AI ISHTE AT PJETER MESHKALLA !

July 27, 2017 by dgreca

(Grafikë nga FR)/

AT PJETER MESHKALLA S.J.(25 SHTATOR 1901 – 28 KORRIK 1988)/

“Na nën dhé e ju mbi dhé, por na jemi ma të fortë se ju!” At P.Meshkalla S.J./

NGA FRITZ RADOVANI/

E njohta… Ai ishte!…

E pashë atë ditë tue predikue, me 29 prill 1967, ora 17.00.

Ai foli e na ndigjuem se shka do me thanë me kenë në Fé të Krishtit!

Ai ishte që tha: “Unë jam Katolik!”… E kapën, e lidhën… Ai ishte që shputë i ranë Fëtyrën me ia marrë…Në vargoj e lidhën pse në Kryqin besoi. Ai ishte…e pashë në mes tyne, në karvan të pafund… i lidhun përdore me Don Ndré Zadêjën, At Gjon Shllakun, At Giovani Faustin, At Daniel Dajanin, Don Alfons Trackin, Don Dedë Malaj, Imzot Gjinin e Bonattin, Etnit Mati Prennushi, Çiprian Nika, Bernardin Llupi, e të sa e sa Martirëve të rreshtit pafund… Përbindshit ma hovin s’ia pret asgja, veç vret, veç pret panumrim.

Edhe ndër muret e akullta të kështjellës së “lavdishme” të komunizmit të Burgut të Burrelit, do të shkruhej se, Ai ishte këtu!… Me ata hekura të ngjyeme në gjak do të shkruhej Epopeja e Atyne Martirëve të pafajshëm, që bashkë me Ata Atdhetarë, pranguen edhe të Madhin At Pjetër Meshkalla S.J., vetëm pse Ai ishte Meshtar i vendosun për Fé, Atdhé e Përparim. Prej melodisë së lehtë të zanit të Tij, ruhen prap këta tinguj:

“Vëllazën me të gjithë, pa dallim Feje!”. Bashkë me né kjo muzikë do të zbuste qinda e mija zemra djelmësh të rijë, që gjakun kishte fillue me ua turbullue dëshprimi. Asht Ati i Madh, Ati i të gjithëve, Muslimanë e të Krishtenë, me Fé e pa Fé, që hapte krahët e u thonte: “Ejani, ejani, djelmët e mij, durim, durim, të lutemi për ta dhe t’i falim!…”, e së bashku me të gjithë vazhdonte vuejtjen, dhunën, mjerimin e pakufi, gjithmonë si Feja e pat mësue, tue pritë delen e humbun… E kur tirani, me sy të ngërthyem si mordja, na dukej në atë skëterrë që me plot lakmi shihte Rininë Shqiptare, kah gjak në vetull vëllau vëllaut po i merrte, si t’ ishte i huej që Atdheun po i shklet; i Madhi Mëshkalla, veç brofte në kambë e zani si prej vorrit naltohej deri në qiell: “Na nën dhé e ju mbi dhé, por na jemi ma të fortë se ju!”.

Ushtria mbas Tij veç shkonte, ndër shtigje të tjera që frymën ta merrnin, por Trimi ka orën çuet!… Ai printe përpara! Kur bishat vërriten me djegë Ungjillin – vetëm një za u ndigjue: “Inkuizicion!…”, e Ati u tha: “Digjeni, digjeni, po deshët, se as ju nuk keni me ia dalë, ashtu si paraardhësit tuej, që tash 2000 vjet veç djegin Ungjijtë e Fenë e Krishtit nuk kanë muejtë me e zhdukë!”.

Mizorët tërbohen ma zi kur Burri dy pëllambë i shkurtë, u thotë: “Unë në Zotin besoj, e do të fitoj, ju më dënoni sa të doni, se unë prap se prap do të dal; ju shoshojnë keni me hangër e aty asht fundi juej! Feja e Krishtit nuk mbaron kurrë!”.

Profet! Vërtetë, Ai nuk trembët prej territ, se e di se Zotin do të shohë njëditë… prap në hekura, prap në pranga, i lidhun mbas turmës: Ai ecën, nuk ndalet, nuk trembet, nuk përkulet,… mes turmës ecën, e në Veronikën nuk hasë, nuk ka kush Fëtyren t’ia fshijë….E prapseprap çdo çast Ajo Fëtyrë më dukej ma e pastër…ma e dlirtë se kurr! E,megjithatë, nuk mungoi edhe një grue… që dhimbjen e nanës harroi e zani i saj humbi në një gropë, si grueja që në dhé hyn pa Prift. Të gjithë si ishim mbërthyem dhambët e kapërdimë ato pak fjalë, që shumë vjetë i ruejtem të ndryme në zemër: “AI ISHTE HERO !”.Vetëm një Burrë, përkarrshi i thinjun, Gurakuqi Trimi, që edhe sot e shoh të zemruem me nofulla të shtërngueme, diçka përshpriti nën mustak e buzën zuni njak kah pa që zvarrë deshtën me e marrë e gjunjët me gjak me ia bâ, por Ai, si Lajmëtari drejt Qiejve, flutroi e në prehën të Zotit pushoi!…Ushtuen malët e u dridh toka. Kushtrim ndër Bjeshkët e Nêmuna lëshoi si shkrepë vetima: “O BURRA,….BRE,.. FITOVA !…”

Në xhips e futën për terr…. Golgotë përsëri….

Ai ishte që u tha: “Ju Kishat rrënojini, por toka nuk lot, ju prishni Kisha e Xhamija, turp! Në truell të Kastriotit çdo gja po shkatrroni, turp, për ju! Ai Krishtënimin Europës ia mbrojti!” Por Europa… s’kujtohet. S’kujtohet, se e di… se mbrohet:

ASHT PJETRI, Meshtari, Juzuiti i Madh, Stërnipi i Gjergjit, që Fenë mbron…Ajo nuk shqimet në SHQIPNI! Në Shqipni asht Pjetri që Krishtin nuk mohon, jo, kurrë, se asht Meshkalla i Madh që e mbron e vedin flijon, për Krishtin veç vdes e… s’e lëshon!

Kumbonaret heshtin… Dyert e mëdha mbyllën. Dritaret me gurë i gjuejnë. Ushtojnë kristalet që thehen, shalldanët që rrëzohen. Metalurgët shkrijnë kumbonë, se tingujt e tyne dëspotëve veshtë ua shurdhojnë e s’mund t’i dëgjojnë kah grizhën ftojnë. Mbas Atit shkojnë ata. Ai ishte, që Kalvarin vazhdon… pa u ndalë…

Ai ishte i urtë, i përvujtë, i palodhun, i dashtun, i pakursyem, i patrembun, gjithmonë buzagaz…At Pjetri i zdathun, i çveshun, i etëshëm mes vëllazënve të uritun, veç lutej: “Fali, o Zot, se s’dinë se shka bajnë!”…

Djelmëve buzën e thame me ujë ua lagë…pikë-pikë… buzën e zhuritun ua zbutë… “Bariu i Mirë”, At Pjetri; uratën me ta e thotë e, kur nën Kryq Ai rrëzohët, Ata me vrap e çojnë, e marrin, e Kryqin ia mbajnë… e ndihmojnë, se Ai ishte që u prinë…Ai ecte me ta n’errësinë, nuk ndahet, nuk ndalet, janë Bijt’ e Tij. Ai ishte Ati…që thërriste: “Ecni, ecni, Bijtë e mij, se Drita s’asht larg”. Ai vetë u prinë për mos me ra në greminë… Ajo nuk asht aq larg sa kujtojmë, forca, durim, ecni e të mos ndalojmë… Përpara!…Ecni….Përpara!

