Sadik Elshani – Page 15 – Dielli

Zgjohuni shqiptare: Pavaresia e Kosoves eshte ne rrezik!

January 15, 2017 by dgreca

Serbia nuk e dine kur eshte mjaft: Sot treni, neser tanket e autoblindat/

Nga Sadik ELSHANI/USA/*

Ka kohe qe ne drejtim te Kosoves jane duke lundruar re te zeza, por koheve te fundit keto re jane bere me te dendura, edhe me te zeza, me kercenuese qe po paralajmerojne ardhjen e nje furtune te tmerrshme per popullin tone. Jane re intrtigash e provokimesh qe jane duke e cenuar dhe rrezikuar pavaresine e shtetit te Kosoves. Te behemi gati e te mos ia hapim deren kesaj furtune.Para disa diteve, zoti Ramush Haradinaj, deputet i Kuvendit te Kosoves dhe kryetar i partise Aleanca per Ardhmerine e Kosoves u arrestua ne France, bazuar ne nje urdher-arrest te leshuar nga Serbia ne vitin 2004. Ky ishte nje akt i papranueshem, nje njolle e zeze ne sistemin e drejtesise se Frances, njeheresh edhe nje shuplake, goditje e rende per shtetin e Kosoves. Tani zoti Haradinaj eshte i liruar nga paraburgimi, por ai ende ne njefare menyre eshte i burgosur derisa nuk lejohet te kthehet ne Kosove. Zoti Haradinaj nuk i iku drejtesise, por si burrat u ballafaqua me drejtesine ne Gjykaten Nderkombetare te Hages dhe doli i pafashem. Ky veprim i pamatur i organeve franceze eshte edhe nje mosperfillje e kesaj Gjykate Nderkombetare, pjese e se ciles eshte edhe Franca. Pajtohet apo nuk pajtohet dikush me qendrimet politike te zotit Haradinaj, veprimet e tij , kjo ne kete cast nuk ka rendesi, sepse kjo ngjarje e papritur ka te beje me tere Kosoven, gjithe shqiptaret. Ndersa udheheqesit tane, institucionet tona u sollen si te hutuara, te paorganizuara e te percara, deshtuan te dalin me nje resolute te perbashket ne Kuvendin e Kosoves. Madje sikur ndihej nje pershtypje, sikur dikush i gezohej arrestimit te zotit Haradinaj. Qendroni te bashkuar e mos i ferkoni duart se, sot i ka ndodhur zotit Haradinaj, neser mund te ndodh e ty.

Gjate gjithe konfliktit te pergjakshem te viteve te 90-ta te shekullit te kaluar ne teritorin e ish Jugosllavise, bashkesia nderkombetare, sidomos shtetet europiane, me heshtjen e tyre, mosveprimet e tyre ne njefare menyre e perkrahen Serbine dhe fushaten e saj gjenocidale kunder popujve te tjere te ish Jugosllaviose, kryesisht shqiptareve, kroateve e myslimaneve te Bosnjes e Hercegovines. Arsyetimi i turpshem i tyre ishte se keta te gjithe jane njesoj. Per ta lare ndergjegjen e tyre te vrare, ata po mundohen qe te vene nje shenje barazimi: te githe jane njesoj, te gjithe jane fajtore. Pra, sipas tyre fajtor eshte edhe sulmuesi edhe viktima. Nese Serbia eshte e interesuar t’i ndjeke kriminelet e luftes, te tille ka mjaft ne teritorin e saj. U arrestuan e u burgosen kriminelet qe masakruan familjen Berisha te Suharekes, bashkevendesit e mi?! E shume e shume kriminele te tjere qe Serbia jo vetem qe nuk i denon, por i mbron.

Arrestimi i zotit Haradinaj dhe disa veprime te BE-se ndaj Kosoves jane te papranueshme, jane simptome te nje semundje te rende qe e ka kapluar edhe Kosoven edhe BE-ne, perkatesisht marredheniet, raportet reciproke te tyre. Me veprimet dhe mosveprimet e tyre sikur te dyja palet jane duke e nenvleresuar, mohuar shtetin e Kosoves. I kane bllokuar qytetaret e Kosoves, duke mos e hequr regjimin e vizave. Me demagogji e dyfytyresi (hipokrizi) trumpetojne se qytetaret e Kosoves jane pjese e Europes, qytetare te Europes. Dhe vertet jemi. Por sic duket, per ta jemi ajo pjesa e padeshiruar e Europes, sepse dy milione banoreve te Kosoves u mohohet levizja e lire ne kontinentin e tyre. Ishte pikerisht kjo bote e qyteteruar qe ishte kunder “perdes se hekurt”, murit te Berlinit qe e ndanin kontinentin tone, por po kjo Europe e ka vendosur nje “perde te hekurt” per qytetaret e Kosoves, toleron bllokimin e urave, ngritjen e mureve ndares ne Kosove. Si mund te keshe marredhenie te mira me nje vend qe bllokon ura, nderton mure ndares, sic eshte duke bere Serbia ne token e Kosoves, shtet i pavarur, i njohur nga ShBA-te dhe nje pjese e mire e shteteve te Europes dhe te botes?!

