Vlorë. Për këtë arsye, Hasan Riza Pasha organizoi një mbrojtje të vendosur dhe refuzoi çdo ide dorëzimi, pavarësisht mungesës së furnizimeve dhe epërsisë numerike të forcave rrethuese.

Më 30 janar 1913, Hasan Riza Pasha u vra në rrethana që mbeten të debatueshme edhe sot. Pas vrasjes së tij, komandën e mbrojtjes e mori Esad Pashë Toptani. Ndryshe nga paraardhësi, Esadi u përball jo vetëm me presionin ushtarak, por edhe me një krizë të rëndë humanitare. Brenda qytetit mungonin ushqimet, municionet dhe ilaçet. Popullsia civile po vuante urinë, ndërsa bombardimet e vazhdueshme po shkaktonin humbje të mëdha.

Në këtë fazë, Serbia rriti ndjeshëm mbështetjen për Malin e Zi. Ajo dërgoi artileri të rëndë, municione, inxhinierë ushtarakë dhe njësi të specializuara për të ndihmuar në thyerjen e mbrojtjes së qytetit. Ky bashkëpunim tregon se Shkodra nuk ishte vetëm një objektiv malazez. Ajo kishte një rëndësi të veçantë edhe për strategjinë serbe në Adriatik. Historianët janë të një mendimi se pa ndihmën ushtarake serbe, Mali i Zi do ta kishte pasur shumë më të vështirë ta mbante rrethimin për kaq gjatë.

Ndërkohë, jashtë Ballkanit po zhvillohej një betejë tjetër, po aq e rëndësishme sa ajo në fushën e luftës: beteja diplomatike. Austro-Hungaria dhe Italia kundërshtonin me forcë çdo mundësi që Serbia ose Mali i Zi të fitonin një dalje të përhershme në Adriatik. Për Vjenën, kjo do të ndryshonte ekuilibrin strategjik në rajon dhe do të forconte ndikimin rus përmes aleatit të saj serb. Për Romën, një port sllav përballë brigjeve italiane shihej si kërcënim për interesat italiane në Adriatik. Kështu, ndërsa topat vazhdonin të godisnin muret e Shkodrës, diplomatët evropianë po përpiqeshin të vizatonin kufijtë e rinj të Ballkanit.

Pas muajsh rezistence, më 23 prill 1913, Esad Pashë Toptani vendosi ta dorëzonte qytetin. Vendimi i tij mbetet një nga episodet më të debatueshme të historiografisë shqiptare. Disa autorë e shohin si akt të detyruar nga uria dhe mungesa e çdo shprese për ndihmë, ndërsa të tjerë kanë ngritur dyshime për marrëveshje politike me mbretin Nikolla. Çfarëdo të ketë qenë e vërteta, hyrja e trupave malazeze në Shkodër nuk zgjati shumë.

Vetëm pak javë më vonë, presioni i Austro-Hungarisë dhe Italisë arriti kulmin. Fuqitë e Mëdha e bënë të qartë se Shkodra duhej t’i mbetej shtetit shqiptar të sapokrijuar. Përballë kërcënimit të një konflikti të drejtpërdrejtë me Austro-Hungarinë, Mali i Zi u detyrua të tërhiqte trupat nga qyteti. Në maj 1913, Shkodra kaloi nën administrimin e një force ndërkombëtare, duke u bërë pjesë e Shqipërisë së njohur nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër.

Vendimi për Shkodrën pati pasoja që shkonin shumë përtej kufijve të Shqipërisë. Serbia humbi përfundimisht mundësinë për të siguruar një dalje të drejtpërdrejtë në Adriatik përmes Shqipërisë Veriore. Kjo humbje u konsiderua nga shumë politikanë dhe strategë serbë si një nga dështimet më të mëdha të politikës së jashtme serbe në fillim të shekullit XX. Në të njëjtën kohë, për shqiptarët, mbajtja e Shkodrës brenda kufijve të shtetit të ri u kthye në simbolin më të rëndësishëm të mbijetesës kombëtare.

Prandaj, kur sot shtrohet pyetja “Pse Shkodra?”, përgjigjja nuk gjendet vetëm në hartën e Shqipërisë.