Larg shihet një Dritë!…

E Brezat e ardhëshëm një ditë…

Simbolit të Atdhëtarisë, Fesë, Burrnisë, Trimnisë e Fisnikisë Shqiptare…

…Nderës e Besës ndaj Atdheut e Flamurit që s’vdes…

Tèk I.N.R.I. me shkronjat e Fishtës daltojnë: “AT PJETËR MËSHKALLA S.J.”

Melbourne Korrik 2017.

Astrit Lulushi sjell kalendarin historik

July 26, 2017 by dgreca

Shkruan: Aleko Likaj, shkrimtar – Francë/

Kalendar Historik:”Çfarë ka ndodhur më…?”, i publicistit dhe gazetarit të njohur të ”Zëri i Amerikës”, Astrit Lulushi, që ka dalë këto ditë nga shtypi në Tiranë, përbën pa dyshim një ngjarje të veçantë në serinë e botimeve të letërsisë sonë dokumentare. Në fakt ky zhanër, për hir të realitetit, në këto vitet e fundit ka qenë me pikatore, duke përjashtuar këtu biografitë e personaliteteve të politikës, nga autorë të huaj, por edhe ato të kulturês sonë kombëtare nga të pakët studjues të dy a tre fushave.

Voluminoz dhe i konceptuar si një kalendar klasik: Çfarë ka ndodhur më…?”, jo vetëm datash, që shumica e tyre zënë fill me lindjen e krishtit, por edhe tre a katër shekuj më parë, autori ka tentuar të na sjellë ngjarje dhe evenimente të karakterit historik, shoqëror e social. Pa dyshim, hapsira shqiptare ka marrë vëmëndjen e autorit, duke gjetur vend në të gjithë dimensioni e saj, mbase edhe qendrorë, larg shtampave e politizimeve dhe qëndrimeve pasionante, që vërehen jo rrallë në interpretim që i bëhet asaj për lexuesin, sot në median shqiptare. Pasqyrohen e jepen qartësisht raportet e mardhëniet shume planëshe brenda vetes sonë, por edhe me fqinjët e kombet e tjera qe nga pushtimi romak, madje duke përfshirë edhe festat pagane si Dita e Verës q¨¨e ështê e na vjen përtej erës sê re me lindjen e krishtit.. I ndarë në dymbëdhjetë kapituj, libri i Lulushit vjen si një kujtesë për të gjithë brezat, e kryesisht tek të rrinjtë, si një rezultat i hulumtiveve e një pune të madhe të gjatë sistematik në vjeljen dhe grumbullimin e materialeve, ku në një kornize të vetme është përfshire brenda saj gazetari, studjuesi, enciklopedisti, shqipëruesi e historiani. Ky i fundit na prezantohet, e është tepër gjakftohtë, ne mbledhjen e në rradhitjen e fakteve, që na përçohen nga një gjuhë lakonike e pashembullt dhe e admirueshme.

Ajo që bie menjêherë në sy, në punën e madhe që ka bërë autori, dhe që në fakt zë një hapsirë kohe, është përzgjedhja, përkthimi nga gjuha angleze, e shqipërimi i krijimtarisë së gati mbi dyzetë poetëve të huaj. Shumica e tyre krejt të panjohur për lexuesin shqiptar, kryesisht nga kontinenti amerikan, anglo-sakson, nordik, australian e aziatik, të cilët vetë autori i sjell mrekullisht në gjuhën tonë amtare, duke u përkujtuar ardhjen e ikjen nga kjo jete, si Luis de Camoes, Samuel Butler, Robert Frost, John Keats, Robert Hamerling, Thomas Paine e deri tek romaku Marcus Valerius Martialis e tjer.

Kalendari historik i Astrit Lulushit vjen si një vepër e plotësuar, dhe për herë të parë në botimet e kësaj fushe, në një mënyrê tepër të kujdeshme e profesionale, gjë që i ka dhënë shumë vlerä librit, jo vetëm për informacionin e gjallë që përfaqëson përgjithësisht kultura e gjërë botërore, por edhe nga mënyra se si rezatojnë vetë ato tek lexuesi ynë. Me këtë rast do të thosha se, ky botim serioz, reflekton e është në kontrast të plotë në morinë e botimeve shqip që gëluan e vërshuan në libraritë tona nga autorë me formime të dyshimta dhe krejt pa përvojë, në periudhën e parë të tranzicionit, që na janë servirur në formën e ”tallavasë”, ku vlerat ishin dhe mbetën të diskutueshme edhe për sot.

Libri në fjalë i publicistit të njohur Lulushi, si një vlerë e shtuar, mund që të shërbejë në mënyrë të sukseshme për fomimin e pajisen me dije, kryesisht për brezat e rrinj që janë në vitet e fundit të gjimnazit, por edhe për studentët e historisë dhe shkencave të tjera, në fakultete e universitetet e shumta në atë vend.

Astriti është autor i disa botimeve të tjera të veçanta, si ”Ndjenjë realiteti”, ”Pak ndryshe”, ”63 soneta të Shekspirit”, ”Kujtesë lirie”, ”Zhgënjime sporadike”…. të cilat janë pritur mirë kur kanë shkuar tek lexuesi në këto vitet e fundit. Në përgjithsi Lulushi reflekton në krijimtarinê e tij njeriun e pafjale, puntorë e të perkushtuar, që kërkon ti shërbejë me pasion e përkushtim shoqerisë dhe edukimit të brezave tonë.

Studjuesi dhe shkrimtari i njohur Dashnor Kokonozi vëren për këtë autor, se është: ”Vëzhgues aktiv i debateve kulturorë e politikë në Shqipëri, Astrit Lulushi nuk mungon të sjellë një mendim ndryshe, një përvojë të re, një përfundim, që e nxjerr duke qëndruar përmbi konfliktin politik shqiptar, larg radikalizmit, por asnjëherë duke synuar që të jetë i pëlqyeshëm për të gjitha palët. Se mund të ndodhë që secili të ketë arsyet e tij, por është e pamundur që të ketë një të vërtetë për secilin. Në vështrimin e tij paanshmëria nuk do të thotë pandjeshmëri. Nuk mund të krijosh një pamje të plotë të trajektores që përshkruan një komb pa tërësinë e elementëve që përbëjnë historinë e tij. Për këtë arsye ngjarjen historike ai nuk e veçon as nga lëvizjet e mëdha të shpirtit të kombit, nga lëvizjet fetare, nga interpretimi i së Drejtës, nga vrojtimet e natyrës antropologjike.”

Kjo vepër ka dhe mbart vlera kombëtare.

Shtatë vjet nga vendimi i GJND për Deklaratën e Pavrësisë së Kosovës

July 23, 2017 by dgreca

-Menjëherë pas këtij zhvillimi me rëndësi historike, në një deklaratë të anëtarëve të Grupit Drejtues Ndërkombëtar për mendimin këshillues të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë rikonfirmohej mbështetjetja e palëkundur për pavarësinë e pakthyeshme të Kosovës dhe bëhej thirrje për njohje/

PRISHTINË, 22 Korrik 2017-B.Jashari/ Para shtatë vitesh, në 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka konkluduar se miratimi i Deklaratës së Pavrësisë së Kosovës në 17 Shkurt 2008 “nuk e ka shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare, as rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit e as Kornizën Kushtetuese”.

“Prandaj, miratimi i kësaj deklarate nuk e ka shkelur asnjë rregull të aplikueshëm të së drejtës ndërkombëtare”, theksohej më tej.