Ne u jemi mirenjohes perjete te gjithe miqve tane qe na perkrahen ne ditet tona me te veshtira, por sot disa nga ata nuk jane duke u sjellur si miq te vertete. Miku i mire, miku i vertete nuk te ve ne pozite te palakmueshme, ne pozite te veshtire. Kerkesa e nderkombetareve per Asociacionin e Komunave Serbe dhe shenjezimin (demarkacionin) me Malin e Zi ne format e tanishme jane te papranueshme, e demtojne Kosoven. Asnjeri nga keto shtete nuk do te pranonte nje gje te tille ne teritorin e shtetit te tyre. Udheheqesit e Kosoves duhet t’i ngulin kembet dhe t’i mbrojne interest e Kosoves. Ne i dime me mire problemet tona sesa nderkombetaret. Ata nuk do te jetojne ne Kosove, ne do te jetojme dhe do te ballafaqohemi me keto problem tere jeten tone. “Mikun prite mire, nderoje, por zot shtepie mos e bej”, thote nje fjale e urte shqiptare. Ne duhet te keshillohemi me ta, t’i degjojme kur e kane mire e me vend, por vendimet perfundimtare duhet t’i marrim vete.

Shqiptaret ndoshta jane te varfer, e sipas disave, “te prapambetur”, por shqiptaret kane nje kod moral e etik te larte, kane shpirt njerezor e fisnik – jane te meshirshem. Kur Europa e “qyteteruar” po shfaroste hebrenjte, shqiparet e “prapambetur” i shpetuan ata nga vdekja e sigurt. Kur gjate Luftes se Dyte Boterore, pas kapitullimit te Italise, shqiptaret i mbrojten dhe i strehuan ushtaret italiane, ish pushtuesit e tyre, bashkekombasit e Komisioneres Mogherini.

Udheheqesit tane nuk i rrezatojne, nuk i paraqesin vlerat tona kombetare e njerezore te popullit tone, prandaj sillen me perulje, me servilizem. Ata nuk jane duke i mbrojtur interest e Kosoves, por interest e tyre vetanake (personale) dhe te klaneve te tyre. Udheheqesit e kompromituar, te korruptuar e te nje mendesie provinciale askush nuk i merr seriozisht. Pranimi, nenshkrimi i marreveshjeve te demshme, te papranueshme per Kosoven, do te kete rrjedhoja shume negative per te ardhmen tone dhe gjithmone do te jene burim i trazirave dhe konflikteve

Erdhem edhe te provokimi me i ri qe eshte duke ndodhur tani: nisja e trenit pa orar nga Beogradi per ne Mitrovice, trenit “Kosova eshte Serbi”. Nisja e ketij treni per ne teritorin e Kosoves eshte cenim i shtetesise se Kosoves. Kur jam duke shkruar keto radhe, mediat jane duke njoftuar se ky tren eshte kthyer me biusht nen shale prej nga eshte nisur. Ky eshte veprim i drejte dhe i domosdoshem per t’i trguar Serbise, perkrahesve te tyre dhe gjithe botes kembenguljen tone, se ne jemi zot ne token tone. Ne duhet t’i njohim mire serbet dhe Serbine: ata nuk dine kur eshte mjaft. Sot treni, neser tankset. Koheve te fundit eshte shtuar bashkepunimi dhe jane shpeshtuar bashkeveprimet, angazhimet e Serbise me Rusine e Putinit. Bashkeveprimi i politikes gjenocidale te Serbise me carizmin shtrires, zgjerues (ekspansionist) te Putinit jane nje kombinim shume i demshem per Kosoven dhe paqen ne rajon.

Serbia me keto provokime eshte duke i provuar ujerat, eshte duke e matur pulsin e shqiptareve dhe te bashkesise nderkombetare: BE-se dhe ShBA-ve. Fatkeqsisht, ne kete cast po duket se ky puls eshte ne gjendje te vdekjes klinike. Serbet e vune kete tren ne binaret drejt Kosoves, sepse po shohin se treni i politikes se Kosoves dhe BE-se ndaj Serbise e Kosoves eshte jashte te gjitha binareve.