Ajo gjendet në këtë histori të gjatë, ku një qytet u bë njëherazi objektiv ushtarak, simbol kombëtar dhe çelësi i ekuilibrit strategjik në Adriatik. Pikërisht kjo e bën Shkodrën një qytet që vazhdon të ketë një peshë të jashtëzakonshme në kujtesën historike të shqiptarëve, por edhe në analizat e historianëve që studiojnë zhvillimin e politikës serbe në Ballkan.

Konferenca e Londrës: Shkodra shpëtohet, Kosova humbet

Në fund të Luftës së Parë Ballkanike, fati i Shqipërisë nuk vendosej më në fushën e betejës, por në tryezat diplomatike të Evropës. Në Londër, ambasadorët e gjashtë Fuqive të Mëdha – Britanisë së Madhe, Francës, Rusisë, Gjermanisë, Austro-Hungarisë dhe Italisë – u mblodhën për të vizatuar hartën e re të Ballkanit. Çështja shqiptare ishte ndër më të ndërlikuarat. Shqipëria kishte shpallur pavarësinë më 28 nëntor 1912, por pothuajse të gjithë fqinjët e saj kishin hyrë me ushtri në territoret shqiptare dhe kërkonin t’i mbanin ato si plaçkë lufte.

Në këtë konferencë, Shkodra u bë një nga çështjet më të debatueshme. Rusia mbështeste pretendimet e aleatëve të saj, Serbisë dhe Malit të Zi, ndërsa Austro-Hungaria dhe Italia kundërshtonin me vendosmëri çdo zgjerim sllav në bregdetin e Adriatikut. Për Vjenën, një dalje serbe në det do të prishte ekuilibrin strategjik të rajonit dhe do të rriste ndikimin rus në Mesdhe. Për Italinë, prania e një shteti të fuqizuar sllav përballë brigjeve të saj ishte po aq e papranueshme. Kështu, paradoksalisht, interesat gjeopolitike të dy fuqive u bënë garancia kryesore për mbijetesën e Shkodrës brenda kufijve të Shqipërisë.

Vendimi përfundimtar ishte një kompromis i hidhur. Shqipëria do të njihej si shtet i pavarur dhe Shkodra do t’i mbetej shtetit shqiptar, por në të njëjtën kohë Kosova, pjesa më e madhe e viseve shqiptare në Maqedoni dhe territore të tjera me shumicë shqiptare do t’i jepeshin Serbisë dhe Malit të Zi. Për shqiptarët, ky ishte një sukses dhe një tragjedi njëherazi. U ruajt qyteti më i rëndësishëm i veriut, por u humbën territore shumë më të gjera dhe qindra mijëra shqiptarë mbetën jashtë kufijve të shtetit të ri.

Për Serbinë, vendimi ishte po aq kontradiktor. Ajo kishte arritur një zgjerim territorial të jashtëzakonshëm drejt jugut dhe kishte fituar Kosovën, por kishte humbur objektivin strategjik që e kishte ndjekur për dekada: daljen në Adriatik. Pikërisht për këtë arsye, në kujtesën politike serbe, Konferenca e Londrës u pa nga shumë qarqe si një fitore e paplotë. Historianët serbë kanë shkruar shpesh se Serbia u pengua nga diplomacia evropiane të realizonte atë që ushtria kishte fituar në terren. Nga këndvështrimi shqiptar, përkundrazi, vendimi për Shkodrën konsiderohet si një nga momentet vendimtare që bëri të mundur mbijetesën e shtetit shqiptar.

Nga humbja e Adriatikut te “Serbia Homogjene”

Pas vitit 1913, politika serbe u përball me një realitet të ri. Dalja në Adriatik përmes Shqipërisë ishte bllokuar. Kjo nuk do të thoshte se debati strategjik kishte përfunduar. Përkundrazi, ai mori forma të reja. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ideologu çetnik Stevan Moljeviç botoi memorandumin “Homogena Srbija” (“Serbia Homogjene”), ku kërkonte krijimin e një shteti serb që të përfshinte të gjitha territoret me popullsi serbe. Në dokument ai shkruante:

„Osnovna dužnost je stvoriti i organizovati homogenu Srbiju koja ima obuhvatiti celo etničko područje na kome Srbi žive.“

(“Detyra themelore është të krijohet dhe organizohet një Serbi homogjene që do të përfshijë të gjithë hapësirën etnike ku jetojnë serbët.”)