Atëherë ministri i Jashtëm i Kosovës, Skender Hyseni, e cilësonte vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë si “të qartë” dhe që “nuk lë vend për dyshime”, se pavarësia e Kosovës është bërë në përputhje me të drejtën ndrëkombëtare. “Gjykata konstatoi, me shumicë dërmuese, se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës nuk ka shkelur të drejtën ndërkombëtare. Mendimi i Gjykatës është eksplicit dhe i qartë, dhe nuk lë vend për dyshim”, thuhej në deklaratën e ministrit Hyseni, pas vendimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në lidhje me pavarësinë e Kosovës.

“Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka vendosur në favor të Kosovës në të gjitha pikat”, vazhdonte më tej deklarata. “Tani presim njohje të mëtejme të Kosovës. U bëjmë thirrje shteteve që e kanë shtyrë njohjen e Republikës së Kosovës në pritje të Mendimit të Gjykatës, që tani të vendosin për njohjen (e Kosovës)”, thuhej në deklaratën e ministrit të Jashtëm të Kosovës.

Menjëherë pas këtij zhvillimi me rëndësi historike, në një deklaratë të anëtarëve të Grupit Drejtues Ndërkombëtar për mendimin këshillues të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë rikonfirmohej mbështetjetja e palëkundur për pavarësinë e pakthyeshme të Kosovës dhe bëhej thirrje për njohje.

“Grupi Drejtues Ndërkombëtar rikonfirmon mbështetjen e palëkundur të tij për pavarësinë e pakthyeshme të Kosovës demokratike dhe shumetnike në kufijtë e saj të tanishëm dhe i bën thirrje shteteve tjera që të njohin Kosovën. Ai po ashtu përshëndet përkushtimin e vazhdueshëm të Kosovës dhe progresin e konsiderueshëm në zbatimin e Propozimit Gjithëpërfshirës për Statusin dhe do të vazhdojë të mbështesë Kosovën në punën për realizimin e perspektivës së saj evropiane”, theksohej në deklaratë.

Grupi Drejtues Ndërkombëtar (ISG) për Kosovën, i cili përbëhej nga vendet që e kanë njohur Pavarësinë, ishte formuar më 28 shkurt të vitit 2008 dhe synonte të orientojë dhe mbikëqyrë zhvillimin demokratik të Kosovës, të nxisë qeverisjen e mirë dhe shumetnicitetin, bazuar në Propozimin Gjithëpërfshirës të emisarit të posaçëm të OKB-së, kryenegociatorit për statusin, Martti Ahtisaari.

Media në Kosovës sot përkujton se, “Deklarata e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë u dha pas një ankese që Serbia kishte dërguar në këtë organ të drejtësisë, kundër shpalljes së pavarësisë së Kosovës”.

Ali Cungu, Nji Fulc Shqiptar

July 22, 2017 by dgreca

Nga Shkëlqim Burburia/*Në fundshekullin 19 e ma vonë në pjesën muhamedane të lagjes “Kala” në Elbasan midis të tjerave banonte edhe familja Cungu. Nga pleqtë e saj sot mbahet mend vetëm Ibrahim Cungu. Qe një burrë i thjeshtë që punonte si qeraxhi. Me kafshë transportonte mall e njerëz. Puna ishte e vështirë e me rreziqe, sidomos nga hajdutët që në atë kohë lëvizshin lirshëm nëpër udhë e shtigje. Fitimet ishin të pakta prandaj dhe gjendja ekonomike e familjes së tij ishte e vështirë.

Ibrahimi u martue me vajzën muhamedane Hajrie Kapidani dhe u lindi fëmija i parë. Ishte djalë dhe e quajtën Ali. Rritet nën kujdesin e vecantë të prindërve dhe qysh të vogël babai e fut në një shkollë fillore turke të kohës, sepse në Elbasan ende s’ishin celun shkollat shqipe. Rritet si një nxanës i zgjuet dhe edukohet nga familja. Në këtë kohë nis lidhje edhe me familje të tjera si ajo Kapidani, Burburia e ndonjë tjetër, ku mbizotnoshin ndjenjat kombëtare.

Mbaron filloren dhe në vitin 1912 fiton bursë për të ndjekun studimet e mesme në shkollën amerikane të Stambollit që quhej Robert Kolegj. Nis atje studimet me shumë dëshirë e me vullnet për të mësue sa ma mirë. Shpejt përvetson anglishten që ishte gjuha e shkollës, sepse që të gjithë nxanësit ishin të kombësive të ndryshme nga Ballkani dhe Lindja e Afërme. Jepet me shumë dëshirë sidomos mbas veprimtarive jashtëshkollore të kolegjit, e në rradhë të parë në lojnat sportive e në atletikë.

Duke nisë nga viti 1896 në kolegj cdo pranverë organizoheshin lojnat olimpike. Konkuroshin midis tyne skuadrat e klasave të ndryshme. Me shumë seriozitet organizohej edhe ceremonia e dhënies së cmimeve për tri vendet e para të cdo gare. Në to zakonisht ftoheshin edhe autoritete të Stambollit apo sportistë turq të njohur pjesëmarrë në gara olimpike. Kur cdo fituesi i dorëzohej dekorata përkatëse, pranë ngrihej flamuri i tij kombëtar. Kur fituesit ishin shqiptarë për ta ngrihej flamuri turk, sepse vendi ynë në atë kohë ishte pjesë e Perandorisë Turke. Kur po afroheshin lojnat olimpike të vitit 1913, studentët shqiptarë u përpoqën të gjinin një flamur të tynin, por nuk ja arritën. Me iniciativë të Ali Cungut, Irakli Budës e të tjerë, u ble nji copë e kuqe. Në te vizatuen nji shqiponjë dykrenare. Gjetën një plak të cilit iu lutën që shqiponjën ta qendiste duke I tregue se cfarë ishte dhe përse e doshin. Qendistari plak u cudit për qëllimin e djemve. E pranoi qendisjen, ua plotësoi dëshirën, madje nuk pranoi as shpërblim. Ky flamur u ngrit në lojnat olimpike të pranverës së vitit 1913. U ngrit për Xhemal Frashërin si kampion dhe Ali Cungun e Mehmet Sharrën për vendet e dyta. Në vitet pasuese po ai flamur u ngrit për Petër Andonin si kampion i shumë sporteve, për Skënder Dakon në atletikë, etj.

Aliu dhe graduatë të tjerë shqiptarë që punuan në shkollat tona të mesme organizuen lojna olimpike të kësaj natyre. Të tillë qenë Xhemal Frashëri, Fuad Asllani, Rexhep Jella, Petër Andoni, etj (shif “Studentët Shqiptar të Robert Kolegjit Amerikan” me autor Prof. Dr. Uran Asllani)

Ndërsa ende s’e kishte përfundue kolegjin, Aliu jepet me mjaft kënaqësi mbas veprimtarive atdhetare që organizoheshin jashtë kolegjit nga emigrandët shqiptarë të Stambollit. Kështu ai është nji ndër themeluesit e Shoqnisë “Qarku literar” që drejtohej nga patrioti shqiptar Sali Nivica e që në atë kohë punonte si mësues i gjuhës shqipe për të gjithë studentët shqiptarë të kolegjit amerikan. Shkolla dhe veprimtaritë jashtëshkollore të mësipërme e brumosën djaloshin Ali me kulturë të gjanë dhe dashuninë për Atdhe e për Komb.