Zoti Vuciq, Kosova nje dite do t’i lejoje trenat nga Serbia, kur ju te vini me trenin e paqes e te kerkoni falje per krimet e shtetit tend e te perkulesh perpara viktimave te panumerta, t’i paguani demet e luftes, ta nijhni shtetin e Kosoves dhe te betoheni se gjera te tilla nuk do te ndodhin me kurre. Per te tjerat miund te flasim me vone.

Eshte koha qe Kosova te qendroje ne kembet e veta. T’i hapim veshet e syte se kembanat po bien kumbueshem per ne, pert Kosoven. Shqiptare zgjohuni: Pavaresia e shtetit te Kosoves eshte ne rrezik! Ndoshta kjo dikujt i duket e pabesueshme, por shume gjera te papritura e te pabesueshme kane ndodhur ne hapesirat tona, gjate gjithe historise sone. Pozite, opozite leni zenkat meskine e te pakuptimta dhe merruni seriozisht me ceshtjet madhore te Kosoves e te kombit tone. E ardhmja e Kosoves eshte ne pikepyetje, neser mund te jete teper vone.

Filadelfia, 14 janar, 2017

*Sadik Elshani eshte doktor i shkencave te kimise dhe veprimtar i bashkesise shqiptaro – amerikane.

LAMTUMIRE ANITA TAKE!

January 13, 2017 by dgreca

Dje, me 12 janarne moshen 83 vjecareu nda nga kjo bote Anita Take, njera nder kengetaret me te njohura te muzikesa se lehte shqiptare, nje ze i fuqishem, nje ze i dashur i muzikes shqiptare. Kenget e saj ishin te dashura e te adhuruara nga breza te tere shqiptaresh ne te gjitha trojet tona etnike. Kenget e saj me tekste mjaft te zgjedhur e te bukura jane te rrjedhshme, melodi te thjeshta e plot ritem, kryesisht me motive shoqerore dhe me motive te dashurise. Kenge lirike, himne te dashurise, plot frymezim per jeten, te kenduara me nje ze plot ngrohtesi njerezore. Ishte nder kengetaret tona te para te muzikes se lehte me nje karriere te pasur qe shtrihet ne nje periudhe mbi 50 vjecare. Ishte edhe me fat ne jete, se u njoh dhe u be shoqja e jetes se kompozitorit te njohur, Agim Prodanit, themeluesit te muzikes se lehte shqiptare. Ata bashkepunuan ngusht si kolege profesioniste qe kenget, kompozimi dhe interpretimi te dalin ne formen e perkryer.

Per arritjet e saj artistike ajo eshte shprehur: “Arritjet e mia artistike mund t’i permbledh vetem me tri fjale: pune, pune dhe vetem pune. Mendoj se nuk mjafton vetem pasioni dhe talenti per te bere dicka ne nje fushe te caktuar, por natyrisht ne lidhje me suksesin, ka te beje kembengulja, serioziteti dhe qellimi qe i ke vene vetes”. Vertet nje recete e mire per te arritur suksese ne te gjitha fushat e jetes.

Anita Take sot u nda nga kjo bote, por ajo do te jetoje me kenget e saj, me zerin e saj te embel do te mbetet gjithmone ne zemrat tona. Nuk mund te kete mbremje vallezimi pa kenget e Anita Takes, kenget plot ritem e gjalleri, hov rinor. Nuk mund ta festojme Festen e Nenes pa “Kengen e nenes”, kenduar nga Anita Take. Kenget e saj me te njohura jane: “Mosha”, “Kenga e nenes”, “Ne bankat e shkolles”, “Me do apo s’me do”, “Vajza me trendafila”, “Per ty”, etj.

U prehte e qete ne dheun e Shqiperise, ne krahet e kenges!

Sadik Elshani

Filadelfia, 12 janar, 2017

Urime per 2017

January 3, 2017 by dgreca

Duke kujtuar Migjenin dhe shkrimin e tij, “Urime per 1937”/

Nga Sadik ELSHANI/*

Sa here qe afrohet Viti i Ri, mendja gjithnje me shkon te shkrimi, skica e Migjenit: “Urime per 1937”, sidomos kur jane pervjetoret e plote, si ky i sivjetmi. E di qe kete ndjenje e kane edhe shume te tjere. Me kujtohet ne vitin 1987, me rastin e 50 vjetorit te ketij shkrimi, gazetari Ali Sutaj e ka botuar nje shkrim ne gazeten “Rilindja” te Prishtines. Ky Shkrim i Migjenit ne shikim te pare te duket nje shkrim i thjeshte, i rendomte, por mjaft domethenes me nenkuptime figurative e filozofike tipike migjeniane…