Edhe pse Shqipëria nuk ishte objekti kryesor i këtij dokumenti, logjika e tij ishte vazhdim i një ideje që kishte lindur me “Načertanije”: shteti serb nuk duhej të kufizohej vetëm nga kufijtë ekzistues, por duhej të shtrihej mbi atë që konsiderohej hapësira kombëtare serbe. Kjo ishte një qasje krejtësisht e ndryshme nga parimi i shtetit qytetar modern dhe do të ushqente debatet politike të dekadave që pasuan.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Jugosllavia socialiste e Josip Broz Titos u përpoq ta zëvendësonte nacionalizmin me parimin e “Bratstvo i jedinstvo” (“Vëllazërim dhe Bashkim”). Për disa dekada, çështjet kombëtare u mbajtën nën kontroll nga sistemi federal jugosllav. Megjithatë, pas vdekjes së Titos më 1980, debatet mbi pozitën e Serbisë dhe të serbëve në federatë u rikthyen me forcë.

Kulmi i këtij procesi ishte Memorandumi i Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU) i vitit 1986. Dokumenti argumentonte se serbët ishin kombi më i dëmtuar në Jugosllavi dhe se shteti duhej të merrte masa për mbrojtjen e tyre. Edhe pse Memorandumi nuk përmendte Shkodrën apo Shqipërinë Veriore, ai rikthente në qendër të debatit idenë se kombi serb shtrihej përtej kufijve administrativë të republikës së Serbisë. Shumë studiues e konsiderojnë këtë dokument si një nga bazat ideologjike që parapriu politikat e viteve ’90.

“Bota Serbe”: një emër i ri për një debat të vjetër

Në dekadën e fundit është shfaqur një term i ri në diskursin politik serb: “Srpski svet” (“Bota Serbe”). Koncepti u promovua veçanërisht nga ish-ministri serb Aleksandar Vulin, i cili deklaroi:

„Zadatak ove generacije političara jeste stvaranje srpskog sveta.“

(“Detyra e këtij brezi politikanësh është krijimi i Botës Serbe.”)

Për mbështetësit e tij, “Bota Serbe” nënkupton një hapësirë të përbashkët kulturore, arsimore dhe ekonomike për serbët, pavarësisht se në cilin shtet jetojnë. Ata argumentojnë se bëhet fjalë për një model të ngjashëm me Frankofoninë apo Commonwealth-in. Kritika, nga ana tjetër, e sheh këtë koncept si vazhdimësi të ideve të mëhershme të bashkimit kombëtar serb dhe si një formulim modern të një debati që ka nisur me “Načertanije”. Pikërisht kjo e bën termin kaq të debatueshëm në Ballkan.

A është “Bota Serbe” vazhdim i drejtpërdrejtë i projektit të Garashaninit? Historianët nuk japin një përgjigje unike. Por është e pamundur të mos vërehet se në të gjitha këto dokumente – nga “Načertanije”, te “Srbi svi i svuda”, studimet e Cvijiçit, “Homogena Srbija” dhe Memorandumi i SANU-së – rikthehet vazhdimisht e njëjta ide: kombi serb shihet si një bashkësi që nuk kufizohet vetëm nga kufijtë shtetërorë. Pikërisht ky është filli historik që lidh dokumente të shkruara në periudha të ndryshme dhe në rrethana krejt të ndryshme politike.

Aleksandar Vulinit, i cili është një nga ideologët më të zëshëm të konceptit të “Botës Serbe” (Srpski svet) deklaron. “Zadatak ove generacije političara jeste stvaranje ‘srpskog sveta’, odnosno da objedini Srbe gde god oni budu živeli.” (“Detyra e këtij brezi politikanësh është krijimi i ‘Botës Serbe’, pra bashkimi i serbëve kudo që ata jetojnë.”) (Ministry of Defense of Serbia). Ose edhe citimi tjetër, që lidhet drejtpërdrejt me idenë se Beogradi pretendon të jetë qendra politike e të gjithë serbëve:

“Predsednik Srbije jeste, mora i treba da bude predsednik svih Srba.”