Më 1920 I përfundon studimet e mesme mjaft mirë. Atij i ofrohet një bursë për studime të matejshme universitare. Gjendja e vështirë ekonomike e familjes që ishte ba me tri fëmijë nuk e lejoi të realizonte andrën e tij, prandaj kthehet në Atdhe për të nisë punën. Pikërisht në këtë kohë në Tiranë kishte nisë veprimtarinë Shkolla Teknike me drejtor Harri Fulc, që bani emër në Shqipni. Kjo shkollë kishte shumë nevojë për mësues shqiptarë që e njihnin mirë anglishten, prandaj në vitin shkollor ’21-’22 e punëson Aliun si mësues të gjuhës angleze dhe të landëve të tjera si matematikë, gjimnastikë e muzikë, për të cilat ai ishte përgatitun mirë në kolegjin e Stambollit. Në Tekniken e Tiranës ai nisi të organizojë veprimtari fiskulturore si ato të Stambollit. Futi në shkollë basketbollin, futbollin dhe atletikën. Drejton punën praktike që nxanësit krynin në oficinën e shkollës dhe ndihmon mjaft në nxjerrjen e revistës “Laboremus” të saj. Gjthashtu nji ndihmë të vecantë jep në organizimin e grupit teatror të shkollës, i cili arriti të japë shfaqje të suksesëshme në Tiranë e qytete të tjera. Qe i pari që në Shqipni futi basketbollin dhe hendbollin, deri atëhere të panjohuna tek ne dhe krijoi skuadra bojskautizmi si ato amerikanet e kohës.

Kjo veprimtari e gjërë arsimore e kulturore e plotësoi figurën e Ali Cungut si një intelektual me vlera. Më 1931 merr pjesë në një konferencë me karakter ndërkombëtar të organizue në Gjenevë të Zvicrës, ku foli për vlerat që mbart populli shqiptar. Në nji të dytë të po kësaj natyre e po në Gjenevë, foli për Kosovën e gjendjen e saj duke vënë në dukje fatin tragjik që e la jashtë kufinjve të Atdheut. Të dyja veprimtaritë e sipërme ishin të organizuara nga Lidhja e Kombeve, anëtar i së cilës ishte edhe shteti ynë i kohës.

Mbas shtetëzimit të shkollës Teknike të Tiranës, kalon si mësues në Institutin shqiptaro-amerikan të Kavajës. Edhe aty nis punën me mjaft përkushtim. Më 1937 shkolla rrezikoi të mbyllej. Ali Cungu përpiqet qe ta shpëtojë. Për këtë kërkoi ndihmë nga Kryqi i Kuq Shqiptar. Nga ana tjetër lidhet me ambasadorin tonë në Sh.B.A, Faik Konicën, të cilit i kërkon të ndërhyje atje ku ishte nevoja. Nga puna e përbashkët e tyre arriti që shkolla të shpëtonte nga mbyllja dhe puna e saj të vazhdoi si më parë.

Pikërisht në këtë periudhë suksesi Ali Cungut i ndodh fatkeqsia e parë familjare. Papritmas i vdes bashkëshortja korcare duke lënë dy jetimë nën moshën pesëvjecare, i madhi djalë dhe e vogla vajzë. Fati deshi që në këtë periudhë të vijë në shkollë si kujdestare vajzash një guvernante gjermane. Ishte një grua shumë e rregullt, shumë e dashur dhe shumë e afrueshme me nxënëset e veta. Të dy njihen mirë me njëri-tjetrin dhe martohen. Ajo merr përsipër rritjen e dy jetimëve të bashkëshortit. I rrit e i edukon sikur t’i kishte lindur vetë në nji kohë që Aliu ishte me punë gjithmonë larg familjes, e cila jetonte në Elbasan.

Puna e kryer si mësues dhe drejtues i dy shkollave të sipërme, shumë të njohura në gjithë Shqipërinë, e bënë Ali Cungun një ndër edukatorët më të mirë të rinisë shqipetare. Këtë e pranon edhe revista serioze e kohës, e quajtur ‘Përpjekja Shqiptare’ dhe e drejtuar nga publicist Branko Merxhani, një ndër më të mirët shqiptarë e shekullit 20. Në një artikull të saj që flet për Kolegjin Amerikan të Stambollit ve në dukje faktin që ai Kolegj përgatiti kuadro me vlera për shumë popuj të Ballkanit. Duke folur për kuadrot shqiptare revista ndër të tjera thekson:

“ Graduatët e shumtë të Robert College i janë mirënjohës Z.Charles Crane, i cili me ndihmën e tij bujare u dha mundësinë që të plotësojnë formimin e tyre mendor…si Dr.Fuat Asllani gjer në gradën e Ministrit e disa të tjerë që shërbejnë në mënyrë të dobishme në arsimin tonë si Ali Cungu, Vasil Andoni, Omer Sharra etj.”(Shih volumin e dytë, dhjetor 1938, fq 425)

Në vitin shkollor ‘38-‘39, A. Cungu ngarkohet nga Ministria e Arsimit që të ngrinte në Elbasan nji shkollë të mesmë të tipit amerikan ku të përgatiteshin profesionistë të fushave të ndryshme të jetës së përditëshme dhe ku teoria me praktikën të ndërthurej harmonikisht ashtu sic kishte ndodhun në Tekniken e Tiranës. Kjo shkollë do të punonte me nji program të posacëm dhe të përshtatshëm për specialistë të nevojshëm për atë kohë në vendin tonë. Aliu e pranon detyrën me mjaft gëzim. Kënaqej që qyteti i tij do të pasunohej me nji shkollë të dytë të mesme që do të nxirrte njerëz të aftë për bujqësi, zdrukthtari, rrobaqepsi, etj. Që të gjithë këta do të përgatiteshin si nga ana teorike, ashtu edhe nga ana praktike. Ndërsa Normalja përgatiste profesionistë për arsimin fillor, shkolla e re do të përgatiste profesionistë me kulturë për veprimtari të tjera ekonomike të qytetit. Duke drejtue nji shkollë të tillë Aliut i jepej mundësia që ma në fund të jetonte pranë familjes, nga e cila për shumë e shumë vjet kishte jetue larg saj.

Shkolla e re u ngrit dhe u quejt “Shkolla e Punës”. Në te mësimet filluen në vitin shkollor 1938-1939. Qysh në vitin e parë ajo tërhoqi mjaft nxënës, djem e vajza. Shkolla kishte dy degë mësimore, ate të bujqësisë e të zdrukthtarisë për djem dhe ate të rrobaqepsisë, të qendisjes dhe të ekonomisë shtëpiake për vajza. Sipas programit në të dy degët nga ana teorike zhvilloheshin landë të përgjithshme dhe profesionale, të cilat lidheshin me praktikat e veta. Në përgjithësi teoria zhvillohej paradite ndërsa praktika pasdite. Praktika bujqësore e djemve kryhej në nji kopsht që shkolla e kishte jashtë qytetit, te “Rruga e Gjatë”, sic quhej atëhere rruga e sotme që nis nga bulevardi te “1 Maji” e shkon drejt veriut deri te Banesat e Reja. Në kopsht kultivoheshin bimë të ndryshme, farishte dhe pemë frutore. Të gjitha shërbimet e nevojshme për to kryheshin nga nxanësit të drejtuar nga mësuesit përkatës. Nxanësit merreshin edhe me plehnimin e tij. Plehun ata e siguronin vetë. Me karroca dore kalonin nëpër skajet e qytetit e mblidhnin plehun e nevojshëm. Praktika e zdrukthtarisë dhe e traforës bahej në shkollë në salla të vecanta ku ishin të gjithë mjetet e nevojshme.