“Shok i dashtun un pergjithesisht nuk shkruej urime, as per Krishtlindje as per Bajram, as per ditelindje as per ndoj feste tjeter. Nuk shkruej pse urimet qe n’ato dite tan bota ban, nuk dij a plotesohen nji per qind se pothuej te gjitha dalin nga hipokrizia. Bota kete e din, por njisoj vazhdon te shkruej urime. As per Motmotin e Ri deri tash nuk i urova askujt asgja. Por kesaj here due te hy ne radhen e njerezve korrekte dhe t’u uroj shokve te mi Motmotin e Ri 1937…”

Keshtu shkruante, keshtu uronte Migjeni 80 vite me pare. Me nje ironi e sarkazem te holle u uronte shokeve te tij gjume te embel qe te mos i shihnin vuajtjet e njerezve rreth tyre, ta ndien veten te gezuar edhe kur nuk duhej te ndiheshin te gezuar, kur vuanin ne rrethanat shoqerore te asaj periudhe. Ishte pikerisht ajo natyra e ndieshme e qenjes se Migjenit, ajo ndjenja e dhimbjes per vuajtjet e te tjereve qe edhe ne raste te tilla gazmore te nderrimit te motmoteve nuk e linte ate te qete, te patrazuar, indifferent. Ne nderrimin e motmoteve njerezit shpresojne se gjera te mira do te ndodhin ne jeten e tyre ne Vitin e Ri, si ne boten magjepse te perrallava e legjendave te lashta. Por koha si kuptim fizik vetevetiu nuk sjell asgje, eshte vetem nje levizje qarkore e monotone qe perseritet e perseritet nder vite, shekuj e mijevjecare. Kohen e bejne njerezit, boten e ndryshojne njerezit, per te mire apo per te keq. Jane veprimet apo mosveprimet e njerezve qe e percaktojne, e vulosin, i japin drejtimin nje periudhe te caktuar historike, qe ndryshojne rrjedhat e historise. Nganjehere per te mire, nganjehere per te keq.

Nga viti 1937 kur Migjeni e shkroi kete urim, derguar ne adresen e ndergjegjes se brezave te tere (edhe neve), eshte e sigurt se shume gjera kane ndryshuar, por edhe shume gjera, ceshtje qe e kane shqetesuar Migjenin gjate tere jetes se tij te shkurter e plot vuajtje, ende jane te pranishme ne shoqerine e sotme shqiptare. Nuk ka nevoje te hy ne imtesira se lista eshte teper e gjate dhe kam friken se mos ndoshta po dal nga tema. Prandaj, duket se ky urim nuk eshte shkruar para 80 vjeteve, por eshte shkruar dje. Urimet e familjareve, shokeve e miqve per njeri – tjetrin jane urime te ciltera, shprehin deshirat per nje vit te suksesshem, plot shendet e lumturi. Por ne urimet e politikaneve, ministrave e kryeministrave, kryetareve te shteteva qe ua drejtojne popullit, ka mjaft dyfytyresi (hipokrizi). Premtojne shume ne nderrimin e motmotove, por shume pak nga ato premtime permbushen (realizohen). Dhe jane pikerisht keta politikane, ministra e kryeministra, kryetare shtetesh qe kane nevoje te nderrojne veten e tyre, sjelljet e tyre, sepse nga veprimet apo mosveprimet e tyre varen fatet e popullit, fatet e vendit. Ne keto caste te nderrimit te viteve uroj qe politikanet, udheheqesit tane t’i nderrojne sjelljet, shprehite e tyre, te heqin dore nga joshjet dhe lakmite vetanake per pasuri te pakufizuar e te paligjshme e t’u rreken me perkushtim detyrave per te cilat e kane kerkuar voten e popullit, ceshtjeve madhore te kombit tone. E di qe kjo nuk eshte nje gje e lehte per njerezit tane, por ia vlen qe ta provojne pak.

Migjeni e ka njohur mire filmin dhe i ka percjellur me interesim filmat e kohes se tij, prandaj e permend Greta Garbon ne rolin e saj ne filmin “Mbreteresha Kristina”. Po te kishte jetuar me shume dhe po ta kishte pare filmin “Gone with the wind” (“Perftoi me eren”apo “Iken me eren”, 1939) me siguri do ta kishte permendur Scarlet O’ Haren dhe fjaline e saj me te cilen perfundon edhe filmi: “After all, tomorrow is another day” (“Pas te gjithave (ose tekefundit) neser eshte nje dite tjeter”).

Sidoqofte, me gjithe zemer: Urime per 2017! Gezuar!

Filadelfia, 1 janar, 2017

Sadik Elshani eshte doktor i shkencave te kimise dhe veprimtar i bashkesise shqiptaro – amerikane.