(“Presidenti i Serbisë është, duhet dhe duhet të jetë presidenti i të gjithë serbëve.”) (Ministry of Defense of Serbia)

Ja përse Shkodra është problem

Ja pse kërkesa për një konsullatë serbe në Shkodër nuk mund të shihet thjesht si një çështje rutinë diplomatike. Kur në Bashkinë e Shkodrës regjistrohen vetëm rreth 55 banorë me përkatësi etnike serbe, lind natyrshëm pyetja: pse pikërisht Shkodra?

Përgjigjja nuk gjendet te statistikat demografike, por te doktrina politike e “Botës Serbe”, e artikuluar publikisht nga Aleksandar Vulin dhe drejtues të tjerë në Beograd. Kur Vulin deklaron se “detyra e këtij brezi politikanësh është krijimi i Botës Serbe, që të bashkojë serbët kudo që jetojnë”, ai nuk flet për një projekt kulturor, por për një koncept politik me ambicie rajonale. (Ministry of Defense of Serbia). Shkodra nuk është zgjedhur sepse ka një komunitet të madh serb. Përkundrazi, pikërisht mungesa e një baze demografike e bën pyetjen edhe më të rëndësishme. Historia e Ballkanit ka treguar se ndikimi politik shpesh ka paraprirë argumentet demografike, jo e kundërta.

Prandaj, pyetja mbetet ende pa një përgjigje bindëse: Pse Shkodra?

Derisa kjo pyetje të marrë një përgjigje të qartë dhe të argumentuar nga institucionet shqiptare, dyshimet do të mbeten. Dhe nëse vetë ideologët e “Botës Serbe” flasin hapur për bashkimin politik të serbëve “kudo që jetojnë”, atëherë është detyrë e shtetit shqiptar të shpjegojë pse një konsullatë serbe konsiderohet e domosdoshme pikërisht në qytetin simbol të veriut shqiptar, ku sipas të dhënave zyrtare jetojnë vetëm disa dhjetëra qytetarë me përkatësi etnike serbe.

Por ku hyn Shkodra në këtë histori? Pikërisht këtu kthehemi te pyetja me të cilën nisi ky shkrim. Nga pikëpamja juridike, hapja e një konsullate nuk ka lidhje me pretendimet territoriale. Nga pikëpamja historike, megjithatë, zgjedhja e Shkodrës nuk mund të shihet si një qytet pa ngarkesë simbolike. Për afro dy shekuj, Shkodra ka qenë porta drejt Adriatikut, nyja strategjike e Shqipërisë Veriore dhe pika ku janë përplasur projektet kombëtare të shqiptarëve, serbëve dhe malazezëve. Kjo është arsyeja pse çdo zhvillim diplomatik që lidhet me të zgjon reagime shumë më të forta se sa do të zgjonte në një qytet tjetër shqiptar.

Derisa kjo pyetje të marrë një përgjigje të qartë dhe të argumentuar nga institucionet shqiptare, dyshimet do të mbeten.

Dhe nëse vetë ideologët e “Botës Serbe” flasin hapur për bashkimin politik të serbëve “kudo që jetojnë”, atëherë është detyrë e shtetit shqiptar të shpjegojë pse një konsullatë serbe konsiderohet e domosdoshme pikërisht në qytetin simbol të veriut shqiptar, ku sipas të dhënave zyrtare jetojnë vetëm disa dhjetëra qytetarë me përkatësi etnike serbe.

Shkodra nuk është një zgjedhje e zakonshme. Ajo është një qytet me një peshë të jashtëzakonshme historike, strategjike dhe simbolike në marrëdhëniet shqiptaro-serbe. Pikërisht për këtë arsye çdo zhvillim që lidhet me të vazhdon të ngjallë debat. Jo sepse historia përsëritet domosdoshmërisht, por sepse historia nuk harrohet.