Edhe vajzat praktikën e kryeshin po në shkollë, në sallën e rrobaqepsisë ku përgatiteshin duke punue në makina qepëse. Po aty zhvillohej edhe qendisja. Praktikat e vajzave drejtoheshin nga mësuese përkatëse që i njifshin këto zanate. Në shkollë zhvilloheshin edhe djathtësi si gjimnastika, muzika, vizatimi, etj.

Nji meritë e vecantë e Ali Cungut si drejtor qe edhe fakti që ai futi në shkollë nji mjeshtë ri të re të zdrukthtarisë , që ishte trafora. Ky zanat merrej me pë rpunimin e kompensatë s. Në bazë të modeleve të gatshë m që shkolla I sillte nga jashtë vendit në kompensato vizatoheshin modelet e pastaj ajo sharrohej me sharrra të vecanta që ishin shumë të holla e delicate. Ato vendoseshin në nji hark të posacë m dhe bahej premja duke hequn pjesë t e panevojshme. Kë shtu ajo merrte formë n e figurë s së modelit. Kjo pë rpunohej ma tej duke u llustrue apo duke u veshun nga poshtë me kadife të bukur. Kë shtu dilte një objekt zbukurimi e shumë të rheqë s. Kishte raste që objekti formohej nga pjesë të vecanta. Secila prej tyne punohej si ma sipë r e pastaj pjesë t bashkoheshin duke krijue kë shtu objekte si kuti, vazo, kanistra, shporta, etj. Ky zanat nuk e kapë rceu pragun e shkollë s. Ai nuk u pë rvetë sue nga mjeshtra që ta ushtronin në jetë . Pati vetë m nxanë s të shkollë s që u morë n me traforë gjatë jetë s së tyne privatisht e si diletantë .

Edhe kuadri mësimor i Shkollës së Punës ishte i përzgjedhun sipas nevojave të programit. Kishte mësues të posacëm si për landët teorike ashtu dhe për praktikat. Mbahet mend që në shkollë dhanë mësim mësuesët: Nonda Bulka, Sule Demiri, Andon Konomi, Petër Andoni, Ksanthipi Shqahu. Adem Jahja, Kostaq Ikonomi, Mir Papajani, Vasil Llapushi, Xhavit Saraci, Nos Ndria, Aspasi Bici, etj shumë prej të cilëve ishin elbasanas. I gjithë kuadri nji rëndësi të vëcantë i jepte edukimit patriotic të nxanësve. Secili prej tyre vishte uniformën e shkollës, në të cilën qe vendosur simboli ynë Kuq e Zi (shih “Elbasan Enciklopedi”)

Në fund të cdo viti shkollor Shkolla e Punë s organizonte manifestime sportive shumë të bukura. Para nji publiku të ftue nga shkolla nxanë sit krijonin ushtrime gjimnastikore e veprimtari sportive. Po në atë ditë në mjediset e shkollë s organizohej nji ekspozitë e cila vizitohej nga publiku I pranishë m në shkollë . Në te paraqiteshin punime shumë të bukura të kryeme nga nxanë sit me traforë apo me zdrkthtari të zakonshme. Vec kë tyne ekspozita paraqiste edhe vizatime të bukura, qendisje të rheqë se, punime veshjesh prej leshi apo stofi si edhe dantella që pë rgatiteshin me fije të hollë e bicë . Të gjitha kë to ishin punime të nxanë seve të shkollë s.

Në vitin shkollor “40-“41 Shkolla e Punës, sikurse të gjitha në shkollat e qytetit të Elbasanit e të disa qyteteve të tjera shqiptare, nuk u hap për shkak të luftës Italo-Greke. Gjatë saj në Elbasan pati bombardime ajrore që qëllonin ushtrinë italiane në kazermat jashtë qytetit. Në këtë kohë nji bombë ra edhe në Pazar, afër Portës së Kalasë, që nuk shkaktoi vrasje, por futi tmerr e panic në popull. Si pasojë nji pjesë e familjeve elbasanase u shpërngul nga qyteti dhe u vendos nëpër katundet rreth e qark tij. Rreziku i luftë s kaloi dhe vitin shkollor pasardhë s shkollat e sipë rme punuen me nji program të vecantë , të ndryshë m nga të shkollave të tjera. Nxanë sit e tyne gjatë vitit shkollor ’41-’42 kaluen dy klasa, nga nji në cdo dy pjesë t e vitit. Programet e atyne dy kasave qenë të vecanta, të reduktueme e duke mos zhvillue ndonji djathtë si. Kë shtu në mbarim të atij viti nxanësit u barazuen me shokë t e tyne, të cilë t nuk I ndë rprenë studimet gjatë luftës Italo-Greke.

Në vitin shkollor’42-’43 të gjitha shkollat e vendit tonë pununë rregullisht dhe në mbarim të tij ato përsëri u mbyllën. Në fillim të vitit 1945, pra mbas vendosjes së regjimit komunist, shkollat u ricelën e vazhdun punën normalisht. Vetëm Shkolla e Punës nuk u cel. Diktatura atë e mbylli përfundimisht për arsye politike. Ajo i gjasonte Shkollës Amerikane të Tiranës, prandaj ishte e padëshirueshme për “Pushtetin Popullor”! Me mbylljen e saj mbyllet edhe karriera arsimore e Ali Cungut. Ai si student I Robert Kolegjit, si mësues në Tekniken e Tiranës dhe në Institutin Amerikan të Kavajës, si mësues dhe drejtor i Shkollës së Punës shkëlqeu në fushën e arsimit. Gjatë kësaj pune ai u shfaq si nji Fulc i vërtetë shqiptar.

Për fat të keq të tij, këto veti me vlera si edukator i brezit të ri e si patriot u banë shkak që ai të ishte ndër viktimat e para të diktaturës. Shpejt ai arrestohet duke u akuzue si agjent i Amerikës e bashkëpunëtor i Fulcit. Pa asnji provë ai dënohet me 7 vjet burg. I kryen ato në kushte shumë të vështira pa ndihmën e askujt, sepse e shoqja ishte pa punë dhe rriste me shumë vështirësi dy fëmijët. Në mbarim të dënimit vazhdon përndjekja. Internohet larg Elbasanit. Edhe atje jeton në kushte tejmase të randa e të vë shtira. Gjatë kësaj kohe vdes dhe bashkëshortja gjermane e lodhun nga jeta dhe cfilitun nga puna e vështirë që kishte. Punonte si pastruese në Llixhat e Elbasanit, ku shpesh herë detyrohej të shkonte e të vinte edhe në kambë për shkak të mungesës së automjeteve. Aliu në internim, fëmijët në Elbasan e në mëshirë të fatit!

Mbaron internimin dhe kthehet në Elbasan. Dhandri i tij mundi t’i gjente nji punë si përkthyes në Tiranë. Falë aftësive të tij letrare e njohjes së mirë të gjuhës angleze, ai arriti të përkthente nga anglishtja në shqip e anasjelltas, materiale të ndryshme partiake apo shtetnore, e kështu mundi të nxirrte bukën e gojës. Në fushën e përkthimeve eci mjaft pë rpara derisa arriti të kryej përkthime me shumë vlera letrare nga shqipja në anglisht e anasjelltas, por për të gjitha iu mohua autorësia. Mbylli sytë më 1985 i përcmue dhe i harrue nga diktatura e kohës, por shumë i respektue nga të gjithë ata që e njohën.