Njeriu, idealisti dhe shkrimtari Petro Marko

December 27, 2016 by dgreca

Me rastin e 25 vjetorit te ndarjes nga jeta te shkrimtarit te njohur e te dashur, Petro Marko (25 nentor, 1913 – 27 dhjetor, 1991)/

NGA SADIK ELSHANI/ *Kur shkrimtaret, artistet, figurat e ndritura te kombit kujtohen e nderohen ne pervjetoret e tyre te lindjes, apo te vdekjes, dhe jo vetem ne keto raste, tregon se ata jane te paharruar, te nderuar dhe me vepren e tyre, jeten e tyre kane ndikuar pozitivisht ne jeten e shume njerezve, kane fisnikeruar jeten shpirterore te tyre, kane ngritur vlerat morale. I tille ishte Petro Marko, i cili mbylli syte pergjithmone 25 vite me pare, me 27 dhjetor te vitit 1991. Ky shkrim modest nuk ka ndonje qellim tjeter vecse per te kujtuar,nderuar njerin nga shkrimtaret dhe intelektualet me te rendesishem te letersise dhe kultures sone kombetare,me rastin e 25 vjetorit te vdekjes se tij. Nderojme njeriun dinjitoz dhe shkrimtarin e talentuar e prodhimtar,Petro Marko.Sic jane shprehur, me te drejte, edhe te tjeret, ai eshte nje rast i rralle, ndoshta edhe i vetem ne letersine tone ku njeriu dhe shkrimtari jane shkrire, jane bere nje. Pervoja e tij e pasur jetesore, jeta e tij pasqyrohet ne veprat e tij. Jeta u be vepra e tij dhe vepra (shkrimet e tij) u be jeta e tij. Kapitujt e romaneve te tij njeheresh jane edhe copeza te jetes se tij, mund te themi, dramatike. Emrit te tij si shkrimtar dhe intelektual i shkojne shume epitete: i madh, i talentuar, modern, etj.,por epiteti me i domethenes qe misheron vepren e tij dhe ate si njeri eshte: i dashur. Nje shpirt, nje fytyre e perzemert qe rrezaton miresi, mirekuptim njerezor, dashuri njerezore, dashuri pa kufinj. Lexuesi qe shijon vepren e tij e adhuron ate dhe shkrimtarin,sepse ne cdo faqe,ne cdo rresht dhe ne cdo fjale te tij eshte shpirti i tij i paster, i gjere dhe i cilter, dashuria per jeten,dashuria per njeriun. Tere veprat e tij i pershkon nje fryme e ngrohte njerezore, ngadhnjimi i dashurise dhe humanizmit.

Sa here qe permendet emri i Petro Markos,menjehere te godet ne mendje “Hasta la vista”, nje roman shume i popullarizuar shume i dashur dhe i adhuruar nga rinia shqiptare. Dhe jo vetem nga rinia. Me kete roman dhe romanin tjeter,”Qyteti i fundit”,qe merret edhe si romani i pare modern shqiptar, ai i hapi horizonte te reja letersise shqiptare, nxiti, ngacmoi dhe zgjeroi imagjinaten e lexuesit. i hapi, apo thene me mire,i theu kufinjte e provincializmit, botes se ngushte e te mbyllur. Solli motive e qasje te reja ne letersine shqiptare.Bota e tij ishte e gjere dhe e pakufijshme. Ai shkoi per te luftuar edhe per lirine e nje vendi te larget si Spanja. Pervec personazheve si, Halimi, Besa, Leka e shume te tjere, ai solli ne imagjinaten tone edhe figura te tilla si, Anita Gonzales Seto e Anamaria Monti. Permes dashurise se djalit shqiptar, Gorit, dhe vajzes spanjolle, Anites, ai sillte porosine se shqiptaret jane pjese e botes, pjese e familjes se madhe njerezore dhe nuk duhet te vecohen nga ajo.

Ai nen trysnine e diktatures, nuk u be shkrimtar konformist, por i qendroi besnik parimeve te tija te larta njerezore e morale. Shquhej per karakterin e tij revolucionar e kryengrites, por ishte edhe nje shpirt i ndieshem, nje shpirt lirik,qe u perpoq dhe u mundua per nje bote ideale, por ja qe jeta i solli edhe kapituj te hidhur,madje mund te thuhet edhe tragjik. Njeriu qe u ballafaqua me vuajtje, dhimbje shpirti, por nuk u perkul,nuk u thye, ruajti dinjitetin e tij dhe gjithnje koken e mbajti lart. I zhgenjyer me sistemin dhe udheheqjen komuniste te Shqiperise, ai kurre nuk u perkul, nuk u be servil dhe puthadores i askujt, sepse ai kishte boten e tij idealiste, qendrimet dhe pikepamjet e tij dhe ishte i begatuar me parime e vlera te larta njerezore.