Komunizmi ia mohoi vlerat e u përpoq ta baltoste figurë n e tij prej edukatori të devotshë m e prej atdhetari të flaktë . U desh të vinte Demokracia që ta nxirrte figurë n e tij ashtu sic ishte në të vë rtetë . Emnin I tij dhe të të vë llait të tij,Mahmud Cungut, i vendosi te shkolla e Gjuhëve të Huaja në Elbasan. Ajo u emë rtue Shkolla e Gjuhëve të Huaja ”Mahmud e Ali Cungu”.

Kë to dy emna hynë në historinë e Arsimit Shqiptar e do të mbeten aty përjetësisht si dy figura të ndrituna të Kombit tonë.

*(Ne Foto:Pamje nga Lagja Kala ne Elbasan ku u lind Ali Cungu.)

Shkëlqim Burburia, Mësues pensionist, Elbasan

NJË “BISEDË” ME KRISTOFORIDHIN NË “SHTËPINË E TIJ”

July 20, 2017 by dgreca

1 Kristoforidhi ok

Nga Rudolf Deliana/

Rashë të flinja…… Nuk di se si në gjumë e sipër, m’u shkrep në krye të bëja një bisedë më lëvruesin e gjuhës sonë.E këtë bisedë ta kryeja urgjent, bash në shtëpinë e tij, në lagjen Kala të Elbasanit.

Shpejt e shpejt përcaktova temën e bisedës : “Pyetje rreth Fjalorit e probleme të tjera që mund të dalin”.

– Po mjetet ? – thashë me vete.

– Fjalori i 1904-ës, iu përgjigja vetes.

U ngrita e ashtu në gjumë të thellë, s’di veshur apo zhveshur, hapa dollapin e bibliotekës dhe nxorra Fjalorin.Kishte dekada që flinte aty, edhe ai në gjumë të thellë, përkrah librave të tjerë e askush s’ishte kujtuar ta merrte e ta lexonte.E pastrova nga pluhuri që të mos turpërohesha përpara Gjuhëtarit dhe nisa të mbyll dollapin. Atë cast më zuri syri “Fjalorin e Shqipes së Sotme”, botim i vitit 1984.

– Ta marr edhe këtë, thashë me vete. Kur ta shohi Plaku edhe mund të gëzohet. Shumë i kënaqur nga kjo përgatitje, me 2 fjalorët në sqetull e në gjumë “për shtatë palë qejfe”, u nisa për në lagjen time, në Kala.

Rrugës mendoja : 1904 – 1984 ! Gati një shekull kohë! Njëri fjalor i vogël, tjetri i madh. I pari i hartuar nga një person i vetëm, që kishte një mijë halle të tjera mbi kokë, tjetri nga një grup njerëzish që punët e jetës së përditshme i kishin në rregull. Së fundmi, i pari për një gjuhë që ende s’dihej si ishte, kurse të tjerët për një gjuhë që ishte futur në normalitetin e jetës së saj! Sa vështirë ta ketë patur i mjeri Patriot, sa lehtë të tjerët!

Pa mbaruar mirë mendimin, u gjenda në Kala pranë shtëpive të Papajanëve, fis mjaft i gjërë i lagjes.Vrava mendjen të gjeja pse këmbët më sollën këtu dhe e gjeta.I kishte drejtuar kujtesa ime në të cilën ime gjyshe, Kleopatra, kishte ngulitur faktin që i Ati ishte sëmurë dhe kishte vdekur aty. Pastaj u kujtova se aty pat qenë një pllakë që i vërtetonte të gjitha këto. Hapa sytë, por pllakë s’pashë.Këmbët e mija dolën më të zgjuara. Ato më dërguan në shtëpitë e familjeve të njohura Shuteriqi sepse, sipas tyre , pllaka ndodhej atje, dhe ashtu doli. Pllaka ishte atje, madje jo një, por plot tre! Hapa sytë mirë.Po, po, ishin tre.

– Shumë mirë , thashë me vete, do të jëtë bërë ndonjë zbulim dhe e lashë këtë punë.Ngrita dorën që të hapja derën, por pashë që ajo ishte mbyllur me dry. S’di se si më lindi dëshira të shihja nëse Kristoforidhi e kishte përfshirë fjalën “dry” në fjalorin e tij. E gjeta në faqen 88, ku tregohej se e kishte hasur te Budi e Bogdani. Shumë i kënaqur mbylla fjalorin dhe i thashë vetes:

– U pa puna! U dashka ardhur më vonë!

Nuk di nga u vërdallisa, por kur u ktheva, derën e gjeta pa dry.Zgjata dorën për ta hapur e s’di pse më pushtoi një ndrojtje, sikur do të më dilte përpara dicka e trishtueshme. E shtyva kanatën ngadalë dhe hapja e saj pa zhurmë më dha zemër. Përpara më doli një oborr i gjatë dhe i ngushtë, karakteristik për shtëpitë e lagjes Kala, të cilat kanë patur gjithmonë pak hapësirë për banesë. Anash gjendeshin dy mure “moderne” prej blloqesh cimentoje dhe një oborr me kalldram karakteristik elbasanas. Eca përpara ngadalë dhe i qetë.M’u shfaqën para syve një palë shkallë tipike kalajase.Prapa tyre dukej një hajat, në të cilën gjendeshin objekte që s’arrija t’i kuptoja pse ndodheshin aty. Ndoshta, thashë me mend, do të jenë orendi tëvjetëruara të sjella nga Plaku kur u kthye në Elbasan.

Për këtë arsye e largova mendjen prej tyre dhe hodha sytë përtej hajatit. Në fund të tij dallova një derë.

– Do të jetë një derë quri, thashë më vetë dhe përsëri më lindi kureshtja :

– A ta ketë futur në Fjalor Plaku i urtë fjalën “qur”? E gjeta në faqen 295, madje të shoqëruar me sinonimet “katua”, “patoz” dhe me shprehjen “qur kusarësh”.Hapa të madhin. U cudita : fjalën “qur” s’e përmbante. Të ketë vepruar gabim Plaku?!

– Ti s’je gjuhëtar, i thashë vetes, ndoshta ka arsye që fjalori i 1984 s’e ka futur.Kjo më qetësoi.

E përqëndrova vemendjen te shkallët: dy shkallaret e para ishin prej guri të bardhë të gdhendura bukur, të tjerat prej dë rrase plotësisht shkallë tipike që na vinin ndoshta nga shekulli i largët 18 apo 19.I ngjita ato shkallë i shoqëruar nga një drojë e pashpiegueshme dhe u gjenda në një cardhak të vogël, i vendosur mbi hajat.Kjo më kënaqi, por u brengosa sepse në të nuk pashë qoftë edhe një orendi të vetme shtëpiake.

– Duket se do të jenë grumbulluar brenda në dhomën e vetme, për t’i ruajtur nga shiu dhe dielli, thashë për të qetësuar veten. Tani më mbeti veprimi më i guximshëm dhe i vështirë: të hapja derën e dhomës e të gjendesha ballëpërballë me të Parin e gjuhës shqipe.

Përsëri mblodha veten dhe e shtyva kanatin me kujdes.S’më tradhëtoi me kërcitje.Me guxim ngulita sytë në hapësirën që më doli përpara. Ndoshta ngaqë isha në gjumë, ndoshta ngaqë dhoma ishte e errët e pa dritare, apo ndoshta nga të dyja bashkë, pashë vetëm errësirë e asgjë tjetër! Pastaj dalëngadalë nisa të dalloja një oxhak të bardhë, një vatër të bardhë dhe së fundmi një siluetë të vendosur në vatrën e madhe, sic e quanim ne kur ishim fëmijë. Rrinte e ulur në dysheme dhe mbështetur në mur afër vatrës. E kuptova.Ishte Lëvruesi i gjuhës sonë, i plakur tej mase.Dukej që dremiste.Përfitova nga rrethanat dhe hetova mjedisin.