Petro Marko lindi me 25 nentor 1913 ne fshatin Dhermi te Himares. Shkollen fillore e ka kryer ne vendlindje, ndersa ne Vlore ka ndjekur Shkollen Tregtare, ku njeri nga mesuesit e tij ishte Ernest Koliqi (1903 – 1975), njeri nga mjeshtrit e tregimit shqiptar. Me ndihmen e Koliqit, botoi tregimet e para ne revistat e kohes. Ne vitin 1936 se bashku me Branko Merxhanin e disa te tjere botoi revisten ABC. Si njeri me shpirt e karakter kryengrites, ne vitin 1936 vajti ne Spanje per te marre pjese ne Luften Civile te Spanjes. Ne Madrid Petro Marko, se bashku me Skender Luarasin (1900 – 1982), nje tjeter intelektual me shpirt kryengrites, fillon botimin e gazetes ne gjuhen shqipe, “Vullnetari i lirise”, qe doli vetem ne dy numra. Ne Spanje eshte takuar me Ernest Heminguein (1899 – 1961), me te cilin ka patur edhe korrespodence. Ne vitin 1940 kthehet ne Shqiperi dhe pas nje viti italianet e internojne ne ishullin e Ustikes ne detin Tirren, ne very te Sicilise. Kete pervoje, kete kapitull te jetes se tij e ka pasqyruar ne romanin e tij “Nata e Ustikes” (Tirane, 1989). Ne vitet 1945 – 1947 ka qene kryeredaktor i gazetes “Bashkimi”. E arrestojne ne vitin 1947, kete radhe komunistet shqiptare, sepse kundershtoi qe “Bashkimi” duhej ta ndiqte modelin e “Borbes” se Beogradit. Pas renjes se Koce Xoxit e lirojne dhe e lejojne te punoje si mesues i gjihes dhe i letersise shqipe ne Tirane. Ne vitin 1973 per tete vite ia ndalojne te drejten e botimit, ndersa me 1975 ia burgosin djalin, Jamarbrin. Kjo ishte nje goditje e rende per nje njeri te ndjeshem e me shpirt te paster si Petro Marko, njeri qe tere jeten e tij ishte perpjekur per nje jete ideale. Por fatkeqsisht nje jete e tille nuk mund te ndertoheh ne Shqiperin e udhehequr nga komunistet e pashpirt. “Dasma me dreqen nuk behet” – thone ne Kosove.

Me shkrime ka filluar te merreet qysh ne vitet e 30-ta te shekullit te kaluar, ndersa ne fund te viteve te 50-ta dhe ne fillim te viteve te 60-ta, ai iu paraqit publikut shqiptar me disa vellime me tregime e poezi, si dhe me romanet e tij tani mjaft te njohur: “Hasta la vista” (1958), “Qyteti i fundit” (1960). Eshte autor i mese 10 romaneve: “Stina e armeve”. “Shpella e pirateve” (roman per femije e te rinj), “Nje emer ne kater rruge”, “Halimi”, etj. Ne vitin 1972 shtepia botuese “Rilindja” e Prishtines e botoi kompletin e veprave te Petro Markos ne 10 vellime.Si njeri me profesion gazetar, ne veprat e tij shquhet per stilin e tij telegrafik, per qasjet moderne ne letersine shqipe dhe merret si themelues i prozes moderne shqiptare (kryesisht romanit modern shqiptar). Per shkruesin e ketyre radheve, romanet: “Shpella e pirateve”, “Hasta la vista”, “Qyteti i fundit” jane nder librat me te dashur. E kush nuk mund te magjepset me personazhet (fytyrat): Rusman-el-Namsur, Anita Gonzalez Seto, Anamaria Monti?! Ku ta dish, ndoshta ndonjeri nga keto personazhe eshte bere edhe pjese e jetes sone.

Ka 25 vite qe ai prehet i qete ne kodrat e Dhermiut te tij te dashur, atje buze ujerave te kalterta te Jonit. Dhe me siguri, ende eshte i magjepsur nga perendimi i diellit, si dikur ne rinine e tij. Por vepra e tij jeton ne zemrat e mijera lexuesve dhe do te lexohet e adhurohet edhe nga brezat qe do te vijne,sepse vepra e tij eshte per te gjitha koherat, vepra e tij ka nje porosi te pergjithsme (universale).

Ne, lexuesit dhe adhuruesit e vepres se tij, me shume dashuri e kujtojme dhe e nderojme gazetarin, publicistin, shkrimtarin, luftetarin e lirise, idealistin, por mbi te gjitha, humanistin, njeriun, ne kuptimin e plot te fjales, Petro Marko – Nderin e Kombit.

Qofte i perjetshem kujtimi!

Filadelfia, 26 dhjetor, 2016

*Sadik Elshani eshte doktor i shkencave te kimise dhe veprimtar i bashkesise shqiptro – amerikane.

Fjalet e gjuhes se zjarrte nder shekuj

December 1, 2016 by dgreca

NGA SADIK ELSHANI*/

Shpallja e pavaresise se Shqiperise me 28 nentor te vitit 1912 eshte ngjarja me e madhe dhe me e rendesishme ne historine shumeshekullore te kombit tone. Eshte kurorezimi i suksesshem i te gjitha perpjekjeve, i te gjitha lufterave qe ka bere populli yne gjate gjithe historise se tij te lavdishme. Kjo fitore perfundimtare u arrit vetem atehere kur te gjitha forcat politike, intelektuale, shoqerore, ushtarake u bashkuan dhe vepruan si nje force e vetme dhe e fuqishme. Prandaj 28 Nentori na sjell gjithmone nje porosi te madhe: ate te bashkimit kombetar.

Nje rol te rendesishem e te pazevendesueshem ne ngritjen e ndergjegjes kombetare, ne zgjimin kombetar e kane luajtur edhe poetet, publicistet, aretistet, studiusit qe me vargjet, veprat e tyre i ndriconin rrugen dhe i prinin popullit. Me angazhimin e tyre te drejtperdrejte ne rrjedhat e Levizjes Kombetare Shqiptare per liri e pavaresi dhe me veprimtarine e tyre te gjithanshme letrare, kulturore, arsimore, atdhetare ata u bene embleme e kesaj levizje vendimtare ne zgjimin e ndergjegjes kombetare dhe fuqive te fjetura te popullit tone, duke i kujtuar atij te kaluaren e lavdishme e heroike te bijve te arbrit, Periudhen e lavdishme e mitike te Gjergj Kastriotit – Skenderbeut. Rilindesit tane mendjendritur u perpoqen me mish e shpirt, me pushke e pene per ta mbajtur gjalle shpirtin e arberit, identitetin dhe qenjen shqiptare. Ky ishte misioni i shenjte qe Rilindesit tane i kishin ngarkuar vetes dhe vepres se tyre atdhetare. Disa madje e flijuan edhe jeten e tyre per lirine e Shqiperise. Ata e ndien si nevoje shpirterore, si detyre atdhetare qe me vargjet, rreshtat, kenget e tyre ta zgjonin popullin nga agonia, nga gjumi i rende i roberise shumeshekullore.

Poezia ishte ajo forma letrare e artistike qe depertonte me lehte e me thelle ne shpirtin, zemren e shqipareve. Kangjelat e De Rades u perhapen si kandila te ndezur neper trojet dhe ngulimet (kolonite) shqiptare dhe u ndriconin atyre rrugen per liri e pavaresi. Poetet e Periudhes se Rilindjes sone Kombetare i kendonin me dashuri natyres se bukur shqiptare, burrave te medhenj te kombit tone, gjuhes shqipe dhe ngrenin lart virtytet, vlerat e larta e te cmueshme te popullit tone: burrerine, besen, mikpritjen, etj. Me sa dashuri e adhurim poetet dhe atdhetaret tane: Naim Frasheri, Dom Ndre Mjeda, At Gjergj Fishta e shume te tjere, vargjet me te bukura ia kushtuan gjuhes shqipe, gjuhes sone te embel e te dlire, sepse ata e dinin fare mire se gjuha pasqyron kombesine, eshte identiteti i nje kombesie: pa gjuhe shqipe nuk ka shqiptare dhe pa shqiptare nuk ka gjuhe te gjalle shqipe. Vargjet e Naimit: “O mallet e Shqiperise e ju o lisa te gjate! / Fusha te gjera me lule, q’u kam nder ment dit’ e nate!” e shume vargje te tjera u perhapen ne te gjitha trojet shqiptare. Disa madje u ben edhe kenge. Cajupi u kujtonte shqiptareve se: “Memedhe quhet toka / ku me ka rene koka…” Madje ai u bente thirrje te drejtperdrejte gjithe shqiptareve qe t’i rrembenin armet e te ngriheshin kunder turkut: “Shqiperine e mori turku, i vu zjarre / Shqipetar mos rri, po duku shqipetar”.