Pashë : një dysheme vende vende me brima nga të cilat mund të bije në qur. Në të s’kishte as sexhade, as qilim e as hasër. Rreth e qark vatrës asgjë për t’u ulur, sic e kishin në atë kohë të gjitha shtëpitë e Kalasë. Nuk kishte velenxë, shilte, postiqe, karrige apo dicka tjetër.Madje as jastëkë për t’u mbështetur. Më theri në zemër! Ngrita sytë lart dhe i rrotullova rreth katër mureve. Pashë dollapë me kanata dhe pa kanata, me xhama e pa xhama, të gjithë mbushur me pluhur e pëlhurë merimangash. Nëpër rafte disa fotografi, por asgjëkundi nuk dukej ajo e Kristoforidhit, që sot mbush plot e përplot cdo cep e kënd të Atdheut tonë. Kishte letra, shkrime e sende të tjera që s’merrja vesh se c’lidhje kishin me Atë, që strukej pranë vatrës. Më tej pashë dy baule të vendosura njëra mbi tjetrën. Edhe u gëzova, edhe u trishtova.U gëzova se u rrita pranë tyre.Ishin të pajës së mëmës sime, dhënë nga e ëma, që i kishte trashëguar nga e ëma e vet, Eleni, gruaja e Atij që rrinte strukur para meje.U trishtova se ishin “plakur” dhe shpërfytëruar. Gjë tjetër s’pashë në atë shtëpi të Lëvruesit të gjuhës sonë i cili u flijua për të vendosur themelet e gjuhës së vyer shqipe!

– Sa mjerim, më tha një zë nga brenda.

Në këtë cast ndjeva mbi vete sytë e Siluetës. I ktheva une të mitë drejt tyre dhe kuptova që po më shihte mjaft i habitur.Mos vallë isha unë i pari që po e vizitoja?Mos vallë deri tani s’e kishte vizituar njeri? Atëhëre, i frikësuar, i emocionuar, i gëzuar apo s’di si, iu drejtova qetë qetë me shprehjen e zakonshme :

– Mirë se të gjeta!

I hapi sytë mirë, por s’m’u përgjigj. U frikësova! Mos vallë nuk i shpreha si duhet fjalët?Rrufeshëm hapa Fjalorin e Plakut dhe në faqen 214 e gjeta shprehjen saktësisht të tillë. Mora frymë lirshëm dhe u përqëndrova të dëgjoja të më fliste Kristoforidhi me shqipen e kohës së tij, atë të fund shekullit 19. Dhe vërtet foli sic e prisja. Shqiptoi ngadalë e qartë:

– Mirë se të pru Zoti ynë!

M’u bë zemra mal! Dëgjova “zërin” e stërgjyshërve.Kisha fatin e lumtur të bisedoja me ta.Kjo ma rriti guximin, por edhe kureshtjen. Hapa Fjalorin e vogël për të parë nëse Rilindasi i madh e kishte futur atë shprehje aq të bukur në fjalor. E gjeta në faqen 213 ashtu sic e dëgjova. Po fluturoja nga gëzimi! Vazhdova:

– Si je me shëndet, a mbahesh mirë?

Ngriti sytë ngadalë e m’u përgjigj :

– Mbahem gjallë e gjëllinjë!

Pak a shumë e kuptova përgjigjen, por folja “gjëllinjë”, fjalë e padëgjuar nga unë, më turbulloi.Fjalori më sqaroi cdo gjë. Në faqen 127 të tij mësova se kjo fjalë e hasur përsëri të Budi e Bogdani kishte kuptimin : “Shkoj këtu e atje, kërkoj për të ngrënë që të rronj”.

Qe një shuplakë e fortë! M’u duk sikur Kristoforidhi e kishte futur në Fjalor nergut për mua, që të kuptoja se kush ishte gjendja e tij sot. Thashë me vete :

– O Zot, sa turp! Të rropatet ende edhe sot për bukën e gojës, ashtu sic u rropat kur për disa dhjetëvjecarë me thonj e dhëmbë vuri themelet e gjuhës sonë! Turp për të gjithë ne shqiptarët. Vazhdova:

– Si po gjëllin këtu në qytetin tënd?

– Jam shumë i kënaqur si nga Elbasani, ashtu edhe nga të gjithë shqiptarët, m’u përgjigj Shqipërinë e lashë ende të palindur. Lexoj me shumë kënaqësi atje te Sheshi i Tabakeve ku ma keni vendosur trupin. Edhe te Kisha e Kalasë ku prehem prej gati një shekulli kënaqem kur shoh shkollën ku u mësoja shqiptarëve gjuhën shqipe. Më bëhet qejfi shumë kur rreth meje lozin fëmijët që mësojnë në atë shkollë! Për këto të gjitha “paci uratë!”.

Përsëri një shprehje e bukur shqipe! Pa të shoh, thashë me vete, a e përdornin shqiptarët para një shekulli? Hapa Fjalorin dhe e gjeta në faqen 370. Për ta qartësuar kuptimin, vazhdova:

– Po buka e gjella a të mungojnë?

– Jo, i kam me shumicë, por më mungon………shtëpia………..,shtëpia, që të pres miqtë. Të pres ata që gjatë jetës sime më pritën e më përcollën me nderim në cdo skutë shqiptare.

Pasi heshti, më nguli sytë e më pyeti:

– Po ty, si të duket kjo shtëpi?

Toni i pyetjes nuk ishte as qortues e as ironik.Kjo më shqëtësoi mjaft. Me gjithë atë c’t’i thoja, c’përgjigje t’i jepja? Ta gënjeja? S’mund ta quaja as të mirë e as të keqe, pra u gjenda keq. Për të shpëtuar nga situata ju drejtova me pyetjen:

– Po Fjalorin a e ke këtu? Kaloi një cast dhe mallkova veten për pyetjen që i drejtova.

Pata frikë se mos mërzitej, nga që fjalori nuk ishte i pranishëm në dhomë. Por jo. Ai vazhdoi qetë:

– Fjalorin? Nuk e di , atë s’e shoh gjëkundi. Ndoshta nuk është më nevoja për të.Ja , ti e paske një fjalor tjetër. Qenka shumë më i madh se i imi, prandaj duhet të jetë më i saktë dhe më i plotë nga ana gjuhësore.

– Po, iu përgjigja shpejt e shpejt, ai ashtu është, por i yti ka vlera më të mëdha. Po të mos kishte qenë ai, sot do të kishim shumë më pak fjalorë nga c’kemi.

Sikur u habit dhe foli ngadalë:

– Po atëhërë, pse s’është këtu?

– Ja tek e kam, i thashë dhe nuk bëra sqarime të mëtejme.

U kënaq, po më duket sikur nuk u tregova shumë i sinqertë.Ai Fjalor rrallë shihet sot në mjedisin gjuhësor të vendit. Megjithatë, për t’i dhënë kënaqësi, e pyeta:

– A të lodhi shumë fjalori?

– Eh, m’u përgjigj, më lodhi e më mundoi gjithë jetën. Më mbeti brengë që s’e pashë të botohej!

Për t’ia lehtësuar këtë brengë e për ta kënaqur vazhdova:

– Ai u botua më vonë. Dorëshkrimin ta ruajti me shumë kujdes Kleopatra bashkë me fotografinë e vetme që na le para se të ndaheshe përgjithmonë nga ne.