Vjersha “O moj Shqypni” e Vaso Pashes padyshim eshte vjersha me popullore e me me ndikim e shkruar ndonjehere ne gjuhen shqipe. Eshte kjo nje thirrje prekese dhe emocionuese per zgjimin kombetar, per te ngjallur dashurine dhe krenarine e shqiptarit per Shqiperine, dikur “Zonje e Rande”. Besoj se nuk ka shqiptare qe nuk i di permendesh vargjet emblematike: “E mos shikoni kish e xhamija, / Feja e shqyptarit asht shqyptarija!” Jane keto vargje, eshte kjo shprehje mjaft domethenese qe e vulosi tolerancen tone nderfetare, qe zuri vend ne mendimin e luftetareve kombetare shqiptare gjate Periudhes se Rilindjes e qe per fatin e mire te popullit tone, vazhdon edhe sot. Shume atdhetare e studiues te asaj periudhe iu kishin perveshur punes per ta vjelur pasurine gojore, folklorike te popullit tone. Te tjeret po hartonin abetare e libra shkollore per shkollat shqipe. Ndersa Sami Frasheri me shkrimet e tij historike, filozofike, enciklopedike, sidomos me vepren e tij te njohur, Shqiperia cka qene c’eshte e cdo te behet”, po projektonte Shqiperine te cliruar nga turqit, po projektonte Shqiperine e enderrimeve te Rilindesve dhe popullit tone.

Mund te permend ketu edhe dhjetera poete, shkrimtare, folkloriste, studiuese e publiciste te tjere dhe mund te citoj me qindar vargje te tjera, por porosia do te ishte e njejte, perfundimi do te ishte i njejte. Vargjet qe thuren keta poete, veprat qe hartuan keta shkrimtare e atdhetare, jane fjalet e gjuhes se zjarrte qe rrezatojne dashuri per atdheun, kombin tone, jane vargje e vepra qe u ben kushtrimi i lirise. Muza e tyre ishte dashuria e pakufijshme per atdheun, popullin e shumevuajtur dhe perpjekjet e tij per liri e pavaresi.

Ndoshta cilesia e krijimeve te poeteve tane nuk mund te krahasohet me krijimet e poeteve te shekullit te XIX te epokes se ashtuquajtur “belle letters”, por ajo eshte nje rast i rralle ne letersine boterore ku poezia i prin popullit, ku vargjet ngjhallin nderrgjegjen kombetare, ku poezia ka nje mision te shenjte, me te larte se ai i mirfillte letraro – artistik. Te mos harrojme se pjesa dermuese e popullsise shqiptare te asaj kohe ishte analfabete, por ata i dinin permendesh keto vargje. Ato perhapeshin goje me goje.Periudha e Rilindjes Kombetare hodhi themelet per zhvillimin e letersise, publicistikes, artit dhe kultures shqipatre ne pergjithesi.

Edhe brezat e mevonshem te poeteve e shkrimtareve tane, sidomos atyre te Kosoves, e vazhduan traditen e Rilindesve tane. Kosova dhe viset tjera shqiptare mbeten jashte kufijve shteteror te Shqiperise, prandaj popullsia shqiptare e ketyre trojeve po ballafaqohej me te njejtat sfida qe u ballafaquan shqiptaret gjate sundimit turk. Dikush duhej t’i dilte ne mbrojtje, t’i printe atij populli. Dhe perseri ishin poetet dhe intelektualet qe e moren persiper kete barre. Kjo me se miri dhe ne menyren me te drejtperdrejte e me te qarte paraqitet te poeti dhe intelektuali, Esad Mekuli dhe poezia e tij “Popullit tim”: “Deshta, shume kam dashte deshirue / Qe me kange te trimnoj / Me fjalen tande te ndrydhun / Te ngreje fuqite prej gjumit…” Vargu poetit, Ali Podrimja, “Kosova eshte gjaku im qe nuk falet” u be burim frymezimi, u be thirrje per te gjithe shqiptaret qe u perpoqen dhe luftuan me pushke e pene per lirine e Kosoves.

Nje rol po aq te rendesishem lujaten edhe kenget atdhetare (patriotike), si: “Per Memedhene”, Dalengadale po vjen behari”, “Vlora, Vlora” e shume te tjera qe u kenduan nga luftetaret e lirise, nga populli liridashes dhe u shnderruan ne himne te lirise.

Poezia, muzika, arti ne pergjithesi shpreh ndjenjat me te holla, ndjenjat me te thella te nje populli. Eshte shpirti i nje kombi dhe e fisnikeron shpirtin, qenjen e njeriut. Rilindesit tane dhe pasardhesit e tyre me vone, me mjeshteri e vune artin e tyre ne sherbim te ceshtjeve madhore te kombit. Ata u ben shembull per brezat e ardhshem dhe jane misherim i rolit qe intelektuali duhet te luje ne castet vendimtare historike te popullit te vet.

Sadik Elshani eshte doktor i shkencave te kimise dhe veprimtar i bashkesise shqiptaro – amerikane.