M’u duk sikur u habit, sikur s’po kuptonte, sepse më pyeti:

– Mos po flet për time bijë?

– Po, vazhdova, i ruajti bashkë me të shoqin, Mimë Bibanë.

– Po pastaj si i shkoi filli Fjalorit?

– Fjalori kaloi një periudhë të vështirë, shumë të vështirë, gati rrezikoi të humbte. Kjo e keqe e madhe nuk ndodhi se më në fund u botua më 1904 dhe të gjithë shqiptarët të falendëruan me gjithë zemër kur e panë me sy.

Dukej se nuk i pëlqente ta lavdëroja, prandaj ndryshoi temën e bisedës dhe m’u drejtua me pyetjen:

– Më dukesh mjaft i ri, si i ditke këto gjëra?

– I di nga vajza jote, Kleopatra, që është gjyshja ime, i thashë me kënaqësi duke u përpjekur të mos paraqisja mburrje. Atij sikur iu cel fytyra, madje iu ngjall kureshtja, sepse më pyeti:

– Po Kleopatra ka lënë shumë trashëgimtarë?

– Po, iu përgjigja, plot nipër e stërnipër, në Itali, Greqi, Francë , Angli, madje me emrin e saj e ka një mbesë që sot jeton në Amerikë.

– Po këtu në Elbasan ka?

– Po ka, njëri nga nipat e saj mban emrin tënd, quhet Kostandin.

– Sa më kënaqe, tha me fytyrë të celur Plaku i strukur pranë vatrës pa zjarr e pranë murit pa jastëk.

Lëvizi pak , drejtoi ca trupin, ktheu sytë nga unë dhe më pyeti me mjaft kureshtje:

– Po Elbasani a ka ndryshuar?

– Aq shumë, sa s’do ta njohësh po të dalësh që këtej. Mund ta shohësh edhe nga Sheshi i Tabakëve, ku kemi vendosur statujën tënde. Kur ke mundësi, cohu në këmbë e do të kënaqesh duke soditur qytetin tënd të lindjes që gjallëron gjithëandej!

– Ke të drejtë, më tha, por s’i shkëpus dot sytë nga leximi.

– Është mirë ta heqësh këtë huq, e këshillova.

U habita kur më pyeti:

– C’kuptim ka fjala “huq”? Unë s’e kam vënë në Fjalor.

– Po të lë këtë Fjalorin tim që ta kuptosh atë dhe mjaft fjalë e shprehje të tjera me të cilat gjuha jonë, pra edhe e ytja, është pasuruar shumë nga mjaft studiues shqiptarë që ndoqën udhën tëndë.

– Falemi ndersë, më tha.

– U kënaqa pa masë kur dëgjova trajtën e vjetër të shprehjes së sotme falenderuese shqiptare. Atë e gjeta edhe në fjalor në faqen 98. Për ta kënaqur, vazhdova për Elbasanin:

– Është rritur mjaft, ka arritur Krastën, Shkumbinin, Zaranikën dhe Ullishtën. Aty pranë teje shtrihet një bulevard i bukur.Djathtas ke Kalanë me kullat e Portën e saj karakteristike.Po aty ke Sahatin e qytetit.Pranë Rrapit të Bezistanit ke Aqif Pashën, Lef Nosin, Usta Isuf Myzyri dhe Monumentin e Arsimit Shqiptar që i kaloi 100 vjetët.Kudo ka sheshe e ndërtesa të bukura.

Po i ndriste fytyra dhe me ndërpreu:

– A keni mjaft shkolla për fëmijë? , më pyeti me një kureshtje mjaft të madhe.

– Aq shumë sa s’numërohen, si për fëmijët ashtu edhe për të rriturit. Kthehu pak mbrapa. Atje rrëzë ullishtës do të shohësh një Universitet madhështor.

– Sa po më bëhet qejfi, mor bir, më tha gati me lot gëzimi në sy!

– Po muzeume a keni ngritur?

– Po, kemi disa të tillë.

Mbas një pause që zgjati pak caste, m’u drejtua me një pyetje, një bombë, që s’kuptoja nga vinte, sepse më tha troc:

– Po për Kristoforidhin keni muze?

– O Zot, thashë me vete, s’po marr vesh se kush po më pyet. Pyet Kristoforidhi për Kristoforidhin, apo …………..?

Përgjigjen e saktë ma dha një zë nga brenda meje. Ai më pëshpëriti :

– Pyet Shqipja për të Atin dhe Shqipëria për të Birin!

S’di pse nga goja në vend të përgjigjes doli pyetja më shumë me ton habitës se sa pyetës:

– Si?!

– Jo, jo, s’ka gjë, u ngut të përgjigjej dhe buzëqeshi lehtë. U vura në siklet.

Qeshja s’m’u duk ironike, megjithatë e mblodha veten dhe iu përgjigja :

– Ja këtë shtëpi e kemi muze për Ty.

Duket se edhe Ai, s’deshi të bisedonte për muzeun, prandaj e ndërroi bisedën duke më thënë :

– Më kënaqe me këto fjalë more nip. Do të doja të më vinin mjaft shqipëtare kështu si ti. Kam dëshirë që në këtë shtëpi me mua të jenë edhe parardhës të mi, si Budi, Bogdani etj., por kjo shtëpi kështu e zhveshur, me gjerba e pa orendi, me turpëron. Plaku u përlot, unë u turpërova.

Atë cast m’u kujtua shtëpia e të dhëndrit, Mimës. Mendova se mund t’i pëlqente si shtëpi muze, prandaj iu afrova ngadalë. Dicka kuptoi dhe hapi sytë. Atëherë i them :

– A do të pëlqente si shtëpi ajo e dhëndrit, Mimes?

Iu cel fytyra. U drejtua ca dhe më foli gjatë :

– Atë shtëpi e mbaj mend mirë se banonim në të njëjtën rrugë. Unë rrija te shtëpia e Vasil Popës që ishte pranë cesmes së Doncit. Përballë kisha shtëpinë e Lazer Papajanit, kurse ajo e Bibajsave ishte më poshtë, përballë shtëpisë së priftit të Kalasë, Papa Veneminit. Këta të dy ishin baxhanakë e gratë e tyre ishin motra të Haxhi Tupes, që e kishte shtëpinë po në atë rrugë. Mima më kujtohet pak. Ishte i ri në atë kohë. Në shtëpinë e tij do ta ndjej veten si në shtëpinë timë e do të jem shumë i kënaqur kur të më vijnë vizitorët.

Këto qenë fjalët e tija të fundit.Pastaj u afrua pranë murit të vatrës, mbylli sytë dhe e zuri gjumi.Ai fjeti, ndërsa unë u gjenda njëkohësisht në mjaft pika karakteristike të Elbasanit.U gjenda majë Krastës e Ullishtës; te Ura e Shkumbinit dhe e Zaranikës; te Pusi që lahet vetë e te Pusi I Plehut; te Rrapi i Bezistanit e Rrapi iBobolles; te Varrezat e Mëdha e ato të Shën Thanasit; te Kisha e Kalasë, Xhamia Mbret e Teqja e Madhe; te Shkolla e Debojës, e Gocave dhe Normalja; te Sheshi I Tabakëve e ai i Bezistanit; te Sahati e Porta e Kalasë. Te të gjitha këto ndjeva një zë që thërriste me të fortë:

– Trupin e Kristoforidhit e kemi te sheshi I Tabakëve.”Mendjen” e Tij e duam te “Qendra Muzeale Kristoforidhi”……….. dhe u zgjova!

*Rudolf Deliana

Mësues i Merituar